Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} Definition of Nitya- and Naimittika-karmas

[विश्वासो वासुकिजः (Vishvas Vasuki)]

On Sun, 12 Dec 2021 at 23:10, Subrahmanyam Korada <kora...@gmail.com> wrote:

नमो विद्वद्भ्यः

wanted to get some wholesome idea of definitions of nitya and
naimittika karmas that covers all these and any other considerations.  ---- Vid Damodara Dasa

Five kinds of कर्मs are mentioned in वेद ---

1.नित्यकर्म 2. नैमित्तिककर्म 3. काम्यकर्म 4.प्रतिषिद्धकर्म  5. प्रायश्चित्तकर्म

prāyaścittakarmāṇi naimittikēṣv antar bhavanti nanu?

 

नित्यकर्म --

नित्यः -- ’ त्यब् नेः ध्रुवे ’ (वार्तिकम् , ’ अव्ययात् त्यप् ’ पा 4-2-103 -- नित्यः = ध्रुवः = भूतभविषद्वर्तमानरूपत्रिकालाबाध्यः - immutable .- that does not undergo any change due to the impact of time .

( another term frequently employed in the same sense is  सनातनम् (ब्रह्म) -- सना इति अव्ययम् (सना नित्ये - अमरः ) - ’ सायंचिरंप्राह्णेप्रगे’व्ययेभ्यःट्युट्युलौ तुट् च ’ 4-3-23 इति ट्युप्रत्ययः तुडागमश्च - सनातनः --

’ स ह्येवास्ति सनातनः ’ - तैत्तिरीयारण्यकम् (1) , अरुणप्रपाठकः , 118 -- ’ एष धर्मः सनातनः ’ - मनुस्मृतिः ) .

Here , in नित्यकर्म ,  नित्य means - ' regular '  - one has to perform these कर्मs on a regular basis .

सन्ध्यां मनसा ध्यायेत् (ऐतरेयब्राह्मणम् , 3-8-1) - ' अहरहः सन्ध्याम् उपासीत ’ - बौधायनस्मृतिः ।

सन्ध्याहीनो’शुचिर्नित्यम् अनर्हः सर्वकर्मसु ।

यत्किञ्चित् कुरुते कर्म न तस्य फलभाक् भवेत् ॥ दक्षस्मृतिः , गौतमधर्मसूत्रम्

सन्ध्यां नोपासते  विप्राः कथं  ते ब्राह्मणाः स्मृताः ॥ बोधायनस्मृतिः 2-4-19

पञ्च वा एते महायज्ञाः सतति प्रतायन्ते सतति सन्तिष्ठन्ते देवयज्ञः पितृयज्ञो भूतयज्ञो मनुष्ययज्ञो ब्रह्माज्ञ इति -- तैत्तिरीयारण्यकम् (2) , स्वाध्यायब्राह्मणम् , 14 ( पत्युर्नो यज्ञसंयोगे  पा सू 4-1-33 -- पत्नी )

स्वाध्यायो’ध्येतव्यः -- तै आ , 2-15 (.... यं यं क्रतुमधीते तेन तेनास्येष्टं भवति अग्नेर्वायोरदित्यस्य सायुज्यं गच्छति  तदेषाभ्युक्ता । 

It is clearly stated in पूर्वमीमांसा (6-3-1) that the नित्यकर्म  can be performed as per one's capacity -- यथाशक्ति ---

नित्ये यथाशक्त्यङ्गानुष्ठानाधिकरणम् -- सू 1 -- सर्वशक्तौ प्रवृत्तिः स्यात् तथाभूतोपदेशात् । 5-6 -- विध्यपराधे च दर्शनात् समाप्तेः । प्रायश्चित्तविधानाच्च ।

If one cannot perfprm complete सन्ध्यावन्दनम् , he can just do अर्घ्यप्रदानम् ।

नैमित्तिककर्म--

निमित्तं वेद नैमित्तिकः ’ उञ्छादिषु (6-1-160) वसन्तादिषु ( 4-2-63 ) वा निमित्तशब्दः द्रष्टव्यः (पदमञ्जरी , 1-4-39) नैमित्तिकम् । ग्रहणसमये पितृश्राद्धम् , तर्पणम् -- मृतानां मासिकम् , सांवत्सरिकम् , आब्दिकम् -- नूतनगृहप्रवेशः ।

कम्यकर्म --

कामो’स्ति यत्र - ’  यप् प्रकरणे अन्येभ्यो’पि दृश्यते ’ वार्तिकम् ’ , ’ रूपादाहतप्रशम्सयोर्यप् ’ पा 5-2-120 -- ’ कमु कान्तौ ’ काम्यते इति ’ अचो यत् ’ पा 3-1-97 - काम्यम् ।

