Gecmisten Gelecege Samsun isimli kitap dizisine yazi talebi

[Türk Tarihçiler]

Çok değerli bilim insanlarımıza,
Samsun Büyükşehir Belediyesi'nin organizasyonuyla geniş kapsamlı
Geçmişten Geleceğe Samsun ismi altında bir çalışma yürütüyoruz.
Samsun şehri (il merkezi) başta olmak üzere, ilçeleri ile birlikte tüm
Samsun ilinin tarihî, kültürel, ekonomik, coğrafî ve sosyal
özelliklerini bir dizi kitapta toplamak istiyoruz. Şu ana kadar
aşağıda içindekiler kısmı verilen iki adet kitap yayınladık. Bu iki
örnek kitabı bir seri olarak sürdürmek amacındayız.
Kitaplarımız Samsun Büyükşehir Belediyesinin Kültür Yayınları
kapsamında neşredilmektedir. Kitaplarda yer alacak makalelerin
orijinal ve başka yerde yayınlanmamış olması gibi bir talebimiz
yoktur. Tam tersine yazarların kendine ait, (telif hakları yasasına
göre yayın hakları başka kişi veya kuruma geçmemiş olmak şartıyla),
başka herhangi bir bilimsel dergide yayınlanmış da olsa Samsun'la
ilgili tüm yayınlara açığız. Amacımız bilimsel dergiler içinde kalan,
çoğu kütüphanede bile bulunmayan bu değerli çalışmaları (editörün
Sunuş yazısında da belirttiği amaçlar doğrultusunda) Samsun kamuoyuna
ve Kent Arşivine kazandırmaktır.
Samsun'la ilgili çalışması olan tüm hocalarımızdan, daha önce herhangi
bir yerde yayınlanmış veya yayınlanmamış (yasal mülkiyeti kendilerine
ait) tüm çalışmalarını 1 Eylül 2008 tarihine kadar bize göndermelerini
ve bilimi halka ulaştırma amacını taşıyan bu projemize katkı yapmaya
davet ediyoruz.
Oluşturulacak komisyon tarafından yayınlanması uygun görülen
makalelere yayınlandığı tarihte verilmek üzere, Samsun'a katkıları
ölçüsünde arttırılması düşünülen, bir miktar (şimdilik en az 100 YTL)
telif ücreti ödenecektir.
Yazılar editörün sıralamasına göre grup grup ele alınacak ve yaklaşık
600 sayfalık ayrı ayrı kitaplar halinde; Geçmişten Geleceğe Samsun;
Üçüncü kitap, Dördüncü Kitap, ... şeklinde bir seri olarak
yayınlanacaktır.
1 Eylül olarak ilan edilen süre sınırlaması ilk yayınlanacak kitap
içindir. Takip eden kitaplar için daha sonra da yazı gönderilebilir.
Türkiye'de özel veya devlet arşivlerinde, yurt dışındaki kütüphane
veya herhangi bir kurumda karşılaşılan Samsun'la ilgili (fotoğraf,
vesika, fotokopi vb) bilgi ve belgeler de tarafımıza ulaştırıldığında
yine komisyonun görüşü doğrultusunda bu çabalar da maddi olarak
desteklenecektir.
Yine Samsun'la ilgili basılı kitap, yüksek lisans ve doktora
tezlerinin de bir kopyası tarafımıza ulaştırıldığında ücreti ödenecek,
bunlardan yayınlanmamış olanlar içinde komisyonun uygun gördüğü
tezlerin Büyükşehir Belediyesi adına basım ve yayımı
desteklenecektir.
Gönderilecek makale ve araştırmalarda konu tekrarına düşmemek için;
- Geçmişten Geleceğe Samsun I ve II kitaplarda yayınlanan makale
başlıklarına bakılabilir. Bu kitapların içindekiler sayfası aşağıda
verilmiştir. Bu makalelerin tüm metinleri ayrıca "www.samsun.bel.tr/
kulturwebsite/samsem2006/doc" adresinde vardır.
- Gönderilecek metinler bilgisayar ortamında, word dosyası olarak 11
pt, Times New Roman karakterinde, cd üzerine kayıtlı ve metinlerin
sayfa kenar boşlukları (A4 kağıdına) üstten 5 cm, alttan 5 cm, sağdan
4,5 cm, soldan 4,5 cm, alt boşluk 4 cm olmalıdır. Yine metin içindeki
şekil ve fotoğraflar da net, okunabilir ve kitap sayfasını geçmeyen
büyüklükte olmalıdır.
İLETİŞİM ADRESİMİZ:
Samsun Büyükşehir Belediyesi
Kültür ve Eğitim Hizmetleri Daire Başkanlığı
Adres: Gazi Caddesi, No:172, SAMSUN
Tel: (0 362) 435 11 18, Faks: 435 41 81
e-mail: kultur...@samsun.bel.tr
Çalışmalarınızda başarılar diler, yayınlarınızı bekleriz.
.................

