Evliya Çelebi Seyahatnamesi ve Macarlar

[Fatih Şengül]

İnternette ve kimi kaynaklarda Evliya Çelebi'ye atfen onun Kafkasya'daki kabileler arasında Macar adlı bir oymaktan bahsettiği şeklinde ifadeler geçiyor. Elimde Yapı Kredi Yayınlarının 2011 yılı basımlı 7.cildinin 1. ve 2.kitapları var. Bu kitaplar Çelebi'nin Ukrayna ve Kafkasya'ya dönük seyahatleri ile ilgili. Maalesef onca okumaya rağmen Macar adlı oymakla ilgili tek satır bir bilgi bulamadım. Çelebi, seyahatnamesinin neresinde Macar adlı oymağın varlığından bahsediyor? Bilenler varsa beni aydınlatmalarını isteyeceğim. 

selamlar ve saygılar

Fatih

[Fahri Dikkaya]

Merhaba,

II. ciltte Evsâf-ı vilâyet-i şehnâze, yanî diyâr-ı Abaza kısmında geçiyor.  

"Acem'den hâsıl olan keferelerin ibtidası Menûçehr'in evlâdlarından dördü firâr edüp Eğre cânibinde tavattun edüp "Siz kimsiz?" deyü su‘âl etdiklerinde "Men çârız" yanî dörd âdemiz, dediler, Men-çâr'dan galat Macar kavmi oldular kim on yetmiş aded kavm keferelerdir. İbtidâ Orta Macar, Erdel Macar ve Seykel ve Saz ve Hayduşak ve Leh ve Çeh ve Korol ve Tut ve Krakov ve Rûs, on iki kavmdir, ve Eflak ve Boğdan ve Sirce ve İsfac ve Felemenk ve Dunkarkız ve Danimarka ve İngilis ve Nemse ve İngiltere ve Dış Fransa ve Hırvad Macar ve Boşnak anlardandır."

Aynı bilgiye III. ciltte Rumeli'nin kadim tarihi anlatığı bölümde de rastlıyoruz. Orada Evliya Çelebi "Ammâ Macar Acem'den gelme Menuçehr evlâdlarından Mençır'dan galat Macar kavmidir."

V. ciltte Erdel'deki Varat kalesinin alınması sonrası tunçdan yapılma heykelleri anlatırken, bu heykellerin Nahçıvan'daki tunç madenlerinden gelen madenle yapıldığını ve sonra "Menuçehr evlâdlarını" ve Macarları anlatıyor. Ancak burada "diyâr-ı Mâverâ‘ü'n-nehr" ile ilişkilendiriliyorlar. Burada bu konudaki anlatısı çok detaylıdır.

Seyahatnamenin bir çok yerinde Macarların kökenine ve Menuçehr kavminden bahseder.

Bu durumun kadim zamanlarda Kafkaslardan Balkanlara ve özellikle Kuzey Balkanlara yapılan ve arkeolojik araştırmalarla çok net bir şekilde ortaya konulan bir göçe benzerliği bana hep ilginç gelmiştir.

Kolay gelsin

Fahri Dikkaya

13 Ağustos 2013 18:12 tarihinde Fatih Şengül <sen...@gmail.com> yazdı:

İnternette ve kimi kaynaklarda Evliya Çelebi'ye atfen onun Kafkasya'daki kabileler arasında Macar adlı bir oymaktan bahsettiği şeklinde ifadeler geçiyor. Elimde Yapı Kredi Yayınlarının 2011 yılı basımlı 7.cildinin 1. ve 2.kitapları var. Bu kitaplar Çelebi'nin Ukrayna ve Kafkasya'ya dönük seyahatleri ile ilgili. Maalesef onca okumaya rağmen Macar adlı oymakla ilgili tek satır bir bilgi bulamadım. Çelebi, seyahatnamesinin neresinde Macar adlı oymağın varlığından bahsediyor? Bilenler varsa beni aydınlatmalarını isteyeceğim. 

selamlar ve saygılar

Fatih

--
Bu mesajı şu gruba üye olduğunuz için aldınız: Google Grupları "turk-tarihciler" grubu.
Bu gruba posta göndermek için , mail atın : turk-ta...@googlegroups.com
Bu gruba üyeliğinizi sonlandırmak için şu adrese e-posta gönderin: turk-tarihcil...@googlegroups.com
Daha fazla seçenek için, http://groups.google.com.tr/group/turk-tarihciler
adresinde bu grubu ziyaret edin
 
---
Bu e-postayı Google Grupları'ndaki "turk-tarihciler" adlı gruba abone olduğunuz için aldınız.
Bu grubun aboneliğinden çıkmak ve bu gruptan artık e-posta almamak için turk-tarihcil...@googlegroups.com adresine e-posta gönderin.
Daha fazla seçenek için, https://groups.google.com/groups/opt_out adresiniz ziyaret edin.

