Makaronat

[Catherin Bergan]

Dietologtkan nj pyetje me t ciln prballen gjithmon: a jan makaronat e shndetshme? S pari duhet t themi se qndron nj mit se makaronat nuk jan aspak t shndetshme. Por prkundrazi, ky produkt mund t jet pjes e nj diete t shndetshme dhe adhuruesit e makaronave, duhet t gzohen.

Studimi i botuar s fundmi n revistn Frontiers in Nutrition, q tregon se makaronat mund t jen pjes e nj diete t shndetshme, sht patjetr nj lajm i mir pr ata q i adhurojn por edhe jan n diet. N fakt, nse ha makarona n sasi t limituara, ka m pak t ngjar t konsumoni tepr sheqer dhe yndyr.

Makaronat bhen nga nj brum pa maja, me miell gruri t ngurt t przier me uj ose vez. Mund t gatuhet i freskt (Pasta Fresca) ose i thar (Pasta Secca). Dhe kjo vjen n nj larmi t formave. Ka m shum se 350 lloje t ndryshme makaronash - nga spageti, linguini dhe fettuccine te rigatoni, ravioli, penne, orecchiette etj.

do lloj makaronash mund t jet pjes e nj diete t shndetshme. Sekreti i ngrnies s shndetshme t makaronave nuk sht lloji i tyre, por mnyra se si i prgatisni ato dhe sa hani, informon dritare.net.15 gram karbohidrate dhe 80 kalori pr racion, ky sht udhzuesi pr t ngrn makarona n nj mnyr t shndetshme./L.F-dritare.net

Nj nga patogjent m t zakonshm t ushqimit q mund t rritet n makaronat e vjetra sht cereus, i cili mund t shkaktoj ngre, t prziera, diarre dhe t vjella. N raste t rnda, kjo baktere madje dihet se shkakton vdekjen .

Nse hani makarona t vjetra q prmbajn prbrs t tjer, si mish, vez ose produkte qumshti, ka m shum gjasa t ekspozoheni ndaj mikrobeve t tjera t zakonshme si Salmonella, Campylobacter, Clostridium ose Listeri.

Spageti sht nj makarona e gjat, e holl, e fort, cilindrike.[1] sht nj ushqim baz i kuzhins tradicionale italiane. Ashtu si makaronat e tjera, spageti prbhet nga gruri i bluar, uji dhe ndonjher pasurohet me vitamina dhe minerale. Spageti italiane zakonisht prodhohet nga bollguri i grurit t fort. Zakonisht makaronat jan t bardha sepse prdoret miell i rafinuar, por mund t shtohet mielli i grurit.[2] Spagetoni sht nj form m e trash e spagetit, ndrsa spagetini sht nj form m e holl. Capellini sht nj spageti shum e holl, e njohur ndonjher n gjuhn e folur si "makarona e flokve t engjjve", ndrsa Vermicelli i referohet gjersive t ndrmjetme, q ndryshojn midis Shteteve t Bashkuara dhe Italis.

Fillimisht, spageti ishte dukshm i gjat, por gjatsit m t shkurtra fituan popullaritet gjat gjysms s dyt t shekullit t 20-t dhe tani ato jan m t disponueshme n gjatsi 25-30 cm. Nj shumllojshmri e pjatave me makarona bazohen n t dhe shpesh shrbehet me salc domate, mish ose perime.

T gjitha llojet e makaronave prmbajn fibra, por integralet kan m shum. Fibrat nevojiten pr t nxitur tretjen dhe pr t siguruar shndet t mir t zemrs dhe enve t gjakut. Sipas specialistve t shndetit, nj porcion me makarona integrale i jep trupit 25 pr qind t fibrave q duhet t marr do dit. Makaronat e bardha kan m pak fibra, prandaj rekomandohet t zgjidhni makaronat integrale pr t maksimizuar vlerat ushqyese q mund t merrni nga ky ushqim.

Duhet t kufizoni kolesterolin dhe natriumin n dietn tuaj, sepse ojn n smundje t zemrs dhe probleme t tjera shndetsore. Makaronat jan natyralisht nj ushqim pa kolesterol dhe me shum pak natrium. Kshtu q zvendsimi i ushqimeve t pasura me kolesterol dhe natrium me makarona integrale sht nj mnyr pr t shmangur rreziqet q vijn nga kta prbrs. Nse nuk i shtoni shum krip ujit ku zieni makaronat, do t ishte nj avanazh m tepr.

