Treće beogradsko evanđelje
Vaska Sotirov Đukić
|
TREĆE BEOGRADSKO EVANĐELJE |
|
Ne znajući svršenje životu mojemu ................ Najprvo, za moju dušu, gosta Radina, šest sta dukata zlatijeh da se dade na službu božiju ... .............. Ja, gost Radin, ne znaje svršenja životu mojemu – kada li, gdje li, u koje li vrijeme – naredih i sredih i raspisah ostalo pravo imanje moje, sve potpuno, meni za mene, na moju volju, po svem, u svem i posve .... Testament Gost Radin (godina 1466) Vrijeme rasula Crkve bosanske gdje ovaj dokumenat pokazuje da je ostalo samo mutno sjećanje na ideju za borbu protiv ugnjetavanja svake vrste, starješine CB su i sami gospoda koja služe feudalce. Strojnici su napustili svoje hiže i nastanili se na dvorovima plemića, kao gost Radin, koji je počeo kao „krstjanin“ na dvoru Pavlovića u Borču, nakon pet godina kao „starac“ se seli u dvor Blagaj, kod hercega Stjepana, 1450. godine. On je već „gost“ ispred kojeg samo jedna stepenica dijeli do zvanja „djeda“ – episkupa crkve, ali to nije uspio. Iza sebe je ostavio veliko bogatstvo u 5.640 dukata te kao emigrant sa rodbinom i pratnjom otišao u Dubrovnik, gdje su mu garantirali da može ispovijedati „vjeru koju vjeruje“. Nažalost, vjeru su izgubili a neki su prešli na pravoslavlje, neki na islam – kao da je unaprijed gost Radin to i znao. Dizdar, Mak. Stari bosanski tekstovi. Sarajevo : Bosanska riječ, 2012. Str. 240 i 358 |
|
OPIS |
|
Kodeks je izgorio, zajedno sa Daničićevom evanđeljem, 1941. godine, tokom bombardovanja Beograda, kad je zapaljena Narodna biblioteka. Ljubomir Stojanović ga spominje u svom “Katalogu rukopisa Narodne biblioteke u Beogradu” pod brojem 54 (635). Prema podacima, kodeks je bio pisan bosančicom, sačuvano je bilo 136 listova pergamenta koji su bili ispisani jednostupačno, što je bilo tipično za bosanske srednjevjekovne rukopise evanđelja. Bio je prilično oštećen: nije imao početak i kraj, nedostajali su mu listovi iz sredine. Prema Vladimiru Vrani, najviše je ličio na Srećkovićevo evanđelje, te se smatra da potiče na prijelazu iz 14. i 15. vijeka. |
|
VIDI I: |
|
Picasa Album: Tragom pisane baštine BiH: Glagoljica i Bosančica https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/TragomPisaneBastineBiHGlagoljicaIBosancica
Mjesta gdje se sada nalaze bosanski rukopisi https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/MjestaGdjeSeSadaNalazeBosanskiRukopisi
Ukrasi bosanskih rukopisa
Slide prezentacija Tragom pisane baštine BiH: Glagoljica i bosančica http://www.slideshare.net/vaskasotirovdjukic/tragom-pisane-batine-glagoljica-i-bosanica
Mjesta gdje se sada nalaze bosanski rukopisi http://www.slideshare.net/vaskasotirovdjukic/tragom-pisane-batine-bih-mjesta-gdje-se-sada-nalaze-bosanski-rukopisi
http://www.slideshare.net/vaskasotirovdjukic/tragom-pisane-batine-bih-rukopisi-crkve-bosanske |
|
CITATI |
|
Dan kada je stradala Narodna biblioteka Toga jutra nebo nad Beogradom zaparalo je 230 bombardera i 120 lovaca. "Štuke", "junkersi", "meseršmiti", tepihom bombi razarali su zgrade, ulice, trgove... Rasejali strah i paniku, u smrt oterali hiljade naših sugrađana. Oko četiri sata po podne, zapaljive bombe pale su i na adresu Kosančićev venac 14, na dom srpske pismenosti. Požar koji se neumoljivo širio progutao je 300.000 knjiga, 1.500 srednjovekovnih rukopisnih knjiga (mnoge od njih nisu bile proučene), originalne rukopise na pergamentu, povelje, kraljevska, carska i crkvena dokumenta, brojne zbirke turskih rukopisa, stare štampane knjige iz 15, 16. i 17. veka, stare mape, gravire, originalna muzička dela, novine... http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:325811-Dan-kada-je-stradala-Narodna-biblioteka |
|
Gost Radin Pojedini krupni bosanski velikaši koristili su se bez ustručavanja u pregovaračkim i oćenito diplomatskim misijama uslugama visokih starješina Crkve bosanske. U tom su se svojstvu na dvorovima Pavlovića i Kosača često spominjali pojedini krstjani. Najpoznatiji od njih je bio „starac“, a kasnije „gost“ Radin, koji je za svog gospodara Radoslava Pavlovića obavljao razne poslove u Dubrovniku. On je 1437. Prešao u službu Stjepana Vukčića Kosače, koji ga je također raznim poslovima slao kao svog izaslanika u Dubrovnik. On je 1437. prešao u službu Stjepana Vukčića Kosače, koji ga je također raznim poslovima slao kao svog izaslanika u Dubrovnik. U vrijeme otvorenog sukoba herceg Stjepana sa Dubrovnikom, gost Radin je održavao tajne veze sa Dubrovčanima i od njihovih poklona se dobro se obogatio, o čemu svjedoči njegov testament. Imamović, Mustafa. Historija Bošnjaka. Sarajevo . Bošnjačka zajednica kulture Preporod, 1998. Str. 48 |
