Fwd: luu lai e nhe
ki tu
From: Tuan Anh Phan <fantu...@gmail.com>
Date: Mon, 6 Feb 2012 08:18:56 +0700
Subject: luu lai e nhe
To: mây của trời rồi gió sẽ mang đi <ag.forl...@gmail.com>
>
> a. Đề tài
>
>
>
> Văn chương là một cuốn bách khoa toàn thư về cuộc sống. Đối
> tượng của nó bao gồm toàn thể thế giới thiên nhiên, đời sống xã hội và đời
> sống tâm lý của con người. Văn chương là một cánh diều tự do bay vô tận
> trong không gian và thời gian của vũ trụ. Nhưng dù văn chương là cánh diều
> không mỏi, thì sức lực người thả diều (tác giả) lại mang tính hữu hạn. Hữu
> hạn từ số phận đến văn hoá, từ tuổi tác đến sức khoẻ, từ cảm hứng đến điều
> kiện sáng tác. Chính vì thế, người thả diều văn chương chỉ khiêm tốn thả
> tác phẩm của mình bay trong một khung trời nhỏ mà anh ta đam mê. Vùng trời
> đó có thể là chiến tranh như *Giã từ vũ khí*, có thể là tình yêu như *Romeo
> và Juliet*, có thể là quyền lực như *Lôi vũ*, có thể là tinh thần văn hoá
> thảo nguyên như *Tô tem sói*. Chính tất cả những vùng trời nhỏ (tình yêu,
> quyền lực, văn hoá, chiến tranh) mà nhà văn đam mê chính là đề tài. Như
> vậy, đề tài là một phương diện của nội dung tác phẩm, nó chỉ phạm vi mà tác
> phẩm đề cập đến.
>
> Bất kì tác phẩm nào cũng có một đề tài, nhưng xác định đề tài
> đó cụ thể là gì là không đơn giản, nhất là với những tác phẩm hiện đại và
> hậu hiện đại như: *Lâu đài, Đi tìm thời gian đã mất, Trăm năm cô đơn,
> Gimpel thằng ngốc… *Thực chất đề tài là một khái niệm về loại của vấn đề
> được miêu tả. Đề tài luôn là sự biện chứng giữa hiện thực khách quan được
> phản ánh với dấu ấn chủ quan của nhà văn.
>
> Bản thân đề tài không mang tính tư tưởng, nhưng cách triển khai
> và cắt nghĩa đề tài lại mang tính tư tưởng. Ví dụ đề tài tình yêu không
> mang tính tư tưởng, nhưng sự cắt nghĩa và triển khai tình yêu trong*Ramayana
> * lại khác với *Romeo và Juliet*. Một bên đề cao những thiết chế xã hội
> và khái niệm đạo đức (*Ramayana*), một bên lại đề cao tính tự do yêu
> đương và đả phá những quy tắc của dòng họ (*Romeo và Juliet*). Bởi vì,
> tình yêu trong *Ramayana* mang tư tưởng của xã hội đẳng cấp Ấn Độ cổ,
> dưới con mắt đạo đức của đạo Bàlamôn. Tình yêu trong *Romeo và Juliet*lại mang tư tưởng của xã hội tư sản tự do cạch tranh bắt đầu trỗi lên, với
> sự ca ngợi con người trong cảm hứng Phục hưng. Việc lựa chọn đề tài này chứ
> không lựa chọn đề tài khác cũng cho thấy khuynh hướng tư tưởng khá rõ của
> nhà văn. Cùng một giai đoạn 30 – 45 nhưng đề tài Tố Hữu chọn là những số
> phận dân nghèo và những cuộc đấu tranh, trong khi đó Xuân Diệu lại chọn đề
> tài tình yêu.
>
> Đối với mỗi nền văn học, mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử,
> đều có những đề tài trung tâm. Đề tài trung tâm có thể đến từ hai nguyên do:
>
> - Một là: Những biến cố lớn lao trong lịch sử, làm thay đổi bản
> chất quan hệ xã hội, có những đột phá trong việc tạo ra những cơ sở vật
> chất mới. Do văn học là hình thái ý thức xã hội, nên việc phản ánh tồn tại
> xã hội là tất yếu. Ví dụ như văn học kháng chiến 45 – 75 của chúng ta
> thường lấy đề tài về chủ nghĩa anh hùng cách mạng làm trung tâm chứ không
> phải tình yêu hay tính dục.
>
> - Hai là: sự phát triển của những trào lưu tư tưởng và văn hoá.
> Ví dụ như thời hậu hiện đại với sự phát triển của những lí thuyết hậu hiện
> đại của Lyorta, hiện tượng học của Hussel, kí hiệu học, giải cấu trúc của
> Derrida… đã làm cho văn học lấy chính bản thân sự hỗn loạn và cuộc sống ảo
> làm đề tài. Triết học hiện sinh đã làm xuất hiện đề tài về con người hư vô
> và đảo hoá mọi giá trị. Nguyên do này dựa trên cơ sở triết học duy vật biện
> chứng, đó là tính độc lập tương đối của những hình thái ý thức xã hội, do
> có sự ảnh hưởng lẫn nhau trong nội bộ những hình thái ý thức xã hội thuộc
> một kiến trúc thượng tầng. Đây là nguyên do mà những nhà lí luận Mác xít cũ
> thường chưa chú ý nhiều.
