KÜÇÜK ADIMLAR ERKEN EĞİTİM PROGRAMI

[Şerife Elmalıca]

KÜÇÜK ADIMLAR ERKEN EĞİTİM PROGRAMI

Okulöncesi dönem ve bebeklik yılları,
Büyüme, gelişim ve öğrenme için kritik bir dönem olarak
tanımlanmaktadır.
Bu yıllarda çocuğun daha sonraki gelişimini etkileyen öğrenme ve
davranış örüntülerinin temeli atılmaktadır.
devam

Dil becerileri ile zihinsel, sosyal, duygusal ve motor becerilerin
kazanılması bu kritik dönemde gerçekleşmektedir.


Her yıl yaklaşık,
1.500.000 bebek dünyaya gelmektedir, bu bebeklerin %3.7’sinde gelişim
ile ilgili bir problem olduğu ve %8.9’unun düşük doğum ağırlığı ve
benzeri nedenlerle gelişim geriliği riski taşıdığı saptanmıştır
(Tunçbilek, Alikaşifoğlu, Akadlı, Hancıoğlu ve Boduroğlu, 1996).
Bu çocuklar,
Düşük doğum ağırlığı
Prematüre olma
Yoksulluk ve benzeri
nedenlerle gelişim açısından oldukça önemli ve kritik olan bu
yıllardan yeterince faydalanamamaktadırlar.
Bu çocuklar
gelişim aşamalarını akranları ile aynı hızda geçememekte,
bilişsel, dil ve sosyal becerilerde, motor ve özbakım becerilerinde
akranlarına göre yetersizlik gösterebilmekte,
Bir ya da birden fazla yetersizlik çocuğu etkileyebilmektedir.



Bu dönemde her hangi bir destek sağlanamaması
Gelişimsel yetersizliklerin daha da artmasına neden olmakta,
Akranlarla aralarındaki fark açılmakta,
İkinci yetersizlikler ortaya çıkmakta,
Akranları ile aynı ortamlarda eğitim alma şanslarını azalmaktadır.
Erken çocukluk özel eğitimi Programları (EÇÖEP)
Engelli ya da gelişimsel açıdan risk grubunda yer alan çocukların
yaşamlarının ilk 36 ayında ya da 0-6 yaşları arasında yapılan
terapötik ve eğitimsel müdahaleleri içermektedir.
Bu çocukların, temel gelişimsel becerileri kazanmaları için gereken
deneyimleri edinmelerine olanak sağlamaktadır.

EÇÖEP programlarının temel amacı
Gelişimsel riski olan ya da gelişimsel geriliği olan çocukların ve
ailelerinin gereksinimlerini karşılamak
Çocukların akranları ile aralarındaki farkı azaltmaya çalışmak
Çocuğa eğitimsel bir çevre sağlayarak araştırması, yaratması ya da
öğrenmesi için fırsatlar yaratmak, çocuğun yetersizliği dolayısıyla
kendiliğinden kazanmayacağı gelişimsel becerilerin öğretilmesini
sağlamak

EÇÖEP sonuçları incelendiğinde
Çocukların gelişimsel becerilerinin arttığı,
Ailelerin çocuğa karşı tutumların olumlu yönde değiştiği,
Ailelerin bilgi ve diğer gereksinimlerinin karşılandığı
İstenmeyen / uygun olmayan davranışların azaldığı,
Çocuğun yalnızca gelişimsel düzeyinin değil aynı zamanda yaşam
kalitesinin de arttığı görülmektedir.

EÇÖEP programları
Çocukların ve anne-babaların gereksinimleri doğrultusunda hazırlandığı
zaman
aileler ve çocuklar bu programlardan daha fazla yarar sağlamakta;
ileride ortaya çıkması olası bir çok tıbbi, psikolojik ve sosyal
problemler önlenebilmektedir.
EÇÖEP programları
Farklı şekillerde, farklı içeriklerle uygulanabilmektedir.
1. Önleyici programlar: Anne-baba adayları ile çalışılarak, hamilelik
döneminde ortaya çıkan problemlerin çocuğun gelişimi üzerindeki olası
etkilerini en aza indirmek hedeflenir.
2.Beceri odaklı programlar:Doğrudan çocuğun gelişimini hızlandırmayı
ve beceri kazandırmayı hedeflenir.

