Nga'unu

[f.sione]

Logic Model:
Kau memipa kole keu fktulou mo kimoutolu kau taukei he
ngaahi mala’e kehekehe ‘oku mou fua fatongia mei ai.Pea
tapu mo kimoutolu fanga tokoua mo tuofafine ‘oku tau
fevahevahe’aki he ngaluopeni. Kae ata mu’a kiate au keu
ki’i lafo atu ki he Kaveinga ‘o hono fokotu’u ‘o e
TCWInc ‘a ia ‘oku felave’i pea moe visone ke teke’i
pe feinga’i ke nga’unu kimu’a ‘a e tu’unga
fakaako, sosiale, fakapa’anga, mo’uifakasino,
mo’uifaka’ulungaanga, fakalaumalie etc ‘a kitautolu
Tonga ‘oku fokoutua ‘i Wellington.Koe ngaahi me’ani
kotoa ‘oku fakamatala’i ia he concept of
interconnectedness and interdependence ‘a e kau Maori mo
kitautolu Tonga ‘a e ‘enau felave’i ‘o ‘ikai
malava kenau mavahevahe he ‘oku nau fepikingaki pea ko
hono tokangaekina kinautolu (lotu, ako, sino etc) kuo pau
koa ko siofi pea ohofi fakalukufua pe holistic approach
hange koe taukave ‘a ha’a taukei he mala’e ‘o e ako,
lotu, fuhu he he he etc. Ki’i fakatata ‘aki ‘eni
‘oku uesia ‘a e kupu ‘o e ola lelei ‘o e tu’unga
fakaako kapau ‘e mahamahaki ‘a e sino mo vaivai e ivi
fakapa’anga koe fktatata pe ‘eni. ’Oku pehe koa he kau
fakatotolo kihe mo’ui moe ako koe “outcomes gap”
“distribution gap” pea moe “gradient gap” ‘oku
‘ilonga mo uesia taha ia he kau Mauli, Kakai mei he
‘Otumotu kau ai kitautolu Tonga pea mo kinautolu low
income earners.

Kaikehe, kuo lava e phase uluaki ‘o e fokotu’u e Visone
‘o fakamohe mei ‘Ulu.

What next?
Te tau a’u fefe ki ‘Ulu kau tangata mo fafine?
Fakamolemole atu ki he komiti ngaue ‘o e TCWInc na’a kuo
ou halaloto’api atu pe kaaimu’a pe fiepoto atu homou
fatongia.

Ka koe’uhi koe fiema’u ketau mateuteu ki he nga’unu
pea ‘oku ‘oatu ‘a e langolango koe teuteu ki hono toho
hotau vaka.
Koe sio fakafo’ituitui ‘a‘aku fangatokoua mo tuofafine
ko’etau pehe pe nga’unu kuopau ke taungaue’i ke
nga’unu taimi taha ‘a e ako, sino , income etc he taimi
pe ‘e taha. Koe’uhi ‘e malava ke fakafe’atungia’i
lahi he ngaahi kupu fekau’aki ‘a e hange ko’eni ‘e
faingata’a ha’atau teke ke ola lelei ‘a e ako ha
ki’i tamasi’i kapau koe ‘atakai fk’aho ia ‘o e
ki’i tamasi’i koe kavamalohi, fuhu, fiekaia etc. Koe ha
koa te tau fakahoko ke tokoni’i’aki ‘a e ki’i
tamasi’i ako Ko ‘etau totongi ‘ene ako? Pe koe
‘oange ha me’akai e ki’i famili? Koe fakasi’isi’i
e kona? Koe tali ki ai ‘oku ‘ikai keu ‘ilo ia ‘e au.

