MALANGA -Sapate 18/1/15 (Sapate ako)
Ngaahi lesoni: Same 139:1-6, 13-18; 1 Samiuela 3:1-10;
1 Kolinito 6:12-20; Sione 1:43-51
Ngaahi Himi
522/598/573 (587)
Kaveinga:
Ko hotau ui ki he ngaue ‘ae ‘Eiki 2015.
Veesi malanga 1 Samiuela 3:10 “Pea ha’ele mai
‘ae ‘Eiki,’o tu’u ‘one ui mai ‘o hange koe taimi koe moee Samiuela, Samiuela.
Pea toki pehe ‘e Samiuela, “Fai mai ha’o folofola, he ‘oku fakaongo atu ‘e ho’o
tamaio’eiki ko au.”
Talateu
‘I he
vahe 1-2: Koe tanagata ko ‘Elikena pea mo hono ongo uaifi ‘e 2 koe taha ko
Penina (fanau) pea mo ‘Ana (pa’a). Na’e huhuu ‘a ‘ana mo ‘ene kole kia Sihova
pea na’e tali lotu ‘a Sihova ‘one foaki ai ‘ae tama na’e hingoa ko Samiuela. Na’e
kakato hono taimi pea foaki ‘e ‘Ana mo ‘Elikena ki he ‘Otua ke tokoni kia ‘Ilai
(Koe fakamaau lolotonga ia ma’a ‘Isileli) ki hono tauhi ‘oe Temipale (Koe
temipale ko ‘eni koe teniti fe’iloaki’anga-na’e toki langa ‘e solomone ‘ae
temipale na’e tu’u ma’u ‘i selusalema) pea moe hoko ai moe ui ia ‘ehe ‘Otua ki
he lakanga fakamaau ma’a ‘Isileli hange ko ia ‘oku tokanga ki ai ‘etau veesi
malanga. “Pea ha’ele mai ‘ae ‘Eiki,’o
tu’u ‘one ui mai ‘o hange koe taimi koe moee Samiuela, Samiuela. Pea toki pehe
‘e Samiuela, “Fai mai ha’o folofola, he ‘oku fakaongo atu ‘e ho’o tamaio’eiki
ko au.” Pea ko ‘etau veesi malanga ia.
Koe
vete ‘oe potu tohi
Koe
mahu’inga ‘oe Tohi 1,2 Samuela koe’uhi koe Samiuela-Saula pea mo Tevita.‘Oku
vahe ‘e 31 –Koe vahe 1-13: ‘oku fakamamafa ‘ene talanoa ‘ia Samiuela pea mo
‘ene hoko koe took taha ke ne liliu ‘a ‘Isileli pea mei he pule fakamaau (Judges)
ki he Pule fakatu’i (Monarchy system), pea koe vahe 13-31 ‘oku nofo pe ‘ene
fakamamafa ‘ia Saula pea mo ‘ene hoko ki he tu’i pea moe to’o ia mei he taloni
koe’uhi ko ‘ene talangata’a.
‘uhinga ‘oe Ui na’e fai kia Samiuela
‘Oku
fakamatala ‘ae potu tohi ki he tukunga ‘o ‘Isileli hange ko ia ‘oku ha he veesi
‘uluaki “Faingata’a ke ma’u ‘ae Folofola ‘ae ‘Otua pea pa mai ha visone.” Na’e
nenefu pea kaupo’uli ‘ae va ‘o ‘Isileli-musu ki he ngaahi ‘otua muli-Hee moe
kau Taula’eiki he ngaahi melie ‘oe fai feilaulau. Pea mole moe fai totonu he
loto Temipale ‘oe ‘Otua. Faingata’a ke ma’u ha angatonu he kuonga ko ia. Na’e
ngata pe he ongo Fakamaau na’e taau mo hono finangalo ko Tepola pea mo Kitione
(Fakamaau 6,7). Taimi faingata’a ‘oe mo’ui ke ma’u ha taha loto to’a ke ne tala
‘ae fekau ‘ae ‘Otua…mei he ngaahi fakakaukau ko ia ‘oku ala fokotu’u atu ‘ehe
malanga ni-Matamata koe’uhinga nai ‘oe Ui na’e fai kia Samiuela ko ha fo’i
ngahau kuo matu’aki oloolo ke ne lea malohi he tukunga mo’ui ‘a ‘Isileli. Kei
‘i ai nai ha Samiuela he ‘aho ni ke lea malohi? Ko hotau ui he ta’u ni ki he
ngaue ‘ae ‘Eiki ke lea malohi mo totonu.
