YENİ KİTAP: Osmanlı Devleti’nde Nehirler ve Göller
salim...@gmail.com
Değerli Grup Üyeleri,
Saygıdeğer Hocalarım,
Osmanlı Devleti’nde Nehirler ve Göller, Hazırlayanlar Prof. Dr. Şakir Batmaz - Doç. Dr. Özen Tok, Express Baskı, Kayseri 2015, I-II cilt.
Kayseri Erciyes Üniversitesi’nde 2-3 Mayıs 2013 tarihlerinde düzenlenmiş olan “Uluslararası Osmanlı Devleti’nde Nehirler ve Göller Sempozyumu” bildirileri nihayet iki ciltlik bir eser olarak yayımlanmıştır. Sempozyumda sunulan bir birinden önemli 103 bildirinin yer aldığı eserde, Osmanlı coğrafyasında bulunan nehir ve göllerin kullanım alanları, on bir başlık altında ele alınmıştır.
Eserde bulunan tüm bildirileri gösteren içindekiler kısmı aşağıda dikkatinize sunulmaktadır.
Bilindiği üzere Osmanlı Devleti’ndeki nehir ve göller konusu ile ilgili yurt içi ve dışında yapılan bilimsel çalışmaların sayısı sınırlıdır. Bu açıdan bu sempozyum ve burada sunulan tebliğlerin basılması son derece önemlidir. Esere “Denizcilik Tarihinde Yeni Bir Araştırma Sahası: Nehirler ve Göller” başlığı ile bir Sunuş yazan Prof. Dr. İdris Bostan hocamızın son paragrafını konunun önemi ve eser hakkında bir fikir vermek için aynen aktarıyorum:
“Bu sempozyum vesilesiyle anladık ki, sadece iç sular olarak kabul edilen nehir ve göller bile denizcilik tarihi bakımından araştırılmak üzere büyük önem taşımaktadır. Arşiv belgeleri ve mahallî malzemeler de bu konuların yeterince çalışılmasına imkân sağlamaktadır. Sempozyum bildirilerinin basılmış olması bu alanda var olan ilmî boşluğa katkıda bulunduğu gibi denizcilik tarihi ile ilgili kaynak oluşturma çabalarımıza da çok kıymetli veriler sunmaktadır. Bu tür toplantıların imparatorluğun farklı coğrafyalarında tekrarlanması gerekmektedir. Denizcilik sahasında yeni verilere ulaşılmasına öncülük ettiği için kıymetli tarihçimiz Şakir Batmaz’ı ve kendisine destek olan diğer meslektaşlarımı tebrik eder, sarf ettikleri emekleri için teşekkürlerimi sunarım.”
Bu vesile ile sempozyumun gerçekleşmesini sağlayan ve kitabın neşredilmesine büyük emek harcayan Sayın Şakir Batmaz hocamıza ve emeği geçen tüm değerli meslektaşlarına grubumuz adına teşekkür ediyorum.
İÇİNDEKİLER
SUNUŞ
ESER HAKKINDA
NEHİR, GÖL VE SAVAŞ
Prof. Dr. İdris BOSTAN: “Osmanlı Sefer Organizasyonundan Bir Kesit: 16. ve 17. Yüzyıllarda Tuna’da Kurulan Askerî Köprüler”
Prof. Dr. Feridun EMECEN: “Osmanlıların Tuna’nın Kuzeyine Yönelik İlgileri (Xvı. Asırda) Erdel Örneği
Prof. Dr. Geza DAVID: “16. ve 17. Yüzyıllarda Belgrat’tan Viyana’ya Kadar Tuna Boyunun Askerî İktisadî ve Yerleşmeler Açısından Önemi”
Prof. Dr. Galina GREBENSHCHIKOVA: “Operations on the Danube During Russo-Turkish Wars of 1768-1774 and 1787-1791”. Makaleyi buradan okuyabilirsiniz: http://heritageofislam.co.uk/articles/events/operations-on-the-danube-during-russo-turkish-wars-of-1768-1774-and-1787-1791/
