Engelliler ve Spor

[Semanur Ünal]

Engelliler ve Spor

Bilindiği gibi spor, sağlıklı ve mutlu bir yaşam için gerekli bir
uğraştır ve tüm insanlar için önemlidir. Ancak sporun, engelli
bireyler için daha farklı bir önemi vardır. Çünkü spor, zaten
yaşamlarında bir çok engelle karşılaşan ve bu engellerin yarattığı
stresle birlikte yaşayan engelli bireylere, yeni bir pencere
açabilmektedir.

Engel türü ve derecesi ne olursa olsun hareket etme, egzersiz yapma,
sportif aktivitelere katılma bireye haz vermekte, hareket etmekten
duyulan haz da bireyin yaşam motivasyonun arttırmaktadır.

Sağlık için olumlu katkılarının yanı sıra, birey spor yaparak
yalnızlığını diğer insanlarla paylaşabilmekte, arkadaşlık
kurabilmekte, dayanışmayı öğrenebilmekte, yeteneklerini tanıyarak
gelişme olanağı yakalayabilmekte kendisine, bedenine ve diğer
insanlara karşı olumlu duygular geliştirebilmektedir. Tüm bunlar da
bireye anlamlı ve doyumlu bir yaşamı yakalama ve sürdürme şansını
vermektedir.

Hatta engelli bireyler, özel olarak düzenlenmiş yarışma sporlarının
eğitim sürecini tamamlayabilmekte, yarışmalara katılabilmekte, başarı
ve başarısızlığı yaşayabilmektedir. Bu anlamda da artık kendilerini
engelli bir birey olmaktan çok "sporcu" olarak algılamaktadırlar. Bu
duygunun verdiği güvenle bireyler engelleri ile başa çıkmasını
öğrenebilmektedirler.

Fiziksel Etkinliklerin Gelişime Katkıları

Fiziksel etkinlik, özellikle 0-21 yaş arasındaki kas büyümesi,
kemikleşme, kalp ve karaciğerler gibi iç organların fonksiyonlarını
yerine getirebilmeleri için gerekli görülmektedir. Araştırmalar,
egzersizlerin kemik genişliği ve minerilizasyonunu arttırdığı, buna
karşın hareketsizliğin kemikleşme minerilizasyonunu azalttığını ve
kemiklerin daha kolay kırıldığını, daha zayıf bir iskelet sisteminin
oluştuğunu ortaya koymaktadır. Engelli olmayan çocuklar, normal büyüme
ve gelişimini sürdürmek için günlük oyun aktivitelerine katılarak
yeterli fiziksel aktivite gereksinimini karşılamaktadırlar. Ancak
engelli çocuklar, yeterli fiziksel egzersizleri yapmamaktadırlar. Bir
çok engelli bireyin büyümesinin duraklaması, yetersiz fiziksel
aktivitelere katılmasına bağlanabilmektedir (Bruininks 1974).

Engellilerde fiziksel etkinliklere katılmanın yararlarını felsefi
açıdan değerlendiren yazarlar daha çok duyuşsal gelişim ve psikomotor
gelişime katkılarını vurgulamaktadırlar. Brouwer and Ludeke (1995) ve
Atay (1995), sporun hem bedensel ve zihinsel yönden sağlıklı hem de
engelli bireyler için son derece değerli olduğunu ancak, engelli
bireylerin spora olan gereksiniminin daha fazla olduğunu, sporun,
engelli bireylerin hareket etmekten haz alma, eğlenme ve başarma
gereksinimlerinin karşılanmasında önemli bir araç olduğunu ifade
etmektedirler. Yazarlara göre, spor kişilere özürü ile başa çıkmasını
ve özrünü hafifletmesini öğretmekte, keyif vermekte, iletişim ve
paylaşım sağlamakta, yaşam motivasyonunu arttırmakta, dürüstlük,
hoşgörü, işbirliği, gibi olumlu kişilik özelliklerinin kazanılmasını
sağlamaktadır.

Çocuklar değerli oldukları ya da olmadıkları fikrini doğdukları andan
itibaren diğer insanların kendilerine yönelik davranışlarından,
kendileri hakkındaki düşüncelerinden öğrenmektedirler. Bir çok
eğitimci, psikolog ve terapist fiziksel yeteneklerdeki beceri ve
başarının olumlu benlik kavramının gelişmesine katkıda bulunduğunu
kabul etmektedir (Gallahue and Omzun 1995).

Spor, engelli bireylerin sağlam ve engelli bireylerle bir araya
gelmelerine olanak sağlayarak özel eğitimde ulaşılması hedeflenen
"entegrasyon" için son derece önemli bir işlevi yerine getirmektedir.
Böyle bir ortamda, engelli birey, diğer engelli kişilerin sorunlarını
gözleyerek kendine karşı olumlu tutum geliştirmekte, yaratıcılığı
uyarılmakta, yalnızlık duyguları en aza inmekte, çevresi genişlemekte
ve daha anlamlı bir yaşam sürme şansı yakalamaktadır (Atay 1995,
Brouwer and and Ludeke 1995).