1. ve 2. Kitaba ait bilgiler aşağıdadır:
SAMSUN
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
KÜLTÜR VE EĞİTİM HİZMETLERİ DAİRE BAŞKANLIĞI


Geçmişten Geleceğe
SAMSUN



BİRİNCİ KİTAP


Yayına Hazırlayan (Editör)
Doç. Dr. Cevdet YILMAZ


2006 / SAMSUN


Baskı:
otak FORM-OFSET
Adres: Sanayi Sitesi 11. Sokak, No:2, 55080 SAMSUN

Dağıtım:
Samsun Büyükşehir Belediyesi
Kültür ve Eğitim Hizmetleri Daire Başkanlığı
Adres: Gazi Caddesi, No:172, SAMSUN
Tel: (0 362) 435 11 18, Faks: 435 41 81

İ Ç İ N D E K İ L E R

S U N U Ş Y A Z I L A R I IX

Yusuf Ziya
YILMAZ ......................................................................
XI
Cevdet
YILMAZ..............................................................................
XV

I. T A R İ H S E L G E Ç M İ Ş 1

Mehmet ÖZ; XV. Yüzyıldan XVII. Yüzyıla Samsun Yöresi ... 3
Orhan KILIÇ; Osmanlı Dönemi İdarî Uygulamalar Bağlamında Canik'in
Yönetimi ve
Yöneticileri ..................................................
31
Emine ERDOĞAN; XVI. Yüzyılda Canik (Samsun) Sancağında Eşkıyalık
Faaliyetleri ......................................................................
55
Rıza KARAGÖZ; II. Meşrutiyet Döneminde Canik Sancağında İdari
Yapılanma .................................................. 65
İbrahim SERBESTOĞLU; Kırım Savaşı Sonrasında Samsun'da Göç ve Göçmen
Sorunu ..................................................................
83
Pelin İSKENDER; Berlin Antlaşması'ndan Sonra Samsun ve Çevresinde
Ermeni
Olayları ...........................................................
99
Hasan BABACAN; Birinci Dünya Harbinde Samsun ve Çevresin-de Ermeni
Tehciri Uygulamaları Üzerine Birkaç Belge ................. 115
Zekai GÜNER; Millî Mücadele Başlarken Samsun ve Havalisinde Pontus
Faaliyetleri ............................................... 135
Mucize ÜNLÜ; Tanzimat Sonrasında Samsun Çevresinde Gayri-müslimlerin
Kilise ve Mektep İnşa ve Tamir Faaliyetleri .............. 149
Rahmi DOĞANAY; İstiklal Harbinde Samsun'daki Amerikan
Filosu ...........................................................................................
163
Erdal AÇIKSES; Amerikalı Misyonerlerin Samsun ve Çevresindeki
Faaliyetleri ...........................................................
175
Enis ŞAHİN; İngiliz The Times Gazetesi'ne Göre Samsun (1908 -
1925) ..........................................................................
199