[Fethi Gedikli]

Bilmem ilginizi çeker mi? Benim köyüm olan Kuruçam köyünde (Trabzon, Akçaabat) bir mahallenin adı Macarlı'dır; muhallenin adı orada yaşayan Macaroğulları sülasinden gelmektedir.  

 

Fethi Gedikli

2013/8/15 Fahri Dikkaya <dikk...@gmail.com>

[Fatih Şengül]

Fahri beye ayrıntılı açıklamaları için teşekkürler. Fethi bey evet gerçekten de ilgimi çekti. Bu sülale hakkında ayrıntılı malumata sahipseniz paylaşmanızı isteyeceğim. Varsa bizzat bu sülaleden tanıdığınız biri onunla yazışmak isterim. 

selamlar ve saygılar

16 Ağustos 2013 15:53 tarihinde Fethi Gedikli <gedikl...@gmail.com> yazdı:

[onur usta]

Herkese selamlar,

Söz konusu "Macar" tartışması yeni bir göç araştırmasının kapısını aralayabilir. Bendeniz Trabzon Şalpazarı doğumluyum. Baba tarafımın sülale ismi "Verep". Bu ismin sözcük anlamını elimden geldiğince araştırdım. Pek çok kaynak "Verep"  sözcüğünün Türkçe'de "yokuş" ya da "bayır" anlamına geldiğini işaret ediyor. Fakat bu yanıt beni pek tatmin etmedi. Zira, Verep adlı bir Yörük ya da Türkmen cemaatine de rastlamadım şimdiye kadar. Yabancı kaynakları araştırdığımda ise "Vereb" soyadıyla Macaristan'da pek çok ailenin olduğunu ve hatta bunların bir kısmının zamanında ABD'ye göç ettiğini buldum. Bu bir rastlantı mı değil mi ? Doğrusu pek emin değilim. Türk kimliğinden ayrılıp, yeni bir kimlik bulma niyetinde de değilim.  Fakat, özellikle 17-18.-19. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğunda nüfusun oldukça hareketli olduğu göz önüne alındığında herşey mümkündür diyorum.

sevgilerimle,

Onur USTA

PhD Candidate,

Centre of Byzantine, Ottoman and Modern Greek Studies

University of Birmingham

Edgbaston

Birmingham, B15 2TT

17 Ağustos 2013 21:15 tarihinde Fatih Şengül <sen...@gmail.com> yazdı:

[Sezai Balci]

"verep" kelimesi Doğankent-Kürtün arasındaki bölgede de "yokuş", "bayır" anlamında kullanılmaktadır. Şalpazarı'nda da bu kelimenin kullanılmasını  her iki yörede de Çepni Türklerinin bulunmasına bağlıyorum bağlıyorum.

saygılarımla

Sezai BALCI

19 Ağustos 2013 20:17 tarihinde onur usta <onurus...@gmail.com> yazdı:

[Fahri Sakal]

Arkadaşlar "verep" adı geçen bölgelerde yokuş ve bayır anlamlarına yakın kullanılsa da aslında tam öyle değildir. Halkın kullanışını dikkatle incelerseniz "çaprazca hafif yukarı veya aşağı doğru anlamı vardır. Mesela / işareti biraz daha eğik olsa verep sayılacaktır. Engebeli arazilerde hafif yokuş yukarı veya yokuş aşağı giden yollara verep ifadesi kullanılır.Bu şekil çizgiler de verep olarak adlandırılır. Ayrıca Şalpazarı ile sınırlı değildir. Giresun'un her tarafında bu kelime bu anlamda kullanılır.
Son olarak Giresun, Dereli Eğrianbar ve İçmesu köylerinde Macar adlı bir yöre vardır. Ordaki bir kısım arazilerin tapusu da benim ailemin ve akrabalarımın üzerinedir.
Selamlar
 

---

Date: Wed, 21 Aug 2013 00:18:22 +0300
Subject: Re: [turk-tarihciler] Evliya Çelebi Seyahatnamesi ve Macarlar
From: balci...@gmail.com
To: turk-ta...@googlegroups.com

[fatih sansar]

Çukurova yöresinde ise "yörep" şeklinde telaffuz edilen ve "yokuş, bayır" anlamına gelen bir kelime var, verep ile yörep aynı kökten gelme olabilirler. Malum olduğu üzre bölge üçok ve bozok Türkmenleri ile meskundur ve çepni oymaklarına da rastlanmaktadır. 

