Mehmet Emin Resulzade''''yi hatırlayalım

[ZEYTİNBURNU ÜLKÜ OCAKLARI]

Tarihteki ilk Türk Cumhuriyeti olan Azerbaycan Cumhuriyeti''''nin
kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mehmet Emin Resulzâde 31 Ocak 1884te
Bakü''de doğdu.Babası Hacı Molla Ali-ekber annesi Ziynet hanımdır. İlk
tahsilini ailesinden alan Mehmet Emin RESULZADE Bakü Teknik okulunda
okuduğu yıllarda, içinde olan yetenekle gazetecilik hayatına başladı.
Mesleki deneyimlerini Bakü, Tahran ve İstanbul üçgeninde geliştirdi.
İlk yazısı Tiflis’de Mehmet ağa Şahtahtlı’nın Şark-ı Rus adlı
gazetesinde yayınlandı. Daha sonra Hayat gazetesi, Fiyuzat dergisi,
İrşat, Terekki adlı gazetelerde yazılarını yayınlarken aynı yıllarda
Tekamül, Yoldaş ve yine 1905 yılında haftalık olarak Tahran’da
yayınlanan ilk demokrat gazete olan Yeni İran’da, 1915-17 yıllarında
İstanbul’da yayınlanan Yeni Kafkasya, 1923-28 Azeri-Türk, Odlu Yurt,
1928 ve 39 yıllarında Berlin’de yayınlanan Kurtuluş adlı milli
Azerbaycan hareketini ikinci defa yönlendiren yayınlarda kalemi ile
mücadele verdi.

Onda yerleşik olan hürriyet ve istiklal aşkı ‘İnsanlara Hürriyet,
Milletlere İstiklal’’ sloganı ile taçlanacaktır. 1903’ten itibaren
Azerbaycan’da Şefa, Necat, Eedeb Yurdu, Cemiyeti Harbiye gibi milli
cemiyetlerde çalışan RESULZADE 1905’te Azerbaycan gençlik
hareketlerinin önderi olarak çarlık yönetimine karşı meşrutiyet
hareketlerinde görülmektedir.

Bakü’de bulunan Rus Sefaretinin baskısı üzerine ülke dışına
çıkarılarak İstanbul’a gönderilmiştir. Burada Türk Ocaklarının kuruluş
çalışmaları içinde yer alırken Türk Yurdu adlı dergide ateşli yazıları
ile dikkat çekti.

RESULZADE 1913’te Rusya’da ilan edilen genel af üzerine Bakü’ye
dönerek yayın hayatına burada devam etmiştir.Yazılarında siyasal
çalışmalara dikkat çekerken ön plana çıkan RESULZADE artık bir fikir
ve siyaset adamı olarak örgütlenmek amacındadır. Yakın çevresiyle
birlikte 1917’de milli Azerbaycan hareketini yönlendirecek olan
MUSAVAT HALK PARTİSİ’nin ilk kurultayında oy birliği ile genel
başkanlığa seçilecektir.

Mehmet Emin RESULZADE artık lider kişiliği ile siyaset sahnesindedir.
Rusya Müslümanları Kongrelerine tam yetkiyle katılırken Kafkasya
Seyimi’ne katılarak burada çok aktif görevler almıştır. Siyasal
ortamın bulanıklığı onun millileşme yolundaki çabalarını hızlandırmış,
Kafkasya’nın Çarlık Rusya’sından ayrılması ve Azerbaycan
Cumhuriyetinin kurulması yolunda ısrarlı isteklerini sürdürmüştür.
Mehmet Emin RESULZADE’ deki liderlik vasfının en önemli dinamiği onun
bir istiklal mücadelecisi olarak sonunda bağımsız bir devlet
kuruculuğu ile taçlanırken Azerbaycan tarihin deki önemli yerini
alacaktır.

Artık 28 Mayıs 1918’te Azerbaycan’ın bağımsız bir cumhuriyet olarak
varlığını ilan eden Milli Şuranın başında Mehmet Emin RESULZADE
vardır. Milli Şurayı teşkil eden partiler tarafından kurulan Koalisyon
Blokuna da başkanlık etmektedir. Genç Azerbaycan Cumhuriyeti 21 aylık
iktidarı sırasında batılı büyük devletler tarafından da tanınmıştır.
Bu dönemde 12 Ocak 1920’de yapılan Paris Konferansına katılan heyetde
Ali Merdan TOPÇUBAŞI, Ahmet AĞAOĞLU, Ali Bey HÜSEYİNZADE gibi
şahsiyetler vardır. Heyet, ABD başkanı Vilson’un desteğini de
almıştır. Azerbaycan’ın çarlık Rusya’sı içinde kalması yolundaki
İngiliz delegesi Loyd GEORGE’nın girişimlerine karşılık Azerbaycan’la
birlikte Gürcistan’ın da kendi sınırlarını korumaları yolunda milli
güç oluşturmaları için alınan kararlar, Azerbaycan’ın bağımsızlığını
tescil etmiştir. Alınan karar, önce İngiltere ve Fransa, daha sonra da
Japonya ve İtalya tarafından kabul edilmiştir. O ABD bu kararın,
Rusya’nın dağılması anlamına geleceğini öne sürmüş, ancak 12 Ocak
1921’de Azerbaycan Cumhuriyetinin bağımsızlığı ilan edilmiştir. Mehmet
Emin RESULZADE’nin başlattığı Hürriyet ve istiklal mücadelesi sonuçta
Azerbaycan halkını layık olduğu siyasal kimliğine kavuşturmuş ve onun
önderliğinde gelinen bu noktada milli ordunun teşekkül etmesinin de
temeli atılmıştır. Devletin yapılanması sürecinde Polis ve jandarma
teşkilatının kurulmasını Anayasada belirtilen şekli ile devletin resmi
dilinin Türkçe olarak kabulü ve milli üniversitelerin kurulması
izlemiştir. Türkiye’den getirilen öğretim üyeleri eğitim alanında
önemli adımlar atmış, tarım alanında gelişmeler için toprak reformu
kanunu, ayrıca belediye ve vilayet meclisleri kanunları
hazırlanmıştır. Yapılan iktisadi atılımlar için de Köy Kredi Bankası
Alyat – Culfa demir yolu hattı, Gürcistan’la savunma, İran’la
kardeşlik anlaşmaları yapılmıştır. Türkistan’da başkonsolosluk,
İstanbul’da Büyük Elçilik açılmıştır. Azerbaycan’ın istiklalini temsil
eden üç renkli milli bayrağın kabulü ve onun remzi olan Çağdaşlaşmak,
Türkleşmek ve İslamlaşmak yolunda ilerlerken 21 Nisan 1921’de
Azerbaycan’ın başkenti Bakü, Sovyet ordusunun işgaline uğrayarak
Hürriyeti elinden alınmıştır.

Mehmet Emin RESULZADE’nin Fikir ve Siyaset adamı olarak 1903’te
başlattığı mücadele Çeka hapishanelerindeki 17 yıllık süre ile ömrünü
tamamlayacaktır. Dönemin Sovyet lideri Stalin tarafından alınarak
Moskova’ya götürülen RESULZADE göz altında tutulmuş, 1922’de İşgalci
yönetim tarafından Fin Körfezi üzerinden yola çıkarak Finlandiya’ya
sığınmıştır. Daha sonra Avrupa üzerinden İstanbul’a gelen RESULZADE
İstanbul’da 1917 yılında başlattığı Hürriyet hareketlerine 1922’de
devam etmiştir. Çalışmalarını Milli Merkez teşekkülü ile yoğunlaşırken
o günlerde Türkiye’de ki siyasal gelişmeler nedeniyle faaliyetlerini
sürdürmek üzere Avrupa’ya geçer. RESULZADE Almanya’da Promete Derneği
adıyla Rus mahkumu milletlerin faaliyetlerine katılır. Kafkasya
Konfederasyon paktını inceleyerek çeşitli dergi ve gazetelerde yazdığı
yazılarla milli mücadele yolunda yürümeye devam eder. 1947 yılında
Türkiye’ye dönen RESULZADE yaşamının sonuna kadar Ankara’da bulunur.
Genellikle Kültürel ve sosyal alanlarda konferans çalışmalarıyla
düşüncelerini aktarırken Azerbaycan’ın yeniden istiklale kavuşması
yolunda önemli bir faaliyet merkezi olacak, Azerbaycan Kültür
Derneği’nin kurulmasını gerekli görerek 1949 yılında bu kutsal ocağın
çalışmalarına ivme kazandırır. Onun başlattığı mücadele ateşi
Azerbaycan için daima bir ışık olmuştur. Bugün Azerbaycan Türkleri
onun bayraklaşan ilkeleri ile yollarına devam etmektedir. Önder Mehmet
Emin RESULZADE’nin siyasal yaşamında fikirlerini gelecek nesillere
devri ederken bıraktığı eserlerinin isimleri :

 Azerbaycan Cumhuriyeti, Keyfiyeti Teşekkülü ve Şimdiki vaziyeti
 Asrımızın Siyavuşu
 İhtilalcı Sosyalizmin İflası ve Demokrasinin Geleceği
 Milliyet ve Bolşevizm
 Rusya’da Siyasi Vaziyet
 İstiklal Mefkuresi ve Gençlik
 Panturanizm ve Kafkasya Problemi
 Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı
 Azerbaycan Şairi Genceli Nizami
 Azerbaycan Kültür Gelenekleri
 Çağdaş Azerbaycan Tarihi
 Milli Tesanüt
 Siyasi ve İlmi Makaleler

M.Emin RESULZADE diyor ki :

Milli Kültürün esasına dayanması ve milli demokratik Türk devletçiliği
temeli üzerine kurulması itibariyle Azerbaycan, ilk Türk Devleti ve
ilk müslüman Türk cumhuriyetidir.