Koe fakalangatalanoa ‘oku hange koe kaveinga Logic Model:
Neongo ko’eku sio fakaeau ‘oku unrealistic ke tau
address ‘a e ngaahi me’ani he taimi pe ‘e taha. Ka koe
taha ia he ngaahi challenges kiate kitautolu he kuo tau
pole ke nau nague’i e fakakaukau ‘o e nga’unu Kapau
‘e a’u ‘etau vivili ki ha logic model tene challenge
‘a e tu’unga ‘o e ngaue ‘a e ngaahi Siasi fakalotu
pe ‘angafkfonua. So be it ‘o hange koe lau ‘a e
kauleka he ko’etau kaveinga ketau nga’unu ke a’u ki
‘Ulu.

Kau tangata mo faffine mou ki’i fekumi atu ke tau
lukuluku fakakaukau pe koe ha koa ha Model tene lava ke
popou’i mo huluhulu hala mai kiate kitautolu ketau a’u
ai ki ‘Ulu.
Ko hono lotua ia ‘ona ‘Isileli koe me’a pau ia pea
‘oku tonu ke faifaka’aho. Ka ‘oku talamai kuopau ke
ngaue’i e lotu. Pea koe faka’ilonga ‘o e ngaue koe
nga’unu.

Fokotu’u atu Soaia ke tuku’I mai ki he kau memipa ketau
ki’i talatalanoa’I e kaveinga ni he toenga atu ‘o e
ta’u ni hei’ilo na’a ‘au mai ‘a e 2008 kuo feunga
‘a noa ha ngaahi fo’i lango ke toho’aki hotau vaka ki
tahi.

Fkmolemole atu na’a kuo ou ngali fiepoto mo kaaimu’a atu
ka koe mateaki’i pe ‘a e kaveinga ngaue kuo fkmohe mei
‘Ulu

Sione Feki

[TCW Inc]

'Io Sione, ka he 'ikai te ke toe kole fakamolemole koe 'i ha fa'ahinga
tafa'aki, he ko e kaveinga totonu 'ena ia 'o e ki'i ualolo'anga´ ni,
pea 'oku tonu 'aupito ho'o ngaahi fokotu'utu'u, pea 'oku ou tui 'oku
'alunga fataha 'ena mo e konga 'o e ngaahi misi na'e ki'i faka'ali mai
'e 'Isi kimu'a (somewhere here).

'Oku fai foki 'a e kole ke set up ha emails 'a kinautolu kau memipa
'aia 'oku te'eki ke nau access ki he ngaahi fokotu'u lelei ko'eni 'oku
ke fa'a tökaki mai, he 'oku totonu ke nau ki'i lika ki he ngaahi fo'i
moana ko'eni mo fai ha ngaahi fekumi ki ai ke ki'i mateuteu ki ha'atau
fa'ahinga fakataha etc.

'Oku 'iai foki 'a e mo'oni lahi 'i ho'omo talanoa fakafaikava mo Sione
Tukia, ko e solova'anga 'o e palopalema 'e pau ke keli ki hono
tupu'anga 'o ta'aki-fu'u hake mo e aka, kae ma'u ha maama e! 'Io, ko e
palopalema 'o e foha´ he ako, 'oku mahino mai ko e tefito'i palopalema
ia 'a e tangata'eiki fa'afaikava ma'upë, mei 'api, ka 'oku 'ikai ko e
foha 'i 'apiako´. Ko ia, ko e solova'anga, 'e fai ia ki 'api, ka kuo u
tui, 'e lava 'a e ngaahi palopalema lahi ia 'o solova pe heni, kapau
'e access 'a e si'i kau tauhi fanau 'oku nau kei fakaehaua mo pule
fakatikitato (fakasiokita) hono fakalele 'o e famili 'o 'ikai 'oange
ha ki'i faingamalie kihe fanau ke nau kau mai hono fakalele 'o e famili
´. Ko e konga 'eni 'oku mahino ai 'a e palanisi 'a e mo'ui faka-
temokalati (neongo ko e issue lahi makehe 'eni ia) ka te tau ngaue'aki
pe ia 'i hono konga lelei (positive perspective) pe. Kaekehe, 'e hoko
pe 'etau ki'i polokalama´ ni ko ha solution faka-kosilio nai kia
kinautolu 'oku fu'u siokita 'aupito - hangë ko 'eku fa'a fanongo he
taimi lahi, 'oku fiekai mä 'a e fanau ia, he kuo nau fo'i he kai
manioke pongipongia, hangë ha fu'u kolisi ako nofo-ma'u (eg Toloa) kae
'ikai ma'u 'a e fo'i-mä ia ko e ifi-tapaka 'a e motu'a ia - so silly
e!