Koe founga hono ui ‘o Samiuela:
Fakatatau
kihe tukufakaholo fakasiu na’e fe’unga nai mo hono ta’u 12 (Sisu he temipale
12-kamata malanaga). Koe ‘uhinga ‘oe lea Samiuela : Ko ongo’i ‘ehe ‘Otua ‘ae
huu totoaki na’e fai ‘e ‘Ana. Ka ‘i he he’ene tu’u fakakalama ‘oe lea Samiuela
he kalama fakahepelu pea ‘oku Shama-el (
koe ongo’i pe fanongo ‘ae Loto.). Koe ui na’e fai na’e ‘ikai fou mai ha peau ongo
(sound waves-frequency) he koe ’uhinga ia ‘ae ta’e lava ‘e ‘Ilai ke fanongo ki
he ui he na’e vaofi ‘ena nofo ‘o fakatatau ki he hiki tohi. Fakatatau ki he
hiki tohi na’e tu’o 3 malo ‘ene ‘alu kia ‘Ilai ke tali ko au ki he’ene ui pea
na’e toki e’a kia ‘Ilai kuo ui ‘ehe ‘Otua ‘ae tama pea ne toki fakataukei’i ‘ae
ki’i tamasi’i kihe founga ‘oe fanongo ki he ui mai ‘ae ‘Otua. “alu pe ‘o
tokoto…..” Ko hotau ui ki he ngaue ‘ae ‘Eiki he ta’u ni koe fakaongo ki he
‘Otua ‘aki hotau loto…..
Na’e
‘alu kia ‘Ilai ke ne fakataulama ‘ae fanongo ki he ui ‘ae ‘Otua. Kainga ‘ofa
mai ‘o ha’u ki he Lotu ‘isa kia ‘Ilai ke ne fakataulama koe ki he ui mai ‘ae
‘Otua- pea ki he kau ‘Ilai/ Faifekau/ Setuata/ kau malanga/ kau akonaki ‘oe
Temipale ko hotau ngafa ia ke fakahinohino lelei ‘ae kau Samiuela ke nau ma’u
totonu honau ui mei he ‘Otua ki he’ene ngaue. Ke ‘ilo ai ‘ae kehekehe ‘ae ui
‘ae tangata-Siasi moe ui ‘ae ‘Otua he ‘oku tala ‘ae ‘akau kotoa pe mei hono
fua. Kuo lahi pe ‘ae faingata’a kuo hake ‘uta he loto siasi koe hala ‘ae
fakataukei ‘ae kau ‘Ilai ‘o fakamamafa ki he ngaahi me’a muna hono tauhi
‘aitoli ‘ae ngaahi fu’u temipale kae ‘uli mo mousa’a ‘ae mo’ui fakalaumalie.
Koe’uhii he kuo hee ‘ae Siasi mei hono fatongia faka’ilai koe tataki ‘ae kau
Samiuela ke fanongo tokanga ki he finangalo moe le’o ‘oe ‘Otua ki he ngaahi
me’a tu’asino ‘oe lotu.
Koe ui
‘ae ‘Otua ‘oku fanongo’aki ‘ae fanongo ‘ae Loto-me’a ia ‘oku tuku ai ‘ae
‘ai’angakoloa ‘ae Hepelu, me’a ia ‘oku lava’i’aki ‘etau ngaue koe fanongo’aki
hotau loto-me’a ia ‘oku uki’aki ‘ae ngaahi ako’anga ‘oe Siasi ke fanongo’aki
‘ae Loto-Kaveinga ia na’e fokotu’u pe ohi mei ai ‘e Dr. Moulton ‘ae “Strong man
is a wise man” koe liliu “Ko tonga mo’unga ki he loto.” Ki he Toketa ka ‘oka loto
lelei pe e Tonga ke fai ha ngaue pea faingofua leva ‘ae faingata’a…’io pe koeha
ha toe mo’unga ‘e ma’olunga ke ta’e lava hano fononga’ia/ ngaue’i? Me’a pe ia
‘e taha na’e kole ‘e Sisu “Tama foaki mai ho loto.”…Me’a faingofua koe fai’aki
ha ngaue pea oo ua moe loto lelei.
