Domen Adlar Sistemi
Leana Eckes
Domen adları İnternetin vacib bir hissəsidir. Adlar olmadan insanlar hansı kompüterin Microsoft veb serverini, hansının provayderinin poçt serverini xatırlamaq çətindir. Domen adları, məhsul və xidmətlərin marketinqi və təşviqi üçün də getdikcə daha vacibdir. Bununla birlikdə, domen adları unikaldır, məhsul və xidmətlər üçün marka adları həmişə unikal deyil. Bu, tez bir zamanda münaqişəyə səbəb olur.
İnternetdəki kompüterlər bir-biri ilə ünsiyyət qurmaq üçün rəqəmli ünvanlardan, IP ünvanlardan istifadə edirlər. Adları insanların xatırlaması daha asandır. Orijinal sistem yalnız bütün adların və IP ünvanların siyahısı olan bir mətn faylı idi. Bu, indi Domain Adlandırma Sistemi və ya DNS ilə əvəz edilmişdir.
Tezliklə bir ad sistemi tətbiq olundu. Hər bir kompüterə unikal bir ad verildi və bütün kompüterlərin adı və ünvanı kompüterin bir yerində sadə bir mətn faylında qeyd edildi. Bu fayl, hosts.txt, az əhəmiyyət kəsb etsə də, bu gün də mövcuddur.
XNUMX-ci illərdə İnternetdə kompüterlərin sayı sürətlə böyüdü hosts.txt yanaşma artıq qarşılana bilməz. Yeni əlavələrin adlarını izləmək artıq çətin idi və fayl o qədər böyüdü ki, ünvanları axtarmaq çox yavaş oldu. Bu problemi həll etmək üçün Paul Mockapetris İnternetdə yeni, ölçeklenebilir bir kompüter adlandırma sistemini təqdim etdi. Bu bildiyimiz kimi Domain Adlandırma Sistemi və ya DNS oldu.
Hər bir (alt) domen bir sıra adları ehtiva edir, məsələn və ya mail.physics.stanford.edu. Daha sonra IP adları bu adlarla əlaqələndirilə bilər. Addan IP adresinə tərcümə sözdə ad serverləri tərəfindən həyata keçirilir. İerarxik quruluşa görə, indi bir ad serverinin maths.stanford.edu daxilindəki bütün adları idarə etmək, başqa bir ad serverinin isə fizika.stanford.edu daxilindəki bütün adları idarə etmək mümkündür. Bundan əlavə, stanford.edu üçün bir ad serveri var ki, bu da öz növbəsində hansı alt alt domenlərin mövcudluğunu nəzarətdə saxlayır.
Tutaq ki, bir istifadəçi www.maths.stanford.edu IP ünvanını bilmək istəyir. Bu məqsədlə, onun kompüteri .edu üst səviyyəli domenin adlandırma serverini (qondarma kök adı serveri) məsləhət görür. Bunun stanford.edu domenindəki bir ad olduğunu görür və tələb olunan kompüteri həmin domenin adı serverinə yönləndirir. Bu ad serveri riyaziyyat alt domeninin olduğunu görür və öz növbəsində müvafiq ad serverinə istinad edir. Bu ad serveri öz domenində bir ad olduğunu görür və müvafiq IP adresini geri bildirir. Bu yolla, heç bir ad serverinə bütün DNS haqqında bütün məlumatları izləməyə ehtiyac yoxdur.
Əmtəə nişanı hüququ ticarət nişanının sahibinə ticarət zamanı ticarət nişanının istifadəsinə qarşı tədbir görmək hüququnu verir. Marka olan bir İnternet domen adının satılması markanın istifadəsi kimi görülə bilər və ticarət markası sahibi buna görə qadağan edə bilər. Bir çox domen adları ticarət markası sahibləri tərəfindən bu şəkildə iddia edilmişdir.
Hollandiyadakı ən məşhur hadisə Namespace şirkətinə aiddir. Bu şirkət bütün növ brendlər, məşhur hollandların adları və hər cür ümumi sözlər daxil olmaqla, təxminən 45.000 domen adını qeydiyyata almışdı. Sözügedən ticarət nişanlarının ticarət nişanı sahibləri eyni vaxtda təxminən 160 iddiaçı ilə birlikdə bir sıra məhkəmələrdə bu adları tələb edə bilmişlər. Daha sonra 45.000 ikinci səviyyəli domen adının qeydiyyatı üçün yüksək səviyyəli administratordan qanun layihəsi gəldi və şirkət tez bir zamanda bunun üçün iş gördü.
Bu məsələ də beynəlxalq rol oynayır. Vəziyyət daha da pisdir, çünki Hollandiya ticarət markasının sahibi Hollandiya ticarət nişanını ABŞ-da domen adı kimi qeydiyyata alan bir Amerikalıya qarşı tədbir görə bilərmi? Əgər belədirsə, ABŞ-da hökmü necə icra edə bilər?
AzScienceNet elm kompüter şəbəkəsində e-poçt xidməti yaradılmışdır. AzScienceNet şəbəkəsinin verilənləri emal mərkəzində e-poçt xidməti üçün Mail-server quraşdırılmış və işə salınmışdır. Mail-server AzScienceNet şəbəkəsinin istifadəçilərinə xidmət edir. Mail-serverdə istifadəçilərə poçt qutuları yaratmaq, dəyişikliklər etmək üçün CommuniGate Pro proqram təminatı quraşdırılmışdır. 2017-ci ilin əvvəllərində isə Mail-serverdə təkimləşdirmə işləri aparılmışdır və @ab.az domen adı @science.az domeni ilə əvəz olunmuşdur. AzScienceNet şəbəkəsinin xidmətlərindən istifadə edən AMEA-nın institut və təşkilatlarının sayı 46-dir. 6500-dən çox fərdi kompyuter AzScienceNet şəbəkəsinə qoşulub. Hazırda e-poçt xidmətindən yararlanan istifadəçilərin sayı isə 1830-dür. Onların hər birinə Mail-serverdən 1Gbayt yaddaş həcmdə poçt qutusu yeri ayrılmışdır.
Elmlər Akademiyasının hər bir təşkilatı üçün ayrıca domen yaradılıb. Yeni domenlərin qeydiyyatı ilə əlaqədar İnformasiya Texnologiyaları İnstitutuna müraciət etmək lazımdır. İstifadəçi öz kompyuterində poçt proqramını işə salmaq üçün aşağıdakı parametrlərdən istifadə etməlidir:
Poçt qutusunu məsafədən yoxlamaq mümkündür. Bunun üçün ünvanına daxil olmaq lazımdır. Elektron poçt xidmətinin veb-interfeysinə daxil olarkən, istifadəçi adınızı, parolunuzu və təşkilata məxsus olan domen adını seçib sistemə daxil ola bilərsiniz.
.GOV.AZ (Government.az) Dövlət orqanlarının internet informasiya resurslarının adlandırılması üçün ayrılmış xüsusi domen zonasıdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 31 mart tarixli 91 nömrəli qərarına əsasən GOV.AZ domeninin inzibatlaşdırılmasını, *.GOV.AZ subdomenlərinin qeydiyyatını, habelə GOV.AZ domeninin DNS-nin fəaliyyətini XDMX-nin Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyi həyata keçirir.
3a7c801d34