Kaekehe, ko e ki'i tapou ia ki he 'Nga'unu' - "si'i pe lele 'a e
kaiha'a kae fai" ko principle foki ia 'o e 'Nga'unu' pea hangë ko e
talanoa 'a e kau leka he lova 'a e ki'i hea - luelue pe 'a kaimapu ia!
Ko ia, 'oku fai atu 'a e fakamalo Sione ki he teke-ngaue 'oku fai, he
ko e mo'oni, neongo koeha 'a e lahi 'o ha ki'i ngaue 'oku fai, kehe ke
fai ma'u pe and at the end of the whole year, it would become a big
well known solution - pehë pe foki 'a e tapou ki he'etau fanau ako, ke
fai ma'u pe 'a e homework he 'aho kotoa, 'o 'oua 'e tuku ki he
momeniti faka'osi, he ko e founga ia 'e ma'u ai ha ola lelei´.

[Faapoi Uvea]

Malo mu'a kau tangata e vavae mai ho'omou ngaahi 'ai'anga 'ilo ke fai mei ai 'e tau langa ngaue mo fepoupouaki koe'uhii koe kaha'u hotau Tonga 'i Uelingatoni. Koe faka'amu pe ke hoko 'ae ngaahi felingiaki pe fevahevahe 'aki he fakalangatalanoa ko'eni, koha ngaahi pou 'oku fefeka 'ihe hala fakakavakava 'oku tau feinga ke langa.
 
 'Oku faka'ofo'ofa 'aupito pe 'a 'etau lave, kae toe faka'ofo'ofa ange kapau na'e kau mai mo hotau kau toulekeleka pe kau tangata'eiki ne nau fuoloa ange 'i heni 'i Uelingatoni ni, pe ha view mei he ngaahi fa'e pe fine'eiki. Koe 'uhii ke tau lava 'o siofi ai fakalukufua 'ae ngaahi fiema'u mo e me'a 'oku 'ikai ke fiema'u. Hange koe view meihe ngaahi komiunitii fai'anga lotu,fai'anga fai kava hange koia 'oku tau fanongo kiai pehe ki he kau talavou moe finemui koe ha ha'a nau lau 'a kinautolu.E.g. Na'a 'oku 'iaia koa ha me'a ia 'oku nau fakakaukau kiai ke fakata'e'aonga'i pe ha fa'ahinga 'ulungaanga pukepuke fonua na'a tau 'unu mai moia mei Tonga tokua kuo totonu ke fai hano liliu pe ngaue kiai. Na'a 'oku ne uesia 'e ia 'ae mo'ui fakafo'ituitui pea hoko ia kene fakatupu e palopalema faka'api pe komiunitii he sosaieti. Hange koe fakatalanoa koia kia InuKavaeverynight mo hono relationship moe fanau. Kaikehe koe ngaahi issue 'eni 'e 'Isi mo Sione tene hoko koe re-enforcement  ke poupou mo 'omi kia kitautolu, ke fai 'aki hano siofi 'aki kitautolu mo e ngaahi fiema'u ke fakahoko pe tokoni'i fakafo'ituitui pe fakakulupu ka 'oku totonu ketau kaka  hake ai pea koe taha ia e mo'oni'i me'a na'e hoko pe 'oku hoko pe 'e hoko ka 'oku totonu ke fai kiai e sio moe faka'amu 'o 'etau visone. 
 
