Aak-ın Siyahısında Olan Jurnallar
Simone Whitmeyer
Fuad Babayev: Shbətə istərdim belə bir sitatla başlayaq: Bakı Mhəndislik Universitetinin elmi işlər zrə prorektoru Elin Sleymanov deyib ki, alimlərimizin məqalələrinin doxsan faizi saxta elmi jurnallarda ap olunur. Doğrudanmı elmi məqalələrin doxsan faizi saxta elmi jurnallarda ap olunub? Yəni vəziyyət bu dərəcədə qorxuludur?
Fuad Babayev: Bu aldadılan insanların ali təhsili, ali dərəcələri və byk ehtimalla, pedaqoji təcrbəsi də var. Məgər bunu zləri yoxlaya bilməzlər? Məllif sayta girib baxa bilmir ki, məqaləsi ap olunub, yoxsa yox?
Həbib Zərbəliyev: Bu aldadılan insanların əksəriyyəti masir texniki imkanlardan uzaqdır. Yəni məyyən bir qismi masir texnikadan istifadə edə bilmir, digər qismi isə znə əziyyət vermək istəmir.
İlham Tahirov: Bəli, mtləq xarici elmi bazalarda olmalıdır. Bu, he də asan məsələ deyil. Xaricdə istər fəlsəfə doktorluğu, istərsə də magistr dissertasiyası yazan adam işlədiyi dvrdə he bir məqalə ap etdirmir. Yalnız axırda yazdığı məqalə ap olunub on-layn bazaya daxil edilir və lazımı qədər ondan istifadə və istinad edirlər. Demək keyfiyyət nqteyi-nəzərdən yksək bir iş təhvil verilir. Amma bizdə ildə bir-iki məqalə ap etdirməlisən. Bu isə artıq kəmiyyətə istiqamətlənib, keyfiyyət arxa planda qalır.
Həbib Zərbəliyev: Sovet dvrndə Tailandın Mahidol Universitetinə bir neə dəfə məqalə gndərmişəm. Bunu pot vasitəsilə edirdik. O zaman mən gndərirdim, redaktor da cavab verirdi ki, filan yerləri dzəltmək lazımdır. Məqalə qayıdırdı mənə, dzəliş edirdim, yenidən Mahidol Universitetinə gndərirdim. Yəni hətta bu cr lkələrdə belə, keyfiyyətə bu cr ciddi fikir verilirsə, təsəvvr edin ki, həmin o indeksli jurnallarda keyfiyyətə mnasibət necədir.
Biz mxtəlif bazalardan, indekslərdən danışırıq. Amma hələ indiyə qədər Azərbaycan daxilində elmi ictimaiyyətin nə humanitar, nə də dəqiq sahələr zrə əsərlərinin bir bazası yaradılmayıb. znə hrmət edən lkələrdə elmi bazalar var. Onlar birinci nvbədə zlərinin daxili bazalarını yaradırlar və orada btn alimlərin gstəriciləri məlum olur. Elmi bazaların əsas məqsədi nədir: alimlərin populyarlığını gstərmək, onlardan sitat gətirmək məsələsini nizamlamaq. Alim ox istinad olunursa, demək, populyardır. Amma bizdə he bir baza yoxdur. Bundan başqa, indiyə qədər Azərbaycanda ap olunan jurnalların elektron variantları yoxdur. oxu jurnal formasında kiril əlifbası ilədir. Bunların hamısının elektron formaya evrilib bazaya daxil edilməsi lazımdır.
Həbib Zərbəliyev: Gəlin etiraf edək ki, Azərbaycanda elmlə məşğul olan insanların əksəriyyətinin maddi imkanları aşağı səviyyədədir. Maddi imkanları olanlar da elmə maraq gstərmirlər.
