Nikoljsko evanđelje
Vaska Sotirov Đukić
|
NIKOLJSKO EVANĐELJE |
|
A se leži Dabiživ, na svojej zemlji, na plemenitoj. Kada htjeh pobiti – tada i umrijeh! Usiječe na me kami Milutin Kablović, u Goduši. A pisa Nikola Dragoljević. Nikola Dragoljević (XIV-XV vijek) Epitaf Dabiživa Draškovića u Kalesiji pisao je Nikola Dragoljević saopštavajući kako je pokojnik poginuo u nekoj bici u koju je pošao da bi ubijao, ali se iz nje nije vratio jer je i sam bio ubijen. Dizdar, Mak. Stari bosanski tekstovi. Sarajevo : Bosanska riječ, 2012. Str. 130 i 325 |
|
OPIS |
|
Rukopis je pisao nepoznati pisar, prema vrlo arhaičnom glagoljskom predlošku, najvjerovatnije oko 1400. godine, a prvi put ga pominje Vuk Stefanović Karadžić, koji je kodeks pronašao u manastiru Nikolje u Ovčarsko-kablarskoj klisuri, a svoj nalaz prvi put objavio u časopisu „Danici“. Pisan je bosančicom, uskim poluustavom, jednostupačno, na pergamentu sa lijepim iluminacijama, koje su slične s Mletačkim zbornikom i Hrvojevim misalom – dijelom nastavak istočne tradicije a dijelom gotika. Sadrži nepotpuno četveroevanđelje i prilično je oštećen, sačuvano je 147 listova, a naknadno je dodat novi povez. Rukopis je bio pohranjen u beogradskoj Narodnoj biblioteci pod sign. rs. br.55 (112), ali u toku I svjetskog rata je izgubljeno. „Nađen“ je ponovo u Dablinu u biblioteci Sir Chester Beatty, gdje se i danas nalazi pod signaturom W 147, uz oznaku »bosanski rukopis«. Sir Chester Beatty je bio poznati veliki kolekcionar i bibliofil, a svoju kolekciju je najviše kupovao u Rusiji, u doba Staljina, gdje je postojalo jako crno tržište starih i rijetkih rukopisa i knjiga. |
|
VIDI I: |
|
Picasa album – Nikoljsko evanđelje https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/Nikoljsko
Facebook album - Nikoljsko evanđelje https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1415233252086412&type=1 |
|
CITATI |
|
Hvalov zbornik, apokrifi Ima tri apokrifna teksta i tri apokrifne pjesme u Psaltiru. U Očenašu umjesto fraze „Hljeb naš nasušni“, koristi se „Hljeb naš inosušni“, što je primjećeno i u Nikoljskom evanđelju. Dakle, ne hljeb naš svakodnevni, materijalni već hljeb svakidašnji ali druge suštine, duhovne. Ovu neomanihejsku ideju teško je mogao zapaziti i najstrožiji inkvizitor, kao i poseban raspored knjige, tako da je po vanjskim oznakama ličila na rukopise istočne i zapadne crkve. Dizdar, Mak. Stari bosanski tekstovi. Sarajevo : Bosanska riječ, 2012. Str. 335 |
|
Lepota Nikoljskog Jevanđelja Knjigu prvi put pominje Vuk Karadžić 1826. u prvom broju Danice, to je čuveni članak Opisanije srpskih starina, u kome kaže da ima jedan namastir u Ovčarsko-kablarskoj klisuri, mali, stisnut, s one strane Morave, u kome se nalazi jedno Jevanđelje na pergamentu izvanredne lepote. Koliko je lepo, svedoči činjenica da je Đura Daničić 1864. godine, dakle čim je preveo Stari zavet, preveo i to Jevanđelje na staroslovenski jezik. Zatim se knjiga pominje u Katalogu Narodne biblioteke Srbije za 1903. godinu, iz čega se vidi da je tada knjiga u vlasništvu srpske države, dakle nije više u Crkvi. Ove tekstove priložio sam u drugoj knjizi, uz fototipsko izdanje Nikoljskog jevanđelja. U vreme kada srpska vojska prelazi Albaniju, Jevanđelje nestaje 1915. godine negde na Kosovu. E, tu sad Irska ulazi u igru“, priča Vladimir Davidović, prateći zanimljivu istoriju Nikoljskog jevanđelja. http://pravoslavlje.spc.rs/broj/974/tekst/lepota-nikoljskog-jevandjelja/print/lat |
|