Koe ha ‘ae Folofola fekau ‘ae ‘Otua na’e tala?
Koe
tala ‘ae fakamaau ki he loto fale ‘o ‘Ilai. ‘Ikai toe kamata ‘i ha feitu’u
kamata pe ‘i ho loto fale. ‘E anga fefe ke ke fakamo’ui ma’a ‘Isileli hili ko
ia ‘oku te’eki ke ke lava ‘e koe ‘o fakama’opo’opo ‘a ‘api. –‘Uluaki mo’ui
kitautolu pea tau toki ala atu ki he hoko mai. -Ko au teu kamata pea ko au teu
faka’osi-Tala ki ‘Isileli teu fakaai kotoa ‘eku ngaahi tautea-Tala kia ‘Ilai
kuo fakamala’ia’i ‘e hono ongo foha (Hofinai-Finiasi) ‘a ‘Isileli( Nonofo moe
kau fefine ‘oe konga kau- kai e ngaahi feilaulau ‘oe temipale- pea tupu ai ‘ae
ta’e toe fie fai ‘ehe kakai ‘enau felaulau.)-Ko au e ‘oku ou tala atu he’ikai
lava ‘eha feilaulau moha tuku me’a’ofa kene fakamolemole’i ‘ae hia ni.
Founga hono tala ‘oe fekau
Ka ‘oka
ui ‘eha taha ‘ehe ‘Otua kuopau ke ne ma’u ‘ae ongo ‘ulungaanga ko ‘eni ‘e 2
- Koe fekau ke tala
- Koe malohi ke tala’aki e fekau ko ia.
Koe
kole na’e fai ‘e ‘Ilai kia Samiuela ke ‘oua na’a ne toe fufuu ha me’a ‘e taha
na’e ‘oange ke ne tala. Na’e ma’u ‘e Samiuela ‘ae fekau ke tala kia ‘Ilai moe
malohi ke tala’aki ‘ae fekau kia ‘Ilai neongo hono faingata’a. Koe me’a lelei
‘ae tauhi vaa kae fai’aki hono anga totonu. Kainga ‘oku tau mo’ua lahi e
angahala ni koe ‘ufi’ufi ‘oe faihala koe’uhiii ko ‘etau femamae’aki hotau
ngaahi vaa na’a maumau. Mamae aa koe ki ho kaungaa mo’ui ka ke maumau’i ‘e koe
ho vaa mo e ‘Otua te ne fakamaau’i koe. ‘Oku tau ‘ilo lelei pe ha tonounou ha
taha ka koe taha ia ‘oku ma’olunga pe fa’a tokoni’i kit ape famili pea te
fakakuikui hifo ai pe. Kainga tuku ho’o tauhi va he’e nenefu ai e fekau ke tala
(eg., Tevita mo Netane..)..’Oua ‘e fa’a ‘omi e tukunga he’e te ne pule’i ‘ae fekau ke tala…-Tuku
moe kumi faingamalie he lotu he’e mole ai ‘ae tokanga ‘ae kakai lotu kihe ‘Otua…-Ka
‘oku ‘i ai ha fekau ke ke tala pea “Tala ke a’u pea tala ke kakato he ‘oku
‘ikai ha fekau ‘ae ‘Otua ‘oku tuku ta’e kakato…Pea hili hono talaange ‘e
Samiuela ‘ae fekau ‘ae ‘Otua kia ‘Ilai pea toki to lafalafa ‘a ‘Ilai pea ne
pehe “Koe ‘Eiki pe, ke fai pe ‘e ia e me’a ‘oku ne finangalo ki ai.” Kainga hala
ha ‘imisi ‘oe mofisi pe launga pe fakatonutonu fakakonisitutone meia ‘Ilai. Kuo
tau pahia he ‘aho ni he kumi tonuhia moe fakatonutonu ‘ae kau taki pea tau
faka’amu ke toe ‘i ai mai ha kau ‘Ilai ke ne ako’i kinautolu ki he founga ngaue
moe ‘Eiki koe “to lafalafa ‘o kole ha meesi moe fakamolemole ‘ae ‘Otua.-Toki
manava fakataha mai ‘a ‘Ilai mo Tevita he Lea ‘oe Saame ‘oe pongipongi ni “’E
Sihova kuo ku hakule au ‘o ‘iloa. Ko ‘eku nofo hifo mo ‘eku tu’u hake ‘oku ke
‘ilo pe….”
