Dimitri Kantemiroğlu-Sunumun Tamamı

[acousti...@windowslive.com]

BİYOGRAFİSİ :
Dimitri Kantemiroğlu ya da Dimitrie Cantemir (26 Ekim 1673 - 1723)
Osmanlı Devleti'ne bağlı Boğdan eyaletinin Beyi, Romen asıllı tarihçi
ve yazar.
İstanbul'da yaşadığı süre boyunca Klasik Türk müziğine büyük
katkılarda bulunmuş müzik uzmanı.
Dimitri Kantemiroğlu 26 Ekim 1673 tarihinde o zamanlar Osmanlı
Devleti'ne bağlı Boğdan eyaleti olarak bilinen bugünkü Romanya
sınırları içindeki Silişteni kasabasında (Kasabanın ismi sonradan
Dimitrie Cantemir olarak değiştirilmiştir) doğdu.
Babası Konstantin Kantemir okuma-yazma bilmediği halde Boğdan
siyasetinde söz sahibi olmuş bir beydi.
Annesi Ana Bantăş ise soylu bir ailenin çok iyi eğitim almış kızıydı.
Dimitri gençliğinde Latince, Yunanca ve İslav dillerinin yanısıra din
bilgisi ve silah kullanmayı da öğrendi. Genç yaşlarda müziğe ilgi
duydu. Çağdaş Romen yazarlarının araştırmalarına göre müzik zevkini,
flütle Boğdan havaları çalan babasından almış, Boğdan’dayken müziğin
temel kurallarını da öğrenmiştir.Dimitri Kantemiroğlu 14 yaşına
geldiğinde Osmanlı Devleti babasını Boğdan beyliğine atadı. Geleneğe
uyularak genç Dimitri 1687 yılında rehin olarak İstanbul’a
gönderildi.Öğreniminde istanbulda devam etti.Enderunda Osmanlıca,
Farsça ve Arapça dillerini öğrendi.Osmanlı siyaset ve kültür
çevreleriyle yakın ilişki kurdu.Müziğe olan ilgisi İstanbul'da da
devam etti. Türk müziğine merak sardı. Kemani Edirneli Ahmed
Çelebi’den bu müziğe ait bilgiler, Tanburi Angeliki’den ise tanbur
öğrendi. II. Ahmet zamanında Enderuna öğrenci olarak alındı.
Kantemiroğlu’nun besteci olarak önemi, oluşturduğu nota sistemiyle pek
çok yapıtı notaya almış olmasındadır.

Klasik Türk Müziğine katkıları :
İstanbul'da yaşadığı dönemde ney üflediği de söylenen Kantemiroğlu ,
saz çalmanın kazandırdığı bilgilerle, Türk müziğinin kuramsal temelini
kısa zamanda öğrendi. O dönemde, kuramsal konuları en iyi bilenlerden
biriydi.Müzik meraklısı olan Hazine-i Hümayun müdürü İsmail Efendi ile
saray hazinedarı Latif Çelebi’nin ısrarlarıyla ünlü kitabını yazdı.
Kısaca Kantemiroğlu Edvarı diye anılan, Kitab-ı İlmü’l-musiki ala
vechi’l-hurufat (Mûsikiyi Harflerle Tesbit ve İcrâ İlminin Kitabı)
adlı kitap iki bölümden oluşur. Birinci bölümde makamlar, perdeler,
usuller üstüne müzik teorisi bilgilerini, ikinci bölümde ise 16. -17.
yüzyıla ait, arasında kendi bestelerinin de bulunduğu toplam 349
bestenin notasını verir. Kitap Osmanlı padişahı II. Ahmet’e
sunulmuştur. Kantemiroğlu'nun kitabında yer alan besteleri kendi
buluşu olan bir müzik notasyonuyla kaydetmesi sayesinde birçok besteyi
yok olmaktan kurtarmıştır.

Kantemiroğlu Yazısı Ve Nota Sistemi :
Dimitri Kantemir’in , perdeleri ve süreleri gösteriş biçimi açısından
ebced yazılarını andıran kendine ait bir üslubu vardır. (bu nedenle de
çok kez "ebced yazısı" olarak nitelenen) bu harf yazısının ebced
yazılarından farkı, perde imi olarak kullanılan harflerin seçimiyle
ilgilidir:
Ebced yazılarında Arap harflerinin (ebced dizgesindeki) sayısal
değerlerinden yararlanılarak gösterilen perdeler, bu yazıda perde
adlarından alınmış harf ya da   hecelerle   gösterilir.  (Dolayısıyla
perde imlerinin seçiminde ebced dizgesi gözetmeyen bu yazının "ebced
yazısı" olarak nitelenmesi doğru değildir.)

Türkiye'de yayınlanmış kitapları :
Kitab-ı ilmül Türk, (1.c.), Yapı Kredi Yayınları Limited Şirketi, ISBN
975-08-0168-7
Kitab-ı ilmül Türk, (2.c.), Yapı Kredi Yayınları Limited Şirketi, ISBN
975-08-0169-5
Kitbü-l ilmül - musiki, Yapı Kredi Yayınlari Limited Şirketi, ISBN
975-08-0060-5
Osmanlı İmparatorluğunun yükseliş ve çöküş tarihi,(1.c.), Çağdaş
Yayıncılık, ISBN 975-7720-37-2 Cumhuriyet Kitapları
Osm. imparatorluğunun yükseliş ve çöküş tarihi,(2.c), Çağdaş
Yayıncılık, ISBN 975-7720-38-0 Cumhuriyet Kitapları

Değerlendirme-Sonuç :
Sonuç olarak ; Tarihçi , yazar ve müzik uzmanı olan
Kantemiroğlu gençliğinde öğrendiği Latince , Yunanca ve İslav
dillerinin yanı sıra İstanbul’a geldiğinde Osmanlıca , Farsça ve
Arapça dillerini de öğrenmiştir.
Kantemiroğlu , müzik zevkini flütle Boğan havaları çalan
babası Konstantin Kantemir ‘den almıştır.İstanbul’a geldiğinde Kemani
Edirneli Ahmed Çelebi’den Türk Müziği’ne ait bilgileri, Tanburi
Angeliki’den ise tanbur eğitimini almıştır.
. Bunların yanı sıra Kantemiroğlu’nun en önemli özelliği ,
kendi buluşu olan bir müzik notasyonuyla bestelerini kaydetmesidir.Bu
özellik,birçok bestenin yok olmasını önlemiştir.
Kantemiroğlu , Hazine-i Hümayun müdürü İsmail Efendi ile saray
hazinedarı Latif Çelebi’nin ısrarlarıyla Kantemiroğlu Edvarı adı ile
anılan kitabını yazmıştır.Bu kitabın 1. bölümde ; makamlar, perdeler,
usuller üstüne müzik teorisi bilgileri , 2. bölümünde ; 16. -17.
yüzyıla ait, arasında kendi bestelerinin de bulunduğu toplam 349 beste
yer almaktadır.

SORULAR : 1. Dimitri Kantemiroğlu'nun Türk Müziğine katkıları
nelerdir?
2.Kantemiroğlu yazısını ve nota sistemini kısaca
özetleyiniz?