Təşkilati-hüquqi Forma
Varyarmah Knox
E.Orucov bildirib ki, SOCAR ilk dəfə, hələ yeni Mlki Məcəllənin qvvəyə minməsindən əvvəl 24 noyabr 1995-ci ildə dvlət məssisəsi təşkilati-hquqi formasında Ədliyyə Nazirliyinin kollegiyasının qərarı ilə dvlət qeydiyyatına alınıb.
Həmin vaxtdan bəri SOCAR-ın nizamnaməsinə dəfələrlə dəyişiklik edilməsinə və hətta 24 yanvar 2003-c ildə, 844 nmrəli fərmanla yeni nizamnaməsinin təsdiq edilməsinə baxmayaraq, onun təşkilati-hquqi forması dəyişdirilmədən qalıb. Dzdr, Azərbaycan Mlki Məcəlləsində birbaşa olaraq təşkilati-hquqi forma kimi dvlət məssisəsi gstərilməyib, lakin mlki qanunvericilik fərqli təşkilati-hquqi formaların seilməsində hər hansı məhdudiyyət məyyən etməyib.
Bu da təsadfi deyil. Belə ki, Mlki Məcəllənin 64.6-cı və 98.8-ci maddələrinə baxsaq, grərik ki, dvlət məssisələri (yəni iştirakısı mvafiq dvlət orqanı olan) təsərrfat ortaqlıqları və cəmiyyətləri qismində yaradıla bilməz. Onlar yalnız zəlləşdirmə haqqında qanunvericiliyə uyğun olaraq, səhmdar cəmiyyətlərə evrilə bilərlər.
Onun szlərinə grə, SOCAR-ın təşkilati-hquqi formasının dvlət məssisəsi kimi davam etdirilməsi kiminsə iradə ifadəsi və ya mlahizələrinə əsasən deyil, məhz qanunvericiliyin məyyən etdiyi məhdudiyyətlər baxımından vacib olub.
E.Orucov bildirib ki, Azərbaycanın dvlət bdcəsini kifayət qədər byk bir hissəsini formalaşdıran məhz dvlət məssisələridir və onların yeganə iştirakısı kimi mvafiq dvlət orqanları ıxış edir:
Əvvəldə də qeyd etdiyimiz kimi, dvlət orqanları isə hər hansı cəmiyyətin və ya təsərrfat ortaqlıqlarının iştirakısı kimi ıxış edə bilməz. SOCAR-ın təsisisi də dvlət orqanı olduğundan o təsərrfat ortaqlığı və ya cəmiyyət kimi fəaliyyət gstərə bilməz.
Qeyd edək ki, yeni Mlki Məcəllənin qvvəyə minməsindən sonra 2001-ci ildən SOCAR-ın tabeliyində fəaliyyət gstərən 80-ə yaxın məssisə zəlləşdirilib, onlar Azərbaycan Mlki Məcəlləsinin qeyd etdiyimiz 98.8-ci maddənin tələblərinə uyğun olaraq səhmdar cəmiyyətlərinə evrilib, onların iştirakıları mxtəlif fiziki və hquqi şəxslər olub.
Lakin bu, o demək deyil ki, dvlət məssisələrinin hamısı dərhal səhmdar cəmiyyətinə evrilməli idi. Hazırda SOCAR strateji əhəmiyyət kəsb edən məssisə olmaqla dvlət mlkiyyətindədir və təsisisi də dvlət orqanıdır.
SOCAR-ın təşkilati-hquqi formasının səhmdar cəmiyyətinə keirilməsi yalnız onun zəlləşdirilməsindən sonra mmkndr ki, bu barədə də qərar vermək səlahiyyəti Azərbaycan Respublikasında dvlət əmlakının zəlləşdirilməsinin II Dvlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 avqust 2000-ci il tarixli, 383 nmrəli Fərmanının 2.2-ci bəndinə uyğun olaraq yalnız AR Prezidentinə aid edilib.
