Mahnı 1959-cu ildə Moskvada keirilən Azərbaycan incəsənəti ongnlyndə ifa olunub. 1960-cı ildə Pavel Antokolski və ingiz Hseynovun redaktorluğu ilə nəşr olunan Azərbaycan poeziyasının antologiyasında Konstantin Simonovun tərcməsində rus dilində dərc edilib.[1][8] Simonovun tərcməsində mahnı həm də "Azərbaycan xalq poeziyası" (Leninqrad, 1978) nəşrində dərc edilmişdir.[9]
Bu tərcmə yngl kədər və gənclik şənliyinin birləşməsini ifadə edir. Tərcmənin əsas uğuru dzgn tondur. Orijinalın mənasından o qədər də zərərsiz olmayan kənarlaşmalar da var. Orijinalda "daşlar" pəncərədən yox, pəncərədən uur. Azərbaycan dilində tərcmədə sonuncu misra hal-hazırda nəşr olunan xalq mahnıları arasında yoxdur. Qeyd olunur ki, tərcmədə evliliyə deyil, sadəcə olaraq gənc ehtiras impulsuna istinad edilir, lakin bu aydın deyil.[10]
Hazırda "Ay bəri bax" mahnısı həm el şənliklərində, həm də konsertlərdə səslənir. Mahnının ərazisi Azərbaycan Respublikası ilə yanaşı, Cənubi Azərbaycanı, eləcə də Anadolu (Trkiyə) ərazisini əhatə edir.[4]
Mahnının btn digər variantlarda, eləcə də masir yozumlarda poetik mətninin məzmunu dodaqlarından mahnı oxunan bir gəncin sevgi etirafını əks etdirir. Mahnıda həm də sevgilinin evlilik arzuları, ayrılmadan ncə vidalaşmaq, tezliklə grşmək midi z əksini tapıb. Sevgiliyə nvanlanan "Ay bəri bax" szləri nəqərat kimi təkrarlanır.[4]
Mahnının xalq arasında mxtəlif versiyaları var. Hər bir misra həm kompozisiya, həm də məzmunca tam bir btvdr. Bəndlər z aralarında sjet birliyi ilə deyil, əhvali-ruhiyyə vəhdəti ilə birləşir. Bu baxımdan, misralar mstəqil mvcud ola bilər və onlar sərbəst şəkildə yenidən təşkil edilə bilər. Mxtəlif blgələrdə misralar mxtəlif versiyalarda və mxtəlif saylarda mvcud ola bilər.[10]
Mahnının mətni 1982-ci ildə Bakıda Həmid Araslının redaktorluğu ilə "Azərbaycan Klassik Ədəbiyyatı Kitabxanasının" birinci cildində ("Folklor") Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir. Cildin tərtibiləri Təhmasib Fərzəliyev və İsrafil Abbasovdur.[11] Bu nəşrdə ap olunan xalq mahnılarının mətnləri Ə.Bağırov tərəfindən tərtib edilmiş "Xalq mahnıları" (Bakı, 1961), Əhməd İsazadə və Nəriman Məmmədovun tərtib etdikləri "Xalq mahnıları və rəqs melodiyaları" kitablarından toplanmışdır (Bakı, 1975).[12].
Mahnının melodiyasından Azərbaycan bəstəkarı Əfrasiyab Bədəlbəyli znn ilk Azərbaycan baleti "Qız qalası"nda (1940) istifadə etmişdir.[6] Mahnı epiloqda qəmli səslənir, qəhrəmanın kemiş işıqlı gnlərinin xatirəsini canlandırır.[6]
Azərbaycanlı rejissor Rasim Ocaqovun "Ad gn" (1977) filminin səhnələrindən birində baş qəhrəmanlar Əli (David Uplisaşvili) və Mustafa (Hacı İsmayılov) "Ay bəri bax" mahnısını oynayıb oxuyurlar. Həminin azərbaycanlı rejissor Rasim İsmayılovun "Alman klinikasına şəxsi səfər" (1988) filmindəki obrazlardan biri tərəfindən mahnıdan bir para oxunur.
"Ermənistanın mina təhlkəsi azərbaycanlıların həyatını hələ də təhdid edir. Nəticədə 2020-ci il mharibəsindən bəri mina qurbanlarının mumi sayı 369 nəfərə yksəlib. Bu lmcl təhlkə ilə mbarizə n beynəlxalq səylərin səfərbər edilməsi insan həyatının qorunması naminə hər zamankından daha vacibdir".
59fb9ae87f