devam
3. Aile odaklı programlar:Sadece çocuğun gelişimini destekleyen,
beceri öğretimini temel alan programlar yerine, tüm aile sistemini
temel alan erken eğitim programlarıdır. Ailenin gereksinimleri
karşılanmaya çalışılmakta, aile sisteminde yapılacak iyileştirmelerin
çocuğun gelişimini olumlu yönde etkileyeceği kabul edilir.
EÇÖEP programlarında
Çocuk gelişimci + özel eğitimci (erken çocukluk özel eğitimi alanında
eğitim alan)
çocukların özellik ve gereksinimleri doğrultusunda
 doktor, hemşire, diyetisyen,
 fizyoterapist, konuşma terapisti,
 psikolog, sosyal hizmet uzmanı, öğretmen ekip üyeleri olarak
çalışmaktadırlar.
Hazırlanan programların
içeriği ve uygulama şekli
0-2/3 ya da 3-6 yaş çocuklarının gereksinimlerine göre
farklılaşabilmektedir.
Programlar
 4-5 hafta gibi kısa süreli ya da
 24 aylık uzun dönemli programlar olarak uygulanabilmektedir.
EÇÖEP
Ev merkezli ( Eğitimcinin belli aralıklarla çocuğu evde ziyaret eder,
gelişimini değerlendirir, çocukla ev ortamında çalıştığı ve anne-
babayı yönlendirir.)
Kurum merkezli (Anne-baba çocuk ile belli aralıklarla kuruma gider,
değerlendirme ve eğitim çalışmaları kurumda yürütülür.)
Kurum+merkez (Ev ve kurumda ortaklaşa yürütülür)

KÜÇÜK ADIMLAR ERKEN EĞİTİM PROGRAMI
Ankara Üniversitesi
Özel Eğitim Araştırma ve Uygulama Merkezi
Küçük Adımlar Erken Eğitim Programı (KAEEP)
Ülkemizde 1996 yılından beri uygulanmaktadır.
KAEEP, 0-4 yaş arasındaki gelişimsel geriliği olan çocuklar ve
ailelerinin gereksinimlerini karşılamayı amaçlayan, eve dayalı olarak
yürütülen bir erken eğitim programıdır.

KAEEP’ te
Gelişimsel geriliği olan ya da bu riski taşıyan çocukların toplumsal
yaşama olabildiğince bağımsız ya da en az bağımlı şekilde
katılmalarını sağlamayı,
Ailelerin uygun ortamlar hazırlayarak
 çocuklarının gelişimini desteklemeleri,
 öğretme becerilerini kazanmaları,
 çocuklarındaki gelişmeleri değerlendirmeleri,
 değerlendirme sonuçlarına göre bireysel eğitim programı
hazırlamaları,
 Gerektiğinde bireysel eğitim programında uyarlamalar yapmaları
amaçlanır.

devam
KAEEP:Avustralya’da geliştirildi
Zihinsel Engellilere Destek Derneği (ZEDD) programın telif hakkını
almıştır.
ZEDD programın Türkiye’de yürütülmesi amacıyla Ankara, Gazi, Anadolu
ve İstanbul Üniversiteleri ile protokol yapmıştır.
Kimler katıldı?
Gelişimsel gerilik tanısı alan ve gelişim geriliği riski taşıyan
çocuklar ile bu çocukların anne ve babaları katılmıştır.
Bu çocuklar çeşitli üniversite ve devlet hastanelerinin çocuk
nörolojisi, sosyal pediatri, genetik ve ilgili diğer bölümleri
tarafından gönderilmişlerdir.
devam
1996-1999 yılları
 1996-1997 yılında 23,
 1997-1998 yılında 39,
 1998-1999 yılında 16 olmak üzere toplam 78 çocuk çocuk ve ailesi
katılmıştır.
devam
Tüm grubun
 % 79.5’i (n=62) programa Ankara’dan
 % 20.5’i (n= 16) ise Ankara dışından katılmışlardır.
Programa katılan çocukların yaşları 0-48 ay
Çocukların tanıları
50 çocuk DS
12 çocuk CP
8 çocuk bilinmeyen nedenlerle gelişimsel gerilik,
5 çocuk Rett Sendromu ve otizm
3 çocuk organik ya da sosyo-kültürel etmenlere bağlı olarak gelişim
geriliği riski
devam
Program süresince 9 çocuk çeşitli nedenlerle (taşınma, çocuğun
hastalanması vb.) programdan ayrıldı.
8 çocuk sağlık nedenleri dolayısıyla yaşamını kaybetti.
Program için ön koşul
Daha önce hiçbir eğitim programına katılmamış olma
Program süresince başka bir kurumdan eğitim almama
Eğitim Materyali
Sekiz program kitabı (programın tanıtımı öğretim ilkeleri,
değerlendirme envanteri ve 4 gelişim alanındaki becerilerin öğretimi)
Amaç:Anne ve babaların temel öğretim ilkelerini öğrenmelerini ve en
doğru şekilde uygulayabilmeleri