II. İ K T İ S A T T A R İ H İ 229

Mehmet Ali ÜNAL; XVI. Yüzyılda Sinop Tersanesi İçin Canik
Sancağı'ndan Malzeme
Temini .................................. 231
İbrahim GÜLER; XVIII. Yüzyılda Sinop - Samsun İlişkilerine Ait Bazı
Gözlemler ........................................... 253
Osman KÖSE; 18. Yüzyılın İkinci Yarısı Osmanlı-Rus Savaşlarında
Karadeniz Liman Kenti
Samsun .....................
273
K. Tuncer ÇAĞLAYAN; İngiliz Konsolosluk Raporlarına Göre 1841 Yılında
Samsun ve Çevresinde Ticaret .............. 283
Bünyamin KOCAOĞLU; Mütareke Yıllarında Samsun'un Ekonomik Durumu
(1919-1920) ....................................... 299
Coşkun TOPAL;Cumhuriyetin İlk Yıllarında Samsun Limanı 327
Nedim İPEK; Samsun Sahil Demiryolu .................................
333
Seher BOYKOY; Bir Savaş, Bir Kent; İkinci Dünya Savaşı ve
Samsun ............................................................................
349
Önder DUMAN; Samsun Basın Tarihinden Bir Kesit: "Haber
Gazetesi" ............................................................
367
Özlem YILDIRIR-KOCABAŞ; Türk Kooperatifçilik Tarihi İçerisinde
Samsun'un
Yeri ................................................... 385

III. M İ M A R İ V E K Ü L T Ü R E L M İ R A S 397

M. Sami BAYRAKTAR; Samsun'da Türk Mimarisinin
Gelişimi ................................................................................
399
Mustafa Kemal ŞAHİN; Anadolu Selçuklu Döneminin Önemli Yapıtlarından
Çakallı Han Üzerine Bazı
Düşünceler
427
A. Şevki DUYMAZ; XIX. Yüzyılda Samsun'un Kentsel Gelişimine Dair Bir
Kaç Mimari Örnek ..............................
449
Yakup ŞAFAK; XIX-XX.Yüzyıllarda Samsun Mevlevihanesi 463
Mehmet BEŞİRLİ; 19. Yüzyılın Ortalarında Samsun Vakıfları ve
Gelirleri ............................................................
473


IV. E K O N O M İ K Y A P I V E C O Ğ R A F İ
Ç E V R E
501

H. İbrahim ZEYBEK;Sosyo-Ekonomik Kriterlere Göre Sam-sun İlinin
Karadeniz Coğrafi Bölgesi ve Türkiye'deki Yeri
503
Cevdet YILMAZ; Samsun Semt Pazarları ......................... 521
Ali UZUN; Samsun Deltaları ve Beklenen Değişmeler ......... 541
Osman SAMSUN - Ferhat KALAYCI - Sabri BİLGİN - Necati SAMSUN; Türkiye
Su Ürünleri Avcılığı Sektöründe Samsun İli Balıkçılığının Önemi,
Sorunları ve Çözüm Önerileri ...............

549
Necdet ÇAMAŞ; Tütün Üretimi, Yaprak Tütün Ticareti ve Sigara
Sanayinin Samsun'un Tarımsal ve Sosyo-Ekonomik Yaşamı Üzerindeki
Rolleri ......................................................

565
Dilber ULAŞ; Küresel Rekabet Karşısında Samsun'daki İhracatçı
Firmaların Rekabet Stratejileri ...............................
585

V. E F S A N E, D İ L, K Ü L T Ü R, S A N A T V
E E D E B İ Y A T
599

Hülya ALTUNYA; Modern Samsun'un Efsanevî (Mitolojik)
Geçmişi ..................................................................................
601
Ergin AYAN; Dânişmendnâme'de Samsun .......................... 609
Şaban SAĞLIK; Romancı Gözüyle Samsun'un Yüz Yıllık
Tarihi .....................................................................................
623
Mehmet Dursun ERDEM; Samsun Ağızları ...................... 637
Şahin KÖKTÜRK; Samsun Manilerinde Sosyal Temalar ...... 643
İlknur KARAGÖZ; Samsun ve İlçelerinde Yemek Adları ...... 663
Selim ÖZCAN; XX. Yüzyılın Başlarında, Canik (Samsun) Sancağında
İsimleri Değiştirilmek İstenen Kaza, Köy, Mahalleler ve Yeni
İsimleri .....................................................

671



VI. S E Ç İ M L E R V E S İ Y A S A L Y A P I 687

Mustafa MÜJDECİ; TBMM I. Dönem Samsun (Canik) Mebusları ve
Meclis'teki Faaliyetleri .....................................
689
Dilşen İnce ERDOĞAN; 1946 Genel Seçimlerinin Cumhuriyet Halk Partisi
ve Demokrat Parti Açısından Değerlendirilmesi: Samsun
Örneği .......................................

701
D. Ali ARSLAN; Yerel Seçim Sonuçları Temelinde Samsun'un Siyasî
Yapısı .........................................................
715

VII. İ Z B I R A K A N L A R 735

Recep DİKİCİ; Türkiye Kütüphanelerinde Arapça Yazma ve Matbû Eseri
Olan Samsunlu Âlimler ......................................
737
Yavuz BAYRAM -Avni ERDEMİR; Samsunlu Divan Şairleri 741
Zekeriya ULUDAĞ; Ali Fuad Başgil ve Demokrasi Terbiyesi 749
Ayşegül ARAL; Müzikologlar Güzüyle Orhan Gencebay ....
757












SAMSUN
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
KÜLTÜR VE SOSYAL İŞLER DAİRE BAŞKANLIĞI

Geçmişten Geleceğe
SAMSUN

(İKİNCİ KİTAP)

Yayına Hazırlayan (Editör)
Doç. Dr. Cevdet YILMAZ


2007 / SAMSUN

ISBN: 978-975-92296-2-7



Baskı:
EROL MATBAASI
Samsun



Dağıtım:
Samsun Büyükşehir Belediyesi
Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı
Adres: Gazi Caddesi, No:172, SAMSUN
Tel: (0 362) 435 11 18, Faks: 435 41 81

İ Ç İ N D E K İ L E R
Sunuş Yazıları
Yusuf Ziya
YILMAZ .................................................................................
XI
Nemci
ÇAMAŞ .....................................................................................
XIII
Cevdet
YILMAZ........................................................................................
XV

I. T A R İ H S E L G E Ç M İ Ş
Nedim İPEK; Osmanlıdan Cumhuriyete Samsun Tarihinin
Kaynakları.........................................................................................
3
Mehmet ÖZ; Akdağ'ın Eteklerinde Seyyidler ve Osmanlılar XV.
Yüzyıldan XVII. Yüzyıla Lâdik
Kazâsı .................................................
27
Osman KÖSE; 19. Asra Girerken Osmanlı'da Kentlerin Savaşlara
Katkıları ve Savaşların Kentlerdeki Yansımaları: Samsun Örneği ..
75
Osman KÖSE; Rusların Samsun'u Bombardımanı
(1915) .................. 95
İlhan EKİNCİ; 19. Yüzyıl'ın İkinci Yarısında Samsun'da Deniz
Ulaşımı ............................................................................................
113
Önder DUMAN; Mondros Mütarekesi'nin Samsun'da Uygulanması ve Bundan
Kaynaklanan Bazı Sorunlar (1918-1919) .....................
143
Osman KÖSE; Canik'te Asayiş (1911-
1914) ......................................... 159
Mucize ÜNLÜ; Hapishane Reformu Sürecinde Canik Hapishanesini Islah
Çalışmaları
(1876-1918) ........................................................
179
K. Tuncer ÇAĞLAYAN; Mustafa Kemal Paşa'nın Havza Günleri ...... 197
Figen İPEK; Samsun Konulu Tarih
Araştırmaları .............................. 207

II. N Ü F U S, C O Ğ R A F Y A, T U R İ Z M
Mehmet ÖZ; Klasik Osmanlı Döneminde Samsun ve Çevresinde
Nüfus ...............................................................................................
243
Cevdet YILMAZ; Samsun İl Nüfusunun Sosyo - Ekonomik Yapısı,
Demografik Nitelikleri ve Coğrafi Dağılış
Özellikleri ....................
263
Cevdet YILMAZ; Samsun İlinde Nüfus
Hareketleri ........................... 289
Ali UZUN; Samsun İlinin Başlıca Coğrafi
Özellikleri .......................... 317
H. İbrahim ZEYBEK; Samsun İlinde Meydana Gelen Doğal Afetler ve
Etkileri ........................................................................................
343


Hamza AKENGİN; Kasabadan Şehre Geçiş Sürecine Bir Örnek: Engiz
(Ondokuzmayıs /
Samsun) ......................................................
367
Ali UZUN; Tekkeköy
Mağaraları ...........................................................
389
Cevdet YILMAZ; Samsun Yöresi Coğrafya
Araştırmaları ................... 397
Eriman TOPBAŞ; Samsun İlinin Ekoturizm Açısından Değerlendirilmesi ve
Bir Eğitim Programı Önerisi .........................
411

III. M İ M A R İ V E K Ü L T Ü R E L M İ R A S
M. Sami BAYRAKTAR; Samsun'da Osmanlı Dönemine Ait Üç Ticari Yapı;
Taşhan, Arasta ve
Bedesten ..............................................
429
M. Sami BAYRAKTAR; Samsun ve Bafra Ulu Camileri ......................
463
Yılmaz CAN; Samsun'da Bulunan İki Önemli Ahşap Eser: Gökçeli ve
Bekdemir
Camileri .......................................................................
509
M. Sami BAYRAKTAR; Samsun Çarşamba'da Taceddinoğulları ve Osmanlı
Dönemine Ait İki Ahşap Eser; Ordu ve Porsuk Köyü
Camileri .......................................................................................

529
Eyüp NEFES; Samsun Merkez Kökçüoğlu Mezarlığı'ndaki Önemli Bazı Mezar
Taşları ve
Kitabeleri .............................................................
556

IV. E D E B İ Y A T, S A N A T V E D İ L
Mustafa KIRCI; Atatürk'ün Samsun Öğretmenlerine ve Samsun'dan
Öğretmenlere
Bildirileri ..............................................................
549
Avni ERDEMİR -Yavuz BAYRAM; Mihrî Hatun'un Gözüyle Samsun'un Şirin
İlçesi Lâdik .......................................................
573
M. Fatih YILMAZ; Çarşamba Yöresinde Günümüz Mezar Taşlarının
Dili ...............................................................................................
587