ज्योतिष्टोमेन स्वर्गकामो यजेत , पुत्रकामेष्टिः ।

प्रतिषिद्धकर्म --

तस्मात् ब्राह्मणः सुरां न पिबति पाप्मना नेत्संसृज्या इति -- काठकसंहिता , 12-12 . नाप्सु मूत्रपुरीषं कुर्यात् न निष्ठीवेत्  न विवसनः स्नायात् -- तैत्तिरीयारण्यकम् , 1-112 (अरुणप्रपाठकः ) ।

नित्यकर्म and नैमित्तिककर्म are useful  for  दुरितक्षय - चित्तशुद्धि - पुण्यम् ।

Except परमहंस , all other three kinds of संन्यासीs have to perform नित्यनैमित्तिकs . 

मस्करमस्करिणौ वेणुपरिव्राजकयोः  पा सू 6-1-154 -- ' मा  कृत कर्माणि मा कृत कर्माणि शान्तिर्वः श्रेयसी इत्याह , अतो मस्करी परिव्राजकः ’ -- महाभाष्यम् । 

कैयटः - ’ अयं मा कृत - अयं मा कृत ’ इति उपक्रम्य उपशान्तितः काम्यकर्मपरिहानिः युष्माकं श्रेयसी इत्युपदेष्टा मस्करी इत्युच्यते । 

नागेशः - भाष्ये कर्मशब्देन काम्यकर्माण्युच्यन्ते । नित्यनैमित्तिकानि तु मुमुक्षोरपि कर्तव्यान्येव । अत एव - काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः - इति गीतायामुक्तम् इति भावः ।

काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः  -- भगवद्गीता , 18-2 .

 

 वेदशास्त्रविहितकर्माचरणात् पुण्यम् - निषिद्धकर्माचरणात् पापम् इति सिद्धान्तः ।

Patanjali under  ऋलृक् rules -- आशिष्टाप्रतिषिद्धं नैव तदोषाय स्यात् नाभ्युदयाय -- यथा हिक्कितहसितकण्डूयितानि । There are certain कर्मs like hiccups - laughter - scratching , which do not cause either पुण्यम् or पापम् ।

प्रायश्चित्तकर्म --

प्रायो नाम तपः प्रोक्तं चित्तं निश्चय उच्यते ।

तपोनिश्चयसंयोगात् प्रायश्चित्तमितीर्यते ॥ आङ्गिरसस्मृतिः , 4-1

प्रायश्चित्तं प्रशमनं चिकित्सा शान्तिकर्म च ।

पर्यायास्तस्य निर्देशात् चिकित्सास्थनमुच्यते ॥ सुश्रुतसंहिता , 3-26

अकुर्वन् विहितं कर्म निन्दितं च समाचरन् ।

प्रसक्तश्चेन्द्रियार्थेषु  प्रायश्चित्तीयते नरः ॥ मनुस्मृतिः , 11-44

प्रायस्य चित्तिचित्तयोः सुडस्कारो वा  -- प्रायश्चित्तिः , प्रायश्चित्तम् -- महाभाष्यम् , पारस्करप्रभृतीनि च संज्ञायाम्  पा सू 6-1-157

Can duties that are not daily duties be nitya-karmas just because
there is pratyavaya mentioned for not performing them? For instance,
is Ekadasi nitya karma or naimittika karma? 

एकादशीव्रतम्  can be put under  काम्यकर्म -- it is meant for चित्तशुद्धि  and no प्रत्यवाय if not followed . 

गौतमस्मृति , while listing आत्मगुणाः , includes अनायास , which means such व्रतs ,  although prescribed by वेद / शास्त्र , should be performed if and only if one is prepared mentally , fisically and financially .

sadhu smāritam!

Also ' आख्यातशब्दानाम् अर्थं  ब्रुवतां  शक्तिः सहकारिणी ’  ( शाबरभाष्यम् 1-4-29)  - -- ’ ज्योतिष्टोमेन स्वर्गकामो यजेत ’ -- the one who is mentally , physically and financially fit only should do the  याग ।

I tried a number of times but failed to do उपवास and जागरणम् on शिवरात्रि  (शिवरात्रौ जागृयात् ) ।

Are samskaras (according to one's varna) nitya- or naimittika-karmas?