Ön değerlendirme
Anne babaların değerlendirilmesi:
 Anne-çocuk ve baba-çocuk etkileşimlerini incelemek üzere 10’ar
dakikalık video çekimleri yapılmıştır.
 Beck Depresyon Envanteri
 Aile Gereksinimlerini Değerlendirme Ölçeği
 Aile Stres Değerlendirme Ölçeği


Ön değerlendirme
Çocukların değerlendirilmesi:
Küçük Adımlar Gelişim Becerileri Envanteri
 Envanter 0-4 yaş çocukların gelişimsel düzeylerini değerlendirmek
ve bireysel eğitim programını hazırlamak amacıyla kullanılan kontrol
listelerinden oluşmaktadır.
 Envanterde büyük kas, küçük kas, alıcı dil ve kişisel toplumsal
beceriler olmak üzere dört alanda beceriler yaş düzeyleri temel
alınarak sıralanmıştır.



Uygulamacılar
Aile rehberleri: Programda gönüllü olarak çalışan Ankara Üniversitesi
Eğitim Bilimleri Fakültesi öğrencileri
Aile rehberleri
 Ön koşul:18 kredilik özel eğitim dersi almak
 50 saatlik kuramsal ve uygulamalı KAEEP kursu (3 dönem)
 40 aile rehberi
Uygulamacılar

üç öğretim elemanı
üç yüksek lisans öğrencisi: aile rehberleri koordinatörü
Anne baba eğitimi
Anne baba eğitimi (Ön değerlendirme süreci tamamlandıktan sonra)
2 saat / hafta olmak üzere toplam 5 haftalık eğitim
 Eğitim materyallerini kullanmak
 Çocuğunun gelişimini değerlendirmek
 Gelişimi izlemek

KAEEP yürütülmesi
Ev ziyaretleri:aile rehberleri / 2 saat / hafta
anne babanın birlikte evde olması koşul
İlk iki hafta: anne babalar ile birlikte çocuğun değerlendirmesi +
aile rehberi koordinatörleri ile birlikte çocuğun bireysel eğitim
programının hazırlanması
Ev ortamında ortam düzenleme, eğitim materyallerinin kullanımı,
öğretim yöntemleri öğretimi + model olma
Aylık toplantılar
Aileler ile yapılan aylık toplantılar:
programın evde uygulanması
uygulama güçlükleri
çocuklarda meydana gelen gelişmelerin paylaşılması
anne babaların bilgilendirilmesi
Devam
Aile rehberleri ile aylık toplantılar:
Rehber koordinatörleri + aile rehberleri
uygulama güçlükleri
çocukların gelişimi
bireysel eğitim programları
gelişimin izlenmesi (grafikler)

Ev ziyaretleri

Aile rehberi koordinatörleri
Her ailenin en az bir kez olmak üzere evlerinde ziyaret edilmesi




Ek destek
Ailelere eğitim / oyuncak setleri (ZEDD).
Özel Eğitim Araştırma Uygulama Merkezi / Oyuncak kütüphanesi
Son değerlendirme
Çocukların değerlendirilmesi:
Çocukların gelişimlerinin değerlendirilmesi
Uygulama programları sonrası yaz programlarının hazırlanması




Son değerlendirme
 Ailelerin değerlendirilmesi:
 Anne-çocuk ve baba-çocuk etkileşimlerini incelemek üzere 10’ar
dakikalık video çekimleri yapılmıştır.
 Anne ve babalar Beck Depresyon Envanteri’ni,
 Aile Gereksinimlerini Değerlendirme Ölçeği’ni,
 Aile Stres Değerlendirme Ölçeği’ni doldurmuşlardır.


Çalışma sonuçları
KAEEP’nın gelişimsel geriliği olan çocukların gelişimleri üzerindeki
etkisinin incelenmesi,
Anne babaların gereksinimleri üzerindeki etkisinin incelenmesi,
Anne babaların stres ve depresyon düzeyleri üzerindeki etkisinin
incelenmesi,
Anne babaların KAEEP’na ilişkin doyumlarının belirlenmesi,
Program sonuçlarını yordayan değişkenlerin incelenmesi,

KAEEP’nin çocukların gelişimi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Bülbin Sucuoğlu, Hatice Ceber Bakkaloğlu, Pınar Özenmiş, Yeşim
Kaygusuz
 kontrol grupsuz yöntemler
 Programın dört gelişim alanı üzerindeki etkileri
 Ayrıca
 gelişim geriliğinin düzeyi
 eğitime başlama yaşı
 annelerin eğitim düzeyi
 programın yoğunluğunun sonuçlar üzerindeki etkileri???

