Vấn nạn đạo văn (GS. Nguyễn Văn Tuấn)---Plagiarism (Prof. Nguyen Van Tuan)

[Nguyen Duc Tang]

Xin chia sẻ với mọi người bài viết về đạo văn trong khoa học của GS. Nguyễn Văn Tuấn: 

tuanvannguyen.blogspot.com/2013/07/van-nan-ao-van.html?m=1

Tăng

---

Vấn nạn đạo văn 

Đây là vấn đề thuộc vào loại "biết rồi, khổ lắm ..." (Vũ Trọng Phụng") . Ấy thế

mà tôi vẫn thấy cần thiết lên tiếng. Hôm qua, nhân dịp đọc luận án tiến sĩ (của

một bác sĩ gửi tôi đọc và cho ý kiến), tôi thấy vài đoạn văn quen quen, và đọc

đến phần cuối thì tôi phát hiện đó là những đoạn văn của tôi. Đó là những

đoạn văn trong các bài báo đã đăng trên Thời sự Y học vài năm trước đây.

Ngạc nhiên hơn, có những đoạn văn của tôi đăng trên báo phổ thông (như Tuổi trẻ) cũng được đưa vào luận án! Cảm giác đầu tiên là tôi vui, vì thấy những công trình ở VN của mình được

chú ý và tham khảo (nói theo tiếng Anh là có citation). Nhưng ngay sau đó là

cảm giác buồn, vì em ấy không hề đề nguồn, không theo đúng với qui ước

khoa học. Nói cách khác, em ấy đã "phạm tội" đạo văn. Cảm giác buồn dâng

cao hơn khi sáng nay đọc một bài báo về một luận án tiến sĩ khác cũng đạo

văn, và người đạo văn nay đã là một phó giáo sư đang giữ trọng trách trong một đại học. Những câu chuyện đạo văn và thăng quan tiến chức như thế xảy

ra rất thường xuyên, với mật độ càng ngày càng cao hơn trên báo chí, làm

cho người ta cảm thấy đạo văn đã trở thành một vấn nạn ở VN. Đạo văn, theo cách hiểu của giới học thuật, được định nghĩa là sử dụng ý

tưởng hay câu văn của người khác một cách không thích hợp. “Không thích

hợp” ở đây có nghĩa chính là không ghi rõ nguồn gốc. Đặc biệt là việc trình

bày những ý tưởng và từ ngữ của người khác trước các diễn đàn khoa học

và công cộng như là ý tưởng và từ ngữ của chính mình. Ở đây, “Ý tưởng và

từ ngữ của người khác” có nghĩa là: sử dụng công trình hay tác phẩm của người khác, lấy ý tưởng của người khác, sao chép nguyên bản từ ngữ của

người khác mà không ghi nguồn, sử dụng cấu trúc và cách lí giải của người

khác mà không ghi nhận họ, và lấy những thông tin chuyên ngành mà không

đề rõ nguồn gốc. Chẳng riêng gì ở VN, đạo văn còn rất phổ biến ở China. Mức độ phổ biến đến

nổi giới học thuật Mĩ và China xem đó là một vấn nạn, làm cho China khó có

thể sánh vai cùng các cường quốc khoa học và giáo dục trên thế giới. Ngay

cả các nước tiên tiến, nạn đạo văn cũng khá phổ biến. Theo tập san Nature,

trong một số ngành khoa học, nạn đạo văn (kể cả tự đạo văn) có thể lên đến

20% trong các bài báo đã công bố. Trước đây có người xem xét 660 bài báo đã công bố trên 3 tập san hàng đầu trong ngành phẫu thuật và phát hiện

khoảng 12% bài báo có cấu trúc giống nhau, 3% sử dụng từ ngữ hoàn toàn

giống nhau, và khoảng 8% sử dụng từ ngữ rất giống nhau. Hai tác giả còn

phát hiện khoảng 14% các công trình nghiên cứu này thuộc vào loại “tự đạo

văn” hay “tự đạo số liệu”. Vấn đề đạo văn ở VN, theo tôi, còn có một chiều kích khác: thầy cô và hiểu