İlham Tahirov: Azərbaycan filologiyası, humanitar məfkurəsi ilə bağlı elmi işlərin xarici elmi bazalarda dərc olunmasında pis he nə yoxdur. Əksinə, şərait yaratmaq lazımdır ki, bu sahə ilə bağlı işlər orada təmsil olunsun və oxunsun. Amma bu məsələdə məcburiyyət olmamalıdır. nki strateji sahədir. Azərbaycanda riyaziyyat, fizika elmi nə qədər inkişaf etsə də, qabaqcıl lkələrin riyaziyyatıları, fizikləri ilə əlaqə saxlayırlar və bəzən bir yerdə mştərək məqalələr ıxardırlar. Amma strateji sahəyə qoyulan vəsait 1-2 ildən sonra deyil, 40-50 ildən sonra zn gstərəcək. Kim əgər yazırsa, xaricə gndərirsə, AAK da şərait yaratmalıdır. Amma qəti surətdə tələb etmək ki, bu şərtə əməl olunmasa mdafiəyə buraxmıram, belə shbət olmamalıdır. Bu məsələ dəfələrlə qaldırılıb. Amma qəti şəkildə deyirlər ki, yazılar gərək o bazalarda ap olunsun.
İlham Tahirov: Hansısa qurum yaratmaq mmkndr. Yaxud da elmi qurumların tərkibində xarici bazalar ilə əməkdaşlıq etmək n məyyən bir şbə və ya qrup yaratmaq olar. Orada da həm İT, həm də dil bilən mtəxəssislər olmalıdır ki, lazım olan yazını tərcmə etdikdən sonra İT mtəxəssisi məqaləni bazaya gndərsin.
Qeyd: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası Web of Science bazasının sitatqətirmə sistemindən hər hansı birinə daxil olan jurnalları birmənalı şəkildə nfuzlu xarici elmi jurnallar hesab edir:
Rahil Nəcəfov: Mən də z təşəkkrm bildirirəm və Sizinlə z-zə oturmaqdan məmnunluq duyuram. İlqar məllim ox gzəl qeyd etdi. Həqiqətən də bu, SSRİ dvrndən qalma bir sistemdir. Rusiyanın zndə də AAK sistemi saxlanılıb. Amma bununla bərabər, onlarda hər jurnalın, universitetin z saytı var. Orada məqalələrin xlasələrini yerləşdirir, onları ingilis dilinə tərcmə edirlər. Beləcə beynəlxalq aləmə ıxırlar və dnyada onlara istinadlar olunur. Bizdə isə belə bir sistem yoxdur.
Rahil Nəcəfov: Antiplagiat sistemi sadəcə bir proqramdır. Dissertantın əsərini həmin proqramdan keirirlər, oxşarlıq 11 %-dən ox olarsa, plaqiat sayılır, olmazsa, sayılmır. Odur ki, tərcmələri tuta bilmirlər. İngilis dilindən Azərbaycan dilinə tərcmələri isə he vaxt tuta bilməzlər. Trkiyədə yzminlərlə, bəlkə də daha artıq elmi məqalə, kitab hamısı artıq elektronlaşdırılıb və istənilən adamın oradan keməsi qeyri-mmkndr. Alim yeni bir şey, tədqiqat əsəri ortaya qoymalıdır.
İlqar Orucov: Bizim jurnalımızın bir az səhifə sayı oxdur. Təxminən 400-450 səhifə olur. A4 formatlıdır və 11 şriftlədir. Amma məsələ bundan ibarətdir ki, bizdə jurnalların məqalələri pulsuz qəbul olunur. Yəni biz məqalələrin dərcinə grə pul almırıq. Amma əksər jurnallarda məqalələr səhifə hesabı ilə pulla qəbul olunur. Bizim jurnalın maliyyə dəstəkisi Gənclər və İdman Nazirliyidir, onların maliyyə dəstəyi ilə biz bu jurnalı ap edirik. Elmi jurnalların ap olunma qaydaları var və bu qaydaları Ali Attestasiya Komissiyası məyyənləşdirib. Elmi jurnallar mtləq o qaydalara əməl etməlidir. Yəni jurnalda dərc olunmaq n mvafiq sahə zrə mtəxəssisin, elmlər doktorunun rəyi olmalıdır. Amma əslində bu rəy məsələsi də ox formaldır. nk aığını deyim ki, biz bu prosesləri kemişik və z təcrbəmizdən