Doç. Dr. Mehmet TOPAL: “Bağdadlı Nazmî-Zâde Murteza’nın, İcmâl-i Sefer-i Nehr-i Ziyab Adlı Risalesine Göre Ziyab Seferi ve Nehirde Yapılan Düzenlemeler”
Doç. Dr. Sándor PAPP: “Habsburg İmparatorluğu Tuna Donanmasının Yeniden Yapılandırılması Üzerine Planlar”
Yrd. Doç. Dr. Murat TUĞLUCA: “1711 Prut Sefer Organizasyonundan Bir Kesit: Tombaz Tedariki”
Yrd. Doç. Dr. Serdar GENÇ: “İran Seferlerinde Kara Yolu Ulaşımına Bir Alternatif: Van Gölü”
Yrd. Doç. Dr. Ahmet YÜKSEL: “Tuna’yı Saran Osmanlı İstihbarat Ağının Organizasyon ve İşleyişi (19. Asrın Başları)”
Yrd. Doç. Dr. Anam Mohamed Osman ELKABASHI: “19. Yüzyılda Nil Nehri ve Askerî Faaliyetler”
Dr. Hajnalka TÓTH: “Balaton – Habsburg ve Osmanlı İmparatorluğu Arasındaki Bir Gölün Rolü”
Dr. Bekir GÖKPINAR: “Tuna Nehri’nde Yapılan Askerî Sevkiyatlar: Varadin Seferi (1716) Örneği”
NEHİR VE GÖLL ERDE TİCARET
Prof. Dr. Halil İNALCIK: “Kili ve Akkerman’da Ticaret”
Dr. Mehmet GENÇ: “Osmanlı Mali Sisteminde Tuz ve Tuzlaların Mahiyeti”
Prof. Dr. Yusuf HALAÇOĞLU: “Osmanlı Devleti’nde Deniz ve Nehir İskeleleri”
Prof. Dr. Mihai MAXIM: “Tuna-i ‘Âmire: Yeni Osmanlı Belgeleri Işığında Tuna Defterdarlığı (1583- Takr. 1651)”
Prof. Dr. Galip EKEN: “Osmanlı Döneminde Asi Nehri Üzerindeki Dalyanlara Dair”
Doç. Dr. Numan ELİBOL: “Tuna Nehri’nde Uluslararası Ticaretin Gelişmesi: Karadeniz’e Çıkan Avusturya Bandıralı Gemiler (1780-1830)”
Doç. Dr. Mehmet DEMİRTAŞ: “Osmanlı Dönemi’nde Van Gölü’nün Ekonomik, Siyasi ve Askerî Önemi”
Doç. Dr. Sebahattin ŞİMŞİR - Doç. Dr. Nahide ŞİMŞİR: “17. Yüzyıl Sonları 20. Yüzyıl Başlarında Manyas Gölü’nün İktisadi ve Sosyal Özellikleri ile İlgili Bazı Tespitler”
Yrd. Doç. Dr. Neriman Ersoy HACISALİHOĞLU: “19. Yüzyıl Ticaretinde Meriç Nehri’nin Önemi”
Arş. Gör. Ahmet Caner ÇATAL: “Nehirlerin Sosyo-Ekonomik Yaşantıya Etkisi (Seyhan Nehri Örneği)”
Yrd. Doç. Dr. Gökçen COŞKUN ALBAYRAK: “Tuna Ticaretini Yeniden Düşünmek: 19. Yüzyılda Osmanlı Tunası’nda Ticaret ve Devlet”
Arş. Gör. Muhammed CEYHAN: “Osmanlı Göl, Dere ve Akarsularında Bulunan Sülüklerle İlgili Oluşturulan Mukataalar: Tıbbi, İktisadi ve Hukuki Boyutlarının Analizi”
Arş. Gör. Filiz YILDIRIM: “Osmanlı İdaresinde Tuna Nehri’nde Bir Ekonomik Unsur: Balıkçılık”
Yrd. Doç. Dr. Süleyman UYGUN: “Aşağı Tuna’da Bir Fransız Buharlı Nakliyat Kumpanyası ve Ticari Faaliyetleri”
Yrd. Doç. Dr. Fadimana FİDAN: “18. Yüzyılda Tuna Nehri İskelelerinin İstanbul İaşesinin Temininde Rolü”
NEHİR VE GÖLLERDE ULAŞIM
Prof. Dr. Fahrettin TIZLAK: “Osmanlı Devleti ve Van Gölü’nde Vapur İşletmeciliği”
Prof. Dr. Kenan Ziya TAŞ: “Osmanlı’nın Son Döneminde Fırat ve Dicle Nehirlerinde Kelek ile Ulaşım”
Prof. Dr. Mehmet İNBAŞI: “Vardar Nehri ve Fatih Sultan Mehmed Köprüsü”