उपनयनम् is नैमित्तिककर्म । सीमन्त ( 4/6 month ) is for गर्भशुद्धि --

सीमन्तोन्नयनं प्रथमगर्भे ऽवश्यं कार्यम् इति विहितम्। संस्करणीयो हि गर्भः - नात्र कश्चन विकल्पः। न हि तेन काम्यम् इति।  सुदर्शनसूरेर् अप्य् अङ्गीकारो ऽत्र दर्शितः - https://groups.google.com/g/kalpa-prayoga/c/xZmPZU7Yw3s/m/p7zcLDFGCwAJ?utm_medium=email&utm_source=footer ॥

 

पुंसवनम् is for male child  -- so both are काम्यकर्मs .

puṁsavanaṁ prathama-garbhē ’vaśyaṁ karaṇīyam ity atas tadā naimittikam ēva khalu?

आपस्तम्बसूत्रभाष्ये सुदर्शनसूरिर् ब्रूते  -

कर्मणानेन संस्कृता अन्तर्वत्नी **पुमांसं जनयति** इत्य् अर्थवादः - नित्यत्वात् पुंसुवनस्य ।

अथवा फलम् - सूत्रकारेणोपदिष्टत्वात् ; यथा - "सहस्रं तेन काम-दुघो ऽवरुन्धे" इति ।

फलपक्षे ऽपि "एष वा अनृणो यः पुत्री" इत्य्-आदिवचनैस् सकृद् अपि पुत्रोत्पादनस्य अवश्य-कर्तव्यत्वात्, तद्-अङ्गं पुंसवनं प्रथमे गर्भे कर्तव्यम् एव ।  
तत ऊर्ध्वं तु - यत्र यत्र गर्भे पुत्रेप्सा तत्र तत्र कर्तव्यं नाऽन्यत्र ।

यस् त्व् अतिक्रान्त-चोदनः स्त्रीर् एव जनयेयम् इति कामयते तस्य सकृद् अपि न भवति । 

अन्ये तु– पुमांसं जनयतीत्य् एतद्-वचनं गर्भे गर्भेऽस्य कर्तव्यता-परम् इति ॥१२॥

हरदत्तो ऽपि - 

एवमनेन कर्मणा संस्कृता स्त्री **पुमासं जनयति ।**

केचिद् अर्थवादम् इदं मन्यन्ते । फलविधौ काम-संयोगेन क्रियाया अनित्यत्व-प्रसङ्गात् ।

यद्य् अर्थवादः प्रति-गर्भम् आवृत्ति-प्रसङ्गः ।

एवं तर्हि **प्रथमे गर्भे** इत्य् अनुवर्तते ।
एवम्-अर्थम् एव चास्य पश्चाद्-उपदेशः ।  
व्यक्तं चैतच् छन्दोगानां– प्रथमे गर्भे तृतीये मासि पुंसवनम् इति ।

अन्ये फलविधिं मन्यन्ते ।
तत्र च "एष वा अनृणो यः पुत्री"ति (तै.सं-६-३-१४) वचनात् पुत्रस्य सकृद् उत्पादनं नित्यम् इति - यावद् एकः पुत्र उत्पद्येत, तावद् गर्भेषु भवति ।
ऊर्ध्वं तु पुत्रेच्छायां सत्यां भवति। दुहितुर् ईप्सायां न भवति ।

प्रथम-ग्रहणं च नानुवर्तते, पुनर्-गर्भ-ग्रहणात् ।

पुंसवनस्य तु पश्चाद् उपदेशो यथा चतुर्थे मासि तत्क्रियते तस्य पश्चात् प्रयोगार्थ इति ॥१२॥

 

विवाह is generally considered as काम्यकर्म  - but विविदिषा (a desire to know ब्रह्मन् ) 

is also a प्रयोजनम् । अन्त्यकर्म  is नैमित्तिक ।

उपनयनम् इव विवाहो ऽप्य् अवश्यंकार्यत्वान् न हि काम्यः।

 

A detailed discussion about नित्यनैमित्तिककर्मs is found in शांकरभाष्यम्  on different verses related to कर्म in भगवद्गीता ।

धन्यो’स्मि

Dr.Korada Subrahmanyam
Professor of Sanskrit (Retd)

299 Doyen , Serilingampally, Hyderabad 500 019
Ph:09866110741

Skype Id: Subrahmanyam Korada

Blog: Koradeeyam.blogspot.in 

On Fri, Nov 26, 2021 at 2:45 AM 'Gudsoorkar A G' via भारतीयविद्वत्परिषत् <bvpar...@googlegroups.com> wrote:

Please refer to “वेदान्तसार:” by Sadanand Yogi,  (translation by Sw. Nikhilanand),  published by Ramakrishna Math.