Bu səbəbdən də SOCAR-ın strukturunda hansı məssisə zəlləşdirilibsə, o Prezidentin mvafiq qərarı ilə zəlləşdirməyə aıq elan edilib və həmin məssisə məhz qanunvericiliyə uyğun olaraq səhmdar cəmiyyətinə evriliblər. Belə ki, onların iştirakısı artıq dvlət orqanı olmayıb".
SOCAR-ın Hquq İdarəsinin rəisi qeyd edib ki, AR Mlki Məcəlləsi hquqi şəxslərin qanunvericiliyə uyğun olaraq digər formalarının yaradılmasını mmkn hesab edib və unutmamalıyıq ki, SOCAR-ın yaradılması və fəaliyyətinin tənzimlənməsi də mvafiq qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir.
"Buna misal olaraq publik hquqi şəxsləri gstərmək olar. Publik hquqi şəxs təşkilati-hquqi forma kimi AR Mlki Məcəlləsində gstərilməyib. Lakin bu o demək deyil ki, belə bir təşkilati-hquqi forma ola bilməz. Mlki Məcəllədən başqa digər qanunvericlik aktları bu mnasibətləri tənzimləyir və publik hquqi şəxslər də bunun bariz nmunəsidir.
Qeyd etdiyimiz kimi, SOCAR-ın təşkilati-hquqi formasının dvlət məssisəsi olması mvcud qanunvericiliyin tələblərinə tam uyğundur. Məhz bu səbəbdən Vergilər Nazirliyinin qeydiyyat orqanının ıxarışında da SOCAR-ın təşkilati-hquqi forması kimi dvlət məssisəsi gstərilib".
Oxu.Az 24 saat ərzində, Azərbaycan və rus dillərində, lkədə və dnyada baş verən ən aktual və maraqlı hadisələr barədə operativ xəbərlər, oxucuları və cəmiyyəti maraqlandıran suallara cavablar, analitik məqalələr, foto və videohesabatlar hazırlayır.
Konsorsium son zamanlar inhisarın daha geniş yayılmış bir formasıdır. Bu forma bir qayda olaraq irimiqyaslı layihələrin həyata keirilməsi n yaradılır. O, maliyyə, ticarət, texniki və ya başqa səbəblər zndən bir neə iştirakıların qvvəsini birləşdirməyi tələb edir. Konsersium iştirakıları həm şəxsi, həm də dvlət təşkilatları və dvlətlər ola bilər. Konsersium iştirakıları tam mstəqillik saxlayır. Birgə seilmiş rəhbərliyə tabe olurlar. Hazırda Azərbaycanda neft mqavilələri zrə neftin hasili və nəqli ilə əlaqədar Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti və Şimali Abşeron Əməliyyat Şirkəti yaradılmışdır. Bu konsorsiumların yaradılmasında xarici lkələrin neft maqnatları da iştirak edir.
Maddə 1. Azərbaycan Respublikasında vəkillik fəaliyyəti I. Azərbaycan Respublikasında vəkillik fəaliyyəti hquq mdafiə fəaliyyətini peşəkarcasına həyata keirməli olan mstəqil hquqi təsisatdır.
IV. Vəkillik fəaliyyəti vəkillərin mxtəlif məhkəmə instansiyalarına buraxılma dərəcələrinə uğyun olaraq həyata keirilir. Peşə yararlığının məyyən edilməsi məqsədi ilə ixtisas imtahanını mvəffəqiyyətlə vermiş şəxslər hquqi yardım gstərmək n Azərbaycan Respublikasının ərazisindəki btn birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrində həyata keirilən mvafiq icraatlara buraxılırlar. z arzusu əsasında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsində və Ali Məhkəməsində həyata keirilən icraatlara buraxılmasının mmknlynn məyyən edilməsi məqsədi ilə əlavə ixtisas imtahanını mvəffəqiyyətlə vermiş vəkillər isə hquqi yardım gstərmək n mvafiq məhkəmələrdə həyata keirilən icraatlara da buraxılırlar.
Maddə 2. Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında qanunvericilik I. Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında qanunvericilik Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, bu qanundan və Azərbaycan Respublikasının digər qanunvericilik aktlarından, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar ıxdığı beynəlxalq mqavilələrdən ibarətdir.
Maddə 3. Vəkilliyin vəzifələri Vəkilliyin əsas vəzifələri fiziki və hquqi şəxslərin hquqlarının, azadlıqlarının və qanunla qorunan mənafelərinin mdafiə edilməsindən və onlara yksək keyfiyyətli hquqi yardımın gstərilməsindən ibarətdir.
Maddə 4. Vəkillik fəaliyyəti əsasları I. Vəkillər kollegiyası zvlynə məyyən olunmuş qaydada qəbul edilmiş və vəkil andı imiş şəxs vəkillik fəaliyyətini həyata keirə bilər.
Maddə 5. Vəkillik fəaliyyətinin həyata keirilməsinin mumi qaydaları I. Vəkillik fəaliyyəti irqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mvqeyindən, əqidəsindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq insan və vətəndaş hquq və azadlıqlarının stnly, qanunun aliliyi, vəkillərin mstəqilliyi, onlarla hquqi yardım n mraciət edənlər arasında olan mnasibətlərin knllly əsasında və vəkil etikasına riayət edilməklə həyata keirilir.
Maddə 6. Vəkilliyin rəmzləri I. Azərbaycan Respublikasında vəkilliyin rəmzləri Azərbaycan Respublikasının Dvlət bayrağından, Dvlət gerbindən və vəkilliyin rəsmi emblemindən ibarətdir.
Maddə 7. Vəkillik fəaliyyətinin təminatı I. Təşkilati formasından asılı olmayaraq idarə, məssisə və təşkilatlar vəkillərə z peşə borclarını yerinə yetirərkən yardım etməyə borcludurlar.
Maddə 8. Vəkil I. Ali hquq təhsilli, hquqşnas ixtisası zrə ildən az olmayaraq iş stajı olan və ya elmi və pedaqoji təhsil məssisələrində hquq sahəsində ildən az olmayan mddətdə fəaliyyət gstərən, İxtisas Komissiyasında peşə yararlılığının məyyən edilməsi məqsədi ilə yazılı testdən və şifahi msahibədən ibarət olan ixtisas imtahanını mvəffəqiyyətlə vermiş və mvafiq icra hakimiyyəti orqanının tədris-elm məssisəsində icbari təlimi mvəffəqiyyətlə bitirmiş şəxs bu maddənin II hissəsində gstərilən hallara zidd olmamaq şərti ilə vəkil ola bilər. Əvvəllər vəkil (intizam qaydasında vəkillik fəaliyyətinə xitam verilmiş şəxslər istisna olmaqla) və ya hakim olmuş şəxslər yazılı testi vermədən və icbari təlimə cəlb olunmadan, şifahi msahibədən kedikdən sonra vəkil ola bilərlər. Hquq elmləri doktoru elmi dərəcəsi olan şəxslər, habelə əvvəllər Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələrinin sədri vəzifəsində işləmiş şəxslər yazılı testi vermədən, şifahi msahibədən kemədən və icbari təlimə cəlb olunmadan vəkil ola bilərlər.
Maddə 9. Vəkillər kollegiyası I. Azərbaycan Respublikasında qeyri-dvlət, mstəqil, zn idarə edən və btn vəkillərin daxil olduğu Vəkillər kollegiyası fəaliyyət gstərir. Vəkillər kollegiyasının zv olmayan şəxslər vəkillik fəaliyyəti ilə məşğul ola bilməzlər.
VI. Naxıvan Muxtar Respublikasının qanunu ilə Naxıvan Muxtar Respublikasında Vəkillər Kollegiyası yaradıla bilər. Naxıvan Muxtar Respublikasının Vəkillər Kollegiyası Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının tərkibinə daxildir.
59fb9ae87f