Orhun Anitlari Tam Metni

[Yılmaz ARSLAN]

Orhun Anitlari Tam Metni

 
---------
AKP kongresinde Barzani kürsüye çıkarılıp konuşturuldu
Ne konuştuğunu anlamadıkları halde tüm seyirciler
Bilhassa kafası sıkma başlılar Barzani’ye tempo tutarak
sen Türkiye’nin gururusun diye bağırdılar.
Barzani AKP’liler için gurur kaynağıymış.
Ben her zaman asıl PKK partisi AKP’dir diye defalarca yazdım.
Ne olduğu belirsiz dil olan Kürtçe şimdi kamuya girecekmiş.
Kuralları bile
Belli olmayan Farsçadan, Arapçadan bozma uyduruk dil resmi dil yapılıyor.
Vay canına demiş midir acaba AKP’ye oy verenler ve
Bilhassa çocuklarını bu ülke için şehit verenler.
Şehit olanlar da acaba biz ne uğruna pisipisine gittik diyorlar mıdır?
İSMİHAN İsmihan’li

[Yılmaz ARSLAN]

Orhun Anitlari Tam Metni

 

Orhun Yazitlari, Gokturk Imparatorlugu'nun unlu hukumdari Bilge Kagan devrinden kalma alti adet yazili dikilitastir. Mogolistan'in kuzeyinde, Baykal golununu guneyinde, Orhun irmagi vadisindeki Koso Saydam golu yakinlarindadir. Bu yazitlardan Kol Tigin ve Bilge Kagan yazitlari, Kocho Tsaydam bolgesindeki Orhun Irmagi civarinda; Bilge Tonyukuk yazitlari ise, Kol Tigin ve Bilge Kagan yazitlarindan yaklasIk 360 km uzakta, Tola Irmagi'nin yukari yatagindaki Bayn Tsokto (Bayn Cokto) bolgesindedir. Bilge Tonyukuk yazitlarinin, (Orhun Irmagi civarinda olmamasina ragmen), Orhun yazitlariyla birlikte dusunulmesi, anilmasi Kol Tigin ve Bilge Kagan yazitlari ile ayni doneme ait olmasi ve ayni konulari icermesindendir. Yazitlar Turk dili, tarihi, edebiyati, sanati, toresi hakkinda onemli bilgiler vermektedirler. Turk ve Turkce adi, ilk kez Dogu Gokturkler donemine ait bu yazitlarda gecmektedir.

 

Yazitlarin ucu cok onemlidir. Iki tastan olusan Tonyukuk 716, Kol Tigin (Kultigin) 732, Bilge Kagan 735 yilinda dikilmistir. Kol Tigin yaziti, Bilge Kagan'in agzindan yazilmistir. Kultigin, Bilge Kagan'in kardesi, buyrukcu ihtiyar Tonyukuk ise veziridir. Anitlarin oldugu yerde yalnizca dikilitaslar degil, yuzlerce heykel, balbal, sehir harabeleri, tas yollar, su kanallari, koc ve kaplumbaga heykelleri, sunak taslari bulunmustur.

 

Orhun Abideleri'ni ilk kez 1889 yilinda Rus tarihci Yardintsev bulmustur. 1890'da bir Fin heyeti, 1891'de de bir Rus heyeti burada incelemelerde bulunmustur. Bu heyetler yazilari cozememislerdir. Fakat 1893 yilinda Danimarkali bilgin Vilhelm Thomsen, 38 harfli alfabeyi cozerek yazitlari okumayi basarmistir. Alfabenin dordu sesli, dordu sessiz harften olusur. Yazida harfler birbirine birlestirilmez, kelimeler de birbirlerinden iki nokta ustuste konularak ayrilir. Sagdan sola ve yukaridan asagiya yazilir. Orhun abidelerinde yazilar yukaridan asagiya yazilmis ve sagdan sola dogru istiflenmistir.

 

Kultigin Aniti:

 

3,35 metre yukseklikte, kirectasindan yapilmis ve dort cephelidir. Dogu-bati cephelerinin genisligi asagida 132, yukarida 122 santimetredir. Kuzey-guney cepheleri de asagida 46, yukarida 44 santimetredir. Ust kisim kemer seklinde ve yukarida bes kenarli olarak bitmektedir. Anittaki satirlarin uzunlugu 235 santimetredir. Yazitin dogu yuzunde 40; guney ve kuzey yuzlerinde 13'er satir Gokturk harfli Turkce metin vardir. Bati yuzunde ise, devrin Tang Imparatoru'nun Kol Tigin'in olumu dolayisiyla gonderdigi Cince mesajina yer verilmistir. Bati yuzde Cince yazilar disinda yazita sonradan eklenmis Gokturk harfli iki satir bulunmaktadir. Yazitin kuzeydogu, guneydogu, guneybati yuzlerinde de (pahlarda) Gokturk harfli Turkce metinler mevcuttur. Kultigin yazitinda Gokturk tarihine ait olaylar, Bilge Kagan'in agzindan nakledilerek birlik, butunluk mesaji verilir. Yazitin dogu, kuzey ve guney yuzlerinin yazicisi, Yollug Tigin, bati yuzunun yazicisi ise, Tang Imparatoru Hiuan Tsong'in yegeni Cang Sengun'dur. Kol Tigin yazitinin dogu yuzunde, butun Turk boylarinin ortak damgasi oldugu sanilan dag kecisi damgasina; doguya ve batiya bakan "tepelik" kisimlarinda ise, kurttan sut emen cocuk tasvirlerine yer verilmistir. Yazit, gecen yaklasIk 1300 yillik surec icinde onemli olcude tahrip olmustur. Zira yazitin dogu ile kuzey yuzlerini birlestiren kisim yildirim dusmesi sonucunda parcalanmistir. Orijinalinde kaplumbaga kaide uzerinde bulunan yazit, bu kaidenin de parcalanmasi uzerine 1911 yilinda, sunak tasindan kesilen granit bir blok uzerine oturtulmustur.
Tam Metin
Guney Yuzu:

 