Sent from my iPhone

> On 25-Nov-2021, at 16:05, Damodara Dasa <damoda...@gmail.com> wrote:
>
> Hare Krishna.
>
> Respected Vidvaj-janas,
> Pranams.
>
> Nitya-karmas are often identified by saying that not following them
> there is pratyavaya. Another idea is that nitya karmas are performed
> not for any reward but only as a duty. Another idea is that
> nitya-karmas are daily activities.
>
> Naimittika karmas are those karmas that are to be performed when
> certain nimitta is produced. Another idea is that naimittika-karmas
> are those works that are not performed daily but occasionally; like
> every week, or every 15 days, or once in a lifetime, or not regularly.
>
> I wanted to get some wholesome idea of definitions of nitya and
> naimittika karmas that covers all these and any other considerations.
> Is there any Sanskrit work that specifically discusses this matter in
> detail (not in bits)?
>
> Can duties that are not daily duties be nitya-karmas just because
> there is pratyavaya mentioned for not performing them? For instance,
> is Ekadasi nitya karma or naimittika karma? Are samskaras (according
> to one's varna) nitya- or naimittika-karmas?
>
> Thank you,
> Hari Guru Vaisnava das,
> damodara das
>
> --
> You received this message because you are subscribed to the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
> To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
> To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/bvparishat/CABr-jZB2Hjo__WFBJKUStBQuGATGvEU3WcsasuXnAwst%3DOccQw%40mail.gmail.com.

--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/bvparishat/3612119D-8687-408F-AF60-274DBE3E59F0%40googlemail.com.

--
You received this message because you are subscribed to a topic in the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this topic, visit https://groups.google.com/d/topic/bvparishat/ZdCeqROMzSY/unsubscribe.
To unsubscribe from this group and all its topics, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/bvparishat/CAKj2ELTrgsjrK2ukDfvnNf92kW1natotjtcFaU8kyu2c6bNpNg%40mail.gmail.com.

--

--
Vishvas /विश्वासः

[विश्वासो वासुकिजः (Vishvas Vasuki)]

On Sun, 12 Dec 2021 at 23:10, Subrahmanyam Korada <kora...@gmail.com> wrote:

नमो विद्वद्भ्यः

is Ekadasi nitya karma or naimittika karma? 

एकादशीव्रतम्  can be put under  काम्यकर्म -- it is meant for चित्तशुद्धि  and no प्रत्यवाय if not followed . 

kANe-महाशयस्याभिप्राये -

The passages that lay down a vrata are again two-fold, viz. those that make the observance of Ekādaśī obligatory (nitya)[^238] and those that lay down the observance for securing some desired object (kāmya). Nārada lays down an obligatory rule 'men who are devoted to Visnu and who look upon Visnu as their highest goal should always fast on ekādaśī in each paksa (fortnight)'. A passage laying down a kāmya-vidhi about Ekādaśi is contained in [^239] Kātyāyana 'a person who looks on Visnu as highest goal and who desires to Cross the ocean of samsūra or to secure prosperity, offspring, heaven, mokṣa or whatever else, should not partake of food on ekādaśi in both fortnights.' The result is that ekādaśī is both nitya and kāmya and the maxim of samyoga-prthaktva cited above (p. 86) under Rāmanavami applies.

प्रत्यवायश् चोक्त एव - 

    यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च।  
    अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति सम्प्राप्ते हरिवासरे।  
    तानि पापान्यवाप्नोति भुञ्जानो हरिवासरे ।  

    रटन्तीह पुराणानि भूयो भूयो वरानने ।  

[विश्वासो वासुकिजः (Vishvas Vasuki)]

On Tue, 14 Dec 2021 at 09:57, विश्वासो वासुकिजः (Vishvas Vasuki) <vishvas...@gmail.com> wrote:

kANe-महाशयस्याभिप्राये -

The passages that lay down a vrata are again two-fold, viz. those that make the observance of Ekādaśī obligatory (nitya)[^238] and those that lay down the observance for securing some desired object (kāmya). Nārada lays down an obligatory rule 'men who are devoted to Visnu and who look upon Visnu as their highest goal should always fast on ekādaśī in each paksa (fortnight)'. A passage laying down a kāmya-vidhi about Ekādaśi is contained in [^239] Kātyāyana 'a person who looks on Visnu as highest goal and who desires to Cross the ocean of samsūra or to secure prosperity, offspring, heaven, mokṣa or whatever else, should not partake of food on ekādaśi in both fortnights.' The result is that ekādaśī is both nitya and kāmya and the maxim of samyoga-prthaktva cited above (p. 86) under Rāmanavami applies.

