Kadizade Rumi, Ulug Bey ve Ali Kuscu
Abdulvahap Kara
Turkluk Bilgisi haber grubunda Ulug Bey ve Nasreddin Tusi hakkinda iki makale verildi. Ulug Bey yazisini gorunce hatirima Kadizade Rumi ile Ali Kuscu geldi. Bu iki bilim adami ozellikle uzerinde durulmasi gereken sahsiyetler olsa gerek. Cunku, gunumuzde Turk Dunyasinin ekonomi ve siyasette iliskileri gelistirdigi ancak bilimde henuz etkin iliskiler baslamadigi bu gunlerde Kadizade Rumi ile Ali Kuscu gibi isimleri ornek almak gerekiyor.
Bilindigi gibi Bursa 1337 dogumlu Kadizade Rumi Molla Fenari gibi alimlerden ders aldiktan sonra Semerkant'a gitmis ve orada Ulug Bey rasathanesinde calismistir. 1437'de orada vefat etti.
Boylece Turkistan ile Osmanli arasinda bilim iliskilerinin onemli tarihi sahsiyeti olmustu. Buna karsilik Kadizade'den dersler alan ve 1403 Semerkant dogumlu astronomi bilgini Ali Kuscu'da Osmanli ulkesine gelerek hizmet etmisti. Semerkanttaki asathanede calisan Ali Kuscu Ulug Bey'in oglu tarafindan oldurulmesine uzulerek hacca gitti ve oradan Akkoyunlu devletinde bulundu. Hatta Osmanli-Akkoyunlu arasinda elcilik de yapti. Bu sirada Fatih onu Istanbul'a davet etti. Ve Istanbul'da Ayasofya medresesine bas muderris tayin etti. 16 Aralik 1474 tarihinde Istanbul'da vefat etti.
Kadizade Rumi ile Ali Kuscu Turk Dunyasi bilim iliskilerinin sembol sahsiyetleri olarak gormek yanlis olmasa gerek.
Demek ki, Turk Dunyasinin bugunku iliskileri ilk degil. Bir zamanlar Turk Dunyasinda yogun iliskiler yasanmaktaydi. Anormal olan bu iliskilerin kopmasidir, yogunlasmasi degil.
Aslinda Kadizade Rumi, Ulug Bey, Ali Kuscu uclusu, bu donemin ayrintilarini bilen tarihcilerimiz icin, Dan Brown'un kitaplarini aratmayacak bestseller romanlara konu olabilir.
Ancak, tabii bu ucluyu ve donemi cok iyi arastirip bilmek ve iyi de kurgucu fantazi hayal gucune de sahip olmak lazim.
Boyle calismalar icin once o donemli ilgili ayrintili calismalar gerekiyor. Varsa boyle calismalar, bilgisi olanlarin, bizi bilgilendirmeleri dilegiyle,
Saygilarimla,
Istanbul,
Doc. Dr. Abdulvahap Kara |
Salim Ayduz
Adil Yakubov
Ulu�bey'in Hazinesi
Adil Yakubov bir �zbek T�rk� ve 1926 y�l�nda do�mu�. O d�nemin Sovyetler Birli�i�nde babas� �milliyet�ilik� su�lamas� ile kur�una dizildi�inde y�l 1944�m��. Buna kar��n ve hen�z 17 ya��ndayken �kinci D�nya Sava��nda g�n�ll� olarak Sovyet Ordusu�na kat�lm�� ve g�rev yapm��. Ordu�daki g�revi s�ras�nda ilk roman� �Akranlar�� yazm�� ama ona �n kazand�ran ilk roman� �Mukaddes�tir.
Yakubov�un ba�eseri �Ulu� Bey�in Hazinesi� ise sadece �zbek dilinin de�il t�m T�rk dilinin en �nemli roman� diyebiliriz. G�n�m�ze kadar 25 dile �evrilen bu roman Yakubov�u da T�rk D�nyas�n�n ya�ayan en b�y�k romanc�s� yapmaktad�r.
Ulu� Bey (1393-1449) Timur�un torunu ve Semerkand��n hakimidir. Ama h�k�mdarl��� ile de�il bilim adaml��� ile bilinir. Ulu� Bey d�nemi T�rk tarihinde �ok �nemli bir yere sahiptir. Onun d�neminde Semerkand d�nya bilim ve k�lt�r�n�n �ekim merkezi olacakt�r.
Ulu� Bey medresesinin giri�inde ��lim ��renmek erkek-k�z b�t�n M�sl�manlara farzd�r� hadisi yaz�l�d�r ve onun d�neminde k�z-erkek birlikte e�itim yapar. Asl�nda Atat�rk�ten 500 y�l �nce at�lm�� bir laik e�itim ad�m�d�r bu.
Kurdu�u rasathane ise d�nemin en b�y�k g�zlemevidir ve burada Ulu� Bey �nl� y�ld�z cetvellerini haz�rlar. �Ulu� Bey Ziyci� olarak bilinen bu cetveller astronomi biliminde 400 y�l temel kaynak olarak okutulmu�tur. Ulu� Bey�in g�zlemlerinin bug�nk� de�erlere bile �ok �ok yak�n olmas� onun dehas�n� ortaya koyar. Sadece astronomi de�il matematikte de b�y�k bir alimdir.
Kurdu�u medrese ve rasathanede iki �nemli ismi daha g�r�r�z. Birincisi Bursal� Kad�zade-i Rumi�dir. Kad�zade b�y�k bir bilgindir ve ayn� zamanda Osmanl� vatanda��d�r. �kinci �nemli isimse Ulu� Bey�in �manevi o�lu� Ali Ku��u�dur. Ali Ku��u daha sonra Semerkand�dan �stanbul�a gelecek ve Fatih Sultan Mehmet d�neminde Fatih Medreselerinin hocal���n� yapacakt�r. Astronomi ve matematik alan�nda sadece d�neminin de�il sonraki �a�lar�n da en �nemli isimlerinden biri olacakt�r. Kopernik�ten �nce G�ne� merkezli uzay sistemi yine Ali Ku��u�nun �izimlerinde bulunacakt�r!
