YUNANİSTAN DOSYASI : MEGALİ İDEA VE ENOSİS NEDİR ?

[Özel Büro (Digi.Security.Isnet)]

HIRİSTİYANLIK DÜNYASININ İSLAM'IN KUDÜS'Ü, ALPARSLAN'IN MALAZGİRT'TE BİZANS'I DARMADAĞIN ETMESİNDEN SONRA BİR "ŞARK MESELESİ" VARSA YUNANİSTAN'IN DA BİR "MEGALİ İDEA'sı ve ENOSİS"i vardır.

KIBRIS'TA UYUYANLAR VE ENOSİS

Kelime anlamı ile, "BÜYÜK FİKİR" olan Megali İdea, Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u alarak, Bizans İmparatorluğuna son verdiği günden beri yürürlükte olan bir ülküdür.

Bizans İmparatorluğunu bir Helen İmparatorluğu olarak kabul eden Yunan milliyetçileri, "Megali-İdea" adını verdikleri büyük ülküleri ile eskiden Bizans'a ait olan tüm toprakları yeniden elde ederek, "Konstantinopolis" diye adlandırdıkları İstanbul başkent olmak üzere, büyük Helen İmparatorluğunu yeniden kurmayı hayal etmektedirler.

Bu ülkü çerçevesinde önce Yunanistan'ın bağımsızlığı elde edilecek, ardından Ege adaları, Batı Anadolu, Karadeniz bölgesi, Rodos, Girit, Bozcaada, Kıbrıs, Epir, Makedonya, Batı ve Doğu Trakya ele geçirilecek ve nihayet İstanbul, Helen İmparatorluğunun başkenti olacaktı.

Megali İdea ülküsünü besleyen, yayan esas örgütlü güç, Osmanlı Devleti içinde çok geniş imtiyazlar elde eden Ortodoks kilisesi idi.

Kilisenin kuşaktan kuşağa aktardığı bu ülkü ile yoğrulan Yunan aydınları, Osmanlı imparatorluğunu parçalamak isteyen İngiltere, Rusya ve Fransa tarafından verilen destekle, zaman içinde etkili bir hareket yaratmayı başarmışlardır.

Örneğin 1714 doğumlu Yunan şairi Kosmos O Etolios bütün adaları dolaşarak en etkili Megali-İdea'cı örgüt olan Filiki Eterya'dan 100 yıl önce Megali-İdea fikirlerini yaymış ve geniş destek bulmuştu.

Ne var ki, Megali-İdea doğrultusunda en fazla çalışan ve ilk Megali İdea haritasını yayınlayan kişi, Yunan tarihinin ünlü şairi ve Ulusal kahramanı Rigas Ferreros'dur. (1757-1798)

Rigas Ferreros, 1791 yılında Bükreş'te bulunduğu sırada ilk Megali-İdea haritasını çizmiş ve daha sonra 1796 yılında bu haritayı Viyana'da bastırarak Yunanca konuşulan tüm topraklarda dağıttırmıştır.

Bu haritada Balkanların büyük bölümü, Anadolu'nun yarıdan fazlası, Ege adaları ile Girit, Rodos, Kıbrıs, Trakya ve İstanbul hep Yunan toprakları olarak gösterilmiştir.

Rigas Ferreros, bu haritadaki hedeflere ulaşmak için bir ihtilal programı ve bir de anayasa hazırlamış ve bunları da 1797 yılında yayınlamıştır.

Ona göre, Osmanlı topraklarını ve eskiden Yunanca konuşulan tüm yerleri kapsayacak olan bu devletin adı, "HELEN CUMHURİYETİ" olacaktı. Anayasanın 53'cü maddesine göre de resmi dili yine Yunanca olacaktı.

Oysa Rigas Perreros'un hayalindeki Cumhuriyette 1798'lerde yaşayan Yunanlı ancak 150 bin kadardı. Ve sadece İstanbul'da yaşayan Türk nüfusundan azdı. Yine sadece, Balkanlarda yaşayan Türk nüfusu 5 milyondan fazlaydı. Ne var ki başta da vurguladığımız gibi Osmanlı İmparatorluğu aleyhine genişleme emelleri besleyen İngiltere, Rusya ve Fransa, Yunan milliyetçiliğine yoğun destek vermekteydi.

Yunan milliyetçilerinin Megali-İdea ülküsü ile, adı geçen ülkelerin Balkanlar, Ege, Akdeniz ve Anadolu'daki yayılma hedefleri çakışmaktaydı. Bu nedenle Megali İdea'yı desteklemek, kendi yayılmacı emelleri açısından çıkarlarına gelmekteydi. Bu destekle hem imparatorluğu yıpratmakta, hem de Osmanlı devleti üzerinde bir baskı oluşturmaktaydılar. Bundan da öte kendi denetimlerinde olacak yayılmacı bir Yunanistan'ı kendi sömürgeci emelleri için kullanabileceklerdi.

MEGALİ-İDEA hedeflerini gerçekleştirmek için 1814 yılına kadar Avrupa'nın çeşitli kentlerinde değişik Örgütler kurulmuştur. Bu örgütlerden en etkili olanı, 1814 yılında Rus Çarı 1. Aleksandr'ın yaveri Aleksandr İpsilantis tarafından kurulan Filiki Eterya'dır.

Odessa'da kurulan Filiki Eterya'nın ilk hedefi, Yunanistan'ın bağımsızlığını elde etmek ve daha sonra Megali İdea haritası içindeki hedeflere yayılmaktı.

Filiki Eterya'nın ilk hedefine ulaşarak, Yunan isyanını başlatması ve bağımsız Yunan devletini kurmasından sonra, 1894 yılında Atina'da Yunan ordusu içinde Ethniki Eterya örgütü kurulmuştur.

Filiki Eterya'nın 1876 yılında dağıtılmasından sonra kurulan Ethniki Eterya'nın amacı ise Girit'in, Trakya ve Batı Anadolu'nun istilasıdır.

1919 yılına kadar faaliyet gösteren bu derneğin, İstanbul'da da KORDUS DERNEĞİ adlı (Rum Göçmenleri Merkez Komitesi) patrikhaneye bağlı bir kolu vardı.

Ethniki Eterya'dan sonra, onun devamı niteliğinde ve ayni amaçları güden "MAVRİ MİRA" adlı örgüt 1919 yılında kurulmuştur.

1922 yılına kadar faaliyetlerini sürdüren bu örgüt de, aynen diğerleri gibi Megali-İdea hedefleri doğrultusunda Anadolu'nun istilası, Pontus devletinin kurulması, Yunan-İngiliz; Yunan Ermeni işbirliğinin sağlanması için çalışmaktaydı.

İstanbul'da kurulan bu örgüt de Türk Kurtuluş Savaşının başarıya ulaşmasından sonra 1922 yılında dağıtılmıştır.

Megali İdea'nın hedeflerini daha iyi görebilmek için Filiki Eterya ve Ethniki Eterya'nın programlarına kısaca bakmakta yarar vardır.

Filike Eterya'nın programlarında şu hedefler belirtilmekteydi:

- Yunan ulusuna bağımsız bir ülke sağlamak

- Batı Trakya ve Selanik'in ilhakı

- Ege adalarının ilhakı

- Oniki adalar ve Girit'in ilhakı

- Batı Anadolu'nun ilhakı

- Kıbrıs'ın ilhakı

- Pontus Rum devletinin yeniden kurulması

- İstanbul'un ele geçirilmesi ve Bizans İmparatorluğu'nun yeniden diriltilmesi.

Bu liste içinde Epir ve Makadonya görülmemektedir. Ne var ki daha sonraları bu iki bölgenin de hedefler içinde olduğu açıklanacaktır.

Filiki Eterya'nın bu programı gerçekleştirmek için nüfusu ve 50 bin km2'yi bulmayan toprağı ile, bağımsız bir devlet olan küçük Yunanistan, hep Osmanlı İmparatorluğu aleyhine yayılarak, yüz yıldan az sürede üç kat genişlemiştir.

1894 yılında kurulan Ethniki Eterya'nın Türklere bakışını ve Megali-İdea konusundaki tutumu da yayınlamış oldukları bir bildiriden öğrenmek olasıdır.

Bu bildiride özetle şu unsurlar vurgulanmaktaydı:

- Ezeli ve ebedi düşmanımız Türklerdir.

- Megali-İdea'yı gerçekleştirmek için savaş esastır.

- Mukadder olan vaktin gelmesinden sonra, ezeli ve ebedi düşmanınız Türklere taarruz edilecektir.

- Tanrının yardımı ile Megali İdea kesin olarak gerçekleşecektir.

Bu yayılmacı fikirlerin sadece gizli örgütlerde benimsenmediğinin ilk kanıtlarından biri, Yunan Meclisinde yapılan konuşmalar ve Yunan hükümetlerinin açıklamalarıdır.

Örneğin 1844 yılı Ocak ayında Yunan Meclisinde konuşan Yanni Koletti adlı milletvekili, şöyle diyordu:

"...... Yunan krallığı Yunanistan değildir. Sadece Yunanistan'ın en küçük ve en fakir parçasıdır. Yunanlı sadece krallık ülkesi halkı değildir. İyonya, Selanik, Serez, Edirne ve İstanbul, ya da Trakya ve Girit, Sisam adası ve Yunan tarihi ile Yunan ırkına bağlanan tüm bölge ve yörelerde yaşayan halklardır. Elenizmin iki büyük başkenti vardır. Atina, krallığın başkenti, İstanbul ise büyük başkent, tüm Yunanlıların ümit ve hayallerinin kentidir.

Rigas Ferreros'un, Filiki Eterya'nın ve Ethniki Eterya'nın görüşleri bu şekilde Yunan Meclisinde de yansıdıktan sonra Venizelos'la birlikte hükümet politikalarını oluşturmaya başlamıştır.

Nitekim Venizelos, 1906'da açıkladığı BÜYÜK YUNANİSTAN programını, 1922'de Türk Kurtuluş Savaşı ile bozguna uğratılmalarına kadar sürdürdü.

1909 ihtilalinin ardından 18 Ekim 1910'da iktidara gelen Venizelos, Megali-İdea hedefleri doğrultusunda şu programı uygulamaya koydu:

- Ege Denizi Yunan denizi olacak

- İki kıtaya ve 5 denize açılan Yunanistan gerçekleşecek

- Yunanistan'ın bir ayağı Avrupa'da, bir ayağı Asya'da olacak

- Bizans imparatorluğu yeniden kurulacak.

Venizelos Yunanistan'ı, bu amaçları doğrultusunda sürekli olarak yayılmaya devam etti.

Bu yayılma politikası sonunda 1830'larda 50 bin km2, 1913'de imzalanan Bükreş anlaşması ile de tam bir kat genişleyerek, 120 bin km2'ye çıkmıştır.

1830'larda 1.5 milyon olan nüfusu da buna paralel olarak 4.5 milyona ulaşmıştır.

Yunanistan, bu süre içinde Avrupa'da en büyük Türk kenti olan Selanik'i ve 1908 yılında da, Türk halkını toplu katliamdan geçirdikleri Girit'i kendi topraklarına katmıştı.

Venizelos; Osmanlı topraklarına yayıldıkça iştahı kabarıyor ve BÜYÜK YUNANİSTAN'ı gerçekleştireceğine olan inancı ve güveni tazeleniyordu.

Bu duygularını şöyle ifade etmekteydi;

"Gençliğimden beri ben Skiros Adasını (Ege Denizinin ortasındadır), Elenizmin Coğrafi merkezi saymışımdır."

Bükreş anlaşması ile kazandığı topraklar karşısında ise heyecana kapılarak o zamanki İçişleri Bakanı Emanuel Repulis'e şöyle diyordu:

"Şimdi artık gözlerimizi doğuya çevirme zamanı geldi."

Onun aslında en büyük hedefi, Ege'nin iki kıyısındaki Yunanlılarla Rumları biraraya getirerek, hem Yunan topraklarını iki kat büyütüp, "Küçük Asya" adını verdikleri Batı Anadolu'ya yayılmak, hem de Ege'yi bir Yunan gölü haline getirmekti.

Nitekim, Kral Konstantin'e yazdığı 30 Ocak 1915 tarihli mektubunda, "Yunanistan'ın Küçük Asya'dan istediği toprakların 125,000 km2'yi geçtiğini, yani 1913'deki şekline erişen Yunanistan'a eşit olduğunu" belirtiyordu.

Bu hesapları, Kurtuluş Savaşında Atatürk önderliğindeki Türk Halkı tarafından bozulmasaydı, Yunanistan, Venizelos döneminde 250,000 km2'ye ulaşmış olacaktı.

( * ) İNGİLİZ YÖNETİMİ'NDE TÜRK - RUM KAVGALARI ( SABAHATTİN İSMAİL )

[category güvenlik]

[tags YUNANİSTAN DOSYASI, MEGALİ İDEA, ENOSİS]