>
> Đề tài còn có ý nghĩa dùng theo nghĩa hẹp, đó là một đối tượng,
> phạm vi nhỏ bé của hiện thực khi được miêu tả. Ví dụ như Hồ Xuân Hương lấy
> đề tài cái bánh trôi nước, Nguyễn Khuyến lấy đề tài cái cột mỡ, Tú Xương
> lấy đề tài sông lấp. Những đề tài nhỏ nhưng vẫn có đủ khả năng chuyên chở
> những dung lượng lớn lao của tư tưởng.
>
>
>
>
>
> b. Chủ đề
>
>
>
> Chủ đề là phương diện chính yếu của đề tài, là cách triển khai
> đề tài theo một hướng nào đó. Nếu như khung trời đam mê là đề tài mà nhà
> văn lựa chọn, thì bay ở khoảng cánh nào, bay nhanh hay chậm lại là chủ đề
> của tác phẩm. Nói một cách khái quát, chủ đề chính là cách thức xử lí đề
> tài của nhà văn. Gorki từng nói: “Chủ đề là cái tư tưởng manh nha trong
> kinh nghiệm của tác giả, do cuộc sống gợi lên, làm tổ trong kho ấn tượng
> của anh ta”. Ví dụ như tác phẩm *Tô tem sói* kể về cuộc sống trên thảo
> nguyên nội mông của người trí thức trẻ Bắc Kinh có tên là Trần Trận, nhưng
> điều mà tác giả Khương Nhung gợi lên được đó là bản chất văn hoá Trung Hoa
> vốn xuất thân từ tinh thần thảo nguyên, mang sói tính mạnh mẽ. Tác phẩm *Hạt
> cơ bản* kể về cuộc sống phóng túng và mất phương hướng của chàng thanh
> niên Bruno, nhưng cái gợi lên đó là tinh thần giải phóng tính dục và số
> phận con người hư vô trong xã hội Pháp hậu hiện đại. Chính văn hoá thảo
> nguyên và tư tưởng giải phóng tính dục là chủ đề của tác phẩm. Có thể khái
> quát rằng: “Chủ đề là vấn đề chủ yếu, vấn đề trung tâm được đặt ra trong
> toàn bộ hiện thực mà tác phẩm thể hiện”.
>
> Ở vấn đề chủ đề, chúng tôi không xem “sự hình thành chủ đề của
> tác phẩm có mối liên hệ mật thiết với hiện thực đời sống… những tác phẩm có
> giá trị bao giờ cũng lấy thực tế khách quan làm cơ sở, từ đó phát hiện một
> cách kịp thời và chính xác những vấn đề quan trọng nhất, cấp thiết nhất của
> đời sống…” (trang 95 – LLVH, Trường ĐHTH). Nên nhớ rằng, đề tài mới là phạm
> vi hiện thực được phản ánh, cho dù hiện thực ở đây có thể là hiện thực tâm
> trạng, hiện thực cảm xúc. Còn chủ đề là cách thức xử lí cái hiện thực ấy
> theo chính tư tưởng, thế giới quan, tình cảm và tâm lí của tác giả. Một nhà
> văn cổ điển trung đại sẽ cho rằng cánh diều bay được là nhờ ý chúa, nhà văn
> Phục hưng sẽ cho rằng cánh diều bay được là nhờ con người, một nhà Hậu hiện
> đại sẽ cho rằng cánh diều không có thật, chỉ có cánh diều bay trong ý thức
> của con người. Cách xử lí chủ đề không chịu ảnh hưởng từ hiện thực khách
> quan, mà chịu sự quyết định và chi phối từ chủ quan của chủ thể sáng tạo
> (nhà văn). Cùng một đề tài tình yêu, nhưng *Ramayana* có cách quan niệm
> khác với *Romeo là Juliet* lại càng khác với quan niệm về tình yêu trong *Rừng
> Na uy* (đề cao bản năng tính dục), lại càng khác với quan niệm trong *Cuộc
> chia ly màu đỏ* (đề cao tính hòa hợp giữa tình yêu cá nhân với tình yêu
> tổ quốc)… Mà chính những tư tưởng trong cùng chung đề tài tình yêu ấy mới
> tạo thành chủ đề: tình yêu và đạo đức (*Ramayana*), tình yêu và tự do
> luyến ái *(Romeo và Juliet),* tình yêu và sự giải phóng tính dục *(Rừng
> Na uy),* tình yêu và tổ quốc *(Cuộc chia ly màu đỏ).*
>
> Văn học bắt nguồn từ cuộc sống, nhưng hiện thực mà văn học đề
> cập đến là hiện thực như tác giả muốn thấy chứ không phải hiện thực mà tác
> giả thấy. Sự đa dạng, phức tạp làm nên sức sống cho văn học trong diễn
> trình của lịch sử được bắt nguồn từ chính sự phong phú của nguồn gen tự
> nhiên đó. Không thể có một diện mạo duy nhất cho những tư tưởng, mặc dù mọi
> tư tưởng đều có một điểm chung là được gợi ý từ hiện thực và mong muốn quay
> lại để cải theo hiện thực theo ý nó.
