LexiQamus-Osmanlıca Kelime Çözücü
Ridvan Çolak
Ahmet Abdullah Saçmalı'nın öncü olduğu bir kültür hizmeti olan "LexiQamus-Osmanlıca Kelime Çözücü"yü ( http://www.lexiqamus.com/ ) ilgilenenlerin istifadesine sunar, haberdar eden arkadaşlara teşekkür eder, herkese hayırlı Ramazanlar dilerim.----(Abdullah Bey'in projeye dair tanıtım metni aşağıdadır.)El yazması Osmanlıca metin okuyanların sık sık başına gelir.Kelime ya çok karışık yazılmıştır, yahut mürekkep dağılmıştır, kağıdın o kısmı katlanmıştır, veyahut da kağıt yırtılmıştır. Birçok farklı sebepten ötürü bir kelimenin bazı harflerinin okunup bazılarının okunamaması problemiyle pek sık karşılaşılır.
Şimdiye kadar bu sorunun çözümü ile ilgili bir çalışmaya rastlamadığım için bu projeyi geliştirmeye karar verdim.
Mevcut lûgatlar, sadece sondaki harfleri okuyamadıysanız işe yarayabiliyorlar ama, baştan bir iki harf okunamıyorsa, yahut ortalarda birden fazla harfe karşılık gelme ihtimali olan şekiller varsa, kelimenin ne olduğunu tahmin etme noktasında hiçbir işe yaramıyorlardı.
LexiQamus işte tam bu noktada devreye giriyor. Bir yazılım vasıtasıyla, kelimenin değişik kısımlarına girdiğiniz harfleri ve okuyamadığınız kısımları esas alıp, bu şartları sağlayan sonuçların listesini size veriyor. Normal şartlar altında devâsâ lûgatları tarayarak günlerce bulamayacağınız kelimeyi bir çırpıda bulabilmenizi sağlıyor.
Bu arada unutulmamalı ki LexiQamus bir online sözlük işlevi görmüyor. Tek amacı var; okunamayan kelimelerin çözülmesini kolaylaştırmak.
Projenin arka planına değinecek olursak, bu çalışma için James Redhouse'un 1890'da yayınladığı Osmanlıca - İngilizce Lexicon'unda yer alan kelime ve kelime öbeklerinin tamamı bilgisayara aktarıldı. Ayrıca, Kamus-ı Türkî'den, Lûgat-ı Nâci'ye daha birçok lûgatın içinde yer alan maddeler veritabanına dahil edildi. Dolayısıyla çözmeye çalıştığınız kelime iki yüz bine yakın hücreyi içeren muazzam büyüklükteki bir veritabanında aranıyor.
Bu kısaca şu demek: Aradığınızı burada bulamamanız neredeyse imkansız.
Ahmet Abdullah