də bilirik. Məqalənin məllifi istənilən bir formada rəy yazıb, onu aparıb elmlər doktoruna imzalatdıra da bilər. Hətta biz tələb edirdik ki, elmi şuraların ıxarışı olsun, amma bu da formal bir şeydir. Lakin həmin ıxarışın alınması əslində o məqalə məlliflərinə bir qədər ətinlik trətdiyi n biz sonradan bu qaydanı dəyişdik. Mvafiq sahə zrə Akademiyanın mxbir və həqiqi zvlərindən biri məllifdirsə, ona rəy tələb olunmur. Tələblərin bu formada qoyulması da əslində absurddur. Xarici jurnallarda elmi istinad indeksi məsələsi var, yəni hansı jurnala nə qədər istinad olunur. Təəssflər olsun ki, bizim elmi jurnallarımızın byk əksəriyyəti Biləcəridən o tərəfdə tanınmır. Bu reallıqdır və onu gizlətməyin mənası yoxdur. İldə drd dəfədən ox, bəzi hallarda isə hər ay ap olunan jurnalların əksəriyyəti əslində biznes struktoru kimi qurulub və məqalələrin səhifəsini 10 manata qəbul edirlər. Elə jurnalları ildə on dəfə də ap etmək olar. Amma orada he bir keyfiyyətdən shbət gedə bilməz, əslində onlar n keyfiyyət maraqlı da deyil. Onlar n maraqlı odur ki, jurnalın sayı ox olsun. Əslində Azərbaycanda elmi jurnallarla bağlı vəziyyət he də qənaətbəxş deyil. Btvlkdə hər bir İnstitutun z maraqlı olmalıdır ki, jurnalı reytinqli olsun. Reytinq olduğu halda həmin institut və ya universitetin də reytinqi qalxır.
Fuad Babayev: Rahil məllim, belə başa dşdm ki, İlqar məllimgilin jurnalının ən azı elementar, primitiv səviyyədə gtrsək, maddi problemi yoxdur. Sizdə necədir vəziyyət?
İlqar Orucov: Bizim redaksiyamız təşkilatımızın ofisi var, oradadır. Amma daha ox bu proseslər elektronlaşdırılıb. Btn məqalələr elektron formada qəbul olunur. Əvvəllər bizim qaydalar belə idi ki, məlliflər məqalələrini mtləq həm ap olunmuş versiyada, həm də diskdə təqdim etməli idilər. Amma indi ona ehtiyac yoxdur. nk istər rəylər, istərsə də məqalənin z skanerdən keirilmiş, şəkil versiyasında, məqalələr də elektron formatda təqdim olunur. Əslində məllifin redaksiyaya gəlməsinə ehtiyac yoxdur. Jurnal ap olunduqdan sonra məqaləsi dərc olunmuş hər məlifə jurnalın bir nsxəsi pulsuz hədiyyə olunur.
İlqar Orucov: Mən qeyd edim ki, bizim jurnalımız 2008-ci ildə mənim şəxsi təşəbbsm ilə yaranıb və onun ilk baş redaktoru mərhum Mahmud Kərimov olub. Bir neə il Mahmud məllim jurnalın baş redaktoru, mən isə onun mavini olmuşam. Elə z sağlığında, artıq jurnalımız qaydaya dşəndən sonra təklif etdi ki, bu gənclərin jurnalıdırsa, baş redaktor mən olum, onun z isə elmi məsləhəti olsun. Elə o zamandan, təxminən 2010-2011-ci ildən mən bu jurnala baş redaktorluq edirəm. Əlbəttə ki, bu bir ilk idi. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq biz belə bir formatı, məhz gənc alimlərlə bağlı bir jurnal yaratdıq.
İlqar Orucov: Bəli, btn elm sahələri zrə. Bizdə redaksiya heyətinin zvləri btn sahələr zrə əhatə olunub. Eyni zamanda redaksiya heyətinin yarısı beynəlxalq mtəxəssislərdir, xarici lkələrin alimləridir.
Fuad Babayev: İlqar məllim beynəlxalq məsələyə toxundu. Bu jurnallar xarici analoqları ilə mnasibətləri necə qururlar. Sizin xarici analoqlarla nsiyyətiniz nə yerdədir?
59fb9ae87f