Hange koe fakalanga talanoa 'oku tau fevahevahe 'aki ai 'oku peseti ia 'e teau kia au he 'oku okooko mei ai 'ae motu'a ia ko'eni. Ka kohono fakahoko ki he mo'oni'i me'a 'oe fakakaukauni koe taimi e ni'ihi 'oku lava lelei ai e fatongia pea taimi e ni'ihi 'oku fai e tonounou 'i 'api, komiunitii pea 'au pe ki he ngaahi feitu'u kehe. Koe faka'amu foki ia ke 'omi 'ae fo'i lelei 'oku fai kiai 'a'eku mo'ui fakatata pe fa'ifaitaki mei he ngaahi role model kehe ke fakateunga 'aki 'ae me'a 'oku ou tonounou mo masiva ai.
 
Ko'eku tali 'o ha fakakaukau lelei koe fo'i me'a ia 'oku tau kei to kehekehe ai, he kapau teu hange tofu koe kau tali he loto lelei, pea loto'aki ke fakahoko 'ae fakakaukau lelei ni, pe a mo'oni e lau, 'Isi mo Sione koe "MA"A LAHI" mo'oni. He 'oku tau fokotu'u pea mo tali lelei'ae fakakaukau pe tau hanga hono access pea tau pehe lelei ke kamata hono ngaue'i (practice). Pe a koe ha leva e ola lelei pe kovi 'oku tau ma'u mei ai koe reality ia. Lahi 'aupito 'ae ngaahi mo'oni'i me'a pe fakakaukau 'oku fai 'ahono talanoa'i pea tatau moe ha 'a'ene faka'ofo'ofa pea kau atu kiai moe ngaahi fakamo'oni mei he ngaahi feitu'u kehekehe, mei he tohii pe mei he net moe ha fua, ka 'oku ngata pe ia 'iai. Koe ngaahi information ko'eni ka ngaue'i 'o lelei 'e benefit mei ai e famili kae tautau tefito ki he fakafo'ituitui. Koe mo'oni foki he taimi lahi 'oku tau Fail koe lack 'ae Information ki hono Talanoa'i , pe Fakakaukau'i koe 'uhii koe taimi koe ke Ngaue'i e fakakaukau lelei 'oku tau 'osi mohu mo mateuteu fe'unga ke 'ilo e founga totonu ke fai'aki e ngaue.
 
Kaekehe tuku mu'a ke hokohoko atu pe  e fepotalanoa 'aki mo felingi'aki 'o 'oua na'a tuku e okooko mai e lelei. Ka tau tanaki pe 'o store ki he feleoko ko lnga hake pea koe taimi pe ke tau fakahoko ai hono langa kuo tau to'oto'o mai pe mo filifili 'ae ngaahi fo'i kaho lelei mo fefeka ke langa'i 'aki hotau fale. Kae hoko atu pe mu'a 'a 'etau fa'u view ki hono lahi taha mo lelei taha pea 'oua pe mu'a na'a tau fo'i pe holomui. Fakatokanga'i ange kuo tau 'osi laka kitautolu kimu'a pe tatau pe 'oku mamalie fefe ka tau 'omi mu'a 'ae lau koia 'a e Palesiteni fuoloa koia 'a 'Amelika ko  Abraham Lincoln  'o pehe "I WALK SLOW BUT I WON'T WALK BACK". Koia pe e ki'i poupou vaivai moe fie kau atu ki he'etau fakalangatalanoa 'oku fai pea mole ke mama'o kapau 'oku ou fiepoto atu mo kaaimu'a ki he felingiaki mahu'inga kuo mou fokotu'u he polokalama ni. Hala 'ataa hange koe lau e motu'a mei motu "I'M CLEAN TO U AND CLEAN TO THE SKY"  ta 'oku sai malo.
 