>
> Chủ đề có vai trò quan trọng trong việc thể hiện bản sắc tư duy
> và chiều sâu tư tưởng, khả năng khám phá vào bản chất của đề tài. Chính vì
> thế, có thể xem chủ đề của tác phẩm là một phần của tư tưởng tác phẩm. Tuy
> nhiên, chủ đề cũng có tính độc lập tương đối, do đó, không nên đồng nhất
> hai mặt tư tưởng với chủ đề. Nhờ có chủ đề mà những tác phẩm đã có tầm khái
> quát rộng lớn đối với hiện thực. Chỉ một chuyến ra khơi thất bại của ông
> lão ngư phủ trong *Ông già và biển cả*, chỉ một chuyến phiêu lưu của chú
> dế mèn trong *Dế mèn phiêu lưu kí*, chỉ một cuộc quay về của cá nhân
> Uylixơ so với cả cuộc đại chiến Troy mà Homer vẫn viết nên thêm một chương
> sử thi Odysse. Sự bất tử và sức sống lâu bền của những vấn đề nhỏ đó chính
> la ở sức khái quát và tầm tư tưởng sâu rộng của nó, đến nỗi mỗi thời đại
> đều có thể tìm thấy khuôn mặt của mình trong những tấm gương được đúc từ
> ngôn ngữ.
>
> Sự bộc lộ của chủ đề đầu tiên phải để ý đến, đó là tựa đề tác
> phẩm. Điều này có cơ sở ngay trong tâm lí sáng tạo của nhà văn, để làm sao
> cho tên gọi tác phẩm có thể bao quát nội dung tư tưởng trong tác phẩm.
> Những tác phẩm như *Con chó khoang chạy ven bờ biển*, ngay trong lời bình
> Aimatop đã nói rõ chủ đề là: “Trước cái bất tận của không gian, con người
> chẳng là cái gì cả. Nhưng con người biết suy nghĩ, do vậy nó vươn tới cái
> hùng vĩ của biển và trời. Chủ đề còn được bộ lộ chủ yếu trong hình tượng,
> hệ thống nhân vật. Những nhân vật như Hoàng và Độ trong *Đôi mắt *thể
> hiện rất lớn tính chủ đề của tác phẩm.
>
> Một tác phẩm có thể có sự đồng đẳng nhiều chủ đề như *Tội ác và
> trừng phạt *(Dostoiepxki), *Hạnh phúc ngắn ngủi của Macombơ**, Cuốn theo
> chiều gió*… Nhưng trong bản thân một tác phẩm cũng có thể có chủ đề chính
> và chủ đề phụ. Chủ đề chính của tác phẩm *Rừng Nauy* là nỗi cô đơn bản
> thể của con người trong hoàn cảnh hậu hiện đại, chủ đề phụ là sự giải phóng
> tính dục. Xác định đúng chủ đề chính và chủ đề phụ sẽ đi sâu vào bản chất
> nghệ thuật của tác phẩm. Cũng có những tác phẩm có chủ đề bị phân tán. Do
> người viết không làm chủ được vấn đề nhận thức của mình. Tác phẩm *Mở hầm*của Nguyễn Dậu là một minh chứng. (Hemingway),
>
>
>
> --
> -------------------------------------------------------
> *Fan Tuấn Anh*
>
> Home Address: 6 Chế Lan Viên - TP.Huế
> Tel: 0989230009 - 054.3822758
> Business: Khoa Ngữ Văn - Trường Đại học Khoa học Huế - 77 Nguyễn Huệ -
> Thành
> phố Huế
> Tel: 054.3821133
> facebook: http://www.facebook.com/fantuananh
> Email: fantu...@gmail.com
> -------------------------------------------------------
>
>
>
>
--
-------------------------------------------------------
*Fan Tuấn Anh*
Home Address: 6 Chế Lan Viên - TP.Huế
Tel: 0989230009 - 054.3822758
Business: Khoa Ngữ Văn - Trường Đại học Khoa học Huế - 77 Nguyễn Huệ -
Thành
phố Huế
Tel: 054.3821133
facebook: http://www.facebook.com/fantuananh
Email: fantu...@gmail.com
-------------------------------------------------------
--
“…Trong Tôi có nhiều Tôi …
Một Tôi hay cười và một Tôi hay khóc
Tôi cười với đám đông
Tôi khóc một mình
Còn một Tôi im lặng
Một Tôi là chiếc bóng theo tôi
Tôi gom nhiều tôi thành một Tôi
Mỗi lần ngồi nghĩ và tự hỏi
Tôi nhiều Tôi vậy mà sao một mình… “