प्रत्यवायश् चोक्त एव - 

    यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च।  
    अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति सम्प्राप्ते हरिवासरे।  
    तानि पापान्यवाप्नोति भुञ्जानो हरिवासरे ।  

    रटन्तीह पुराणानि भूयो भूयो वरानने ।  

tatraivaitad apy ucyatē - 

## Adhikāra for Ekādaśīvrata

Ekādaśīvrata on the ekādaśīs of both fortnights is nitya only for persons other than house holders; the vrata is obligatory for householders (grhastha) only on the ekādaśī of the bright half, but not on the ekādasi of the dark half, since Devala says 'one should not eat (cooked) food on ekādaśī in both pakṣas (fortnights); this is the rule of conduct for forest hermits and ascetics, but a householder should always observe only the Ekādaśī of the bright half'. [^240] 


[^240]:
    
    एकादश्यां न भुजीत पक्षयोरुभयोरपि ।  
    वनस्थयतिधर्मोयं शुक्लामेव सदा गृही।   
    देवल q. by नि. सि. 36, समयप्रकाश p. 62, का. वि. p. 426 (from स्मृतिमीमांसा), हे. (काल) p. 150, ए, त. p. 36 (ascribes to गोभिल); ब्रह्मवैवर्त IV. 26 38 'शुक्लामेव । कुर्वन्ति गृहिणो वैष्णवेतराः । न कृष्गालवन्ने दोषस्तेषां वेदेषु नारद ॥'


There are conflicting texts on this subject. The Padma says [^241] ' a house holder should observe a fast on only the dark ekādaśīs between Sayani (Asādha śu. 11) and Bodhini (Kārtika su. 11) and on no other ekadasi of the dark half'. There is a precept of Narada [^242] 'a householder having a son should not observe a fast on a Saṅkranti day, on the day of ekādaśī in the dark half and on eclipses of the sun and the moon'. The best construction of these passages appears to be that a fast only on the ekādaśi of the bright half is obligatory for a householder, but he may observe (Kāmyavrata) a fast on the ekādaśīs occurring in the dark half between Sayani and Bodhini, but if he has a son he should not observe a fast even on those ekādaśis that occur between Sayani and Bodhini. 

[^241]: 
    
    शयनीबोधिनीमध्ये या कृष्णैकादशी भवेत् ।  
    सैवोपोष्या गृहस्थेन नान्या कृष्णा कदाचन ॥  
    ब्रह्मवैवर्त IV. 26. 39 q. by का नि. p. 259, नि. सि. p. 36, समयप्रकाश p. 63 (all say from पद्म).

[^242]: 
    
    संक्रान्त्यामुपवासं च कृष्णैकादशिवासरे।  
    चन्द्रसूर्यग्रहे चैव न कुर्यात्पुत्रवान् गृही। नारद  
    q. by हे. (on काल) p. 183. नि. सि. 36, समयमकाश 63, व. कि. कौ. P. 46. ए. त. (p. 37) quotes a verse from ब्रह्मपुराण to the same effect.



A widow [^243] is to be treated on the same level as a yati and a woman whose husband is living should fast only on the ekādaśī of the bright half. 

[^243]:
    
    एतञ्च विधवया पक्षद्वयेपि कार्यम् । ... एवं च सधवाया ग्रहस्थवच्छुक्लायामेवा - धिकारः। समयप्रकाश p. 65; भविष्योत्तरेपि।  
    एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोर् उभयोरपि ।  
    ब्रह्मचारी च नारी च शुक्लामेव सदा गृही॥ इति । ;  
    नारी विधवा तस्या एव यतिधर्मत्वात् । का. नि p. 257.


It has to be further noted that these restrictions [^244] do not apply to professed devotees of Visṇu ( technically called Vaisnava). To them the verse quoted in note [^238] above applies and they have to observe a fast on all ekadasis. Hemadri (on vrata vol. I. p. 999) held the view that all persons have adhikāra for fasting on ekadasis in both pakṣas. 

[^244]: 

    वस्तुतस्तु वैष्णवानां सपुत्राणां गृहस्थानामपि सः कृष्णा नित्या हलायुध-हेमादि-धूततत्त्वसागरवचनात् ।  
    तद्यथा।   
    यथा शुक्ला तथा कृष्णा यथा कृष्णा तथेतरा।  
    तुल्ये ते मन्यते यस्तु स वै वैष्णव उच्यते।  
    ए. त. p. 38. हे. (on काल p. 181) quotes this verse from तवसागर.