biết. Có thể nói rằng một số thầy cô trung học và đại học ở VN không biết đạo

văn là gì, và cũng chẳng am hiểu qui ước trích dẫn. Điển hình cho hiểu lầm

về trích dẫn là phát biểu sau đây trên báo Người lao động: “Nguyên tắc nghiên

cứu khoa học, khi đã sử dụng dù chỉ một từ vẫn phải có trích dẫn chữ dùng

của ai.” Thật ra, không có nguyên tắc nào đòi hỏi người ta phải trích dẫn nếu sử dụng chỉ 1 từ cả, ngoại trừ đó là một thuật ngữ đặc biệt chưa được nhiều

người biết đến. Tuy nhiên, có qui ước: khi dùng hay sao chép hơn 3 hay 4 từ

liên tục từ một nguồn thì cần phải để trong ngoặc kép hoặc đề nguồn. Một hiểu lầm khác về “giai tầng” học thuật và đạo văn. Có ý kiến cho rằng

“Trong nghiên cứu khoa học, ai cũng biết một luật bất thành văn là luận án

tiến sĩ không thể nào trích dẫn, tham khảo tài liệu ở những công trình có học

vị thấp hơn. Một luận án tiến sĩ mà dựa trên nghiên cứu, quan điểm của sinh

viên thì khó chấp nhận.” Thật ra, không có qui định thành văn hay bất thành

văn nào như thế. Rất nhiều tập san khoa học quốc tế không cho phép tác giả đề học vị và chức danh. Do đó, một công trình nghiên cứu trên tập san khoa

học như thế, làm sao chúng ta biết tác giả đó có bằng cử nhân hay tiến sĩ?

Thật ra, khoa học rất bình đẳng trong tri thức, và trích dẫn trong khoa học

không phân biệt đẳng cấp và học vị của tác giả của nguồn thông tin. Thầy cô mà còn chưa am hiểu vấn đề đạo văn thì chúng ta khó trách trò.

Quay lại trường hợp tôi nêu trên, điều làm tôi ngạc nhiên là em bác sĩ ấy đạo

văn từ những công trình của tôi, mà chính lại gửi cho tôi đọc! Điều này có thể

nói lên rằng em ấy không hiểu đạo văn là gì, hay nghĩ tôi không để ý. Nhìn

một cách rộng lượng hơn, có thể em ấy chẳng hiểu đạo văn là gì, nên phạm

lỗi. Cũng có người thành thật hơn, nói rằng vì câu văn gốc của tác giả (tiếng Anh) hay quá nên không biết viết lại sao cho đủ ý. Dĩ nhiên, sự khó khăn đó

không thể biện minh cho đạo văn, vì đạo văn được xem là một scientific

fraud. Đối với những người than phiền không có cách nào diễn giải ý tưởng của

người trước tốt hơn, tôi thường chỉ ra vài mẹo. Những mẹo này chưa chắc

làm cho câu văn tốt hơn, nhưng sẽ không vướng phải tội đạo văn. Thông

thường tôi khuyên đương sự vài mẹo diễn tả ý tưởng như sau: (a) Thay đổi vị trí từ ngữ trong câu văn. Chẳng hạn như nếu người ta dùng

chữ before, thì mình thay thế bằng những chữ có nghĩa gần với chữ gốc, như

previously, beforehand, prior, in the past, v.v. (b) Thay đổi thể văn chủ động (active) sang thụ động (passive), hay ngược lại.

Nếu người ta viết “Optimizing peak bone mass during the early years is

thought to be a key factor in preventing osteoporosis later in life” thì mình có

thể viết lại theo thể chủ động “To prevent postmenopausal osteoporosis,

several experts consider that it is important to build bone mass during

adolescence”, và dĩ nhiên không quên đề nguồn. (c) Nếu câu văn gốc hơi dài, thì mình chia câu văn thành nhiều cáu văn ngắn,

và viết lại theo ý tác giả. Mặc dù ở đâu cũng có đạo văn, cái khác nhau là cách giải quyết và xử lí vấn

đề. Nếu là bài báo khoa học đã công bố thì tập san có thể rút bài báo xuống.