Tanri gibi gokte olmus Turk Bilge Kagani, bu zamanda oturdum. Sozumu tamamiyle isit. Bilhassa kucuk kardes yegenim, oglum, butun soyum, milletim, guneydeki Sadpit beyleri, kuzeydeki Tarkat, Buyruk beyleri, Otuz Tatar ........... Dokuz Oguz beyleri, milleti! Bu sozumu iyice isit, adamakilli dinle: Doguda gun dogusuna, guneyde gun ortasina, batida gun batisina, kuzeyde gece ortasina kadar, onun icindeki millet hep bana tabidir. Bunca milleti hep duzene soktum. O simdi kotu degildir. Turk kagani Otuken ormaninda otursa ilde sIkinti yoktur. Doguda Santung ovasina kadar ordu sevk ettim, denize ulasmama az kaldi. Guneyde Dokuz Ersin'e kadar ordu sevk ettim, Tibet'e ulasmama az kaldi. Batida Inci nehrini gecerek Demir Kapi'ya kadar ordu sevk ettim. Kuzeyde Yir Bayirku yerine kadar ordu sevk ettim. Bunca yere kadar yuruttum. Otuken ormanindan daha iyisi hic yokmus. Il tutacak yer Otuken ormani imis. Bu yerde oturup Cin milleti ile anlastim. Altini, gumusu, ipegi ipekliyi sIkintisiz oylece veriyor. Cin milletinin sozu tatli, ipek kumasi yumusak imis. Tatli sozle, yumusak ipek kumasla aldatip uzak milleti oylece yaklastirirmis. Yaklastirip, konduktan sonra, kotu seyleri o zaman dusunurmus. Iyi bilgili insani, iyi cesur insani yurutmezmis. Bir insan yanilsa, kabilesi, milleti, akrabasina kadar barindirmazmis. Tatli sozune, yumusak ipek kumasina aldanip cok cok, Turk milleti, oldun; Turk milleti, oleceksin! Guneyde Cogay ormanina, Togultun ovasina konayim dersen, Turk milleti, oleceksin! Orda kotu kisi soyle ogretiyormus: Uzak ise kotu mal verir, yakin ise iyi mal verir diyip oyle ogretiyormus. Bilgi bilmez kisi o sozu alip, yakina gidip, cok insan, oldun! O yere dogru gidersen, Turk milleti oleceksin! Otuken yerinde oturup kervan, kafile gonderirsen hic bir sIkintin yoktur. Otuken ormaninda oturursan ebediyen il tutarak oturacaksin. Turk milleti, toklugun kiymetini bilmezsin. Aclik, tokluk dusunmezsin. Bir doysan acligi dusunmezsin. Oyle oldugun icin, beslemis olan kaganinin sozunu almadan her yere gittin. Hep orda mahvoldun, yok edildin. Orda, geri kalaninla her yere hep zayiflayarak, olerek yuruyordun. Tanri buyurdugu icin, kendim devletli oldugum icin, kagan oturdum. Kagan oturup ac, fakir milleti hep toplattim. Fakir milleti zengin kildim. Az milleti cok kildim. Yoksa, bu sozumde yalan var mi? Turk beyleri, milleti, bunu isitin! Turk milletini toplayip il tutacagini burda vurdum. Yanilip olecegini yine burda vurdum. Her ne sozum varsa ebedi tasa vurdum. Ona bakarak bilin. Simdiki Turk milleti, beyleri, bu zamanda itaat eden beyler olarak mi yanilacaksiniz? Ben ebedi tas yontturdum .... Cin kaganindan resimci getirdim, resimlettim. Benim sozumu kirmadi. Cin kaganinin maiyetindeki resimciyi gonderdi. Ona bambaska turbe yaptirdim. Icine disina bambaska resim vurdurdum. Tas yontturdum. Gonuldeki sozumu vurdurdum ... On Ok ogluna, yabancina kadar bunu gorup bilin. Ebedi tas yontturdum ... Il ise, soyle daha erisilir yerde ise, iste oyle erisilir yerde ebedi tas yontturdum, yazdirdim. Onu gorup oyle bilin. Su tas .... dim. Bu yaziyi yazan yegeni Yollug Tigin.

 

Dogu Yuzu:

 

