What is the time describing Verse?

[Sampath Kumar]

Dear schalors

kindly remember me the Sloka

of " तृटि ... आरभ्य  पर पर्यंतं कालस्य  विभाग वर्णनम्

धन्यवादान् समर्पयामि

sampath kumar Medavarapu

Mobile - 09998344758

Create your free signature: CLICK HERE!

​

[Hnbhat B.R.]

लवस्त्रुटिः कला काष्ठा निमेषस्तत्परक्षणः ॥ ११८ ॥

 घटी मुहूर्तः प्रहरो दिवा नक्तमहर्निशम् । 

पक्षो मासर्त्वयनाब्दयुगं कल्पो महालयः ॥ ११९ ॥ 

राशिस्तारा तिथिर्योगो वारः करणमंशकम् । 

लग्नं होरा कालचक्रं मेरुः सप्तर्षयो ध्रुवः ॥

Here is a link to the chapter on कालविभाग according to काव्यमीमांसा -

कालविभागः

which is acceptable in general to poets. The relevant extract is here:

Here is Naiyayika's कालविभाग -

क्षणद्वयं लवः प्रोक्तो निमेषस्तु लवद्वयम्।

अष्टादश निमेषास्तु काष्ठास्त्रिंशत्तु ताः कलाः।।

त्रिंशत्कलो मुहूर्तस्स्यात् त्रिंशत् रात्र्यहनी च ते[1]।

अहोरात्राः पञ्चदश, पक्षो मासस्तु तावुभौ।।

ऋतुर्मासद्वयं प्रोक्तमयनं तु ऋतुत्रयम्।

अयनद्वितयं वर्षो मानुषोयमुदाहृतः।।

एष दैवस्त्वहोरात्रस्तैः पक्षादि च पूर्ववत्।

देववर्षसहस्राणि द्वादशैव चतुर्युगम्।।

चतुर्युगसहस्रं तु ब्रह्मणो दिनमुच्यते।

रात्रिश्चैतावती तस्य ताभ्यां पक्षादिकल्पना।। 

इति किरणावल्युदाहृतकारिकाभिश्च क्षणो नाम अत्यन्तं सूक्ष्मः कालखण्डविशेषः। एकस्मिन् क्षणे एव शतपत्रशतभेदनं संभवतीति नैयायिकाः।

Here is the account of Amarasimha:

( १. ४. २७२) अष्टादश निमेषास्तु काष्ठा त्रिंशत् तु ताः कला

30 Kala = Kshana, 12 Kshana = Muhurta 

( १. ४. २७३) तास्तु त्रिंशत् क्षणस्ते तु मुहूर्तो द्वादशाऽस्त्रियाम्

30 Muhurta = (Full) day (24 Hours), 15 Days = PakSha (fortnight) 

( १. ४. २७४) ते तु त्रिंशदहोरात्रः पक्षस्ते दशपञ्च च

First and second fortnight, 2 fortnights = (Lunar) Month 

( १. ४. २७५) पक्षौ पूर्वाऽपरौ शुक्लकृष्णौ मासस्तु तावुभौ

Two months = Ritu (season), 3 Ritus = Ayana (Semester) 

( १. ४. २७६) द्वौ द्वौ मार्गादिमासौ स्यादृतुस्तैरयनं त्रिभिः

2 Ayana = Year, Equinox 

( १. ४. २७७) अयने द्वे गतिरुदग्दक्षिणाऽर्कस्य वत्सरः

( १. ४. २७८) समरात्रिदिवे काले विषुवद्विषुवं च तत्

Constellation names determine names for Full moon days and their months  

For example, Pushya constellation names Paushi full moon night and Pausha month. 

( १. ४. २७९) पुष्पयुक्ता पौर्णमासी पौषी मासे तु यत्र सा

( १. ४. २८०) नाम्ना स पौषो माघाऽऽद्याश्चैवमेकादशाऽपरे

Margashirsha (9 th month) (4), Pausha (10 th) (3)  

( १. ४. २८१) मार्गशीर्षे सहा मार्ग आग्रहायणिकश्च सः

( १. ४. २८२) पौषे तैषसहस्यौ द्वौ तपा माघेऽथ फाल्गुने

Magha (11 th) (2) Falguna (12 th) (3), Chaitra (1 st ) (3)  

( १. ४. २८३) स्यात्तपस्यः फाल्गुनिकः स्याच्चैत्रे चैत्रिको मधुः

Vaishakh (2 nd ) (3), Jyeshtha (3 rd ) (2) 

( १. ४. २८४) वैशाखे माधवो राधो ज्येष्ठे शुक्रः शुचिस्त्वयम्

Ashadha (4 th) (2), Shravana (5 th) (3) 

( १. ४. २८५) आषाढे श्रावणे तु स्यान्नभाः श्रावणिकश्च सः

Bhadrapada (6 th) (4), Ashvin (7 th) (3)

( १. ४. २८६) स्युर्नभस्यप्रौष्ठपदभाद्रभाद्रपदाः समाः

( १. ४. २८७) स्यादाश्विन इषोऽप्याश्वयुजोऽपि स्यात्तु कार्तिके varकार्त्तिके

Kartika (8 th) (4), Fall (Months 9-10), Winter (Months 11-12) 

( १. ४. २८८) बाहुलोर्जौ कार्तिकिको हेमन्तः शिशिरोऽस्त्रियाम्

Spring (Months 1-2) (3), Summer (Months 3-4) (7) 

( १. ४. २८९) वसन्ते पुष्पसमयः सुरभिर्ग्रीष्म ऊष्मकः

( १. ४. २९०) निदाघ उष्णोपगम उष्ण ऊष्मागमस्तपः

Monsoon (Months 5-6) (2), Autumn (Months 7-8)   

( १. ४. २९१) स्त्रियां प्रावृट् स्त्रियां भूम्नि वर्षा अथ शरत्स्त्रियाम्

Season, Year (6) 

( १. ४. २९२) षडमी ऋतवः पुंसि मार्गादीनां युगैः क्रमात्

( १. ४. २९३) संवत्सरो वत्सरोऽब्दो हायनोऽस्त्री शरत्समाः

Human Month = Ancestral day, Human year = Divine day 

( १. ४. २९४) मासेन स्यादहोरात्रः पैत्रो वर्षेण दैवतः

Human Yuga quartet = Divine Yuga, Divine 2000 Yuga = Brahma's day = Human kalpa 

( १. ४. २९५) दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नृणाम्

Manvantara = 71 Divine yuga 

( १. ४. २९६) मन्वन्तरं तु दिव्यानां युगानामेकसप्ततिः

Destruction of world (between epochs) (5) 

( १. ४. २९७) संवर्तः प्रलयः कल्पः क्षयः कल्पान्त इत्यपि

upto प्रलय.

Hope there will be many more definition in different texts in different contexts. 

--
Dr. Hari Narayana Bhat B.R. M.A., Ph.D.,
Research Scholar,

Ecole française d'Extrême-OrientCentre de Pondichéry

16 & 19, Rue Dumas

Pondichéry - 605 001

[Hnbhat B.R.]

Here is discussion of कालविभाग according to different sources:

https://groups.google.com/d/topic/samskrita/CrBFVjEbETA/discussion