Manastir Nikolje Prvi stalni stanovnici Klisure su bili Svetogorci. Kada je u jednom istorijskom trenutku, pod najezdom Turaka, i sam Atos bio ugrožen, mnogi su se ovde preselili. Nepristupačne špilje i pećine su u isposnice pretvarali, da bi kasnije, u nekim mirnijim vremenima, u pitomini kraj Morave gradili veće i trajnije hramove. Po svemu sudeći, prvi je podignut manastir u slavu svetog Nikole. Građen je na levoj obali Morave, na uskoj zaravni u podnožju Kablara. U turskim katastarskim popisima se prvi put pominje 1476. godine, ali se veruje da potiče iz ranijih vremena. Kao i većina drugih hramova, rušen je i paljen, ali se život u njemu nikada nije prekidao. Osim molitve i raznih poslušanija, Nikolje je dugo bilo i centar prepisivačke delatnosti. Požutele manastirske hronike beleže da je baš ovde Dijak Dmitrašin, 1534. godine, prepisao Psaltir, što je ujedno i najstariji sačuvani trag. Do kraja šesnaestog veka su prepisali i Apostol, Oktoih i jedan Minej, a nešto mirnija vremena uoči seoba i progona, omogućila su igumanu Joanikiju da krajem 1587. godine završi i rad na freskama. One se i danas mogu videti u unutrašnjosti crkve i na južnoj fasadi priprate. http://www.casopishorizont.com/manastirnikolje.html |
|
Na Vranduku Održan 7. festival Fantastične književnosti Tragovima bosanskog kraljevstva U petak, 5. aprila 2013. godine na tvrđavi Vranduk, oko kotlića u kojem se krčkao bosanski lonac, okupilo se društvo iz Pazina, Beograda, Zenice, Sarajeva i Viteza. Tamara Lujak, Jasmina Hanjalić, Mirko Grdinić, Tihomir Jovanović, Marela Zdenac, predstavili su se kao autori priča u godišnjoj zbirki “Suze za Velosa”, a Tamara i kao autorica sjajne zbirke priča “Vilina planina”. Festival je obogaćen prezentacijom srednjovjekovne muzike i kuhinje, te srednjovjekovnim trgovištem. |
|
Najstariji manstir na Svetoj gori Pridevak najstarijeg, koji se pominje još 1489. godine, pripada Nikolju za koji se, po predanju, veruje da su ga podigli svetogorski kaluđeri koji su se povukli ispred Katalona ili posle Maričke bitke (1381). Sretenje se nalazi na najvećoj nadmorskoj visini (600 m), a Preobraženje je, zbog izgradnje pruge, prešlo, obnovljeno, s leve na desnu obalu Zapadne Morave. Zanimljivo je, još, da je u njemu život organizovan po pravilima monaškog života na Svetoj gori: nema ni parohiju ni imovinu, uloga mu je isključivo misionarska. Za obnovu većine postradalih svetinja najzaslužniji je, između dve svetske vojne, bio episkop Nikolaj Velimirović, potonji svetac. http://www.riznicasrpska.net/riznicasrpska/index.php?topic=161.0 |
|
Nikolje U dvorištu manastirskog kompleksa nalazi se i konak Miloša Obrenovića koji je on lično poklonio manastiru Nikolje u vreme njegove prve vlade. Inače, Miloš Obrenović je bio posebno vezan za ovaj manastir, jer je tu krio svoju porodicu 1813. godine, kada je propao Prvi srpski ustanak. U riznici se čuva i najznačajnija rukopisna knjiga u srpskoj kulturi nastala početkom 17. veka - Karansko jevanđelje. Manastirska slava: Mladi Nikola, 22. maja. |
|
Nikoljsko evanđelje - Hrvatska enciklopedija Nikoljsko evanđelje, ćirilični rukopis na 147 pergamentnih listova, napisan oko 1400. u Bosni, bosanskom redakcijom starosl. jezika, prema vrlo arhaičnom glagoljskom predlošku. Pronašao ga je 1820. V. Stefanović-Karadžić u manastiru Nikolje u Srbiji; objavio ga je u cjelini Đ. Daničić 1864. u Beogradu i, na temelju sličnosti s Hvalovim zbornikom, pretpostavio kako ih je pisala ista ruka. Rukopis je vrlo lijepo iluminiran, u njem su zamjetne osobine zapadnih štokavskih govora (ikavizam), a ima paleografske osobine zapadne (bosanske) ćirilice; prevladava mišljenje da se koristio u Zapadnoj crkvi ili u Crkvi bosanskoj. Od kraja XIX. st. do I. svjetskog rata čuvao se u Narodnoj knjižnici u Beogradu nakon čega je izgubljen; 1966. iznova je pronađen u jednoj privatnoj knjižnici u Dublinu, gdje se i danas čuva uz oznaku »bosanski rukopis«. |