Nếu là luận án thì nghiên cứu sinh phải viết lại. Nhưng cũng có vài trường

hợp có kết quả xấu. Năm 2004, một trường hợp đạo văn gây sự chú ý trong

giới khoa bảng vì thủ phạm là một giáo sư thuộc một trường đại học danh giá

nhất thế giới: Đại học Harvard. Sultan là một giáo sư miễn dịch học tại trường y thuộc Đại học Harvard đạo văn từ 4 bài báo của các nhà khoa học khác, và

bị phát hiện khi bài báo của ông được bình duyệt. Sau khi điều tra, ông bị cấm

làm chuyên gia bình duyệt (reviewer) các báo cáo khoa học trong vòng 3 năm.

Tất nhiên, sự việc cũng gây ảnh hưởng đến sự nghiệp của ông. Một trường

hợp gần đây nhất cũng làm xôn xao dư luận báo chí vì sự việc lại xảy ra tại

Đại học Harvard. Kaavya Viswanathan là một sinh viên gốc Ấn Độ, 19 tuổi, có tài viết văn, và được xem là một ngôi sao đang lên với đầy triển vọng qua

cuốn tiểu thuyết “How Opal Mehta Got Kissed, Got Wild, and Got a Life”.

Nhưng ngay sau khi xuất bản, người ta phát hiện cuốn tiểu thuyết có nhiều

đoạn “trùng hợp” hay lấy từ hai cuốn tiểu thuyết “Sloppy Firsts” (in năm 2001)

cuốn “Second Helpings” (in năm 2003) của Nhà văn Megan F. McCafferty. Hệ

quả là cô nhà văn trẻ tuổi này mất một hợp đồng 500.000 USD với một nhà xuất bản khác, và không cần phải nói thêm, sự nghiệp viết văn của cô coi

như chấm dứt. Còn ở nước ta trong mấy năm gần đây, nạn đạo văn cũng được giới báo chí

nhắc đến rất nhiều lần, nhưng phần lớn các trường hợp này thường xảy ra

trong lĩnh vực văn học. Trong nghiên cứu khoa học, nạn đạo văn có liên quan

đến những giảng viên và giáo sư cũng được nhiều nghiên cứu sinh đồn đại

qua lại, nhưng chưa có bằng chứng hiển nhiên. Có trường hợp đạo văn khá hi

hữu vì sự đạo văn cực kì trắng trợn và … thô. Năm 2000, hai tác giả nguyên là nghiên cứu sinh Việt Nam tại Nhật và một tác giả người Nhật công bố bài

báo có tựa đề là “Ship’s optimal autopilot with a multivariate auto-regressive

eXogenous model” trong hội nghị về ứng dụng tối ưu hóa tại Nga. Đến năm

2004 bài báo đó được xuất hiện trong một hội nghị cũng về ứng dụng tối ưu

hóa tại Nhật nhưng với một tựa đề na ná “An optimal ship autopilot using a

multivariate auto-regressive exogenous model” với 10 tác giả từ Việt Nam! Điều khó tin là 99% câu chữ, 100% các số liệu, thậm chí hình ảnh con tàu

Shioji Maru trong bài báo năm 2004 lấy nguyên vẹn từ bài báo năm 2000. Khi

tác giả bài báo gốc liên lạc với các tác giả bài báo năm 2004 để tìm hiểu thêm

nguyên do và lời giải thích, thì sự việc rơi vào im lặng. Báo chí hôm nay lại nêu một nghi án đạo văn liên quan đến một phó giáo sư, nhưng hình như vấn

đề cũng chẳng có ai giải quyết và có thể lại rơi vào im lặng. Riêng trường hợp của em bác sĩ, tôi chỉ viết thư riêng cho em ấy nhắc nhở

em nên ghi nguồn dữ liệu và cố gắng viết lại ý tưởng bằng câu chữ của em.

