MİLLİ TARIM DOSYASI /// İsmail Güvenç : Türkiye örtü altı üretimi : Mevcut durum, tehditler ve fırsatlar
Digi Security (İŞNET)
İsmail
Güvenç : Türkiye örtü
altı üretimi : Mevcut durum, tehditler ve fırsatlar
05.02.2026
***
Örtü altı yetiştiriciliği dış şartların
üretime elverişli olmadığı dönemlerde kapalı yapılarda iklimin
kısmen/tamamen kontrol altına alınarak pazara ürün
çıkartılmasıdır. Turfanda üretimle sera üretimi
karıştırılmamalıdır. Turfandacılık, pazara önce veya sonra
ürün çıkartılmasıdır. Seracılık ise ürünün sezonu dışında
yapılan bir üretim şeklidir. Örtüaltı tarımının ilk geliştiği
yıllarda seralar daha yaygın kullanıldığında bu ürünlere sera
ürünleri, yetiştiricilikte kullanılan yapılara da yaygın
şekilde sera denilmektedir. Örtüaltı üretimimizin %75’i
seralarda kalanı ise alçak ve yüksek tünellerde yapılmaktadır.
Hangi mevsim?
Ülkemizde iklim şartları dikkate
alındığında örtü altı üretimi iki dönemde planlanmaktadır. Tek
(aynı) ürün aynı serada bir sezonda ara vermeden
üretilmesidir. Çift üründe ekim/dikim işlemleri iki kez
yapılmaktadır. Bu üretim şeklinde yılın soğuk periyodunda
üretime birinci ürünün son hasadı ile ikinci ürünün başlangıcı
arasında boşluk bulunması önerilir. Ülkemizde, yöresel
farklılıklar olmakla birlikte, tek ürün, Eylül-Haziran; çift
ürün sisteminde ise sonbahar (Ağustos–Ocak) ve ilkbaharda
(Ocak–Haziran) yapılmaktadır.
Ülkemiz şartlarında 2-3 haftalık
farklılıkla olmakla birlikte kasımdan mart ayına kadar
pazarlarda yazlık sebzeler sera ürünü olarak arz edilmektedir.
Karlı mı?
Örtüaltı sebzeciliği açıkta yapılan
sebzeciliğe veya diğer bitkisel üretim programlarına göre daha
kârlı olan bir yetiştiricilik şeklidir. Bu durumda önemli olan
iki husus vardır:
-Açıkta
üretime göre nispeten yüksek verimlilik,
- Sezon dışındaki üretimde yüksek
pazar fiyatları,
Örtüaltı sebze üretiminde birim alandan
elde edilen ürün miktarı açıkta yapılan üretimde daha
fazladır. Turfanda/sera ürünlerinde mevsim dışında elde
edilenlerin birim fiyatları mevsiminde ve açıkta yapılan
üretime göre daha yüksektir. Bu nedenlerle birçok çiftçi sera
yetiştiriciliğini tercih etmektedir.
Hangi ürünler?
Örtüaltında üretimi yapılan önemli bitki
grupları sebze ve meyvelerdir. 2024’de 8.98 milyon ton olan
örtüaltı üretiminin %90-95’ini sebzeler ve %5-10’nunu meyveler
oluşturmaktadır.
Sebzeler. Ülkemizde 2024-25 verilerine
göre toplam sebze üretimi 33.3 milyon ton olup, bunun 8.1
milyon ton ile %24,3’ü örtüaltında üretilmektedir. Yani
tükettiğimiz her 4 kilogram sebzenin yaklaşık 1 kilogramı
seralardan gelmektedir.
Örtüaltı sebze üretiminin yıllara göre az
çok farklılık olsa da % 50-55’ini domates, %16’nı hıyar,
%10’nunu karpuz, % 9’unu biber, %4,3’ünü patlıcan, %2,5’ini
kavun ve %2’ini sakız kabağı oluşturmaktadır. Bu verilere göre
sera üretiminin %98’ni 7 sebze türü oluşturmaktadır. Bu
sebzeler yazlık sebzeler olarak tanınmaktadır. Doğaları gereği
yazın sıcak mevsimlerde yetiştirilmeleri gerekir.
Bu 7 sebze dışında seralarda bazı serin
iklim sebzelerinden yetiştiriciliği de söz konusudur.
Meyveler. Sebzelerin yanında örtüaltında
925 bin ton meyve üretimi yapılmaktadır. Örtüaltı meyve
üretiminin %78’ini muz ve %21’ini çilek oluşturmaktadır.
Bunların yanında son yıllarda örtüaltı meyve üretiminde
payları %1 kadar olan üzüm, kaysı, şeftali (nektarin) ve erik
gibi meyveler de üretilmektedir. Bu alan gelecekte yatırım
için fırsatlara açıktır.
Sağlıklı mı/ Ekonomik mi?
Sera ürünlerinin pazar payının her geçen
gün artması bazı tartışmaları beraberinde getirmiştir. Bu
tartışmaların çoğunluğu perakende fiyatlarının yüksek olması
ve insan sağlığına olan etkileri ile ilgilidir.
Bu ürünler mevsim dışında/turfanda olarak
üretildiğinden perakende fiyatları normal mevsimdeki
fiyatlarının 6-8 katına kadar daha yüksek olabilmektedir. Bu
kadar yüksek perakende fiyat ile serada üretilen
sebzeyi/meyveyi tüketmek ile tüketiciler nasıl bir fayda
beklemektedir?
Bu tartışmaları kapsayan değerlendirmeleri
haftaya yapacağım. Görüşmek dileğiyle
Sonsöz : Zamanından
önce veya sonra olan her şeyin ek maliyeti vardır.