|
Uništena pismena baština Srba U XIX veku razni slavisti i istraživači su razneli mnoštvo rukopisa koji se danas mogu pronaći u Parizu, Beču, Vatikanu, Minhenu, Budimpešti, Moskvi, Sankt Petersburgu, Sofiji itd. Tokom Prvog svetskog rata, a naročito 1915. godine mnoštvo dokumenata su odneli Nemci i Austrougari. Paljevina Narodne biblioteke 6. aprila 1941. godine i kasnija okupacija je sa naših područja odnela sledeću četvrtinu ukupno poznatih rukopisa. Razaranje tkiva i prošlosti jednoga naroda raznošenjem njegovog pamćenja je nastavljeno. O kakvom je značaju reč neka posluži i sledeći podatak. U prethodnom SSSR-u, po popisu iz 1965. godine, od 1493 rukopisna dokumenta u njihovom posedu iz perioda od XI do XIV veka, preko tri stotine rukopisa je srpskih. Rat 1991. godine udaljio je još oko 450 rukopisa od naroda čijoj baštini pripadaju jer se sada nalaze u muzejima drugih država, tako da nam je danas ostalo još oko 1.500 rukopisa i fragmenata koji su razbijeni u mnoštvo zbirki, izložbi, legata, arhiva i čije detaljno popisivanje i utvrđivanje još nije učinjeno. Bjelajac, Branko. Sveto pismo kod Srba. http://www.kocic.net/bjelajac/ |
|
LINKOVI |
|
Bibliografija o Nikoljskom jevanđelju http://www.ff.uns.ac.rs/biblioteka/upoznaj_jednu_knjigu/nikoljsko_jev/bibliografija.html Društvo za proučavanje srednjovjekovne bosanske historije Manastiri Ovčarsko-kablarske klisure http://opusteno.rs/grad-cacak-f93/srpska-sveta-gora-manastiri-ovcarsko-kablarske-klisure-t12223.html Nikoljsko jevanđelje - od originala do digitalne kopije http://eprints.rclis.org/7684/ Povijest Bosne i Hercegovine – Forum http://www.forum.hr/showthread.php?t=213411&page=235&langid=2 |
|
LITERATURA |
|
Beserup, Ivan. Rukopisi na internetu: digitalno vraćanje kulturnog blaga. Novi Sad :Godišnjak biblioteke Matice srpske, 2004. Str. 116-121. Cleminson, Ralph M. Srpsko rukopisno nasleđe na britanskim ostrvima. Novi Sad : Zbornik Matice srpske za književnost i jezik, 1998. Vol. 46, br. 1-3, str. 25-39 - http://scindeks.ceon.rs/ Daničić Đuro. Nikoljsko evanđelje. Beograd : Državna štamparija, 1864. http://reader.digitale-sammlungen.de/en/fs1/object/display/bsb10272494_00041.html (15.05.2015. PDF) Maksimović, Jovanka. Ilustracije mletačkog zbornika i problem minijatura u srednjovekovnoj Bosni. Zagreb : Slovo, 1960. No.9-10 Rujan 1960. http://hrcak.srce.hr/index.php?id_clanak_jezik=21128&show=clanak (14.05.2014. PDF) Mošin, Vladimir. Rukopisi bivše beogradske Narodne biblioteke u Dablinu i u Zagrebu. Sarajevo : Bibliotekar, , 1973. Otašević, Danica. Nikoljsko jevanđelje - od originala do digitalne kopije. Glas biblioteke, 2005, n. 12, pp. 33-46. (15.05.2015. PDF) http://eprints.rclis.org/7684/ Solovjev, Aleksandar. Vjersko učenje bosanske crkve. Zagreb : Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti, 1948. http://www.worldcat.org/title/vjersko-ucenje-bosanske-crkve/oclc/29262621 Speranski, Mihail Nestorović. Zametki o rukopisjah Belgradskih i Sofijskih bibliotek. Moskva : T-vo tip. A. I. Mamontova, 1898. Izvestii Istoričesko-filologičeskago instituta knjazja Bezborodko; tom XVI. Stasov V. Slavjanskij i vostočnvj ornament porukopisjam' drevnjago i novago vremeni, 1884. god. (Izvor: Herta Kuna) |