Bu "tanımsız terim" kavramı genellikle yanlış anlaşılıyor.
Tanımsız terimlere karşılık gelen kavramlar
sisler içinde kalmış, zihinde canlandırılması zor kavramlar değildir.
Aksine; çoğu zaman, apaçık kavramlardır.
Hadi "nokta"yı canladırmak zor diyelim.
Ama; "doğru" deyince, "düzlem" deyince
Öklit Geometrisinde apaçık nesneler zihnimizde canlanır.
"Tanımsız" derken, "bu kavramı bir tek önerme ile tanıtamayız" demek isteriz.
"Uzay" denilince, Öklit Geometrisi içinde düşünen birinin aklına
genellikle, o tarif ettiğin, tüm varlıkları kapsayan üç boyutlu sonsuzluk gelir.
Bunun içinden varlıkları attığımızda geriye "üç boyutlu Öklit uzayı" kalır.
Bu da; dediğin gibi apaçık bir kavramdır.
Ama; "Uzay tüm noktaların kümesidir." önermesi tek başına bu kavramı tanımlayamaz.
Bu önermeyi söze dökerken, belki de, bir yandan elinle o uzayı gösteriyorsundur.
Sözler yetmemekte, soyutlamadan yardım beklemektesindir.
Kaç boyutlu uzaydan söz ettiğimiz belli değildir.
Hangi uzaydan söz ettiğimiz belli değildir.
İfade, bir çok gizli kabule dayanır.
Bu yüzden tanımsız diyorum.
-------------------------------------------------------------------------------
"Nokta, doğru, düzlem, uzay, ... terimleri
tanımsız terimlerdir." demek yerine;
"Bu terimler genellikle tanımsız olarak alınırlar."
demem gerekirdi.
Bu daha kolay anlaşılır olurdu.
Bir tanımda geçen tüm terimlerin tanımlanmış ya da
bilinen terimler olması gerekir.
Bir tanımı ele alıp buradaki terimleri tanımlaya tanımlaya
gittiğimizde, bir yerde tıkanırız.
Eldeki son tanımda geçecek bazı terimleri tanımlayacak
terim bulamayız. İşte bu noktada o terimi tanımsız olarak alırız.
Nokta, doğru, düzlem, uzay terimlerinin tanımsız olarak alınması;
diğer kavramları tanımlayabilmemizi kolaylaştırır.
"Bunlar; zihinde tasarlanması çok kolay olan apaçık kavramlara karşılık gelirler.
Tanımlamaya kalkışarak işleri zorlaştırmanın gereği yoktur." diye düşünülür.
Nasıl, "aksiyom"lar "apaçık doğru"lar olarak kabul edilip ispat gerektirmiyorsa;
"tanımsız terimler" de "apaçık kavramlar" olarak kabul edilip tanım gerektirmez.
Tanımsız terimleri, daha üst kavramlarla, tanımladığımızı düşünebiliriz.
Örnekler:
1. Uzayda, farklı iki noktadan eşit uzaklıkta bulunan
noktaların kümesine düzlem denir.
(Burada, "uzay" terimi tanımsız olarak alınmıştır.
"uzaklık" terimi "uzaklık aksiyomu"na dayanılarak tanımlanmıştır.
"eşit" terimi tanımsız olarak alınmıştır.)
2. Paralel olmayan farklı iki düzlemin kesişim kümesine doğru denir.
(Burada "düzlem" terimi tanımsız olarak alınmıştır.
"paralel olma" teriminin tanımlandığı düşünülmüştür.)
3. Kesişen iki doğrudan birinin üzerindeki noktalardan
diğerine çizilen paralel doğruların kümesi ile bu doğruların kümesinin birleşimine
düzlem denir.
4. Bir doğrunun üzerindeki noktalardan,
bu doğruyu kesen bir düzleme paralel olarak çizilen düzlemlerin kümesi ile
o düzlemin birleşimine uzay denir.
Bu tanım denemelerini ben yaptım.
Ama; hepsi kusurludur.
Merak edenler üzerlerinde düşünsün.
Kusur bulunamayanlar olursa tanım olarak kabul ederiz.:)
Şunu söylemek istiyorum:
Nokta, doğru, düzlem, uzay gibi terimlere karşılık gelen,
geometrinin temel kavramlarını tanımsız olarak alırız.
Bunlar apaçık kavramlardır.
Tanımlamaya kalkıştığımız zaman hata yapabiliriz.
Önemli olan, bir terimin karşılık geldiği kavramın
ne olduğunun zihinlerde tam olarak tasarlanmasını sağlamaktır.
Fazlası, laf ebeliği olur.
-----------------------------------------------------------------------------------------
1. tanımda benim bulduğum bir kusur şu:
Burada düzlemi üç boyutlu uzaydan bağımsız olarak
tanımlamış olmuyoruz. Üç boyutlu uzayın bir alt kümesi
olarak tanımlıyoruz.
Halbuki; düzlemi tanımlamak için üç boyutlu uzaya
ihtiyaç duymamalıyız.
Sevgiler.
Not : Düzlemde doğruyu da bu biçimde tanımlayabileceğimize dikkat edin.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
3. tanımda benim bulduğum kusur:
Bir doğruya dışındaki bir noktadan çizilen paralel doğruyu,
bu doğru ile bu noktanın belirttiği düzlemde tanımlarız.
Yani; tanımladığımı düşündüğüm düzlem kavramını,
farkına varmadan, kullanmış oluyorum.
2. tanımdaki kusurun 1. ile aynı olduğu;
4. tanımdaki kusurun da 3. ile aynı olduğu görülür.
Benim göremediğim başka kusurları belirtecek olan
arkadaşlarım, önemli katkı yapmış olurlar.
------------------------------------------------------------------------------------------------