Tôi thấy không cần phải gây ồn ào làm gì, vì em ấy còn nhiều cơ hội để học

hỏi. Không ai biết tình trạng đạo văn trong các đại học ở VN phổ biến như thế

nào, nhưng chắc chắn là nhiều (trên 10% luận văn và luận án?). Nếu VN muốn

trở thành một “actor” trên trường khoa học quốc tế thì cần phải có biện pháp và chiến lược ngăn ngừa đạo văn ngay từ bậc tiểu học.

[Vo Thi Thuong]

Cám ơn Tăng đã "đăng" bài này.
Cô còn được đọc một cuốn sách mà tác giả Đạo Văn đó không chỉ sử dụng nội dung của một luận án tiến sỹ, mà dùng cả các dấu chấm, dấu phẩy... của cuốn luận án luôn; không chỉ "đạo" một vài đoạn mà cả chương. Tên sách, tên các chương, mục... cũng ná ná tên cuốn luận án và chương, mục của nó, chỉ thay đổi mỗi địa danh, VD. "Diện tích của  tỉnh X " thì thay bằng "Diện tích của tỉnh Y", Dân số tỉnh X = Dân số tỉnh Y !

Điều không tưởng nữa là ở bìa sau cuốn sách của tác giả Đạo Văn đó ghi dòng chữ "Sách nhà nước đặt hàng" ! Hiện nay, nghe nói tác giả Đạo Văn đó nghe nói đang làm cán bộ.

Thư viện VME vô tình lưu cả cuốn luận án tiến sỹ và cuốn sách Đạo đó, cả hai đều được phục vụ độc giả bình đẳng như nhau.
 

. . . . . . . . . . . . . .
Vo Thi Thuong
Bao tàng Dân tôc hoc Viet Nam
Musée d'Ethnographie du Vietnam
Duong Nguyen Van Huyen, Cau Giay, Hanoi

2013/8/4 Nguyen Duc Tang <tan...@gmail.com>

--
Bạn nhận được thư này vì bạn đã được đăng ký vào nhóm Google Groups "Viet Nam Museum Network".
Để hủy đăng ký nhóm này và ngừng nhận email từ nhóm, hãy gửi email tới vietnammuseumnet...@googlegroups.com.
Để đăng bài lên nhóm này, hãy gửi email đến vietnammus...@googlegroups.com.
Truy cập nhóm này tại http://groups.google.com/group/vietnammuseumnetwork.
Để có thêm tùy chọn, hãy truy cập https://groups.google.com/groups/opt_out.
 
 

[Viet Nam Museum Network]

Cháu cảm ơn cô Thường ạ. Vậy bây giờ số phận của cuốn luận văn đó thế nào rồi ạ? Nếu đã đạo văn thì có giá trị gì đâu cô nhỉ?

Tăng

[Vo Thi Thuong]

Cuốn luân án đó bảo vệ trước cuốn khi cuốn "sách nhà nước đặt hàng" ra đời khá lâu. Như vậy, cái không có giá trị là sản phẩm của cái đơn nhà nước í.

. . . . . . . . . . . . . .
Vo Thi Thuong
Bao tàng Dân tôc hoc Viet Nam
Musée d'Ethnographie du Vietnam
Duong Nguyen Van Huyen, Cau Giay, Hanoi

2013/8/5 Viet Nam Museum Network <vietnammus...@gmail.com>

[Nguyen Duc Tang]

Dạ, cháu viết nhầm sách thành luận án ạ :) Hic

Hy vọng rằng các cơ sở đào tạo và nghiên cứu ngày càng có biện pháp quản lý chặt chẽ hơn, trước mắt là việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc về trích dẫn tài liệu. 

Tăng

2013/8/5 Vo Thi Thuong <vothi...@gmail.com>

[huyv...@gmail.com]

Hoan nghênh các bạn thảo luận vấn đề nghiêm túc này. Cần chỉ ra nhiều thí dụ để thấy tính nguy hiểm của việc làm khoa học kiểu này.

Huy

Ngày Aug 5, 2013, vào lúc 14:16, Nguyen Duc Tang <tan...@gmail.com> viết: