SÜBVANSİYONLU KREDİLER KAMUOYU BİLGİLENDİRME/DEĞERLENDİRME
Ergin Kahveci
2014 Yılında uygulanacak ve T.C Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerince uygulanacak olan, tarımsal üretime dair düşük faizli yatırım ve işletme kredisi ( sübvansiyonlu krediler ) kullandırılmasına dair Bakanlar Kurulu Kararı, 21 Ocak 2014 tarihinde yayınlandı. Karar metni ile bu kararın uygulamasını düzenleyecek esaslara ait yönetmelik yayınlanmadan önce ( her yıl ve bu gibi konularda olduğu gibi ) Livane Zirai Mühendislik ve Dan. Ltd. Şirketinin görüşlerini içerir Kamuoyu Bilgilendirme/Değerlendirme Raporu ekte sunulmuştur. Bilgilerinize...
Ergin KAHVECİ
Ziraat Mühendisi
Livane Zirai Mühendislik ve Dan. Ltd. Şirketi
Ankara
TC ZİRAAT BANKASINCA TARIMSAL ÜRETİME DÜŞÜK FAİZLİ KREDİ ( SÜBVANSİYONLU KREDİ ) KULLANDIRILMASINA DAİR BAKANLAR KURULU KARARI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER
21 Ocak 2014 Tarih ve 28889 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan karar; 2001 yılından beri uygulanmakta olan Sübvansiyonlu kredilerle ilgili kapsamı genişletmekle beraber, uygulamayı iyice zorlaştırarak, iyice banka mevzuat-tercih ve inisiyatifine terk ederek, kanaatimizce son derece olumsuz bir sürece sokulmuştur. Detaylara girmeden önce, kararın bir önceki karardan farkları ve genişleyen kapsamından bahsedelim.
Buna göre;
1- Sözleşmeli üretim yaptıran ve sözleşmelerinde üreticilerin tarımsal girdilerini temin ve ürünlerini satın alma olarak garantileyen, tüzel ve gerçek kişiler, üretim konularına göre, karardaki oranlar üzerinden indirimli kredi kullanabileceklerdir.
2- Risk gruba giren işletmeler ( 5411 Sayılı Bankacılık Kanunda tariflenen ), belli kıstaslara tabi olmakla beraber, karar kapsamında tek bir işletme kabul edilerek, üst limitlere uymak koşuluyla indirimli kredilerden yararlanabileceklerdir.
3- Bir önceki kararda, işletmelerin ihtiyacı ve fizibilitesinin olmazsa olmaz koşulu olarak, Yem Bitkileri tarımı yapacakların, ana işletmenin tabi olduğu indirim tutarlarından mı, Yem Bitkileri ekilişlerine ait indirim tutarlarında mı yararlanacaklarına dair, var olan belirsizlik çözülmüş görünmektedir. Buna göre çok yıllık Yem Bitkilerinin yatırımları ana işletme yatırımdan bağımsız olarak, kendi limitleri ve indirim tutarları üzerinden kredilendirilebilecektir. Ancak tek yıllık Yem Bitkilerinin yatırım ve işletme dönemi giderlerine dair tutarlar, ana işletme tutarları üzerinden krediye esas tutulacak olması, manüple edilecek bir konumda kalmıştır.
4- Kredi tutarı ve indirim oranları üzerinde, farklı miktarlar ve oranlarda değişmeler söz konusu olmakla beraber karar; 750.000 TL ye kadar yatırımlar için Süt Sığırcılığı, 7.500.000 TL ye kadar Damızlık Etçi Sığır Yetiştiriciliği ve Damızlık Düve Yetiştiriciliği, 5.000.000 TL ye kadar K.Baş Hayvan Yetiştiriciliği, 1.500.000 TL ye kadar K. Baş Hayvan Besiciliği, 7.500.000 TL ye kadar Damızlık Kanatlı Yetiştiriciliği, 5.000.000 TL ye kadar Su Ürünleri Yetiştiriciliği konularında, sabit yatırımlar sıfır faizli, işletme yatırımlarını ise sıfır ve düşük faizli olarak kategorize etmiş, bu alt sektörleri daha fazla destekleme kararı almıştır.
5- Var olan, mevcut olan ve teknik ve mevzuat yönünden her türlü izin, ruhsat ve belgeye sahip olan işletmelerin satın alınması durumda, satın alanlar gerekli şartları sağladıkları takdirde, kararda belirlenen oran ve miktarlar üzerinden indirimli kredi kullanabileceklerdir.
6- Tarımsal amaçlı kooperatifler, yani Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri ilk defa kapsam içine alınmıştır. Oysa daha önceleri, GTHB bu kooperatiflere doğrudan tip ve özel projeler üzerinden ve işletme kredileri açmaktaydı.
7- Kararın 7. Maddesi; “ kredi tahsis edilecek üreticilerin kredi değerliliklerinin ve kredi tahsis kriterlerinin belirlenmesi, kredi limitleri ve vadeleri ile yatırım döneminin tespit edilmesi, kredilerin teminatlandırılması, öz kaynak oranlarının belirlenmesi, geri ödeme koşullarının tespiti ile borçlandırma, kullandırma, takip ve tahsil işlemleri Bankanın ve TTK’nın kendi usul ve mevzuat esasları dahilinde yürütülür” demektedir.
DEĞERLENDİRME:
Bu kararın nasıl ve ne şekilde uygulanacağına dair Uygulama Esasları bir yönetmelikle belirlenecektir. Bu esasların nasıl ve ne şekilde olacağına dair yönetmelik, önceki yıllardaki süreç referans alınırsa, en geç 1 ay içerisinde yayınlanacaktır. Her yıl olduğu gibi bu yılda şirketimiz, kararda tespit etmiş olduğu, olumlulukları ve olumsuzlukları rapor etmekte, sosyal ağlar üzerinden ve kamu otoritesi üzerinden paylaşmaktadır. Geçen yıl ki raporda geçen, özellikle Yem Bitkilerine ait belirsizliklerin kısmen giderilmiş olması sevindirici bir durumdur. Yine de düzeltmenin bu yıl ki karara kalmaması gerekirdi diye düşünmekteyiz. Bu genel değerlendirmeden sonra yukarıdaki maddeler üzerinden gidersek;
1- Maddelere geçmeden önce; kararın tamamının algısı, GTHB’ nın bu uygulamadan teknik, idari ve hukuki olarak çekilmiş olduğu, topu tamamıyla bankaya attığı yönündedir. Bakanlık bize göre 2009 yılından beri bu düşünceye doğru yol almakta, kendi yetki-etki-bilgi-karar alanlarından her nedense yavaş yavaş çekilmeyi tercih etmekte idi. Bu kararın 7. Maddesi bu savımızı artık gün be gün açık eden bir durumdur. Oysa konu tarım, alan tarımsal işletmecilik, bilim tarımsal mühendislik ve tarım ekonomisi, uygulama ve sonuçlar Tarım Bakanlığı, plan-strateji-yetki-mevzuat ve etki Tarım Bakanlığı iken, kararın 7. Maddesi tüm belirleyiciliği Bankaya bırakmıştır. Bu durum hem üzücü hem de bu kararın istikrarlı uygulanmasını engelleyici bir durumdur.
2- Konudan kopmamak adına hem kararın ve hem de tesadüfi de olsa raporun 7. Maddesini incelersek; aslında bankacılık genel kuralları gibi duran madde içeriği ile TC Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri ( TKK ) uygulamanın belirleyicisi statüsü kazanmıştır. Zaten 2013 Yılında bunun sinyalleri alınmakta, Banka; vade süresi, limit, miktar, teminat vs gibi konularda önceki yıllar protokol ve temayüllerinin ( Sabit yatırımlarda 2+5 Yıl vade, limitlerin kararlarda olan hali, teminatların talebin 1,5 katı vb ) dışına çıkmaya başlamış ( bu durum mevzuattaki verilebilir/olabilir gibi belirsiz kelimelerin uygulamada kullanılmaya başlanmasından kaynaklanmaktadır ), özel-bölgesel-kişisel uygulamalar yapıldığına dair bilgiler alınmış; teknik olarak, projelerin içeriği, kapsamı, kapasitesi vs. gibi özel hukuk ve bilim konularında da belirleyici rol üstlenmeye başlamıştır. Bu durum Tarımsal İşletmecilik, Tarım Master Planları, Tarımsal Kalkınma, Stratejik Tarımsal Yatırımlar, Tarım Kanunu, GTHB kuruluş mevzuat ve amaçları gibi kapsamla yorumlanacak konularda, bir para-kredi kurumunun belirleyici olması gibi son derece yanlış sonuçlara yol açabilecektir. Oysa geçmiş yıllar temayülleri ve yukarıdaki gerekçelerden kaynaklanan doğrular; kamunun görev zararı üstlenerek, stratejik-ekonomik-sosyal ve hatta güvenlik açısından önemli bir sektör olan Tarım sektörünün geliştirilmesine yönelik yapılacak uygulamalarda, banka-finans kurumu, sadece para-transfer-parasal uygulama ile sınırlıdır ve öyle olmalıdır. Banka ve TKK, Tarım Bakanlığı değildir ve doğrudan veya dolaylı nedenlerle rol kapamaz, kapmamalıdır. Hazine ve aracı belirleyici kurum olan GTHB ve BKK, konunun uygulanmasını ve uygulamanın rahatlatılmasını içerir. Üzerinde çok fazla tartışma açabileceğimiz bu hususu, inşallah düşündüğümüzde yanılıyoruzdur ve uygulama esaslarında bu konular tahmin ettiğimiz algılardan arındırılmış olarak aydınlatılır diye kapatalım.
