Muhteşem yüzlerce yıl, Kozaklar, Tatarlar, vs.

133 views
Skip to first unread message

Osman Karatay

unread,
Mar 13, 2012, 3:58:17 AM3/13/12
to turk-tarihciler
Merhaba,

Kitap okumayı özlemek, sayfa çevirmeye hasret kalmak ne acı bir
duygu... Yolculuklar olmasa kitap okuyamayacağız. Son yolculuğumda
Serkan Acar'ın Allen'dan muhteşem çevirisi "Muhteşem Süleyman
Zamanında Türk Dünyası" adlı kitabı bitirme fırsatım oldu. Ardından da
Ahmet Buran hocamın harika çalışması "Türkiye'de Diller ve Etnik
Gruplar" başladım.

Çeviri sırasında Serkan'la sık görüştüğümden, kitabın içeriğinden
haberdardım. Ancak hacimce dar ve genellikle sorunlar üzerine
yoğunlaşmış bir eser. Jeopolitik pek gözükmüyor. Yine de, ilmi
değerine paha biçilemeyecek kadar özenli ve yoğun bir çalışma.

Allen'ın kitabının varlığı, bizim tarihçileri 16. yy'a toplu bakan bir
eser veya eserler ortaya koyma farzı kifayesinden kurtarmıyor. Tabii,
aynı anda hem Osmanlı'yı, hem Safevi'yi, hem Babürlü'yü, hem
Özbek'leri, hem Kazakları, hem Kaşgar Hanlığını, hem Sibir'i ve de
Nogaylar ile İdil boyunu bilecek bir adam lazım. Ayrıca bir taraftan
Portekiz'i, bir taraftan Rusya'yı çok iyi tanıyacak... Olmaz değil,
olur, ama kabadayı değil de gerçek bir babayiğit lazım bu iş için.

Ben sadece kitaptaki Kossak kelimesine takıldım. Rus çarlığının
hükmünün uzanmadığı bozkırları mesken tutan avare topluluğun ismini
bizim Kazaklardan ayırmak, işin farkında olan herkesin derdi. Serkan
da bunu iyi bilen birisi olarak ayırmaya çalışmış. Ama İngilizceden
aktarma olmuş gibi. Bir de -ss- sessizlerine gerek ve mahal yok.

Benzer isim taşıyan iki halkın ayrılığına dikkat edilmediği için,
Osmanlı döneminde İstanbul'a denizden saldıran adamlarla
Kazakistan'daki bir fabrikada Türk (?) işçilere saldıran adamların
aynı milletten kimseler oludğunu söyleyen tarihçiler ortaya çıkıyor.
Kendine tarihçi diyen adam biri Türk öbürü Slav olan iki topluluğu
ayıramazken, öbür okumuşlar ne yapsın? Tolstoy'u okuyup da "Aaaaa,
Kazakların bizimle hiç alakası yokmuş. Ne Türk ne de Müslümanlar!"
diyen kimseler çok olmuştur. Aşk-ı Memnu filminin kitabının
yazıldığını gören okumuşların olduğu bir ülkede azami dikkat
gerekiyor.

Rusçada ve anadilimiz olan İngilizcede bu iki halkın ismi ayrı
yazılıyor ve kesinlikle birbirine karışmıyor. Biz daha önce Slav
asıllı topluluk için Türkçede Kozak biçimini önermiştik. Vakıa aynı
yazılış Rusçada 'Kazak' olarak telaffuz edilir ama bu bizim için
geçerli değil. Kazak ve Kozak kelimelerini açık şekilde birbirinden
farklı söyleriz.

Daha önce Yücel Öztürk Bey'le de ayrıntılı konuşmuştuk ve o yerleşmiş
kullanımı tercih ettiğini söylemişti. Eğer galat-i meşhur başka
hatalara kapı açmıyorsa galat-ı meşru olabilir, ama buradaki örnekte
yanlış anlamalar var. Rus Kazağı gibi bir tarif de yeterli değil ve
gereksiz. Neden Rus Kazağı oluyor? Leh Kazağı olmaz mı?

Bu konuyu tarihçiler encümeninin dikkatine sunuyorum. Bizimkilere
Kazak demeye devam edelim ama Ortodoks olan topluluğun adı Kozak
olsun...

Selamlar
--
Osman Karatay

Musa Gümüş

unread,
Mar 13, 2012, 6:20:00 AM3/13/12
to turk-ta...@googlegroups.com
 
Hocam, ben yüksek lisans tezi için arşivde araştırma yaparken özellikle Leh kazakları için "kozak" şeklinde yazılışına tesadüf etmiştim. Belki Osmanlı Devleti böyle bir ayrım yapmış olabilir. Ancak Kazak şeklinde yazılışlarının daha fazla kullanılmış olduğunu da eklemem gerekir. 