Ustte mavi gok, altta yagiz yer kilindikta, ikisi arasinda insan oglu kilinmis. Insan oglunun uzerine ecdadim Bumin Kagan, Istemi Kagan oturmus. Oturarak Turk milletinin ilini toresini tutuvermis, duzenleyi vermis. Dort taraf hep dusman imis. Ordu sevk ederek dort taraftaki milleti hep almis, hep tabi kilmis. Basliya bas egdirmis, dizliye diz cokturmus. Doguda Kadirkan ormanina kadar, batida Demir Kapi'ya kadar kondurmus. Ikisi arasinda pek teskilatsiz Gokturk oylece oturuyormus. Bilgili kagan imis, cesur kagan imis. Buyruku yine bilgili imis tabii, cesur imis tabii. Beyleri de milleti de dogru imis. Onun icin ili oylece tutmus tabii. Ili tutup toreyi duzenlemis. Kendisi oylece vefat etmis. Yasci, aglayici, doguda gun dogusundan Bokli Collu halk, Cin, Tibet, Avar, Bizans, Kirgiz, Uc Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi, bunca millet gelip aglamis, yas tutmus. Oyle unlu kagan imis. Ondan sonra kucuk kardesi kagan olmus tabii, ogullari kagan olmus tabii. Ondan sonra kucuk kardesi buyuk kardesi gibi kilinmamis olacak, sglu babasi gibi kilinmamis olacak. Bilgisiz kagan oturmustur, kotu kagan oturmustur. Buyruku da bilgisizmis tabii, kotu imis tabii. Beyleri, milleti ahenksiz oldugu icin, Cin milleti hilekar ve sahtekar oldugu icin, aldatici oldugu icin, kucuk kardes ve buyuk kardesi birbirine dusurdugu icin, bey ve milleti karsilikli cekistirdigi icin, Turk milleti il yaptigi ilini elden cikarmis, kagan yaptigi kaganini kaybedi vermis. Cin milletine beylik erkek evladi kul oldu, hanimlik kiz evladi cariye oldu. Turk beyler Turk adini birakti. Cinli beyler Cin adini tutup, Cin kaganina itaat etmis. Elli yil isi gucu vermis. Doguda gun dogusunda Bokli kagana kadar ordu sevk edi vermis. Batida Demir Kapiya kadar ordu sevk edi vermis. Cin kaganina ilini, toresini ali vermis. Turk halk kitlesi soyle demis: Illi millet idim, ilim simdi hani, kime ili kazaniyorum der imis. Kaganli millet idim, kaganim hani, ne kagana isi gucu veriyorum der imis. Oyle diyip Cin kaganina dusman olmus. Dusman olup, kendisini tanzim ve tertip edemediginden yine teslim olmus. Bunca isi gucu verdigini dusunmeden, Turk milletini oldureyim, kokunu kurutayim der imis. Yok olmaya gidiyormus. Yukarida Turk tanrisi, Tuk mukaddes yeri, suyu oyle tanzim etmis. Turk milleti yok olmasin diye, millet olsun diye babam Iltiris Kagani, annem Ilbilge Hatunu gogun tepesinde tutup yukari kaldirmis olacak. Babam kagan on yedi erle disari cikmis. Disari yuruyor diye ses isitip sehirdeki daga cikmis, dagdaki inmis, toplanip yetmis er olmus. Tanri kuvvet verdigi icin babam kaganin askeri kurt gibi imis, dusmani koyun gibi imis. Doguya, batiya asker sevk edip toplamis, yigmis. Hepsi yedi yuz er olmus. Yedi yuz er olup ilsizlesmis, kagansizlasmis milleti, cariye olmus, kul olmus milleti, Turk toresini birakmis milleti, ecdadimin toresince yaratmis, yetistirmis. Tolis, Tardus milletini orda tanzim etmis. Yabguyu, sadi orda vermis. Guneyde Cin milleti dusman imis. Kuzeyde Baz Kagan, Dokuz Oguz kavmi dusman imis. Kirgiz, Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi hep dusman imis. Babam kagan bunca ... Kirk yedi defa ordu sevk etmis, yirmi savas yapmis. Tanri lutfettigi icin illiyi ilsizletmis, kaganliyi kagansizlatmis, dusmani tabi kilmis, dizliye diz cokturmus, basliya bas egdirmis. Babam kagan oylece ili, toreyi kazanip, ucup gitmis. Babam kagan icin ilkin Baz Kagani balbal olarak dikmis. O tore uzerine kagan oturdu. Amcam kagan oturarak Turk milletini tekrar tanzim etti, besledi. Fakiri zengin kildi, azi cok kildi. Amcam kagan oturdugunda kendim Tardus milleti uzerinde sad idim. Amcam kagan ile doguda Yesil Nehir, Santung ovasina kadar ordu sevk ettik. Batida Demir Kapiya kadar ordu sevk ettik. Kogmeni asarak Kirgiz ulkesine kadar ordu sevk ettik. Yekun olarak yirmi bes defa ordu sevk ettik, on uc defa savastik. Illiyi ilsizlestirdik, kaganliyi kagansizlastirdik. Dizliye diz cokturduk, basliya bas egdirdik. Turgis Kagani Turkumuz, milletimiz idi. Bilmedigi icin, bize karsi yanlis hareket ettigi icin kagani oldu. Buyruku, beyleri de oldu. On Ok kavmi eziyet gordu. Ecdadimizin tutmus oldugu yer, su sahipsiz olmasin diye Az milletini tanzim ve tertip edip ... Bars bey idi. Kagan adini burda biz verdik. Kucuk kiz kardesim prensesi verdik. Kendisi yanildi, kagani oldu, milleti cariye, kul oldu. Kogmenin yeri, suyu sahipsiz kalmasin diye Az, Kirgiz kavmini duzene sokup geldik. Savastik ... ilini geri verdik. Doguda Kadirkan ormanini asarak milleti oyle kondurduk, oyle duzene soktuk. Batida Kengu Tarmana kadar Turk milletini oyle kondurduk, oyle duzene soktuk. O zamanda kul kullu olmustu. Cariye cariyeli olmustu. Kucuk kardes buyuk kardesini bilmezdi, oglu babasini bilmezdi. Oyle kazanilmis, duzene sokulmus ilimiz, toremiz vardi. Turk, Oguz beyleri, milleti, isitin: Ustte gok basmasa, altta yer delinmese, Turk milleti, ilini toreni kim boza bilecekti? Turk milleti, vazgec, pisman ol! Disiplinsizliginden dolayi, beslemis olan bilgili kaganinla, hur ve mustakil iyi iline karsi kendin hata ettin, kotu hale soktun. Silahli nereden gelip dagitarak gonderdi? Mizrakli nereden gelerek surup gonderdi.Mukaddes Otuken ormaninin milleti, gittin. Doguya giden, gittin. Batiya giden, gittin. Gittigin yerde hayrin su olmali: Kanin su gibi kostu, kemigin dag gibi yatti. Beylik erkek evladin kul oldu, hanimlik kiz evladin cariye oldu. Bilmedigin icin, kotulugun yuzunden amcam, kagan ucup gitti. Once Kirgiz kaganini balbal olarak diktim. Turk milletinin adi sani yok olmasin diye, babam kagani, annem hatunu yukseltmis olan Tanri, il veren Tanri, Turk milletinin adi sani yok olmasin diye, kendimi o Tanri kagan oturttu tabii. Varlikli, zengin millet uzerine oturmadim. Iste assiz, dista elbisesiz; duskun, perisan milletin uzerine oturdum. Kucuk kardesim Kul Tigin ile konustuk. Babamizin, amcamizin kazanmis oldugu milletin adi sani yok olmasin diye, Turk milleti icin gece uyumadim, gunduz oturmadim. Kucuk kardesim Kul Tigin ile, iki sad ile ole yite kazandim. Oyle kazanip butun milleti ates, su kilmadim. Ben kendim kagan oturdugumda, her yere gitmis olan millet ole yite, yaya olarak ciplak olarak donup geldi. Milleti besleyeyim diye, kuzeyde Oguz kavmine dogru, doguda Kitay, Tatabi kavmine dogru, guneyde Cine dogru on iki defa buyuk ordu sevk ettim, ... savastim. Ondan sonra, Tanri bagislasin, devletim var oldugu icin, kismetim var oldugu icin, olecek milleti diriltip besledim. Ciplak milleti elbiseli, fakir milleti zengin kildim. Az milleti cok kildim. Degerli illiden, degerli kaganlidan daha iyi kildim. Dort taraftaki milleti hep tabi kildim, dusmansiz kildim. Hep bana itaat etti. Isi gucu veriyor. Bunca toreyi kazanip kucuk kardesim Kul Tigin kendisi oylece vefat etti. Babam kagan uctugunda kucuk kardesim Kul Tigin yedi yasinda kaldi ... Umay gibi annem hatunun devletine kucuk kardesim Kul Tigin er adini aldi. On alti yasinda, amcam kaganin ilini, toresini soyle kazandi: Alti Cub Sogdaka dogru ordu sevk ettik, bozduk. Cinli Ong vali, elli bin asker geldi, savastik. Kul Tigin yaya olarak atilip hucum etti. Ong valinin kayin biraderini, silahli, elle tuttu, silahli olarak kagana takdim etti. O orduyu orda yok ettik. Yirmi bir yasinda iken, Caca generale karsi savastik. En once Tadigin, Corun boz atina binip hucum etti. O at orda oldu. Ikinci olarak Isbara Yamtar'in boz atina binip hucum etti. O at orda oldu. Ucuncu olarak Yigen Silig beyin giyimli doru atina binip hucum etti. O at orda oldu. Zirhindan kaftanindan yuzden fazla ok ile vurdular, yuzune basina bir tane degdirmedi. ... Hucum ettigini, Turk beyleri, hep bilirsiniz. O orduyu orda yok ettik. Ondan sonra Yir Bayirkunun Ulug Irkini dusman oldu. Onu dagitip Turgi Yargun Golunde bozduk. Ulug Irkin azicik erle kacip gitti. Kul Tigin yirmi alti yasinda iken Kirgiza dogru ordu sevk ettik. Mizrak batimi kari sokup, Kogmen ormanini asarak yuruyup Kirgiz kavmini uykuda bastik. Kagani ile Songa ormaninda savastik. Kul Tigin, Bayirku'nun ak aygirina binip atilarak hucum etti. Bir eri ok ile vurdu, iki eri kovalayip takip ederek mizrakladi. O hucum ettiginde, Bayirku'nun ak aygirini, uylugunu kirarak, vurdular. Kirgiz kaganini oldurduk, ilini aldik.O yilda Turgis'e dogru Altin ormanini asarak, Irtis nehrini gecerek yuruduk. Turgis kavmini uykuda bastik. Turgis kaganinin ordusu Bolcu'da ates gibi, firtina gibi geldi. Savastik. Kul Tigin alni beyaz boz ata binip hucum etti. Alni beyaz boz ...... tutturdu. Ikisini kendisi yakalatti. Ondan sonra tekrar girip Turgis kaganinin buyruku Az valisini elle tuttu. Kaganini orda oldurduk, ilini aldik. Turgis avam halki hep tabi oldu. O kavmi Tabarda kondurduk ... Sogd milletini duzene sokayim diye Inci nehrini gecerek Demir Kapiya kadar ordu sevk ettik. Ondan sonra Turgis avam halki dusman olmus. Kengeris'e dogru gitti. Bizim askerin ati zayif, azigi yok idi. Kotu kimse er ... kahraman er bize hucum etmisti. Oyle bir zamanda pisman olup Kul Tigini az erle eristirip gonderdik. Buyuk savas savasmis. Turgis avam halkini orda oldurmus, yenmis. Tekrar yuruyup...
... ile, Kosu vali ile savasmis. Askerini hep oldurmus. Evini, malini eksIksiz hep getirdi. Kul Tigin yirmi yedi yasina gelince Karluk kavmi hur ve mustakil iken dusman oldu. Tamag Iduk Basta savastik. Kul Tigin o savasta otuz yasinda idi. Alp Salci ata binip atilarak hucum etti. Iki eri takip edip kovalayarak mizrakladi. Karluk'u oldurduk, yendik. Az milleti dusman oldu. Kara Gol'de savastik. Kul Tigin otuz bir yasinda idi. Alp Salci akina binip atilarak hucum etti. Az ilteberini tuttu. Az milleti orda yok oldu. Amcam kaganin ili sarsdiginda; millet, hukumdar ikiye ayrildiginda; Izgil milleti ile savastik. Kul Tigin Alp Salci akina binip atilarak hucum etti. O at orda dustu. Izgil milleti oldu. Dokuz Oguz milleti kendi milletim idi. Gok, yer bulandigi icin dusman oldu. Bir yilda bes defa savastik. En once Togu Balikta savastik. Kul Tigin Azman akina binip atilarak hucum etti. Alti eri mizrakladi. Askerin hucumunda yedinci eri kilicladi. Ikinci olarak Kusalgukta Ediz ile savastik. Kul Tigin Az yagizina binip, atilarak hucum edip bir eri mizrakladi. Dokuz eri cevirerek vurdu. Ediz kavmi orda oldu. Ucuncu olarak Bolcuda Oguz ile savastik. Kul Tigin Azman akina binip hucum etti, mizrakladi. Askerini mizrakladik, ilini aldik. Dorduncu olarak Cus basinda savastik. Turk milleti ayak titretti. Perisan olacakti. Ilerleyip gelmis ordusunu Kul Tigin puskurtup, Tongradan bir boyu, yigit on eri Tonga Tigin mateminde cevirip oldurduk. Besinci olarak Ezginti Kadiz'da Oguz ile savastik. Kul Tigin Az yagizina binip hucum etti. Iki eri mizrakladi, camura soktu. O ordu orda oldu. Amga kalesinde kislayip ilk baharinda Oguza dogru ordu cikardik. Kul Tigini evin basinda birakarak, mudafaa tedbiri aldik. Oguz dusman, merkezi basti. Kul Tigin oksuz akina binip dokuz eri mizrakladi, merkezi vermedi. Annem hatun ve analarim, ablalarim, gelinlerim, prenseslerim, bunca yasayanlar cariye olacakti, olenler yurtta yolda yatip kalacaktiniz. Kul Tigin olmasa hep olecektiniz. Kucuk kardesim Kul Tigin vefat etti. Kendim dusunceye daldim. Gorur gozum gormez gibi, bilir aklim bilmez gibi oldu. Kendim dusunceye daldim. Zamani Tanri yasar. Insan oglu hep olmek icin turemis. Oyle dusunceye daldim. Gozden yas gelse mani olarak, gonulden aglamak gelse geri cevirerek dusunceye daldim. Muthis dusunceye daldim. Iki sadin ve kucuk kardes yegenimin, oglumun, beylerimin, milletimin gozu kasi kotu olacak diyip dusunceye daldim. Yasci, aglayici olarak Kitay, Tatabi milletinden basta Udar general geldi. Cin kaganindan Isiyi Likeng geldi. On binlik hazine, altin, gumus fazla fazla getirdi. Tibet kaganindan vezir geldi. Batida gun batisindaki Sogd, Iranli, Buhara ulkesi halkindan Enik general, Ogul Tarkan geldi. On Ok oglum Turgis kaganindan Makarac muhurdar, Oguz Bilge muhurdar geldi. Kirgiz kaganindan Tardus Inancu Cor geldi. Turbe yapici, resim yapan, kitabe tasi yapicisi olarak Cin kaganinin yegeni Cang general geldi.

 

Kuzeydogu Yuzu:

 

Kul Tigin koyun yilinda on yedinci gunde uctu. Dokuzuncu ay, yirmi yedinci gunde yas toreni tertip ettik. Turbesini, resimini, kitabe tasini maymun yilinda yedinci ay, yirmi yedinci gunde hep bitirdik. Kul Tigin kendisi kirk yedi yasinda bulut cokturdu ... Bunca resimciyi Tuygut vali getirdi.

 

Guneydogu Yuzu:

 

Bunca yaziyi yazan Kul Tiginin yegeni Yollug Tigin, yazdim. Yirmi gun oturup bu tasa, bu duvara hep Yollug Tigin, yazdim. Degerli oglunuzdan, evladinizdan cok daha iyi beslerdiniz. Ucup gittiniz. Gokte hayattaki gibi ...

 

Guneybati Yuzu:

 

Kul Tiginin altinini, gumusunu, hazinesini, servetini, dort binlik at surusunu idare eden Tuygut bu ... Beyim prens yukari gok ... tas yazdim. Yollug Tigin.

 

Bati Yuzu:

 

Batidan Sogd bas kaldirdi. Kucuk kardesim Kul Tigin ... icin, ole yite isi gucu verdigi icin, Turk Bilge Kagani, nezaret etmek uzere, kucuk kardesim Kul Tigini gozeterek oturdum. Inancu Apa Yargan Tarkan adini verdim. Onu ovdurdum.

 

 

 

Bilge Kagan Aniti:

 

Kultigin Anitinin bir kilometre uzagindadir. 734 yilinda olen Bilge Kagan adina oglu Tenri Kagan tarafindan yaptirilan bu anit 735 yilinda dikilmistir. Yazitta Bilge Kagan'in agzindan devletin nasil buyudugu anlatilmakta ve Kultigin'in olumunden sonraki olaylar ilave edilmektedir. Ayrica kaganin konusmasindan baska yegeni Yulug Tigin'in kayitlari da yer almaktadir. YaklasIk 3,75 metre yuksekliginde olan yazit, dort cephelidir. Yazitin dogu yuzunde 41, kuzey ve guney yuzlerinde 15'er satir Gokturk harfli Turkce metin bulunmaktadir. Bati yuzunde ise, (Kol Tigin yazitinda oldugu gibi), Cince bir metne yer verilmistir. Bati yuzun tepelik kisminin ortalarina da Gokturk harfli Turkce manzum metin yazilmistir. Yazitin guneydogu, guneybati ve bati yuzlerinde de (pahlarda) Gokturk harfli Turkce kucuk metinler bulunmaktadir. Yazitta olaylari nakleden, ogutler veren Bilge Kagan'dir. Yazita Kol Tigin'in olumunden sonraki olaylar da ilave edilmistir.
Tam Metin
Dogu Yuzu:

 

Tanri gibi Tanri yaratmis Turk Bilge Kagani, sozum: Babam Turk Bilge Kagani ... Sir, Dokuz Oguz, Iki Ediz cadirli beyleri, milleti ... Turk tanrisi ... uzerinde kagan oturdum. Oturdugumda olecek gibi dusunen Turk beyleri, milleti memnun olup sevinip, yere dikilmis gozu yukari bakti. Bu zamanda kendim oturup bunca agir toreyi dort taraftaki ... dim. Ustte mavi gok, altta yagiz yer kilindikta, ikisi arasinda insan oglu kilinmis. Insan oglunun uzerine ecdadim Bumin Kagan, Istemi Kagan oturmus. Oturarak Turk milletinin ilini, toresini tutu vermis, duzene soku vermis. Dort taraf hep dusman imis. Ordu sevk ederek dort taraftaki milleti hep almis, hep tabi kilmis. Basliya bas egdirmis, dizliye dik cokturmus. Doguda Kadirkan ormanina kadar, batida Demir Kapiya kadar kondurmus. Ikisi arasinda pek teskilatsiz Gok Turk'u duzene sokarak oylece oturuyormus. Bilgili kagan imis, cesur kagan imis. Buyruku bilgili imis tabii, Cesur imis tabii. Beyleri de milleti de dogru imis. Onun icin ili oylece tutmus tabii. Ili tutup toreyi duzenlemis. Kendisi oylece vefat etmis. Yasci, aglayici, doguda gun dogusundan Bokli Collu halk, Cin, Tibet, Avar, Bizans, Kirgiz, Uc Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi, bunca millet gelip aglamis, yas tutmus. Oyle unlu kagan imis. Ondan sonra kucuk kardesi kagan olmus tabii, ogullari kagan olmus tabii. Ondan sonra kucuk kardesi buyuk kardesi gibi kilinmamis olacak, oglu babasi gibi kilinmamis olacak. Bilgisiz kagan oturmustur, kotu kagan oturmustur. Buyruku da bilgisizmis tabii, kotu imis tabii. Beyleri, milleti ahenksiz oldugu icin, aldatici oldugu icin, Cin milleti hilekar ve sahtekar oldugu icin, kucuk kardes ve buyuk kardesi birbirine dusurdugu icin, bey ve milleti karsilikli cekistirttigi icin, Turk milleti il yaptigi ilini elden cikarmis, kagan yaptigi kaganini kaybedivermis. Cin milletine beylik erkek evladini kul kildi, hanimlik kiz evladini cariye kildi. Turk beyler Turk adini birakti. Cinli beyler Cin adini tutarak, Cin kaganina itaat etmis. Elli yil isi gucu vermis. Doguda gun dogusunda Bokli kagana kadar ordu sevk edi vermis. Batida Demir Kapiya ordu sevk edi vermis. Cin kaganina ilini, toresini ali vermis. Turk halk kitlesi soyle demis: Illi millet idim, ilim simdi hani, kime ili kazaniyorum der imis. Kaganli millet idim, kaganim hani, ne kagana isi, gucu veriyorum der imis. Oyle diyip Cin kaganina dusman olmus. Dusman olup, kendisini tanzim ve tertip edemediginden, yine tabi olmus. Bunca isi, gucu vermedigini dusunmeden, Turk milletini oldureyim, kokunu kurutayim der imis. Yok olmaya gidiyormus. Yukarida Turk Tanrisi, mukaddes yeri, suyu oyle tanzim etmistir. Turk milleti yok olmasin diye, millet olsun diye, babam Iltiris kagani, annem Ilbilge Hatun'u gogun tepesinden tutup yukari kaldirmistir. Babam kagan on yedi erle disari cikmis. Disari yuruyor diye ses isitip sehirdeki daga cikmis, dagdaki inmis. Toplanip yetmis er olmus. Tanri kuvvet verdigi icin, babam kaganin askeri kurt gibi imis, dusmani koyun gibi imis. Doguya batiya asker sevk edip toplamis, yigmis. Hepsi yedi yuz er olmus. Yedi yuz er olup ilsizlesmis, kagansizlasmis milleti, cariye olmus, kul olmus milleti, Turk toresini birakmis milleti, ecdadimin toresince yaratmis, yetistirmis. Tolis, Tardus milletini orda tanzim etmis. Yabguyu, sadi orda vermis. Guneyde Cin milleti dusman imis. Kuzeyde Baz Kagan, Dokuz Oguz kavmi dusman imis. Kirgiz, Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi hep dusman imis. Babam kagan bunca .... kirk yedi defa ordu sevk etmis, yirmi savas yapmis. Tanri lutfettigi icin illiyi ilsizletmis, kaganliyi kagansizlatmis, dizliye diz cokturmus, basliya bas egdirmis. Babam kagan oylece ili, toreyi kazanip, ucup gitmis. Babam kagan icin ilkin Baz kagani balbal olarak dikmis. Babam kagan uctugunda kendim sekiz yasinda kaldim. O tore uzerine amcam kagan oturdu. Oturarak Turk milletini tekrar tanzim etti, tekrar besledi. Fakiri zengin kildi, azi cok kildi. Amcam kagan oturdugunda kendim prens ... Tanri buyurdugu icin ondort yasimda Tardus milleti uzerine sad oturdum. Amcam kagan ile doguda Yesil Nehir'e, Santung ovasina kadar ordu sevk ettik. Batida Demir Kapi'ya kadar ordu sevk ettik. Kogmen'i asarak Kirgiz ulkesine kadar ordu sevk ettik. Yekun olarak yirmi bes defa ordu sevk ettik, on uc defa savastik. Illiyi ilsizlestirdik, kaganliyi kagansizlastirdik. Dizliye diz cokturduk, basliya bas egdirdik. Turgis kagani Turk'um, milletim idi. Bilmedigi icin, bize karsi yanlis hareket ettigi, ihanet ettigi icin kagani oldu, buyruku, beyleri de oldu. On Ok kavmi eziyet gordu. Ecdadimizin tutmus oldugu yer, su sahipsiz kalmasin diye Az milletini tanzim ve tertip edip ... Bars bey idi. Kagan adini burda biz verdik. Kiz kardesim prensesi verdik. Kendisi ihanet etti, kagani oldu, milleti cariye, kul oldu. Kogmen'in yeri, suyu sahipsiz kalmasin diye Az, Kirgiz milletini tanzim ve tertip edip geldik. Savastik ... ilini geri verdik. Doguda Kadirkan ormanini asarak milleti oyle kondurduk, oyle duzene soktuk. Batida Kengu Tarbana kadar Turk milletini oyle kondurduk, oyle duzene soktuk. O zamanda kul kullu, cariye cariyeli olmustu. Kucuk kardes buyuk kardesini bilmezdi, oglu babasini bilmezdi. Oyle kazanilmis, oyle duzene sokulmus ilimiz, toremiz vardi. Turk, Oguz beyleri, milleti isit: Ustte gok basmasa, altta yer delinmese, Turk milleti, ilini, toreni kim bozabilecekti? Turk milleti, vazgec, pisman ol! Disiplinsizliginden dolayi, beslemis olan kaganina, hur ve mustakil iyi iline karsi kendin hata ettin, kotu hale soktun. Silahli nereden gelip dagitarak gonderdi? Mizrakli nereden gelerek surup gonderdi? Mukaddes Otuken ormaninin milleti, gittin! Doguya giden, gittin! Batiya giden, gittin! Gittigin yerde hayrin su olmali: Kanin nehir gibi kostu. Kemigin dag gibi yatti. Beylik erkek evladini kul kildin. Hanimlik kiz evladini cariye kildin. O bilmemenden dolayi, kotulugun yuzunden amcam kagan ucup gitti. Once Kirgiz kaganini balbal olarak diktim. Turk milletinin adi sani yok olmasin diye, babam kagani, annem hatunu yukselten Tanri, il veren Tanri, Turk milletinin adi sani yok olmasin diye, kendimi o Tanri kagan oturttu tabii. Varlikli, zengin millet uzerine oturmadim. Icte assiz, dista elbisesiz; duskun, perisan millet uzerine oturdum. Kucuk kardesim Kul Tigin, iki sad, kucuk kardesim Kul Tigin ile konustuk. Babamizin, amcamizin kazanmis oldugu milletin adi sani yok olmasin diye Turk milleti icin gece uyuyamadim, gunduz oturmadim. Kucuk kardesim Kul Tigin ile, iki sad ile ole yite kazandim. Oyle kazanip butun milleti ates, su kilmadim. Ben kendim kagan oturdugumdan her yere gitmis olan millet yaya olarak, ciplak olarak, ole yite geri geldi. Milleti besleyeyim diye kuzeyde Oguz kavmine dogru; doguda Kitay, Tatabi kavmine dogru; guneyde Cine dogru on iki defa ordu sevk ettim ... savastim. Ondan sonra Tanri buyurdugu icin, devletim, kismetim var oldugu icin, olecek milleti diriltip besledim. Ciplak milleti elbiseli kildim. Fakir milleti zengin kildim. Az milleti cok kildim. Degerli illiden, degerli kaganlidan daha iyi kildim. Dort taraftaki milleti hep tabi kildim, dusmansiz kildim. Hep bana itaat etti. Onyedi yasimda Tanguta dogru ordu sevk ettim. Tangut milletini bozdum. Oglunu, karisini, at surusunu, servetini orda aldim. Onsekiz yasimda Alti Cub Sogdaka dogru ordu sevk ettim. Milleti orda bozdum. Cinli Ong vali, elli bin asker geldi. Iduk Basta savastim. O orduyu orda yok ettim. Yirmi yasimda, Basmil Iduk Kut soyumdan olan kavim idi, kervan gondermiyor diye ordu sevk ettim. K ... m tabi kildim, malini cevirip getirdim. Yirmi iki yasimda Cin'e dogru ordu sevk ettim. Caca general, seksen bin asker ile savastim. Askerini orda oldurdum. Yirmi alti yasimda Cik kavmi Kirgiz ile beraber dusman oldu. Kemi gecerek Cike dogru ordu sevk ettim. Orpende savastim. Askerini mizrakladim. Az milletini aldim ... tabi kildim. Yirmi yedi yasimda Kirgiz'a dogru ordu sevk ettim. Mizrak batimi kari sokup, Kogmen ormanini asarak yuruyup Kirgiz kavmini uykuda bastim. Kagani ile Songa ormaninda savastim. Kaganini oldurdum, ilini orda aldim. O yilda Turgis'e dogru Altin ormanini asarak Irtis nehrini gecip yurudum. Turgis kavmini uykuda bastim. Turgis kaganinin ordusu ates gibi, firtina gibi geldi. Bolcu'da savastik. Kaganini, yabgusunu, sadini orda oldurdum. Ilini orda aldim. Otuz yasimda Bes Balika dogru ordu sevk ettim. Alti defa savastim ... askerini hep oldurdum. Onun icindeki ne kadar insan ... yok olacakti ... cagirmak icin geldi. Bes Balik onun icin kurtuldu. Otuzbir yasimda Karluk milleti sIkintisiz, hur ve serbest iken, dusman oldu. Tamag Iduk Basta savastim. Karluk milletini oldurdum, orda aldim ... Basmil kara ... Karluk milleti toplanip geldi ... m, oldurdum. Dokuz Oguz benim milletim idi. Gok, yer bulandigi icin, odune kiskanclik degdigi icin dusman oldu. Bir yilda dort defa savastim: En once Togu Balik!ta savastim. Togla nehrini yuzdurerek gecip ordusu ... Ikinci olarak Andirgu'da savastim. Askerini mizrakladim ... Ucuncu olarak Cus basinda savastim. Turk milleti ayak titretti, perisan olacakti. Ilerleyip yayarak gelen ordusunu puskurttum. Cok olecek orda dirildi. Orda Tongra yigiti bir boyu Tonga Tigin mateminde cevirip vurdum. Dorduncu olarak Ezginti Kadiz'da savastim. Askerini orda mizrakladim, yiprattim ...yiprat ... Otuziki yasimda Amgi kalesinde kisladikta kitlik oldu. Ilk baharinda Oguz'a dogru ordu sevk ettim. Ilk ordu disari cikmisti, ikinci ordu merkezde idi. Uc Oguz ordusu basip geldi. Yaya, kotu oldu diyip yenmek icin geldi. Bir kisim ordusu evi barki yagma etmek icin gitti, bir kisim ordusu savasmak icin geldi. Biz az idik, kotu durumda idik. Oguz ... dusman ... Tanri kuvvet verdigi icin orda mizrakladim, dagittim. Tanri bahsettigi icin, ben kazandigim icin Turk milleti kazanmistir. Ben kucuk kardesimle beraber boyle basa gecip kazanmasam Turk milleti olecekti, yok olacakti. Turk beyleri, milleti, boyle dusunun, boyle bilin! Oguz kavmi ... gondermeden, diye ordu sevk ettim. Evini barkini bozdum. Oguz kavmi Dokuz Tatar ile toplanip geldi. Aguda iki buyuk savas yaptim. Ordusunu bozdum. Ilini orda aldim. Oyle kazanip ... Tanri buyurdugu icin otuzuc yasimda ... idi. Seckin, muhterem, guc beslemis olan, kahraman kaganina ihanet etti. Ustte Tanri, mukaddes yer, su, amcam kaganin devleti kabul etmedi olacak. Dokuz Oguz kavmi yerini, suyunu terk edip Cin'e dogru gitti. Cin ... bu yere geldi. Besleyeyim diye dusunup ... millet .... sucla ... guneyde Cin'de adi sani yok oldu. Bu yerde bana kul oldu. Ben kendim kagan oturdugum icin Turk milletini ... kilmadim. Ili, toreyi cok iyi kazandim ... toplanip ... orda savastim. Askerini mizrakladim. Teslim olan teslim oldu, millet oldu; Olen oldu. Selengadan asagiya yuruyerek Kargan vadisinde evini, barkini orda bozdum ... ormana cikti. Uygur valisi yuz kadar askerle doguya kacip gitti ...... Turk milleti ac idi. O at surusunu alip besledim. Otuz dort yasimda Oguz kacip Cin'e girdi. Eseflenip ordu sevk ettim. Hiddetle .., oglunu, karisini orda aldim. Iki valili millet ..... Tatabi milleti Cin kaganina itaat etti. Elcisi, iyi sozu, niyazi gelmiyor diye yazin ordu sevk ettim. Milleti orda bozdum. At surusunu ... askeri toplanip geldi. Kadirkan ormanina kon ... yerine dogru, suyuna dosru kondu. Guneyde Karluk milletine dosru ordu sevk et diyip Tudun Yamtari gonderdim, gitti ... Karluk valisi yok olmus, kucuk kardesi bir kaleye ... kervani kosmadi. Onu korkutayim diyip ordu sevk ettim. Koruyucu iki uc kisi ile beraber kacip gitti. Halk kutlesi kaganim geldi diyip ovdu ... ad verdim. Kucuk adli ...
Guneydogu Yuzu:

 

.... Gok Ongu cigneyerek ordu yuruyup, gece ve gunduz yedi zamanda susuzu gectim. Coraga ulasip yagmaci askeri ... Kecine kadar ...

 

Guney Yuzu:

 

... Cin suvarisini, on yedi bin askeri ilk gun oldurdum. Piyadesini ikinci gun hep oldurdum. Bi ... asip vard ... defa ordu sevk ettim. Otuzsekiz yasimda kisin Kitay'a dogru ordu sevk ettim ... Otuz dokuz yasimda ilk baharda Tatabi'ya dogru ordu sevk ettim.... ben ... oldurdum. Oglunu, karisini, at surusunu, servetini ... millet... karisini yok kildim....... savastim. ... verdim. Kahraman erini oldurup balbal kili verdim. Elli yasimda Tatabi milleti Kitaydan ayrildi. ... lker dagina ... Ku general kumandasinda kirk bin asker geldi. Tongkes daginda hucum edip vurdum. Otuz bin askeri oldurdum. On bin ... ise ... oktum. Tatabi .... oldurdu. Buyuk oglum hastalanip yok olunca Ku'yu, generali balbal olarak diki verdim. Ben on dokuz yil sad olarak oturdum, on dokuz yil kagan olarak oturdum, il tuttum. Otuz bir ... Turk'um icin, milletim icin iyisini oylece kazani verdim. Bu kadar kazanip babam kagan kopek yili, onuncu ay, yirmi altida ucup gitti. Domuz yili, besinci ay, yirmi yedide yas toreni yaptirdim. Bukag vali ... babasi Lisun Tay generalin baskanliginda bes yuz yigit geldi. Kokuluk .... altin, gumus fazla fazla getirdi. Yas toreni kokusunu getirip diki verdi. Sandal agaci getirip oz ... Bunca millet sacini, kulagini ... kesti. Iyi binek atini, kara samurunu, mavi sincabini sayisiz getirip hep birakti. Tanri gibi Tanri yaratmis Turk Bilge Kagani, sozum: Babam Turk Bilge Kagan'i oturdugunda simdiki Turk beyleri, sonra Tardus beyleri; Kul Cor basta olarak, arkasindan sadpit beyleri; onde Tolis beyleri; Apa Tarkan basta olarak, arkasindan sadpit beyleri; bu ... Taman Tarkan, Tonyukuk Boyla Baga Tarkan ve buyruk ... ic buyruk; Sebig Kul Irkin basta olarak, arkasindan buyruk; bunca simdiki beyler, babam kagana fevkalade fevkalade cok iltica etti ... Turk beylerini, milletini fevkalade cok yuceltti, ovdu ... babam kagan ... agir tasi, kalin agaci Turk beyleri, milleti ... Kendime bunca ...

 

Kuzey Yuzu:

 

Tanri gibi gokte olmus Turk Bilge Kagani, bu zamanda oturdum. Sozumu tamamiyle isit. Bilhassa kucuk kardes yegenim, oglum, butun soyum, milletim, guneydeki Sadpit beyleri, kuzeydeki Tarkat, Buyruk beyleri, Otuz Tatar, ... Dokuz Oguz beyleri, milleti! Bu sozumu iyice isit, adamakilli dinle: Doguda gun dogusuna, guneyde gun ortasina, batida gun batisina, kuzeyde gece ortasina kadar, onun icindeki millet hep bana tabidir. Bunca milleti hep duzene soktum. O simdi kotu degildir. Turk kagani Otuken ormaninda otursa ilde sIkinti yoktur. Doguda Santung ovasina kadar ordu sevk ettim, denize ulasmama az kaldi. Guneyde Dokuz Ersin'e kadar ordu sevk ettim, Tibet'e ulasmama az kaldi. Batida Inci nehrini gecerek Demir Kapiya kadar ordu sevk ettim. Kuzeyde Yir Bayirku yerine kadar ordu sevk ettim. Bunca yere kadar yuruttum. Otuken ormanindan iyisi hic yokmus. Il tutacak yer Otuken ormani imis. Bu yerde oturup Cin milleti ile anlastim. Altini, gumusu, ipegi, ipekliyi sIkintisiz oylece veriyor. Cin milletinin sozu tatli, ipek kumasi yumusak imis. Tatli sozle, yumusak ipek kumasla aldatip uzak milleti oylece yaklastirirmis. Yaklastirip, konduktan sonra, kotu seyleri o zaman dusunurmus. Iyi bilgili insani, iyi cesur insani yurutmezmis. Bir insan yanilsa kabilesine, milletine, akrabasina kadar barindirmaz imis. Tatli sozune, yumusak ipek kumasina aldanip cok cok, Turk milleti, oldun; Turk milleti, oleceksin! Guneyde Cogay ormanina, Togultun ovasina konayim dersen, Turk milleti, oleceksin! Orda kotu kisi soyle ogretiyormus: Uzak ise kotu mal verir, yakin ise iyi mal verir diyip oyle ogretiyormus. Bilgi bilmez kisi o sozu alip, yakina varip, cok insan oldun! O yere dogru gidersen Turk milleti, oleceksin! Otuken yerinde oturup kervan, kafile gonderirsen hic bir sIkintin yoktur. Otuken ormaninda oturursan ebediyen il tutarak oturacaksin. Turk milleti, toklugun kiymetini bilmezsin. Aciksan tokluk dusunmezsin. Bir doysan acligi dusunmezsin. Oyle oldugun icin beslemis olan kaganinin sozunu almadan her yere gittin. Hep orda mahvoldun, yok edildin. Orda, geri kalaninla, her yere zayiflayarak olerek yuruyordun. Tanri buyurdugu icin, kendim devletli oldugum icin kagan oturdum. Kagan oturup ac, fakir milleti hep toplattim. Fakir milleti zengin kildim. Az milleti cok kildim. Yoksa bu sozumde yalan var mi? Turk beyleri, milleti, bunu isitin! Turk milletini toplayip il tutacagini burda vurdum. Yanilip olecegini yine burda vurdum. Her ne sozum varsa ebedi tasa vurdum. Ona bakarak bilin. Simdiki Turk milleti, beyleri, bu zamanda itaat eden beyler olarak mi yanilacaksiniz? Babam kagan, amcam kagan oturdugunda dort taraftaki milleti nasil duzene sokmus ... Tanri buyurdugu icin kendim oturdugumda dort taraftaki milleti duzene soktum ve tertipledim ... kildim. ... Turgis kaganina kizimi ... fevkalade buyuk torenle ali verdim. Turgis kaganinin kizini fevkalade buyuk torenle ogluma aliverdim ... fevkalade buyuk torenle ali verdim ... yaptirdim ... basliya bas egdirdim, dizliye diz cokturdum. Ustte Tanri, altta yer bahsettigi icin gozle gorulmeyen, kulakla isitilmeyen milletimi doguda gun dogusuna, guneyde ... batida ... Sari altinini, beyaz gumusunu, kenarli ipegini, ipekli kumasini, binek atini, aygirini, kara samurunu, mavi sincabini Turk'ume, milletime kazani verdim, tanzim edi verdim ... kedersiz kildim. Ustte Tanri kudretli ... Turk beylerini, milletini ... besleyin, zahmet cektirmeyin, incitmeyin! ... benim Turk beylerim, Turk milletim,... kazanip ... bu ... bu kaganindan, bu beylerinden ... suyundan ayrilmazsan, Turk milleti, kendin iyilik goreceksin, evine gireceksin, dertsiz olacaksin. ... Ondan sonra Cin kaganindan resimciyi hep getirttim. Benim sozumu kirmadi, maiyetindeki resimciyi gonderdi. Ona bambaska turbe yaptirdim. Icine disina bambaska resim vurdurdum. Tas yontturdum. Gonuldeki sozumu vurdurdum ... On Ok ogluna, yabancina kadar bunu gorup bilin! Ebedi tas yontturdum ... yontturdum, yazdirdim. ... O tas turbesini ...

 

Bati Yuzu:

 

... ustte ... Bilge Kagan uctu. Yaz olsa, ustte gok davulu gurler gibi, oylece ve dagda yabani geyik gurlese, oylece mateme gark oluyorum. Babam kaganin tasini kendim kagan ......

 

Guneybati Yuzu:

 

Bilge Kagan kitabesini Yollug Tigin, yazdim. Bunca turbeyi, resimi, sanati ... kaganin yegeni Yollug Tigin ben bir ay dort gun oturup yazdim, resimledim
__________________

 

 

 

--
Sinirlarinin baska insanlarin sinirlari icersinde yok olup gitmesine asla izin verme!

 

Kemal Yolcusu;
Nurgul Erdat