Nse do t thoshim s makaronat kan nj sekret, ai sht pikrisht koha e zierjes s tyre. Pasi makaronat hyjn tek ato ushqime t cilat e kan kohn e gatimit shum t prcaktuar. Zakonisht ajo tregohet tek paketimi kur i blini, por nj informacion t prgjithshm mbi kt sekret gatimi do kuzhinier i mir duhet ta dije.

DHE MAKARONA NAPOLETANE, KUR MBRRITI? Mes 1200-s dhe 1300-s Gjenova prodhonte sasi t mdha t makaronave t thata, ndrsa n Napoli kalimi i makaronave n nj ushqim popullor ndodhi vetm n fund t 1500, kur filloi t shitej n kioska prgjat rrugve dhe hahej me duar , e but ose e stazhonuar me djath. Ndrsa domatja u bashkua me spagetin vetm n vitin 1800, kur domatja dhe borziloku dhe me pak krip u kthyen n ushqimin e zgjedhur nga prodhuesit napoletan pr makaronat : nj risi,pasi duke par qcpica do t fillonte t kombinonte vetm domaten me mozzarelln n gjysmn e shekullit.

GATIMI ME KMB. Studiuesjai italiano-amerikane Julia della Croce tregon se deri n shekullin e nntmbdhjet prodhimi i makaronave u besohej puntorve kmbzbathur q ishin n ritmin e muziks s mandolins: zgjati deri sa Mbreti i Napolit, Ferdinand II (1830-1859) , mendoi se do t ishte m mir t punsonte nj inxhinier pr t hartuar nj sistem t ri, m higjienik.

SI T NJOHSH CILSIN E MAKARONAVE? Jan t pakt 3 parametra t cilat duhen marr n konsiderat pr nj past cilsore. s pari sht cilsia e proteinave: prmbajtja minimale duhet t jet 10.5% (11.5% pr makaronat me grur integral).

Kur mbi etiket ka nj vler proteinike prej 13.5% kjo do t thot se sht nj miell shum i mir. Elementi i dyt sht vizatimi: m e mira sht br me fije bronzi. Pastaj sht temperatura e ciklit t tharjes, q nuk sht n etiket, por sht nj tipar i rndsishm, sepse varet nga karakteristikat fizike dhe ushqyese t makaronave. Shum pastaj thon pr ujin n gatim: aq m shum e qart sht ((prve glqeres), m pak niseshte dhe proteina ka humbur brumi gjat procesit t gatimit.

USHQIM PR EKSPLORUESIT. Makarona e that, fal aftsis s ruajtjes ka ndihmuar paraardhsit tan pr t njohur botn: ishte nj burim kalorish dhe substancash ushqyese q mund t transportoheshin n distanca t gjata pa ndryshuar. makaronat mund t gatuhen me disa lloj vajrash e krip, perime e zarzavate, mish ose peshk, pr nj vakt t kndshm.

PRBRSIT. Gruri i fort sht prbrsi kryesor i makaronave. Nj grur me cilsi t mir duhet t ket nj pjes t niseshtes dhe proteins pr t siguruar formimin e nj brumi t mir, si edhe garancin pr gatimin.

Bordo sht nj revist dedikuar 100 prqind artit dhe mods, stilit t jetess dhe karriers.E prmuajshme, n 100 faqe Bordo sjell personazhe q shprehen prmes fjals, intervista t trajtuara me kujdes dhe sesione fotografike dedikuar figurave m n z t momentit!

Nuk sht e vrtet q makaronat t shndoshin. sht e vrtet q t shndosh gjithka q i hidhet, duke mos konsideruar q shpesh nj pjat pastshut, e przier mir, prbn nj pjat t mir dhe t vetme t ekuilibruar.

Nevojitet q t hiqet bindja se orizi sht m i prshtatshm pr dobsim sesa makaronat: orizi ka t njjtin numr kalorish. Duke i dhn preferencn lngut t zier q mund t mbahet n frigorifer, t cilit i shtojm lng perimesh, njsoj si pr makaronat.

N kt drejtim do t na duhet ta konsumojm n sasit e duhura, ta kombinojm me ushqimet e duhura dhe m n fund t dim ta gatuajm n mnyrn e duhur. Jo t gjith e din, pr shembull, q makaronat al dente treten m mir.