*****************************************************
Arş. Gör. Musa GÜMÜŞ
Muş Alparslan Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü
49100 / MUŞ
Telefon :0436 213 00 13 /3012
*****************************************************
Musa GUMUS, Research Assistant
Mus Alparslan University Faculty of Art and Science Department of History
49100 Mus - Turkey
Phone: 90 436 213 00 13 / 3012
*****************************************************

J.B. yildiz

unread,
Mar 13, 2012, 7:20:47 AM3/13/12
to turk-ta...@googlegroups.com
K�ymetli Hocalar�m,

Bu konuda Ukrayna'da bir �niversitede tarih alan�nda doktora e�itimine devam eden bir talebe olarak g�r��lerimi iletmek isterim.

Ruslar�n veya Ukrainlerin baz� etnoslar�n� tavsif ederken kullan�lan Kazak kelimesinin Kozak veya Kossak olarak de�i�tirilmesini mant�kl� bulmuyorum. 

Rus�ada veya Ukraincede genel olarak da Slav dillerinde kullan�lan Kazak kelimesi bizatihi T�rk�e bir kelimedir, Slav dillerine de T�rk�ede kullan�lan manas� mahiyetinde girmi�tir. Ve bir T�rk halk�n� tesmiye eden Kazak kelimesi ile tarihi manada anlam �rt��mesi vard�r. "Kazak ��kmak" �eklinde bir ifade otoriteye boyun e�meyen tabiri caizse ferman padi�ah�nsa da�lar bizimdir diyen h�k�mdar ailesine mensup ki�ilerin veya di�er gruplar�n iktidar m�cadelesini, merkezi y�netime isyan�n� ifade eder. Bu Slav ve T�rk tarihinde ayn� kavram �er�evesinde kullan�l�r.  

Kazak kelimesi etnik olarak T�rk ve Slav halklar�n� i�aret ederken herhangi bir benzerlik ta��mamakla beraber Slav halklar� ve T�rk halklar� aras�ndaki siyasi ve toplumsal ili�kinin, ge�i�kenli�in ne derecede oldu�unu da g�z �n�ne sermektedir.
    
Gayri-T�rk olan Kazak halklar� genel olarak meskun olunduklar� b�lge isminin yan�na Kazak kelimesi getirilmesi ile isimlendirilir. Kuban ve Don Kazaklar� g�n�m�z Rus Kazaklar�n� tesmiye i�in kullan�l�rken Zaporog Kazaklar� halihaz�rda Ukrain halk k�lt�r�n�n temelini olu�turan grubun tarihi ismidir.

Slav dillerinde �zellikle Ukraince'de hususiyetle halk k�lt�r� ��elerinde bir�ok T�rk�e kelime bulunur. �zellikle giysi, kap-ka�ak, silah, yemek gibi bir�ok ictimai alanda bir�ok T�rk�e kelime vard�r ukraincede. Toponomi alan�nda da bu etki kuvvetlice hissedilir. G�n�m�zdeki bir�ok Ukrain kentinin ismi T�rk�eden gelir: Harkov, Keremenchuk, Poltova, Kaniv, Kagarl�k vs. Tarihin cilvesidir ki Hotin'de Osmanl� kuvvetlerini p�sk�rten kumandan Kazak Ataman� Sagayda�ni�nin �nvan�n� belirtirken kulland���m�z 3 kelimenin hepsi de T�rk�edir. (Kazak, Ataman, Sagaydak). G�n�m�zde Kiev/Podol�da heykeli bulunan Sagayda�ni ismini de hala anadolu'da dahi kullan�lan Sagaydak veya Sagadak�tan al�r. 

Bu konuda daha �nce de giri�imler olmu� idi. Bildi�im kadar�yla D��i�leri Bakanl��� Kozak �eklinde bir ayr�ma gidiyor. 
Ama orada da bir sorun var. Hangi Kozak? Zaporog Kozaklar� Ukrainleri ifade ederken, Don Kozaklar� Ruslara vurgu yapar. Yani bu Kazak/Kozak sathi ayr�m�na gitseniz bile sadece Kozak kelimesini yan�na ba�ka bir kelime eklemeden kullanamazs�n�z.   
Tatar kelimesinin g�n�m�zdeki kullan�m�nda da buna benzer bir sorun vard�r. 


