ANMA MESAJI : Yurttaşlar Yasası’nın kabulünün 100. yıldönümünde Türk yurttaşı olmanın kıvancını yaşıyoruz. ......

[Digi Security (İŞNET)]

M. Esat Bozkurt ve M.Kemal Atatürk

Yurttaşlar Yasası’nın kabulünün 100. yıldönümünde Türk yurttaşı olmanın kıvancını yaşıyoruz. ......

Çağdaşlaşmanın yolunu açan "Yurttaşlar Yasası (Medeni Kanun) 17 Şubat 1926'da TBMM’de kabul edilmiş; 4 Nisan 1926 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmış ; 6 ay sonra, 4 Ekim 1926'de yürürlüğe girmişti.

Yurttaşlık (medeni) hukuku ülkedeki tüm yurttaşların cinsiyet, alt kimlik ve dinsel inanç ayrımı yapılmaksızın sahip oldukları doğum, nişan, evlilik, mal sahibi olmak, miras hakları gibi özel haklarını kapsar ve bunlarla ilgili kuralları koyar. Bu hakların düzeyi o ülkenin uygarlık düzeyi göstergesidir de Bu kişinin özel haklarının düzenlenmesini içerdiği için laiklik ilkesinin de temelidir.

Bu nedenle Kurtuluş Savaşında, Türkiye Cumhuriyeti  kurulmasında, çağdaşlaşmasında canını veren, kanını ve terini dökenlerin aziz anıların önünde saygıyla eğiliyorum.17.2.2026 Salı

YURTTAŞLIK YASASININ TBMM’DE OLURLANIP YÜRÜRLÜĞE  VARAN SÜREÇTE NELER OLDU?

1. 3 Mart 1924 tarihinde halifelik kaldırılmasıyla din kurallarına dayalı toplum ve hukuk düzeni son bulur.

2. Çağdaş hukuk insanlarını yetiştirmek için Ankara Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925 tarihinde açılır.

Atatürk, açılış konuşmasında “Türk Devrimi nedir?... Türk ulusunun son yüz yılda geri bırakmış olan kurumları yıkarak yerlerine ulusun en yüksek uygarlık gereklerine göre ilerlemesini sağlayacak yeni kurumları koymuş olmaktır… Ulusun ateşli devrim atılımları sırasında sinmek zorunda kalan eski yasa hükümleri, eski hukukçular, iyilik yolunda gidenlerin etkisi ve ateşi yavaşlamaya başlar başlamaz, derhal canlanarak devrim esaslarını ve onun izleyicilerini ve değerli ülkülerini mahkûm etmek için fırsat beklerler…. yeni hukuk kuşağını yetiştirmek için bu kurumları açıyoruz. Bütün bu uygulamada dayanağımız ulusun işe yatkınlığı ve yeteneği ve kesin istencidir.” tümceleriyle devrimlerin amacını anlamaktadır.

3. 20 Kasım 1925’te,Ankara Hukuk Mektebi’nin açılışında iki ay sonra, tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması, tarikat şeyhliği, dervişlik, müritlik düzeninin “ilgasına” (kaldırılması) ilişkin yasa kabul edilir.

4. Hemen ardından Meclis’te Medeni Kanun (Yurttaşlık Yasası) için çalışmalar başlar. Bu çağdaş yasalaşma hareketinin başında Atatürk Devrimlerinin yılmaz savunucusu Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt vardır. Genç devrimci Adalet Bakanı tasarının gerekçesinde hukuk, din ve örfler arasındaki farkı ele alıyor ve  “…din kurallarının değişmez olduğunu oysa hukukun, toplumsal gelişmeler içinde dinamik ve değişken olması gerektiğini. dinsel kuralların ve dine dayalı fıkhın toplumun değişen gereksinimlerini karşılamasının olanaksız olduğunu” belirtiyor ve "Türkiye halkı, adaletin uygulanmasında kuralsızlık ve sürekli kargaşa karşısındadır. Halkın kaderi belli ve yerleşmiş bir adalet esasına değil, rastlantı ve talihe bağlı, birbiriyle çelişkili ortaçağ dinsel hukukun kurallarına bağlı bulunmaktadır.Cumhuriyet, Türk adaletinin bu karışıklıktan, yokluktan ve pek ilkel durumdan kurtarılmasını devrimin ve yüzyılımız uygarlığının gereklerine uyan yeni bir Türk Medenî Kanunu'nun hızla vücuda getirilmesini ve uygulamaya konulmasını zorunlu kılmıştır “  tümceleriyle açıklar.

5.Türk Yurttaşlar Yasası, toplumun ve yurttaşların özel hukukla ilgili konularında şeriata dayalı hükümler yerine çağdaş ve laik ilkelere dayalı düzenlemeler getirir.

6. Türk toplumunun “şeri hukuk”la olan ilişkisi kesilmiş ve çok önemli toplumsal bir devrim gerçekleştirilmiştir.

6.Medeni Yasa tamamen laiklik ilkesine dayanmaktadır ve Türk toplumunda yüzyıllar süren uygulamalara son verecek önemli yenilikler getirir.

Buna göre:

- Evlenme sözleşmesi olan nikâh, kamu otoritesi önünde yapılacaktır.

- Çok kadınla evliliğe son verilmiş, erkeklerin tek kadınla evlenmesi ilkesi kabul edilir.

- Ailede kadın ile erkek hakları eşit düzeye getirilmiştir. Miras hukukunda kadın-erkek eşitliği sağlanır.

Böylece İslam dünyasında bir başka örneği olmayan gerçek bir devrim, çok büyük bir toplumsal dönüşüm yaratılır.

7. Medeni Kanun’dan sonra kabul edilen Borçlar Yasası, Türk Ceza Yasası, Ticaret Yasası, Hukuk ve Ceza Mahkemeleri Usul Yasaları ile hukuk dizgesinin laikleşmesi tamamlanmış olur.

Atatürk,1930 yılı Meclis açılış konuşmasında “Adliyemizin emin olduğumuz yüksek iktidarı sayesindedir ki Cumhuriyet kaçınılmaz olan gelişmeyi izleyebilecek ve her türlü biçim ve kisvedeki saldırılara karşı yurttaşın hukukunu ve memleketin düzenini dokunulmaz tutabilecektir.” sözleriyle gelecekteki tehlikeler dikkat çekmiş olmasını karşın ölümünün ardından karşı devrim aktörleri ortaya çıkar.

Unutmayalım, Atatürk 1925 yılında şöyle diyordu:

“Uygarlığın coşkun seli karşısında direnme boşunadır... Ortaçağa ait düşüncelerle, ilkel hurafelerle yürümeye çalışan milletler yok olmaya tutsak ve aşağı olmaya mahkûmdurlar... Türkiye Cumhuriyeti halkı, yenileşen ve olgun bir kitle olarak sonsuza dek yaşamaya karar vermiştir.” sözleri iyimserliğimizin kaynağıdır.

(BU YAZI DERLEMEDİR)