devam
Program etki endeksi
Eğitimsel anlamlılık testi
Tüm çocuklar erken eğitim programından yararlanmıştır.
Her çocuğun gelişiminde anlamlı değişmeler ortaya çıkmıştır.

gelişim geriliğinin düzeyi

HDGGÇ: hafif derecede gelişim geriliği
ADGGÇ: ağır derecede gelişim geriliği
KAEEP, hem ADGGÇ ve hem de HDGGÇ gelişimleri üzerinde etkilidir.
HDGGÇ’lar programdan ADGGÇ’lara göre daha fazla yararlanmışlardır.
gelişim geriliğinin derecesi + eğitime başlama yaşı
Gelişim geriliğinin derecesi toplam gelişim ve gelişim alanlarında son
test puanları üzerinde etkili bir değişkendir.
eğitime başlama yaşının
gelişim geriliğinin derecesi ile yaşın ortak etkisinin anlamlı
olmadığı görülmektedir.
annelerin eğitim düzeyi
Annelerin eğitim düzeyinin toplam gelişim ve gelişim alanları son test
puanları üzerinde etkili bir değişken olmadığı görülmüştür.
programın yoğunluğu
Yoğun program: Haftada 2 saat / 7 ay
Daha az yoğun program: 2 ayda bir 3 saat / 7 ay
Program yoğunluğuna göre
 toplam puan
 Gelişim alanları puanlarında fark gözlenmedi.
Anne babaların gereksinimlerinin değerlendirilmesi
Bülbin Sucuoğlu
Aile Gereksinimlerini Belirleme Aracı
 Program öncesinde anne ve babaların en en temel gereksinimlerinin
bilgi gereksinimi olduğu,
 Program sonunda anne babaların bilgi ve destek gereksinimlerinde
ortalama %20 ve daha fazla azalma olduğu görülmüştür.


Anne babaların stres ve depresyon düzeylerinin değerlendrilmesi
Sevgi Küçüker
Aile Stres Değerlendirme Ölçeği (ASDÖ)
 annelerin KAEEP’na katılmalarının stres düzeyleri üzerinde anlamlı
bir etkisi olmadığı bulunmuştur.
 babaların KAEEP’na katılmalarının yalnızca “çocuğun özellikleri”
alt boyutunda stres düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu,
ölçeğin diğer boyutları ve toplam puanlarında anlamlı bir etkisi
olmadığı bulunmuştur.


devam
Beck Depresyon Envanteri (BDE)
Annelerin depresyon düzeylerinin babaların depresyon düzeylerinden
daha yüksek olduğu
Program sonrasında hem annelerin hem de babaların depresyon
düzeylerinde anlamlı bir azalma olduğu bulunmuştur.

Anne babaların doyumlarının değerlendirilmesi,
Bülbin Sucuoğlu
Anne Baba Program Değerlendirme Formu
Annelerin genel olarak programdan memnun kaldıkları ve programı
yararlı bir program olarak değerlendirdikleri görülmüştür.

KAEEP’nın etkililiğini yordayan faktörlerin belirlenmesi:
Bülbin Sucuoğlu, Şener Büyüköztürk, Hatice Bakkaloğlu
Orantısal Değişim İndeksi:KAEEP’nın çocukların gelişimleri üzerindeki
etkisi
Çocuklarının büyük kas, küçük kas ve toplam gelişimlerinin program
öncesi döneme göre daha hızlı olduğu bulunmuştur.
çocukların alıcı dil ve kişisel toplumsal gelişimlerinin program
öncesi gelişim hızlarına yakın olduğu görülmüştür.

Devam
KAEEP’nın etkisini yordayan çocuğa ilişkin faktörler
 Çocuğun gelişim geriliğinin derecesi ve türü toplam gelişim ve
büyük kas gelişimine ilişkin kazancı yordayıcıdır.
 Gelişim geriliği derecesi küçük kas, alıcı dil ve kişisel
toplumsal alanlardaki gelişimi yordayıcıdır.
Devam
KAEEP’nın etkisini yordayan anneye ilişkin faktörler
 Anneye ait faktörlerden (yaş, iş, eğitim düzeyi, gelir düzeyi,
çocuk sayısı) hiçbirisinin çocukların gelişimsel kazançlarına etki
etmediği bulunmuştur.
Son söz
Erken çocukluk özel eğitim programları gelişimsel geriliği olan
çocuklar ve aileleri için çok yararlı programlarıdır ve
yaygınlaştırılmalıdır.