|
Manuskripti crkvene književnosti U drugoj polovini XIV do prvih godina XV stoljeća nastali su sljedeći manuskripti crkvene književnosti: Četverojevanđelje iz Dovolje, Gilferdingov apostol, Srećkovićevo evanđelje, Ljubljansko bosansko evanđelje (ili Kopitarevo evanđelje), Nikoljsko evanđelje, Odlomak lenjingradskog apostola, Vrutoški rukopis (ili Grujićevo evanđelje), Daničićevo evanđelje (ili Drugo beogradsko evanđelje), Rukopis Krstijanina Hvala, Čajničko evanđelje, Aprakos kneza Lobanova i Evanđelje krstijanina Tvrtka Pripkovića. U prvoj polovini XV do sredine istog stoljeća napisane su u raznim krajevima Bosne i Huma nove knjige duhovne sadržine, poznate danas pod ovim naslovima: Treće beogradsko evanđelje, Mostarski listovi (ili Belićevi odlomci bosanskog evanđelja, odnosno Drugo mostarsko evanđelje), Mletački zbornik (ili Marčijanski rukopis iz Venecije), Odlomci iz Montepardonea, Beogradski apostol, Zbronik krstijanina Radosava i Početije svijeta (ili Plovdivski rukopis). |
|
Narodna biblioteka na Kosančićevom vencu Zgrada nacionalne biblioteke koja se tada nalazila na Kosančićevom vencu tokom bombardovanja potpuno je izgorela, pa se zbog toga taj datum posebno obeležava kao Dan sećanja na stradanje biblioteke u Drugom svetskom ratu. Zapaljive bombe su na tu zgradu pale 6. aprila oko 16 časova, a u požaru koji je tinjao i danima potom, ali koji u opštem metežu niko nije gasio, izgorelo je najmanje 300.000 knjiga. Neprocenjivo kulturno blago srpskog naroda nestalo je tada u požaru, a pored knjižnog fonda od oko 300.000 naslova, izgorelo je i više od 1.000 srednjevekovnih rukopisnih knjiga, kao i originalni rukopisi, vladarske i druge povelje, najrazličitiji dokumenti svetovnog i crkvenog karaktera, značajne zbirke turskih rukopisa. Tom prilikom u požaru su nestale i stare štampane knjige (počev od 15. veka), među kojima su pojedine neprocenjive vrednosti, brojne mape, gravire, originalna muzička dela, takođe dragocena stara štampa i periodične publikacije. http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=272&yyyy=2013&mm=04&dd=06&nav_id=702390 |
|
Zašto nije evakuisana Narodna Biblioteka Srbije 1941. godine?! Svakog 6. Aprila evociramo uspomene na ovaj strašni kulturni genocid i totalno varvarski i ničim opravdani čin tadašnje fašističke Nemačke, bombardovanje i uništenje Narodne Biblioteke na Kosančićevom Vencu u Beogradu. Medjutim malo je poznata činjenica da je Narodna Biblioteka još 1. Aprila 1941. godine bila spremna za evakuaciju i sve knjige i ostale pisane dragocenosti od neprocenjive kulturne vrednosti su popisane i pripremljene za dislokaciju. Tadašnji ministar prosvete Kraljevine Srbije zabranjuje evakuaciju i posle se sve pretvara u prah i pepeo. |
|
LINKOVI |
|
Bosnian Kingdom - Bosansko kraljevstvo https://www.youtube.com/watch?v=5tlQI836LJw "Hod vijekovima" - Srednjovjekovna država Bosna https://www.youtube.com/watch?v=l5z_FuLSsaE The Real Bosniak History In Photo's https://www.youtube.com/watch?v=aHMPEcGnHq8 Srednjovjekovna Bosna http://www.camo.ch/bih/srednjovjekovna-bosna/ Srednjovjekovna Bosna od 700-1463 http://www.bosanskehistorije.com/srednjovjekovna Srednjovjekovna Bosna – Traganje za identitetom Srednjevjekovno razdoblje. Pisana književnost |
|
LITERATURA |
|
Dizdar, Mak. Stari bosanski tekstovi. Sarajevo : Svjetlost, 1971. http://makdizdar.ba/stari-bosanski-tekstovi/ http://bs.scribd.com/doc/181015953/Stari-bosanski-tekstovi-docx Kuna, Herta. Hrestomatija starije bosanske književnosti. Vidi u: Nakaš, Lejla. Hrestomatija iz historije književnog jezika, I dio ; za internu upotrebu. http://www.scribd.com/doc/117438839/Hristomatija-I ; (12.03.2014.) Kuna, Herta. Srednjovjekovna bosanska književnost. Sarajevo : Forum Bosnae , 2008. Vol. 45/08., 383 str. + ilustracije http://www.ifbosna.org.ba Lavrov, P.A. Paleografičeskoe obozrenie kirilovskago pis'ma. Petrograd : Izdanie Otdelenija russkago jazyika i slovesnosti Imp. Akademii nauk, 1914. Vidi u: Enciklopedija slavjanskoj filologii, Sankt Peterburg, vyp. 4, I Stojanović, Ljubomir. Katalog rukopisa Narodne biblioteke u Beogradu. Beograd : Kralj.-srpska drž. Štamparija, 1903. http://catalog.hathitrust.org/Record/000275055 Vrana, Vladimir. Književna nastojanja u srednjovječnoj Bosni. Sarajevo : Napretkova „Povijest hrvatskih zemalja“, 1942. |