Prof. Dr. İbrahim YILMAZÇELİK - Yrd. Doç. Dr. Sevim ERDEM: “Osmanlı Devleti’nin Son Dönemlerinde Anadolu’da Ulaşımda Köprülerin Önemi”
Prof. Dr. Osman KÖKSAL: “16. Yüzyılın İkinci Yarısında Şattülarap Suyolu Ulaşımında Güvenliğin Sağlanmasına Dair Bazı Tedbirler”
Prof. Dr. İlhan EKİNCİ- Arş. Gör. Halim KILIÇ: “Lût Gölü’nde Vapur İşletme Teşebbüsleri”
Yrd. Doç. Dr. İbrahim Etem ÇAKIR: “Erzurum Eyaleti’nde Nehirler ve Ulaşım (17. Yüzyıl)”
Sadık Müfit BİLGE: “Osmanlı Macaristanı’nda Nehir Ulaşımı”
Hatice ARSLAN ÇAĞLIKEÇECİGİL: “18-19. Yüzyıllarda Meriç Nehri Üzerindeki Köprüler”
NEHİR VE GÖLLERDE TAŞIMACILIK
Prof. Dr. Yusuf OĞUZOĞLU: “Osmanlı Devleti’nin Fırat Nehri Üzerinde Tesis Ettiği Ulaşım Sisteminin Bölgenin Gelişmesine Katkıları”
Prof. Dr. Nedim İPEK: “Canik Sancağında Nehir Taşımacılığı”
Prof. Dr. İbrahim SEZGİN: “Meriç Nehri’nde Taşımacılık (17-18. Asırlar)”
Prof. Dr. Hasan BABACAN: “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Eğirdir Gölü’nde Taşımacılık”
Doç. Dr. Ali YILMAZ: “16. ve 17. Yüzyıllarda Fırat’ta Nehir Nakliyatı”
Doç. Dr. Selim Hilmi ÖZKAN: “19. Yüzyılda Osmanlı Nehir ve Göllerinde Yapılan Silah Kaçakçılığı”
Yrd. Doç. Dr. Emine GÜMÜŞSOY: “19. Yüzyıl Osmanlı Belgelerinde Meriç”
Yrd. Doç. Dr. Aziz TEKDEMİR: “19. Yüzyılın İkinci Yarısında Meriç Nehri’nde Vapur İşletme İmtiyazı”
Dr. Mustafa STİTİ: “19. Yüzyılda Bağdat ile Basra Arasındaki Nehir Taşımacılığı”
Yrd. Doç. Dr. M. Emre KILIÇASLAN: “Osmanlı Tunasında Avusturya Buharlıları”
NEHİR VE GÖL HUKUKU
Prof. Dr. Metin TUNCEL: “Nehirlerin Sınır Olma Özelliği: Meriç Örneği”
Prof. Dr. Kemal ÇİÇEK: “Tuna Nehri’nin İnsanları: Osmanlı Antlaşmalarında Nehirlerin Barışçıl Kullanımına Dair Osmanlı Antlaşmaları”
Prof. Dr. İlhan EKİNCİ: “İşkodra Gölü ve Boyana Nehri’nde Uluslararası Nehir Hukuku Tartışmaları”
Doç. Dr. Uğur ÖZCAN: “II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı- Karadağ İlişkilerinde Nehir Diplomasisi: Boyana Nehri’nde Seyrüsefer ve Temizlik Meselesi”
Dr. Burcu KURT: “Uluslararası Bir Sınır Sorunu Olarak Şattü’l-Arap Nehri”
Dr. Serkan DEMİRBAŞ: “İngiltere’nin Hindistan Rotaları ve Bu Rotalardan Biri Olan Fırat Nehri Projesi’nin Mehmet Ali Paşa Sorunu Konteksinde Gösterdiği Gelişim”
Turan KESKİN: “19. Yüzyılda Britanya’nın Hindistan Politikalarında Fırat ve Dicle Nehirlerinin Önemi ve F. R. Chesney’nin Fırat Nehri Keşif Seyahati”
NEHİR, GÖL VE ŞEHİR
Prof. Dr. Ahmet TABAKOĞLU: “Osmanlı Dönemi İstanbul Suyolları”
Prof. Dr. Ömer DEMİREL: “Mısmıl Irmak ve Murdar Irmak Arasındaki Şehir: Sivas”
Prof. Dr. Orhan KILIÇ: “Osmanlı Döneminde Van Gölü ve Hayat”
Prof. Dr. Ahmet AKSIN: “19. Yüzyılda Harput Vilayetinde Hazar Gölü ve Çevresi”
Prof. Dr. İbrahim YILMAZÇELİK: “19. Yüzyılın İkinci Yarısında Diyarbakır Vilayetinde Nehirler ve Bunun Vilayete Tesirlerine Dair Bazı Tespitler”
