Re: De Bogomielen
Geiserik
Ga naar: navigatie, zoek
In de tiende eeuw ontstond in Oost-Europa (Bulgarije) de Kerk der
Bogomielen, genaamd naar hun stichter, de priester Bogomiel (hij die
door God bemind wordt). In twee eeuwen tijd verspreidde zich zijn
beweging over Servië, Bosnië, Macedonië en Klein-Azië. In de
twaalfde eeuw stichtte de Macedonische monnik Basil een Bogomielse
gemeente in Constantinopel. Hij werd onder valse voorwendsels bij
keizer Alexius I uitgenodigd, gegrepen en verbrand nadat hij weigerde
zijn eigenzinnige geloofsopvatting te herzien.
Inhoud [verbergen]
1 Religie
1.1 Dualistisch wereldbeeld
1.2 Verworpen leerstellingen
1.3 Hiërarchie
1.4 Ascese
1.5 Nalatenschap
[bewerk] Religie
De Bogomielen hingen een wereldbeeld aan dat gekenmerkt door een
metafysisch dualisme, waarin de geschapen materiële wereld slecht is
en de geestelijke goddelijke wereld goed. Deze visie ontleenden de
Bogomielen aan gnostische stromingen en vooral aan het Manicheïsme.
[bewerk] Dualistisch wereldbeeld
De onrechtvaardigheid in de wereld en de wantoestanden in de toenmalige
kerk hebben de Bogomielen beïnvloed in het ontvankelijk worden voor de
overtuiging dat uiteindelijk alles in de wereld kwaad is. Hieruit
ontwikkelden zich twee opvattingen, die sterk van het christendom
afwijken en die de grondslag vormden voor de latere vervolging van de
Bogomielen:
de wereld is slecht en kan dus niet door God geschapen zijn;
verlossing ligt weliswaar in God, maar omdat die in deze slechte wereld
niet toegankelijk is, moet een geheime weg naar God ontdekt worden.
Omdat dit een menswording van God uitsluit, sneuvelde ook de stelling
dat Jezus zoon van God is.
Bij de Bogomielen vindt men daarom de gnostische opvatting dat niet
God, maar Sataniël, de Duivel, de schepper van de wereld was. Sataniel
werd door Bogomielen als de in opstand gekomen zoon van God gezien,
zijn broer Michael was de goede zoon van God. Michael zou Jezus de
kracht schenken om het verbond tussen de eerste mens Adam en Sataniel
te doorbreken.
Deze opvatting vindt men precies zo terug in het geschrift Les
Questions de Jean van de Katharen: En hij (Sataniël, Satan) vatte het
plan op de mens te scheppen om hem te dienen, en hij nam het leem van
de aarde en vormde de mens naar zijn gelijkenis. En hij beval de engel
uit de tweede hemel het lichaam van leem binnen te gaan; en hij nam nog
een stuk en maakte een tweede lichaam in de gedaante van een vrouw, en
hij beval de engel van de eerste hemel er binnen te gaan. De engelen
weenden hevig toen zij zich omsloten zagen door dit sterfelijk omhulsel
met kenbare vormen.
[bewerk] Verworpen leerstellingen
In de afkeer van alles wat van deze wereld was, verwierpen de
Bogomielen het Oude Testament (vergelijk Marcion), de goddelijkheid van
Jezus (vergelijk adoptianisme) en diens verrijzenis, de liturgie, de
sacramenten, de kerkelijke hiërarchie, het kruis, de iconen en de
verering van Maria. Bovendien maakte steeds een ascetische manier van
leven deel uit van de leerstellingen, zowel seksuele onthouding als
vegetarisme maakten er deel vanuit.
[bewerk] Hiërarchie
Kenmerkend voor de gnosticistische en Manicheistische levensbeschouwing
is een hiërarchie van gelovigen. Hoe verder een gelovige is ingewijd
in de geheime kennis God te kunnen ontdekken, hoe hoger op de ladder
hij komt te staan. De Bogomielen kenden toehoorders, gelovigen en
verlichten, nagenoeg gelijk aan de auditores, electi en perfecti van de
Manicheërs of de hylikoi ("materiemensen"), psychikoi ("zielmensen")
en pneumatikoi ("geestmensen") uit de gnostiek. Deze hiërarchie had
ook gevolgen voor de mate van ascese (toehoorders oefenden minder
ascese, verlichten oefende volle ascese).
[bewerk] Ascese
De Bogomielen zochten verlossing uit het lichaam door de deugden en
ascese te beoefenen. Zij preekten geweldloosheid bij de mens en tussen
mens en dier. Opgemerkt moet worden dat de leer der Bogomielen van de
9e tot de 14e eeuw niet onveranderd bleef, ook niet in verband met het
vegetarisme van hun uitverkoren leiders. Soms kon een strenge ascese
tijdelijk gelden, waarna de mens gereinigd zou zijn. Daarna kon de
ascese worden opgegeven.
[bewerk] Nalatenschap
In de 13e eeuw werden met name de Katharen in verband gebracht met de
Bogomielen. De overeenkomsten in de leerstellingen zijn inderdaad
frappant en nauwelijks toevallig. De Bogomielen zijn lange tijd
vervolgd totdat zij na toevlucht in Bosnië te hebben gevonden in de
islam opgingen. In de strijd tegen de Bogomielen werden deze soms voor
schaamteloze wellustelingen uitgemaakt; een reputatie die de Katharen
zouden overnemen.