Kjo ndodh sepse makaronat n mbrmje favorizojn sintezn e insulins dhe pr rrjedhoj edhe prthithjen e triptofanit, nj pararends i aminoacideve t serotonins ose hormonit t humorit. Por edhe melatonina e cila rregullon gjumin dhe zgjimin.

N periudhat e agjrimit apo mugess s gjat t ushqimit, organizmi prballet me sfida t ndryshme, si jan nevoja pr energji t vazhdueshme dhe menaxhimi i ndjesis s uris q mund t forcohet gjat orve t gjata pa ushqim.

S pari, makaronat jan nj burim i shklqyer i karbohidrateve komplekse, t cilat jan esenciale pr t ofruar energji t qndrueshme gjat dits. Karbohidratet komplekse hidrolizohen ngadal, duke siguruar nj lirimin e ngadalt t glukozs n gjak, kjo do t thot energji m t qndrueshme dhe menaxhim m t mir t ndjesis s uris. Gjthashtu makaronat jan nj burim i mir i proteinave, kujdesuni t zgjidhni gjithnj ato me sasi t lart proteine.

Kur bhet fjal pr shembuj konkret t gatimeve me makarona q mund t ofrojn diversitet n dietn e agjrimit, lista e formave, llojeve, kombinimeve dhe gatimeve mbetet e gjat. Ne kemi przgjedhur disa lloje makaronash t shijshme me prmbajtje karbohidratesh t mira dhe proteina t larta. Pra nse po krkoni vaktin e shpejt kt periudh, zgjidhni spagetit me 14% protein nga Pasta Diamond. Makaronat e tyre me grur t plot jan nj zgjedhje fantastike pr ata q krkojn nj burim t mir t fibrave dhe vlerave ushqyese, t cilat ndihmojn n menaxhimin e uris dhe mbshtesin sistemin trets.

Nj recet e shpejt dhe e thjesht q mund t provoni sht Spageti me perime t stins. Kjo pjat jo vetm q sht e pasur me karbohidrate komplekse nga makaronat, por edhe ofron nj sasi t mir t vitaminave dhe mineraleve nga perimet. Prgatitja sht e thjesht: ziejini makaronat sipas udhzimeve n paketim, shtoni perime t freskta ose t ngrira q keni n frigorifer, dhe prfundoni me nj lug vaj ulliri pr nj shtes t shndetshme yndyrnash.

Pr ata q preferojn nj shije m t leht shoqruese, nj tjetr sugjerim sht sallata a ftoht me pene. Sipas sugjerimeve t ekspertve n Pasta Diamond kt recet mund ta prgatisni duke ndezur furrn n 180 grad, ndrkoh zieni makaronat pr 2 minuta m pak se udhzimet e paketimit. Pr t prgatitur salcn shkrini 25 gr gjalp, shtoni 25 gr miell dhe gatuajin it gjitha pr 1 min, shtoni edhe 300 ml qumsht dhe pak djath n fund. Makaronat e kulluara bashk me salcn bashkojini n nj tav dhe futini t piqen pr 15-20 minuta. Shijojini t ftohta bashk me ushqime t tjera.

I njohur si 'Citt della Pasta' (Qyteti i Makaronave), Gragnano n rajonin e Campania t Italis u b i famshm n fund t viteve 1700 pr 'arin e bardh' ose makaronat e tij. Gati 70% e popullsis s Gragnano-s n at koh ishte e prfshir n sektorin e makaronave dhe 100 mij kg makarona prodhoheshin do dit.

Tradita e prodhimit t makaronave t thata t qytetit daton shum m larg, megjithat, sipas profesorit dhe historianit Giuseppe Di Massa, president i Centro di Cultura e Storia di Gragnano e Monti Lattari Alfonso Maria Di Nola (Qendra pr Kulturn dhe Historin e Gragnano dhe Malet Lattari), i cili citon dokumente q datojn n vitet 1200 q flasin pr prodhimin e seccatas, ose makaronave t thata. N t njjtn koh, mjeku personal i mbretit William II t Siilis, Giovanni Ferrario, i cili ishte gjithashtu profesor n nj shkoll mjeksore n Salerno, Itali, shpalli prfitimet e makaronave t thata t Gragnano-s, duke i kshilluar pacientt me ethe tifoide t han al dente vermiculos (paraardhsi i vermielit, nj makarona e gjat pak m e trash se spageti ).

3a8082e126