Prof. Dr. Bilgehan PAMUK: “Balkan Coğrafyasında Göl - Şehir Yerleşmesine Bir Örnek: Ohri Gölü ve Şehri (16 - 17. Yüzyıllar)”
Prof. Dr. Recep EFE - Prof. Dr. Abdullah SOYKAN, Doç. Dr. İsa CÜREBAL - Yrd. Doç. Dr. Süleyman SÖNMEZ: “17-19. Yüzyıllarda Anadolu’da Beşeri Hayata Etkileri Bakımından Nehirler ve Göller”
Doç. Dr. Fahri YETİM: “Nehir-Şehir-Tarih: Sakarya”
Doç. Dr. Orlin SABEV: “Bulgaristan Arşivlerinde Saklanan Nehirlerle İlgili Osmanlı Belgeleri”
Yrd. Doç. Dr. İsmail ALTINÖZ: “Osmanlılar Zamanında Fırat Kıyısında Önemli Bir Lojistik Merkezi: Rumkale”
Öğr. Gör. İsmail YAŞAYANLAR: “Bursa’nın Yanı Başında Bir Zenginlik Kaynağı: Uluabat (Apolyont) Gölü”
SEYYAHLARIN GÖZÜYLE NEHİRLER VE GÖLLER
Prof. Dr. Zekeriya KURŞUN: “Evliya Çelebi’nin Dicle ve Fırat Haritası”
Prof. Dr. Mehmet Ali ÜNAL: “Evliya Çelebi’de Fırat ve Dicle Nehirleri”
Jean-Louis BACQUÉ-GRAMMONT: “Evliya Çelebi’den Hayali Tarih ve Coğrafya: Demir Kapılar, Tuna’nın Trakya Kolu ve İstanbul’daki Haliçi”
Prof. Dr. Mustafa KESKİN: “Osmanlı Devleti’nin Doğuşundaki Rüya Motiflerinin Nehirler, Göller ve Denizlerle İlişkisi”
Prof. Dr. Lyubomir MIKOV: “Müslüman Kültürü ve Sanatında Kutsal Su Kaynakları ve Balıklar”
Yrd. Doç. Dr. Ayşegül HÜSEYNİKLİOĞLU: “Gezginlerin Gözlemleriyle Sulama ve Su Kaynağı Olarak Nil”
Yrd. Doç. Dr. Cengiz KARTIN: “İngiltere’nin Van Konsolosu Frederick Richard Maunsell (1828-1916)'in Gözlemlerinde Osmanlı Nehirleri ve Gölleri”
Arş. Gör. Cihan YAPIŞTIRAN: “19. Yüzyılda Seyyahların Gözüyle Van Gölü”
Arş. Gör. Güner DOĞAN: “Savaş ve Ticaret Arasında: Bolognalı Bir Oryantalist’in (L.F.Marsigli) Raporlarında ve Venedik Belgelerinde Balkanlarda Osmanlı Nehirleri: Tuna (Danubio) Örneği (1699-1719)”
Arş. Gör.Teodora BAKARDJIEVA: “Batılı Gezgin ve Elçilere Göre Tuna Nehri’nde Kullanılan Osmanlı Gemileri”
NEHİR DEĞİRMENLERİ
Prof. Dr. Mustafa ÖZTÜRK: “Enerji Kaynağı Olarak Nehirler ve Irmaklar”
Doç. Dr. Hava SELÇUK: “Tuna Nehri’nde Değirmenler”
Yrd.Doç.Dr. Ahmet ÖĞRETEN: “Kastamonu Vilâyeti’nde Su Hızarları (19. Yüzyıl)”
Arş. Gör. Aziz ALTI: “Su Değirmenlerinden Vapur Değirmenlerine: Nehirlerde Teknolojik Bir Dönüşümün Öyküsü”
PROJELERDE NEHİRLER VE GÖLLER
Prof. Dr. Ali AKTAN: “Zamantı Irmağı’nın Kayseri’ye Akıtılması Konusundaki Resmî Yazışmalar Üzerinde Değerlendirmeler (M. 1762 – 1893)”
Doç. Dr. Hüseyin MUŞMAL: “Konya Ovası Sulama Projesi Fikrinin Ortaya Çıkışı ve Projeyle İlgili İlk Çalışmalar”
Doç. Dr. Saim YÖRÜK: “Gerçekleşmemiş Bir Proje Çalışması: 19. Yüzyıl Sonlarında Seyhan ve Ceyhan Nehirleri Yoluyla Taşımacılık ve Şirket-i Nehriye Teşekkülü”
Dr. Uğur DEMİR: “III. Mustafa Devrinde Akim Kalan Bir Teşebbüs: Sapanca-İzmit Kanalı (1759)”