 Zann�mca iki kelimeyi diplomatlar�n yapt��� �ekilde birbirinden ay�rmak i�in bu yola gitmek koskoca bir de�t-i K�p�ak tarihini de g�rmezden gelmek demektir. 

Selamlar,

Berat YILDIZ   

> Date: Tue, 13 Mar 2012 09:58:17 +0200
> Subject: [turk-tarihciler] Muhte�em y�zlerce y�l, Kozaklar, Tatarlar, vs.
> From: karata...@gmail.com
> To: turk-ta...@googlegroups.com
>
> Merhaba,
>
> Kitap okumay� �zlemek, sayfa �evirmeye hasret kalmak ne ac� bir
> duygu... Yolculuklar olmasa kitap okuyamayaca��z. Son yolculu�umda
> Serkan Acar'�n Allen'dan muhte�em �evirisi "Muhte�em S�leyman
> Zaman�nda T�rk D�nyas�" adl� kitab� bitirme f�rsat�m oldu. Ard�ndan da
> Ahmet Buran hocam�n harika �al��mas� "T�rkiye'de Diller ve Etnik
> Gruplar" ba�lad�m.
>
> �eviri s�ras�nda Serkan'la s�k g�r��t���mden, kitab�n i�eri�inden
> haberdard�m. Ancak hacimce dar ve genellikle sorunlar �zerine
> yo�unla�m�� bir eser. Jeopolitik pek g�z�km�yor. Yine de, ilmi
> de�erine paha bi�ilemeyecek kadar �zenli ve yo�un bir �al��ma.
>
> Allen'�n kitab�n�n varl���, bizim tarih�ileri 16. yy'a toplu bakan bir
> eser veya eserler ortaya koyma farz� kifayesinden kurtarm�yor. Tabii,
> ayn� anda hem Osmanl�'y�, hem Safevi'yi, hem Bab�rl�'y�, hem
> �zbek'leri, hem Kazaklar�, hem Ka�gar Hanl���n�, hem Sibir'i ve de
> Nogaylar ile �dil boyunu bilecek bir adam laz�m. Ayr�ca bir taraftan
> Portekiz'i, bir taraftan Rusya'y� �ok iyi tan�yacak... Olmaz de�il,
> olur, ama kabaday� de�il de ger�ek bir babayi�it laz�m bu i� i�in.
>
> Ben sadece kitaptaki Kossak kelimesine tak�ld�m. Rus �arl���n�n
> h�km�n�n uzanmad��� bozk�rlar� mesken tutan avare toplulu�un ismini
> bizim Kazaklardan ay�rmak, i�in fark�nda olan herkesin derdi. Serkan
> da bunu iyi bilen birisi olarak ay�rmaya �al��m��. Ama �ngilizceden
> aktarma olmu� gibi. Bir de -ss- sessizlerine gerek ve mahal yok.
>
> Benzer isim ta��yan iki halk�n ayr�l���na dikkat edilmedi�i i�in,
> Osmanl� d�neminde �stanbul'a denizden sald�ran adamlarla
> Kazakistan'daki bir fabrikada T�rk (?) i��ilere sald�ran adamlar�n
> ayn� milletten kimseler olud�unu s�yleyen tarih�iler ortaya ��k�yor.
> Kendine tarih�i diyen adam biri T�rk �b�r� Slav olan iki toplulu�u
> ay�ramazken, �b�r okumu�lar ne yaps�n? Tolstoy'u okuyup da "Aaaaa,
> Kazaklar�n bizimle hi� alakas� yokmu�. Ne T�rk ne de M�sl�manlar!"
> diyen kimseler �ok olmu�tur. A�k-� Memnu filminin kitab�n�n
> yaz�ld���n� g�ren okumu�lar�n oldu�u bir �lkede azami dikkat
> gerekiyor.
>
> Rus�ada ve anadilimiz olan �ngilizcede bu iki halk�n ismi ayr�
> yaz�l�yor ve kesinlikle birbirine kar��m�yor. Biz daha �nce Slav
> as�ll� topluluk i�in T�rk�ede Kozak bi�imini �nermi�tik. Vak�a ayn�
> yaz�l�� Rus�ada 'Kazak' olarak telaffuz edilir ama bu bizim i�in
> ge�erli de�il. Kazak ve Kozak kelimelerini a��k �ekilde birbirinden
> farkl� s�yleriz.
>
> Daha �nce Y�cel �zt�rk Bey'le de ayr�nt�l� konu�mu�tuk ve o yerle�mi�
> kullan�m� tercih etti�ini s�ylemi�ti. E�er galat-i me�hur ba�ka
> hatalara kap� a�m�yorsa galat-� me�ru olabilir, ama buradaki �rnekte
> yanl�� anlamalar var. Rus Kaza�� gibi bir tarif de yeterli de�il ve
> gereksiz. Neden Rus Kaza�� oluyor? Leh Kaza�� olmaz m�?
>
> Bu konuyu tarih�iler enc�meninin dikkatine sunuyorum. Bizimkilere
> Kazak demeye devam edelim ama Ortodoks olan toplulu�un ad� Kozak