Tamaniua
 
> Date: Tue, 11 Dec 2007 09:29:25 -0800
> Subject: {Tongan Community Wellington Inc} Re: Nga'unu
> From: kulu...@kol.co.nz
> To: tcw...@googlegroups.com

>
>
> 'Io Sione, ka he 'ikai te ke toe kole fakamolemole koe 'i ha fa'ahinga

> tafa'aki, he ko e kaveinga totonu 'ena ia 'o e ki'i ualolo'angaґ ni,

> pea 'oku tonu 'aupito ho'o ngaahi fokotu'utu'u, pea 'oku ou tui 'oku
> 'alunga fataha 'ena mo e konga 'o e ngaahi misi na'e ki'i faka'ali mai
> 'e 'Isi kimu'a (somewhere here).
>
> 'Oku fai foki 'a e kole ke set up ha emails 'a kinautolu kau memipa
> 'aia 'oku te'eki ke nau access ki he ngaahi fokotu'u lelei ko'eni 'oku

> ke fa'a tцkaki mai, he 'oku totonu ke nau ki'i lika ki he ngaahi fo'i

> moana ko'eni mo fai ha ngaahi fekumi ki ai ke ki'i mateuteu ki ha'atau
> fa'ahinga fakataha etc.
>
> 'Oku 'iai foki 'a e mo'oni lahi 'i ho'omo talanoa fakafaikava mo Sione
> Tukia, ko e solova'anga 'o e palopalema 'e pau ke keli ki hono
> tupu'anga 'o ta'aki-fu'u hake mo e aka, kae ma'u ha maama e! 'Io, ko e

> palopalema 'o e fohaґ he ako, 'oku mahino mai ko e tefito'i palopalema
> ia 'a e tangata'eiki fa'afaikava ma'upл, mei 'api, ka 'oku 'ikai ko e
> foha 'i 'apiakoґ. Ko ia, ko e solova'anga, 'e fai ia ki 'api, ka kuo u

> tui, 'e lava 'a e ngaahi palopalema lahi ia 'o solova pe heni, kapau
> 'e access 'a e si'i kau tauhi fanau 'oku nau kei fakaehaua mo pule
> fakatikitato (fakasiokita) hono fakalele 'o e famili 'o 'ikai 'oange
> ha ki'i faingamalie kihe fanau ke nau kau mai hono fakalele 'o e famili

> ґ. Ko e konga 'eni 'oku mahino ai 'a e palanisi 'a e mo'ui faka-

> temokalati (neongo ko e issue lahi makehe 'eni ia) ka te tau ngaue'aki
> pe ia 'i hono konga lelei (positive perspective) pe. Kaekehe, 'e hoko

> pe 'etau ki'i polokalamaґ ni ko ha solution faka-kosilio nai kia
> kinautolu 'oku fu'u siokita 'aupito - hangл ko 'eku fa'a fanongo he
> taimi lahi, 'oku fiekai mд 'a e fanau ia, he kuo nau fo'i he kai
> manioke pongipongia, hangл ha fu'u kolisi ako nofo-ma'u (eg Toloa) kae
> 'ikai ma'u 'a e fo'i-mд ia ko e ifi-tapaka 'a e motu'a ia - so silly

> e!
>
> Kaekehe, ko e ki'i tapou ia ki he 'Nga'unu' - "si'i pe lele 'a e

> kaiha'a kae fai" ko principle foki ia 'o e 'Nga'unu' pea hangл ko e

> talanoa 'a e kau leka he lova 'a e ki'i hea - luelue pe 'a kaimapu ia!
> Ko ia, 'oku fai atu 'a e fakamalo Sione ki he teke-ngaue 'oku fai, he
> ko e mo'oni, neongo koeha 'a e lahi 'o ha ki'i ngaue 'oku fai, kehe ke
> fai ma'u pe and at the end of the whole year, it would become a big

> well known solution - pehл pe foki 'a e tapou ki he'etau fanau ako, ke

> fai ma'u pe 'a e homework he 'aho kotoa, 'o 'oua 'e tuku ki he

> momeniti faka'osi, he ko e founga ia 'e ma'u ai ha ola leleiґ.