Arş. Gör. Tolga AKAY: “20. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Tarımsal Kalkınma Hamlesi: Beyşehir ve Karaviran Gölleri’nin Konya Ovası’na Aktarılması Projesi”
Turan ŞAHİN: “Süveyş Kanalına Alternatif Güzergâh Arayışları ve Kudüs- Lût Gölü–Akabe Körfezi Kanalı Projesi”
Harun TUNCER: “Sultan Abdülmecid Devrinde Hazırlanan Kızılırmak Projesi”
Prof. Dr. Ioan SCURTU - Dr. Ionut COJOCARU: “History of the Construction of the Danube-Black Sea Canal” Makaleyi bu linkten okuyabilirsiniz: http://heritageofislam.co.uk/articles/science-and-technology/architecture/the-history-of-the-construction-of-the-danube-black-sea-canal/
NEHİR VE GÖLLERİN ISLAHI
Prof. Dr. Adnan GÜRBÜZ: “19. Yüzyılın Sonlarında Menderes Nehri’nin Islahı ve Ulaşıma Açılması Tasarısı”
Prof. Dr. İbrahim YILMAZÇELİK - Yrd. Doç. Dr. Sevim ERDEM: “II. Abdülhamid Döneminde Yeni İskân Alanları Oluşturulması ve Nehir- Göl-Bataklıkların Temizlenerek Zirai Ekonomiye Kazandırılması Çalışmaları”
Doç. Dr. Metin Ziya KÖSE: “Bir Zirai Girişim Olarak Karasu (Struma) Nehri’nin Islahı (1857-1867)
Doç. Dr. Muhittin KAPANŞAHİN: “Osmanlı Belgelerine Göre Meriç Nehri Taşkınları”
Yrd. Doç. Dr. Güler YARCI: “19. Yüzyıl Sonlarında Cebel-i Lübnan’da İbrahim Nehri’nin Islahı ve “Nehr-i İbrahim Anonim Su Şirketi”
Yrd. Doç. Dr. Alaattin UCA- Arş. Gör. Aytunç ÜLKER: “Karaman Suğla Gölü Hakkında Çıkarılan Bir İrâde-i Seniyye ve Verilen İmtiyaz”
Yrd. Doç. Dr. Suat ZEYREK - Yrd. Doç. Dr. Halil AKMAN: “Adana Ovası’nın Islahı, Seyhan ve Ceyhan Nehirleri Mecralarının Tanzim Edilmesi ile İlgili Çalışmalar ve Engeller”
Yrd. Doç. Dr. Selahattin SATILMIŞ: “1891 Kışında Büyük Menderes, Gediz, Küçük Menderes, Bakırçay Nehirleri’nde Yaşanan Taşkınlar ve Afet Yönetimi”
Yrd. Doç. Dr. Emrah ÇETİN - Okt.Özgür TİLBE: “20. Yüzyılın Başlarında Bartın Nehri’nin Islahı ve Ulaşıma Açılması İçin Yürütülen Çalışmalar”
Uzm. Murat ALANDAĞLI: “Osmanlı İmparatorluğu’nda Göl ve Bataklık Sahaların Islahına Dair Bir Örnek: Lapşiste Göl ve Bataklığının Islahı”
SULAMA DA NEHİRLER VE GÖLLER
Doç. Dr. Seyfullah KORKMAZ: “Şeria Irmağı, Taberiye Gölü ve Ölü Deniz’in (Lût Gölü) Tarım ve Savunma Amaçlarıyla Kullanılması”
Doç. Dr. Doğan YÖRÜK: “16 -17. Yüzyıllarda Konya ve Çevresindeki Su Kaynaklarının Kullanımına Dair Gözlemler”
Yrd. Doç. Dr. Güler YARCI: “19. Yüzyılda Kudüs-ü Şerif ve Beyrut’un Su Kaynakları: Yüzyıl Boyunca Yerli ve Yabancı Şahıs ve Şirketlere Verilen Su İmtiyazlarından Bazı Kesitler”
Yrd. Doç. Dr. Sevim ERDEM: “Sultan II. Abdülhamid Devri Kayseri Arazi İsalesi ve Zamantı Nehri”
Dr. Recep KÜREKLİ: “Mısır Vilayetinde Sulama Faaliyetleri ve Temel Yerleşim Yerlerinin Artan Su İhtiyacı Meselesine Dönük Çözüm Arayışları 1882-1914 (İngiliz Arşiv Belgelerine Göre)”
Osman ERKURT: “Tuna İnce Donanması Reanimasyon Projesi Tarihi”