---

From: Sezai Balci <balci...@gmail.com>
To: turk-ta...@googlegroups.com
Sent: Wednesday, August 21, 2013 12:18 AM

Subject: Re: [turk-tarihciler] Evliya Çelebi Seyahatnamesi ve Macarlar

[Fethi Gedikli]

Değerli arkadaşlar, "verep" kelimesi Trabzon-Akçaabat yöresinde de kullanılmaktadır. F.Gedikli/Y.Gedikli, "Kuruçam Köyü Sözlüğü"nde "verep" karşılığında biz genel dildeki "verev"i göstermiş ve v/p değişmesine işaret etmişiz (bk. Akçaabat Yazıları I, haz. F. Gedikli, Yedirenk, İstanbul 2004, s. 274). K. Emiroğlu, Trabzon-Maçka Etimoloji Sözlüğü'nde (Ankara 1989, s. 226) verep karşılığı "yokuş, eğimli, yanlamasına çapraz. DS: verep,verev, verevi. Türkiye Türkçesinde terzilik terimi verev. farsca ürib, vürib (İZE)" izahını yapmıştır. Buradaki İZE kısaltması İ.Zeki Eyuboğlu'na ve kitabı Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü'ne (İstanbul? 1988) gönderir. Nişanyan da Sözlerin Soyağacı'nda (Everest, İstanbul 2010, s. 658) verev karşılığı farsça virîb/vurîb eğri, şakulü kaçık" açıklamasını yapmıştır. Son olarak Ayverdi Lügati, (Kubbealtı, İstanbul 2008, 3. bs., s. 3358) sıf. (Ermenice verew'den geldiği ileri sürülmüşse de Türkçe bir türev olması muhtemeldir) 1. Bir köşeden karşı köşeye doğru katlanmış, kesilmiş veya yerleştirilmiş olan. 2. Böyle bir kumaştan yapılmış olan: "Verev etek" açıklamasını ve örneğini veriyor. 

Bizde "verep yol", "yol vereplemesine gidiyor" veya "verep git" vb.ifadelerde Fahri Sakal'ın izah ettiği biçimlerde kullanılır. Azerbaycan Dilinin İzahlı Lügati'nde iki şekliyle de yok.  

*

Burada Macar kelimesinin etimolojik izahı önem kazanıyor; acaba Bulgar isminde olduğu gibi Türkçe bir kelime midir? Macarlar kendilerini nasıl adlandırıyorlar. Hungar mı Macar mı?

Fethi Gedikli   

22 Ağustos 2013 01:08 tarihinde fatih sansar <fatih...@yahoo.com> yazdı:

[Kenan Ziya Tas]

Sn Fahri Sakal "verep" sözü tarif ettiğiniz şekli ile "verev" sözünün farkı bir teleffuzu olmalı...

22 Ağustos 2013 01:08 tarihinde fatih sansar <fatih...@yahoo.com> yazdı:

Çukurova yöresinde ise "yörep" şeklinde telaffuz edilen ve "yokuş, bayır" anlamına gelen bir kelime var, verep ile yörep aynı kökten gelme olabilirler. Malum olduğu üzre bölge üçok ve bozok Türkmenleri ile meskundur ve çepni oymaklarına da rastlanmaktadır. 

--
Prof. Dr. Kenan Ziya TAŞ
Balıkesir Üniversitesi
Fen-Edebiyat Fakültesi
Tarih Bölümü
Çağış Kampüsü
10145  BALIKESİR
GSM: +90 542 747 03 94
Tlf: + 90 266 612 10 00 /4504

[MEHMET ALI KARAMAN]

Verep ya da Anadolu'da kullanılan tabiriyle 'vereb'
En anlamında, uzunlamasına nın zıttı olarak verebine ya da enine olarak kullanılmakta olduğunu biliyorum.
Saygılarımla
Mehmet Ali KARAMAN

---

Date: Thu, 22 Aug 2013 19:53:54 +0300

Subject: Re: [turk-tarihciler] Evliya Çelebi Seyahatnamesi ve Macarlar

From: kena...@gmail.com
To: turk-ta...@googlegroups.com

[Onur]

Merhaba,

Yorumlariniz icin cok tesekkur ederim. Fatih Bey'in isaret ettigi gibi, "verep" sozcugu oz Turkce icerisinde yer almasi onun Macarca belki de Bulgarcada da benzesimlerinin olmasini hatirlatir. Asil sorun, bu sozcugun ne zaman turemis oldugudur. Ornegin erken donem Osmanli tevarihlerinde "verep" ya da "verev" sozcugune rastlamadim. Belki daha sonra hall agzinda turemis olabilir.

Esenlikle,

Onur Usta

---

From: Kenan Ziya Tas
Sent: ‎23.‎8.‎2013 17:50
To: turk-ta...@googlegroups.com

Subject: Re: [turk-tarihciler] Evliya Çelebi Seyahatnamesi ve Macarlar

[The entire original message is not included.]

[mskoz]

Merhabalar,

Ben Elbistan'dayken bu "verep" sözünün, "yokuş, yamaç" anlamında kullanıldığına tanık oldum.

Bu vesileyle, selam ve saygılar sunarım...

Sabri Koz