3- Kararın 5. Maddesi tablo 2 de yer alan Tarımsal Kalkınma Kooperatiflerinin bu kapsama alınması, eğer uygulama esaslarında detaylı olarak ve özellikli bir alan olarak yer almazsa ve kararın 7. Maddesindeki genel kriterlere bırakılırsa, bu durum Tarımsal Kalkınma Kooperatiflerinin yatırım yapmalarını imkânsıza yakın bir sürece sokar. Öncelikle bu karar, Tarımsal Kalkınma Kooperatiflerini, GTHB nın işletme ve sabit yatırım kredilerinden mevcut yararlanma koşullarının gerisine götürülmemelidir. Bilindiği üzere; Bakanlık Tip Projeli sabit Yatırımlara 2+5= 7 Yıl vade, özel hazırlanmış projelere ise 2+10=12 yıl vadeli ve %3 ( 2013 için ) vadeli, Kalkınmada öncelikli İllerde % 15, diğer illerde % 20 öz kaynak katkılı, yatırımın % 85 ine kadar kredilendirme yapmaktaydı. Öz kaynak kapsamına, yatırımın yanı sıra, arazi-arsa, kooperatif kuruluş ve proje uygulamasına dair makul giderler girmekte, yetki Bakanlık yerel teşkilatlarında olduğu için, esnek davranılmakta, yatırımın gerçekleşmesi için gayret gösterilmekteydi. Kaynak ( para ) Bakanlık yatırım bütçesi hesaplarından, ilgili kooperatifin bulunduğu mahaldeki bir T.C Ziraat Bankasına blok olarak aktarılmakta, banka; ipotek-teminat konusunda çiftçi gayrimenkullerini kabul etmekte, bire bir buçuk teminat kriterini ( genellikle ) uygulamaktaydı. Bakanlık yerel teşkilatlarının hak edişleri ve talepleri ile bakanlık merkez birimlerinin onayı ile ödemeler yerel banka tarafından bloke paradan yapılmakta, yatırım-uygulama-gerçekleşme akışında ( projeye uyulduğu sürece ) belirsizlikler yaşanmamaktaydı. Projeler, Bakanlık onayından geçmekte, yatırımın ekonomik büyüklüğü başlangıçta belirlenmekteydi. İşte bu kazanımların geriye götürülmemesi esas alınmalıdır. Bırakın kararın 7. Maddesindeki kriter ve detayları, eski temayüller uygulansa dahi, bu karar ile kooperatiflerin, yatırım yapabilirlikleri ( ister/istemez ) son derece kısıtlanmış olacaktır. %15-20 arasındaki öz kaynak katkıları, en %25’e çıkacak, öz kaynaklar nakit veya iş olarak resmi belge ile kayıtlanacak, arazi-arsa dahil sair öz kaynak giderleri öz kaynak kapsamı dışına çıkacak, en az % 80 olarak verilebilir olan kredi miktarları %75 verilebilire düşecek, köy-çiftçi gayrimenkul ve malları teminat olarak kabul edilmeyecek, vadeler en fazla 7 yıl olacak, faizler ise sabit değil değişken olacaktır. Ayrıca hakediş, takip, uygulama, proje içerik-kapsam-kapasite-finansal analiz vs gibi teknik konular ( diğerlerinde olduğu gibi ) defacto olarak, Bankaya devredilmiş olacaktır. Eğer bakanlık bu konuları kendi uhdesinde tutarsa, diğer hak sahipleri, gerçek ve tüzel kişiler de aynı şekilde, ( hep savunduğumuz üzere ) Bakanlığın teknik belirleyiciliğini talep etme hakkına sahip olacak, rekabet adaletini isteyeceklerdir. Uygulama Esaslarını gördükten sonra daha detaylı bir değerlendirme şansımız olacaktır.