> olsun...
>
> Selamlar
> --
> Osman Karatay
>
> --
> Bu mesaj� �u gruba �ye oldu�unuz i�in ald�n�z: Google Gruplar� "turk-tarihciler" grubu.
> Bu gruba posta g�ndermek i�in , mail at�n : turk-ta...@googlegroups.com
> Bu gruba �yeli�inizi sonland�rmak i�in �u adrese e-posta g�nderin: turk-tarihcil...@googlegroups.com
> Daha fazla se�enek i�in, http://groups.google.com.tr/group/turk-tarihciler
> adresinde bu grubu ziyaret edin

Abdullah Temizkan

unread,
Mar 13, 2012, 5:05:36 PM3/13/12
to Türk tarihçiler grup
Bu mevzuyu buradan bu �ekilde de�il de  b�t�n ayr�nt� ve dililleriyle birlikte ilm� bir makaleyle tart��maya a�arsan�z san�r�m sonu�lar� daha verimli olur?

A.Temizkan


From: e11...@hotmail.com
To: turk-ta...@googlegroups.com
Subject: RE: [turk-tarihciler] Muhte�em y�zlerce y�l, Kozaklar, Tatarlar, vs.
Date: Tue, 13 Mar 2012 11:20:47 +0000

serkan acar

unread,
Mar 22, 2012, 1:11:03 PM3/22/12
to turk-ta...@googlegroups.com, turkoloji-subscribe
Muhterem Grup Üyeleri,
Osman Karatay hocanın Kazaklarla ilgili başlatmış olduğu tartışmada amacın hasıl olduğunu görmek sevindirici. Kazak adı ile farklı etnik kökene sahip, başıbozuk toplulukların tesmiye edildiği pek çok kimsenin malumu. Önümüzde duran mesele ise birbirinden farklı bu zümrelerin Türk tarih terminolojisinde nasıl kullanılması lazım geldiğini tespit etmek. Lakin "Osmanlı Devleti Orta Asyalı Türk Kazaklardan habersizken Rus Kazaklarıyla mücadele ediyordu" ifadesine katılmak asla mümkün değildir. Şöyle ki, yayına hazırlamakta olduğum 1582 yılından önce Osmanlıca telif edilen bir yazmada aynen şu ifadeler yer alır: 
"Kazak namında bir taife vardır. Şehirleri ve köyleri yoktur. Göçer ve konar taifedir. İki kere yüz bin ev vardır. Anların dahi Tevekkel namında hanları var. Varub Kalmuk vilayetinin bir kenarın yağma idüb dönüb geldiler."
Dolayısıyla Osmanlıların Türkistan'daki Kazaklardan kesinlikle haberi vardı. Ayrıca bahsettiğim yazmada Kazaklar bir yana Sibirya ve Tibet hakkında dahi malumat bulunmaktadır.
İkinci husus ise Rus yıllıklarında Kazaklar ifade edilirken daha çok Türkçe orijinal şekli kullanılmıştır.
Örneğin: "Казаки Азовские, Казаки Волжские, Казаки Городецкие, Казаки Донские, Казаки Запорожские, Казаки Кадомские, Казаки Крымские, Казаки Ордынские vs." (Azak Kazakları, İtil Kazakları, Gorodets=Kâsım Hanlığı Kazakları, Dok Kazakları, Zaparoj Kazakları, Kadom Kazakları, Kırım Kazakları, Altın Orda Kazakları). 
Görüldüğü üzere Kazaklar birbirinden tefrik edilirken ya mensup oldukları siyasi teşekkül ya da yaşadıkları coğrafyaya atıfta bulunulmuştur. Kazakların adlandırılması ile ilgili kesin yargılar ise ancak ciddi tetkiklerden sonra mümkün olabilecektir.   