Koe Folofola ‘ae ‘Otua ‘oku ne hakule ‘ae
loto ‘o ‘Ilai ke ne ‘ilo ‘ae angahala na’e totonu ke ne lea malohi ki ai hono
loto fale -Folofola ‘ae ‘Otua na’a ne sivi ‘ae ngaue fakataula’eiki ‘a ‘Ilai…Folofola
‘ae ‘Otua ‘oku ne hakule ‘etau mo’ui Fakalotu sivi ke ‘iloa na’a ‘oku ‘i ai ha
nimo ‘i talafau pe ha hia ‘omi mala keu tu’u mo ia he ‘ao ‘oe fakamaau ‘ae
‘Otua…-Folofola ‘ae ‘Otua ‘oku ne tala ‘ae fakamaau ki he loto fale ‘o ‘Ilai mo
kitautolu he ‘aho ni -‘E fakamaau ki tautolu pea ‘e sivi kotoa ‘ae anga ‘oe
ngaue heni pea toki fai ai ‘ae fakapale’i..-Koe fakatu’amelie ‘oe folofola ‘ae
‘Otua ko Sisu Kalaisi. Na’e fakahingoa ‘ae mokopuna ‘o ‘Ilai ko ‘Ikapote he
vahe 4 (Ko hono ‘uhinga “Ko ta’e ha langilangi. Ko ‘ene tu’u fakakalama ‘oe lea
ni (Imperfect) pea ‘oku ala ‘uhinga pe ‘ae Ikapote koe (Toe fakaai ‘oe
langilangi.) Neongo ‘ae mole ‘ae langilangi mei he loto fale ‘o ‘Ilai pea mo
‘Isileli ka na’e toe fakafoki kotoa pe ‘e he ‘Otua ‘ae langilangi kotoa ko ia
ma’a ‘Isileli. Neongo na’e ‘osi fakapapau ‘ehe ‘Otua he’ikai toe lava ke
fakamolemole ‘ae angahala ‘a ‘Ilai tau fakafeta’i kuo hoko mai ‘a Sisu Kalaisi
koe ‘imanuela koe hoifu’anga ‘o langi ke tau fakaangatatau ai ki he Pule’anga
‘oe ‘Otua.
Fakama’opo’opo
Ko hotau ui ki he ngaue ‘ae ‘Eiki 2015. ‘Oku
ui ki tautolu ki he ngaahi ngaue kehekehe ‘ae Siasi he ta’u ko ‘eni pe koe
faiako pe ko ha fatongia pe. Tau fakatauange pe ‘oku ‘I ai ha kau ‘Ilai ke
fakataukei mo fakataumala ki he’ene ngaue pea mo ha kau Samiula ke nau fai ‘ae
talafatongia ni “Ko kimautolu ‘eni ‘Eiki
fai mai ha’o Folofola he ‘oku mau fakaongo atu ‘ae kau kaunanga moe kau
tamaio’eiki ‘oku ui ki he ngaue ‘oe ta’u ko ‘eni. Koe founga pe ia ke tau
fanongo lelei ai ki he ui ‘ae ‘Otua koe ma’u ‘a Sisu Kalaisi ki he mo’ui- Ko ‘etau
kaveinga “Ko hotau ui ki he ngaue ‘ae
‘Eiki 2015. Pea ko ‘etau lotu ia “Ka fefeka ‘ae fekau na, ‘Eiki ee tokoni
mai, Ke u to’o hake pe ‘o fua; nofo atu hono fai; Pea u lea he’eku to’e fai ho
finangalo pe…. ‘ ‘Emeni.