4- Kararın 6. Maddesi; önceye ait belirsizlikleri gidermiştir.
5- Kararın 5. Maddesi ekindeki Tablo 1 yer alan, konu-oran-limit kararları, teknik ve kısmen de idari kararlar olmasına nedeniyle ve bu hususta Bakanlığın öngörülerine saygı duymakla beraber, özellikle; Süt Sığırcılığında birinci dilimde yer alan sıfır faize tabi proje büyüklüğünün, işletmelerin entansif işletmelere evrilmesi, işletme büyüklüklerinin tarımsal karlılık esaslarına uyması için, en az 2.500.000 TL ye düzeltilmesinin faydalı olacağı kanaatindeyiz. Aynı gerekçelerle, Küçük Baş Besiciliğinde limitlerin 2.500.000 TL ye, Su Ürünleri Yetiştiriciliğinde 7.500.000 TL ye çıkarılması daha doğru olacaktır. Faiz oranları açısından ise İşletme kredileri ile Sabit Yatırım kredileri arasındaki indirim oranları makasının % 25’i aşmaması, özellikle ilk yatırımlarda işletmenin faaliyete geçmesi açısından zorunlu görülmektedir. Yine Yurtiçi Sertifikalı Tohum ve Fide Kullanılarak yapılacak yatırımlarda faiz indirimi oranın özellikle sabit yatırım aşamasında en az %75 olarak yeniden düzenlenmesi faydalı olacaktır diye düşünmekteyiz.
6- Kararın 3. Maddesi ile hem sözleşmeli üretimin teşvik edilmesi, hem de sözleşmeli üretim yaptırmanın yani ikincil yatırımcı ve üreticilerin teşvik edilmesi, son derece yerinde doğru ve övülmesi gereken bir karardır. Ancak uygulama esaslarında konu, net ve uygulanabilir esaslara kavuşturulmalıdır. Yararlanma koşulları, proje bağlanmalı, fizibilite ve finansal içeriği net istenmeli, belirli kapasiteden sonra teknik personel bulundurulması teşvik edilmeli, kredi uygulama dönemleri ekim dikim-hasat olarak belirlenmeli, ödemeler birinci üreticinin alacaklarıyla ilişkilendirilmelidir ( böylece dolaylı olarak birinci üreticilerde faydalanmış olur ).
7- Banka projelerinde mutlaka fizibilite şartı aranmalı, 7472 sayılı yasa ve buna bağlı tüzüğün 8. maddesi gereğince, tüm uygulama projelerinde, serbest çalışan Ziraat Mühendisi imzası aramalıdır. 2010 Yılına kadar zaten bu durum, yukarıdaki mevzuatların amir hükümleri gereğince bu şekilde uygulanmakta idi. Belki de bu ifade ile sahada onlarca insana iş kapısı açılmış olur. Bu zaten kanunun emridir. Böylece son 5-6 yıldır, saçma sapan planlanmış, komik projelerin, bakanlığın kendi eliyle üretilmesine vesile olunmamış olur.
8- Yine Bakanlığın kuruluş kararnamesine göre, tüm uygulama projeleri ve fizibiliteler, ( bakanlık ülke çapında tüm tarımsal projeksiyonları yapar, yaptırır, tarımla ilgili projeler yapar, yaptırır ) Tarım İl Md.lüklerince onaya bağlanmalıdır. Bu onay zaten teknik olarak şart bir onaydır. Hangi ilde, hangi projenin, nerede, nasıl, hangi projeksiyonlarla yapılacağı, o ilin master planlarına uyumu, projenin gerçekten fizibıl olup olmadığı, tarım teşkilatlarının sorumluluğudur, ödevidir. Bu ödevi, sadece toprak kanunu veya ön izin belgesi gibi daha alt noktalara bırakmak, ülkenin proje çöplüğü olmasından başka bir işe yaramamaktadır. 23.01.2014
Saygılarımızla.
Ergin KAHVECİ
Ziraat Mühendisi
Livane Zirai Müh. ve Dan. Ltd. Şti.
Ankara