Yazıların içeriğinden yazarları sorumludur. İleri sürülen fikir ve
öneriler Samsun Büyükşehir Belediyesi'nin resmî görüşü değildir.
Kitaplardaki makalelerin tam metinlerine
www.samsun.bel.tr/kulturwebsite/samsem2006/doc
adresinden ulaşılabilir.
İkinci Kitap için editörün Sunuş yazısı
....................................
Samsun'un bilimsel ve kültürel altyapısına katkıda bulunması amacına
yönelik olarak hazırlanan bu eserin, birinci kitapta da belirtilen,
aşağıdaki faydaları sağlaması umulmaktadır;
1. Kendi alanında Samsun'da bir ilk olan bu çalışmanın, ilçeleri ile
birlikte tüm Samsun'a ait gerçek ve doğru bilgi birikimine önemli
katkılar yapabileceği, il düzeyinde bilimsel altyapının
tamamlanmasında ve yeni araştırma alanlarının ortaya çıkmasında etkin
rol oynayacağı düşünülmektedir.
2. Bilindiği gibi ülkemiz üniversitelerimizde sayısız bilimsel
makaleler yayınlanmakta, özellikle enstitüler bünyesinde çok sayıda
yüksek lisans ve doktora tezleri yapılmaktadır. Fakat ne yazık ki
bunların büyük kısmından akademisyenler dışında çok az kişinin haberi
olmaktadır. Samsun'da gerçekleştirdiğimiz bu ve benzeri yayınlarla
tozlu raflar arasındaki bu bilgilerin öncelikle ilgili kişi, kurum ve
kuruluşlarla paylaşılması düşünülmüştür. Böylece bir yandan söz konusu
araştırmalarda ortaya konan görüş ve düşüncelerin uygulayıcı konumunda
olan idarecilerin bilgisine sunulması ve onlar için önemli bir kaynak
ve yol gösterici olması hedeflenmiş; diğer yandan da, yapılmış ve
bitmiş mevcut bu çalışmalar tanıtılarak, konu tekrarı yerine, mevcut
bilgi boşluklarının ne olduğu ve daha başka ne tür çalışmalar
yapılabileceği hakkında bir fikir vermesi amaçlanmıştır.
3. Milli Eğitim Bakanlığı'nın bütün okullarda uygulamaya koyduğu yeni
müfredat ana hatları ile öğrenci merkezli olup, sistemin özü
öğrencilerin kendi çevrelerinden, kütüphanelerden ve daha çok internet
ortamından buldukları bilgileri derleyip sınıf ortamında sunmalarına
dayanmaktadır. Takdir edersiniz ki, öğrencilerin doğru bilgiye
ulaşmaları araştırdıkları konuların daha önceden uzman kişiler
tarafından yazılması, yayınlanması ve bilgisayar ortamına aktarılması
ile mümkündür. Bugün herkesin rahatlıkla kabul edebileceği bir husus,
Samsun'la ilgili yazılı kaynak eserlerin çok az olmasıdır. İnternet
ortamına bakıldığında ise Samsun'la ilgili verilerin yetersiz ve
birbirinin tekrarı olan basit bilgilerden oluştuğu görülecektir.
Amacımız Samsun'la ilgili olarak bugüne kadar ve bundan sonra yazılmış
veya yazılacak bilgileri derlemek, bu amaçla yeni çalışmaları teşvik
ederek Samsun'la ilgili bu bilgi eksikliğini zamanla ortadan
kaldırmaktır. Elde edilen veriler kitap haline getirileceği gibi,
ayrıca pdf formatında ilgili internet adreslerinde yayınlanacaktır.
Böylece kitabın ulaşmadığı veya kitaba ulaşılamayan yerlerdeki ilgili
herkes gibi, öğrencilerimizin de Samsun'la ilgili doğru ve kapsamlı
bilgilere bu yolla kolaylıkla erişmesi amaçlanmıştır.
Gerek fikir, gerekse uygulama safhasında bizlere destek olan,
araştırma ve makaleleri ile kitabın ortaya çıkmasına katkıda bulunan
tüm akademisyen arkadaşlarıma da ayrı ayrı teşekkür ederim. Samsun'la
ilgili olarak önemli bir boşluğu doldurduğuna inandığımız bu kitaba en
kısa zamanda yenilerinin ve daha kapsamlılarının eklenmesi dileğiyle,
emeği geçen herkese gönül dolusu teşekkürlerimi ve saygılarımı
sunarım.

Doç. Dr. Cevdet YILMAZ
19 Mayıs Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi,
Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi
SAMSUN

[Oktay OZEL]

17-20 Haziran tarihlerinde Bilkent Üniversitesi'nde gerçekleştirilecek
olan IAOSEH (International Association for Ottoman Social and Economic
History) 11. Uluslararası Türkiye'nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi
Kongresi'nin programini ilisikte bilginize sunuyorum. Ayrintili bilgiler
icin su linke bakiniz lutfen:
http://www.bilkent.edu.tr/~history/index_files/Congress.htm

Katilim izne ve kayda tabi degildir; ilgilenenler serbestce gelip
katilabilirler.

Saygilarimla,

Oktay Ozel
Kongre Sekreteri