Yıkıcı ve çökertici enternasyonalist ve kozmopolit fikirlerin önüne
ancak milli bünyeyi kuvvetlendirmek ve sağlamlaştırmak suretiyle
geçilebilir. Milletçilik fikri, en tabii, en medeni ve en ileri bir
fikirdir. İlim ve kültürün gelişmesini ve yayılmasını engellemek şöyle
dursun, bu gelişme ve yayılmanın en müessir ve en kuvvetli bir
amilidir. Hem de insanlık kültürünün en tabii en normal inkişaf
yoludur.

Ey Gençlik! Senin uhdende Büyük bir vazife var: Senden evvelki nesil
yoktan bir bayrak, mukaddes bir ideal remzi yarattı. Onu bin
müşkülatla yücelterek dedi ki:

Bir kere yükselen bayrak,bir daha inmez!

Elbette ki, sen onun ümidini kırmayacak, bu gün parlamento binası
üzerinden Azerilerin yanık yüreklerine inmiş bu bayrağı tekrar o bina
üzerine dikecek ve bu yolda ya gazi veya şehit olacaksın!

Mehmet Emin RESULZADE ATATÜRK için diyor ki:

“Ne İngiliz himayesi, ne Amerika mandası altında değil, o kurtuluşu
yalnız hakimiyeti milliyeye müstenid, bilakayduşart müstakil bir Türk
devleti tesis etmekte görmüştü. Onun dileği : 'Ya ölüm, Ya istiklal'
idi. Anadolu’ya o bu dilekle geçti, efsanevi İstiklal Harbini başaran
baş kahraman, Çanakkale zaferi üzerine, Sakarya ve Dumlupınar gibi
zafer taçlarıyla bezendi.Tarihin üç büyük imparatorluğunu dizleri
altına alarak istedikleri gibi parçalayan galipler, bir avuç Anadolu
mücahitleri karşısında ricate mecbur kaldılar! “Başındaki kumandanı
kaçmadıkça, Türk neferi hiç bir zaman kaçmaz” diyen büyük kumandanın
sözü doğru çıktı. Ölüm beratı sevr yırtıldı, istiklal vesikası “Lozan”
yazıldı. Atatürk, bir milletin halasını yalnız kendisindeki kuvvetten
beklemiştir. Bu fikir, onun gençliğe hitabında bilhassa
belirtilmiştir. Muazzam eserinin müdafaasını emanet ettiği Türk
Gençliğine “ Muhtaç olduğun kudret damarlarındaki asil kanda
mevcuttur” diyen ATATÜRK’ün Türk köylüsü ile neferi hakkındaki samimi
fikirleri, malumdur. Ona göre, “Memleketin yegane efendisi
köylüdür!” , Ne mutlu Türküm diyene!Bu en çok tekrarladığı bir
şiardır.

Onun için çağdaşları şöyle diyordu :

28 Mayıs 1918 Azerbaycan tarihinde büyük milli arzuların tahakkuk
ettiği bir gündür.
Nesip YUSUFBEYLİ
Azerbaycan cumhuriyeti sağlam bir milli fikir ve Türklük şuuru üzerine
kurulmuştur. İslam mezhepleri arasındaki zıddiyet ilk defa olarak
burada tadile uğramış, müslümanların tesanüdü fikrine büyük kıymet
verilmiştir. Aynı zamanda Azerbaycan, çağdaş bir cemiyet kurmağa,
Avrupalı bir zihniyetle çalışmağa azmetmiştir. Bayrağının üç rengi
(Mavi,kırmızı,yeşil) bu üç umdenin timsalidir.

Üzeyir HACIBEYLİ

Azerbaycan Davasının büyük mücahidi ve lideri olan RESULZADE Mehmet
Emin Bey,1911’de Milli Müsavat Halk Partisi’nin olduğu gibi 28 mayıs
1918’de Azerbaycan Cumhuriyetinin en başta gelen kurucusudur. 27 Nisan
1920’de Azerbaycan’ın istilaya uğramasıyla bu davanın büyük
yürütücüsü, Azerbaycan Milli Merkezinin oluşturucusu ve Azerbaycan
İstiklal Davasının simgesidir. İçeride ve dışarıda bütün Azerbaycanlı
aydınlar kurtuluş davası yolunda, onun izinde yürüyen birer yılmaz
takipçidirler.

Dr.M.Azer ARAN

RESULZADE'nin başlattığı mücadele ateşi Azerbaycan için daima bir ışık
olmuşdur.Bugün Azerbaycan Türkleri onun bayraklaşan ilkeleri ile
yollarına devam etmekdedir.