�Ulu� Bey�in Hazinesi� Ulu� Bey ve d�nemini anlatan ve t�m�yle ger�eklere ba�l� kal�narak yaz�lm�� bir tarihi roman.
Bir roman olarak �Ulu� Bey�in Hazinesi�ndeki kurgu T�rk romanc�l���nda onu bir ba�yap�t haline getirir. .
T�m bu ideolojik �er�evenin i�inde ayn� zamanda bir aile dram� i�lenmekte, b�y�k bir a�k, b�y�k bir davan�n yolda�l��� ile i� i�e ge�mektedir. T�m bu hikaye i�inde �zellikle psikolojik tahlilleri ile insan�n i�ini okuyan yazar, abart�s�z bir �ekilde Dostoyevski�nin �Su� ve Ceza�s� ile k�yaslanabilecek bir ba�ar�y� yakalamaktad�r.
�Ulu� Bey�in hazinesi� b�y�k bir hesapla�ma sars�c� roman�.
Bu ba�yap�t� bir hazine gibi saklayacaks�n�z.
360 sayfa,
Salim
Date: Wed, 24 Mar 2010 02:59:26 -0700
From: kara_...@yahoo.com
Subject: [turk-tarihciler] Kadizade Rumi, Ulug Bey ve Ali Kuscu
To: turk-ta...@googlegroups.com
Bu mesaj� �u gruba �ye oldu�unuz i�in ald�n�z: Google Gruplar� "turk-tarihciler" grubu.
Bu gruba posta g�ndermek i�in , mail at�n : turk-ta...@googlegroups.com
Bu gruba �yeli�inizi sonland�rmak i�in �u adrese e-posta g�nderin: turk-tarihcil...@googlegroups.com
Daha fazla se�enek i�in, http://groups.google.com.tr/group/turk-tarihciler
adresinde bu grubu ziyaret edin
To unsubscribe from this group, send email to turk-tarihciler+unsubscribegooglegroups.com or reply to this email with the words "REMOVE ME" as the subject.
Do you have a story that started on Hotmail? Tell us now
fatma ürekli
Boyle bir roman var. Abdulvahap bey, dunyaca meshur romanci Dan Brown benzeri bestseller roman cikar diyor. Cok dogru. Hatta benim bahsedecegim Ulug Bey’in Hazinesi romani bundan ustun degilse asagi da degil. Roman’in yazari Ozbek Turklerinden cikmis muthis bir romanci: Adil Yakubov. Ama maalesef Turkiye’de pek taninmiyor.
Selenge yayinlarindan cikan Ulug Bey’in Hazinesi romanini o kadar akici, o kadar surukleyici ki iki gunde hic elimden dusurmeden bitirdim. Hatta ailece okuduk. Cok begendik.
Sozu kitap hakkinda tanitim yapan Selenge yayinlarinin sitesine birakiyorum:
Adil Yakubov.. O, romancilikta bir dev, emsalsiz bir kalem, basli basina bir ekol, ulasilmaz bir zirve ve ustalarin ustasidir.. Iyi bir roman yazmak, okuyucuya elinden birakmadan okuyabilecegi eser sunmak, oyle kolay is degildir. Bizde son yillarda iyi romanci cikmiyorsa, hâlâ vitrinleri eski klasikler susluyorsa, bunun sebebi eline kalem alan ve romanci, yazar olarak gecinen pek cok kisinin cile ile yogrulmamasidir. Gerek Batida, gerek Rusya'da ve gerekse Turkistan'da yetismis en gozde yazarlarin, eserleri klasiklesmis kalemlerin hayatlari cile ve izdiraplarla doludur. Iste, Adil Yakubov da cileyle, izdirapla, aciyla yogurulmus bir ustadir. Onun basyapiti ‘Ulugbeyin Hazinesi’ni okuyunca bu sozlerin bir mubalaga olmadigini, Cengiz Aytmatov'un bu kitabi neden yastik altindan eksik etmedigini, yazarla her karsilasmasinda ‘ustadim’ diyerek hitap edisini daha iyi anlayacak ve hak vereceksiniz. Sayin Ilber Oltayli'nin da isaret ettigi gibi “Iki tane ansiklopedi maddesi okuyarak tarihi roman yazilmaz!” Ulugbey, henuz Batida astronomi yeni yeni bilinirken, kurdugu rasathaneyle Biruni'nin yarim kalan calismalarini tamamlayan, insafli bir padisah ve emsalsiz bir ilim adami. Ama ne yazik ki, bazi tarikatlerin kiskirtmasiyla iktidar hirsligi oglu Abdullatif tarafindan katledilir. Ali Kuscu.. Ulugbey'in cilekes asistani. 317 eser sahibi.. Fethiye adli eseri uc asir Osmanlilarda ders kitabi olarak okutulan buyuk matematikci ve astrolog, eski tabirle ‘muneccim’. Fatih'in anli sanli kadirgalarla karsilattigi, kol kanat gerdigi bir ilim adami. Kalender Karnaki ve Hurside Banu'nun sonu olumle biten, aciyla dolu aski.. Nobel odulu gibi tamamen siyasi amaclarla dagitilan odul almis bir eser degil, okuyucusunun gonlunde taht kuran, tam 27 dile cevirilmis gercek bir Turk dunyasi klasigi! Bir roman, ancak bu kadar olur!
Doc. Dr. Fatma Urekli |
|
|