                                                                                                                                                  Dr. Serkan ACAR           




22 Mart 2012 14:50 tarihinde Osman Karatay <karata...@gmail.com> yazdı:


---------- Yönlendirilmiş ileti ----------
Kimden: Ufuk Tavkul <tav...@yahoo.com>
Tarih: 17 Mart 2012 11:26
Konu: Re: [Turkoloji - Turkology] Muhteşem yüzlerce yıl, Kozaklar, Tatarlar, vs.
Kime: "turk...@yahoogroups.com" <turk...@yahoogroups.com>


 

Sıradan bir vatandaşın Orta Asyalı Türk Kazakla Ortodoks Rus Kazağını karıştırması bizi ilgilendinrmez ama Türk tarihiyle, Türkolojiyle uğraşıp her iki Kazağı birbirine karıştıran varsa diyecek bir şey yok. Osmanlı devleti Orta Asyalı Türk Kazaklardan habersizken Rus Kazaklarıyla mücadele ediyordu. Dolayısıyla Osmanlıca terminolojiye bu halk Moskof Kazağı adıyla çoktan girmişti. Osmanlı belgelerinin hiçbirinde Ortodoks Kazaklara Kozak adı verilmemiştir. İngilizce Cossack adından  devşirme Kossak adı Türkçede bu halk için nasıl kullanılamazsa, Ukrain dilinden alınan Kozak adı da kullanılamaz. Şunu da gözden kaçırmamak lazım ki Kazak adı bir etnik topluluk adı olmaktan çok bir yaşam biçiminin adıdır. Ufuk Tavkul

------------------------------------

Yahoo! Groups Links

<*> To visit your group on the web, go to:
    http://groups.yahoo.com/group/turkoloji/

<*> Your email settings:
    Individual Email | Traditional

<*> To change settings online go to:
    http://groups.yahoo.com/group/turkoloji/join
    (Yahoo! ID required)

<*> To change settings via email:
    turkoloj...@yahoogroups.com
    turkoloji-f...@yahoogroups.com

<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
    turkoloji-...@yahoogroups.com

<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
    http://docs.yahoo.com/info/terms/



__._,_.___
Recent Activity:
.

__,_._,___



--
Osman Karatay

Abdulvahap Kara

unread,
Mar 23, 2012, 3:08:50 AM3/23/12
to turk-ta...@googlegroups.com, turkluk-bilgisi
Osmanlı'nın Kazak Türklerinden haberdar olduğu arşiv kayıtlarından da anlaşılmaktadır. 1690 yıllarda Kazak Hani Gaip Muhammed Han Osmanlı'ya elçi göndermiştir. Hediyeler göndermiştir. Bu elçi geliş gidişi bir kaç defa olmuştur. 

Seydi Ali Reis'in hatıralarında Kazak hanlığından bahisler vardır.

Bunlar bizim bildiklerimiz, bilmediğimiz kim bilir neler var.

Ayrıca Türkistanlıların hac yolu Istanbul üzerindendir. Istanbul'un Türkistanlılar nezdinde önemli bir yeri vardır. Hatta Türkistanlı hacılar Istanbulsuz bir haccın eksik olduğunu sanırlar. Osmanlı'nın son döneminde Abdülhamid Han döneminde Hazret Atan, Şahkerim Kudayberdioğlu, Akıt Ülimcioğlu gibi Kazakların ünlü şair ve ulemalarından kimseler hacca İstanbul üzerinden gitmişler ve geliş gidişlerinde bir süre kalarak kütüphanelerde araştırma yapmışlardır. 

Hatta bir defasında Mekke'de kuraklık olmuş, yağmur duaları kabul olunmayınca bir de Türkistan gelen şu veli zatın duasını da alalım demişler. Ve Hazret Atan isimli ulemanın duasından sonra yağmur yağmıştır. Bunu haber Abdülhamit Han Istanbul'a dönüşünde bu alimi huzura kabul edip tanışmış ve hediyeler vermiştir.

Bu yüzden Osmanlı Rus Kazaklarının dışındaki Türk Kazaklardan habersizdi demek mümkün değildir.

Saygılarımla,
Istanbul,
Abdulvahap Kara


From: serkan acar <serkana...@gmail.com>
To: turk-ta...@googlegroups.com; turkoloji-subscribe <turkoloji...@yahoogroups.com>
Sent: Thursday, March 22, 2012 7:11 PM
Subject: [turk-tarihciler] Re: [Turkoloji - Turkology] Muhteşem yüzlerce yıl, Kozaklar, Tatarlar, vs.

--
Bu mesajı şu gruba üye olduğunuz için aldınız: Google Grupları "turk-tarihciler" grubu.
Bu gruba posta göndermek için , mail atın : turk-ta...@googlegroups.com
Bu gruba üyeliğinizi sonlandırmak için şu adrese e-posta gönderin: turk-tarihcil...@googlegroups.com
Daha fazla seçenek için, http://groups.google.com.tr/group/turk-tarihciler
Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages