Malanga Sapate ni 10/1/2016
Ngaahi Lesoni: Same 29; ‘Aisea 43:1-7; Ngaue 8:14-17; Luke
3:15-17, 21-22
Himi: 404/447/522/507/518......
Potu Folofola Luke 3: 21“Ka ‘oku ha’u ha toko taha ‘oku malohi ‘iate au, koe toko taha ‘oku ‘ikai ke u taau ke vete ‘ae nono’o ‘o
hono topuva’e, te ne papitaiso kimoutolu
‘e ia ‘i he Laumalie Ma’oni’oni moe afi”
Kaveinga: “Koe me’a
lelei ke te tomu’a ‘ilo’i kita!”
Talateu
Koe papitaiso ‘oku ‘ikai
koe vai pe ‘iate ia ka kuopau ma’u ai pe ke na fononga fakataha moe Folofola ‘ae ‘Otua. Kuo tau kamata’i ‘ae
fa’ahi ta’u fakakalisitiane ‘oku ‘iloa koe ‘Epifani
(Epiphany). Koe fa’ahi ta’u ni na’e kamata ia mei he sapate 6 ‘o Sanuali ni ‘o
toki ‘osi ki he ‘aho 9 ‘o Fepueli ‘a ia koe ‘aho Tusite ia. Pea ‘oku hoko ai pe
ia ki he ‘aho Pulelulu 10 koe Pulelulu fakaefuefu koe kamata’anga ia ‘oe fa’ahi
ta’u fakakalisitiane ‘oe Leniti. Koe
uho (essentio) ‘o ‘etau nofo fakatonga koe “Faka’apa’apa”
pea na’e tohi hono ngaahi fe’unu ke napanapangamalie moe fa’unga (forma)
nofo fakatonga. Koe ngaahi fe’unu ko ia ‘eni: Ko ‘ete “to’onga,” ko ‘ete
“Lea,” ko hoto “Teuteu,” ko ‘ete “Tauhi vaha’a” pea mo
‘ete “Ngaue.” Koe taimi ‘oku ma’opo’opo ai pea tu’otu’a tatau hono
lalanga’i ‘ae ngaahi fe’unu ni ‘i he’etau nofo fakatonga pea ‘oku ne tala leva
‘a hoto tu’unga mo hoto mahu’inga ‘i he sosaieti: kohai ‘ae tu’i, kohai
‘ae hou’eiki pea kohai ‘oku kainanga ‘oe fonua pea kohai kita?
Pea ko hono tali ‘oe ngaahi fehu’i ni “Koe ’ilo’i kita” pea ‘i he’ete
‘ilo’i pe kitaa pea ‘oku te mahu’inga’ia mo fiemalie lelei leva ke ngaue’i (instrumentum)
mo ‘ofa hoto fatongia na’e fatu ke tupu mo kita. Koe fa’ahinga mahino ia na’e
‘ia Sione koe fai papitaiso ‘i ha’ane tali
ki hono faka’eke ia ‘e he kakai pe ko ia ‘ae Misaia? Kia Sione “...‘oku ha’u ha
toko taha ‘oku malohi ‘iate au, koe
toko taha ‘oku ‘ikai ke u taau ke
vete ‘ae nono’o ‘o hono topuva’e, te ne papitaiso
kimoutolu ‘e ia ‘i he Laumalie Ma’oni’oni moe afi” pea ko ‘etau veesi
malanga ia.
Koe vete ‘oe Potu
tohi
....Koe fakakaukau ‘oe papitasio
kia Sione
Koe fakakaukau ‘oe papitaiso vai kia Sione koe fufulu’anga ‘oe angahala.
Ko ‘ene fai papitaiso ke oo fakataha pe mo e fekau ‘oe fakatomala moe fakafo’ou. Koe “papitaiso koe “faka’ilonga mei tu’a ia” (outward sign) ‘o ‘ete “loto’akii/ Commitment. Ko hono kakato
mo’oni ‘oe loto’aki ko ia koe
pau ke oo fakataha moe “faka’ilonga mei
loto” (outward sign) koe liliu
‘ae to’onga mo’ui pe ha mai ‘a ‘ete loto’aki he to’onga mo’ui. Koe
papitaiso ‘a Sione ‘oku ‘ikai ke ne ‘omi ‘e ia ‘ae fakamo’ui/ Salvation ka ‘oku
ne teuteu’i ‘ae mo’ui ke ne talitali
loto fiefia ‘ae teu hoko mai ‘ae Misaia ‘oku ne mafai ke ‘omi ‘ae fakamo’ui. “...Te
ne papitaiso kimoutolu ‘e ia ‘i he Luamalie Ma’oni’oni moe afi...” Koe hoko mai
ko ia ‘ae Laumalie Ma’oni’oni koe
konga ia hono palofisai’i ‘oe pau ke
hoko mai ‘ae Misaia (‘Aisea 44:3; Selemaia 31:31-34; ‘Isikeli 36:26-27;
Sioeli 2:28-29). Na’e ‘osi palofisai’i pe ia mei he Fuakava Motu’a ‘ae taimi ke
fakahaa’i ai ‘e he ‘Otua ‘a hono mafai
ke fakahaohao’i ‘ae fa’ahinga ‘oe tangata (‘Aisea 32:15; ‘Isikeli 39:29)
pea moe hoko mai ‘ae afi ko
honau fakama’a (‘Aisea 4:4;
Malakai 3:2). Koe papitaiso ‘aki ‘ae afi ko e fakakaukau ia ‘oe ngaue mai ‘ae
Laumalie Ma’oni’oni ke ‘omi ‘ae fakamaau
‘ae ‘Otua ki ha kakai ‘oku ‘ikai te nau fie fakatomala. ‘Oku na fakakaukau
kehekehe pe moe afi na’e hoko mai he ‘aho ‘oe penitekosi he koe fakama’a mo faka’ataa ke nau talaki ‘ae
ongoongo lelei (Ngaue 2). Ka ‘oku na fakatou tatau pe ‘i hona mahu’inga koe
fakama’a. Kia Sione koe papitaiso ko ‘eni ko hono fakama’a ‘oe tangata tui ka ki he papitaiso ‘aki ‘ae Laumalie
Ma’oni’oni
Koe mahu’inga ke malanga’i malohi
‘ae fakatomala....
‘Ia Luke ‘oku ne sio kia Sione ‘i ha tu’unga
fakapalofita he ‘oku ne uki ‘ae kakai ke
nau fakatomala. ‘Oku lea’aki pe ‘e Sione ‘ae
fakakaukau ‘oe Fakatomala ka ‘i he
taimi tatau ‘oku ne fakahaa’i kakato mai ‘ae ‘imisi pau ‘oe fakamaau ‘ae ‘Otua ki he kakai ‘oku ‘ikai fie
fakatomala (Matiu 13:24-30). Ko kinautolu ia ‘oku hangee koe kafukafu ‘o
vilingia vave pea tanaki ‘o tutu ‘i he afi he kuo fua kinautolu pea kuo nau fu’u ma’ama’a. Ka kiate kinautolu kuo
fakatomala ‘oku ‘i ai honau mamafa mo
mahu’inga pea ‘oku tanaki kotoa
ia ki he feleoko pea malu’i kinautolu ‘e he tauhi ngoue. Koe fakakaukau ni na’e
ha sino ia ‘ia Helota. Na’a ne valoki’i
mamafa ‘a Helota ‘Anitipasi koe tu’i (ki Kaleli) koe’uhii ko ‘ene mali moe
mali hono tokoua ka ko hono ‘ilamutu mo’oni ia. Koe angahala leva ‘a Helota koe
“tono” moe “angahala fakamala’ia.” Na’e fakahuu pilisone ia ‘e he tu’i ke ne
fakalongolongo mei hono kalangaki’i ‘ene angahala. Pea koe’uhii koe loto ‘a
Helotiasi ke hoko atu pe ‘ena angahala moe tu’i na’a ne palani ai ke tu’usi
hono ‘ulu. Neongo kainga na’e motu ‘ae ‘ulu ‘o Sione ka na’e ‘ikai motu ai ‘ae ‘ulu ‘oe fekau ke ta’ofi mo fakafepaki’i ‘ae
mo’ui angahala’ia ‘ae tu’i (Matiu 2:16). ‘Ofa pe ‘oku ‘ikai ke tau papaka ‘i
hono malanga’i hangatonu ‘aki ha laumalie lelei hono ofongi mamafa ‘aki ha le’o
fakapalofita ‘i hotau kuonga ni ke ta’ofi pe fakangata hono fakahoko loto lele’i ‘ae mo’ui angahala’ia
‘e hotau kaunga fononga ‘o tatau ai pe kohai?
‘Oku hoko ‘etau ngaahi malanga valoki he ngaahi ‘aho ni ko hono
fakalatalata’i ‘ae angahala he mo’ui ko ia.
‘Oku ou ui ia ‘e au koe falesi moe
pa’uu lotu lahi! ‘Oku totonu ke tau manavaheange ki he ‘Otua he ‘oku ne
mafai ke tamate’i hotau sino moe laumalie fakatou’osi. Koe fakahuu pilisone ‘o Sione pea pea moe mole ‘ene mo’ui koe konga melie taha ia ‘etau fakahoko ‘ae ngaue
‘ae ‘Eiki he kapau koe hala ia na’e fou ai hotau ‘Eiki? Pea taa ‘oku tau foki
ke fou atu ai mo ‘ene kau sevaniti.
Ko hono mahu’inga ke
papitaiso ‘o Sisu....
Koe taha foki he ngaahi fehu’i lalahi ‘oe
tokateline pe koeha hono ‘uhinga na’e papitaiso ai ‘a Sisu hili ko ia na’e
‘ikai ‘aupito ha’ane momo’i angahala. Kainga ‘i he tokateline na’e ‘ikai fiema’u ia ke
vete ‘e Sisu ha angahala he na’e ‘ikai
ha’ane momo’i angahala (Sione 8:46; 2 Kolinito 5:21; Hepeluu 4:15; 1 Sione
3:5). Ka na’a ne papitaiso ki he ngaahi ‘uhinga ko ‘eni: 1. Ko ‘ene vete
angahala ‘o fakafofonga’i ‘ae ngaahi pule’anga kotoa hangee ko ia na’e fai ‘e
‘Aisea (6:5), ‘Esela (9:2) pea mo Nehemaia (1:6;9:1 ff). Ko hono 2: ko ‘ene papitaiso koe kakato’anga ia ‘oe ma’oni’oni fakaetangata
(Maitu 3:15). Ko hono 3: Ke fakaava’aki
ia ‘ene polokalama ngaue ki he mamani ko hono ‘omi ‘ae fekau ‘oe fakamo’ui ki he mamani mei he ‘Otua. Ko hono 4:
Ke ha ‘oku ne kau fakataha mo poupou
malohi kia Sione ‘oku ne fai ‘ae ngaue ‘ae ‘Otua. Ko hono 5: Ke ne kau fakataha ‘i he fakamo’oni ki he
kakai kuo nau tali ‘ae fakatomala mei he’enau ngaahi angahala. Ko hono 6: Ke ne
hoko koe ta sipinga (model) lelei mo
totonu ki hono kau muimui. Kon hono fitu koe pau ken
a fakakakato mo Sione ‘ae me’a na’e palofisai ma’a kinaua. ‘Oku fakamatala ‘e
Matiu na’e fiema’u ‘e Sisu ia ke fakakakato
‘iate ia ‘ae ma’oni’oni moe haohaoa ‘oe papitaiso ‘oe tangata angahala. Ka
kia Luke na’e ‘ikai ha’ane toe lea ki ai kae hiki ‘ene tokanga ki hono fakanofo mo faka’ataa ia ki he’ene
ngaue mei he’ene Tamai. Na’e ‘ikai hala ‘ae papitaiso ‘a Sisu neongo na’e ‘ikai ha’ane angahala pea ‘oku ‘ikai hala ke papitaiso koe kamata’anga ia
‘ene ngaue. Koe folofola ‘ae ‘Otua na’a ne fakapapau’i mai ‘ae ngaue ‘a Sisu. Koe folofola ai pe ko ia na’a ne
foakiange ha malohi he taimi ‘oku ne
fehangahangai ai moe faingata’a ‘o ‘ene fekau. Koe Folofola ai pe ko ia na’e ne
foakiange kia Sisu ‘ae mafai ke
ikuna’aki ‘ae ngaue na’a ne hoko mai ai.
Kainga na’a mo Sisu na’e ‘ikai ha’ane momo’i angahala pea ‘ikai fiema’u
foki ha papitaiso’anga ka na’a ne tali ia ke papitaiso ko ‘ene “talangofua” ki he finangalo moe
fokotu’u ‘o ‘ene Tamai kiate ia. Na’a ne fakamo’oni ‘ene talangofua ‘i he “...matangaki ‘ae Langi”...kiate ia. Pea
na’e ‘alu hifo kiate ia ‘ae Laumalie Ma’oni’oni ‘i ha sino na’e tatau moe Lupe. Na’e ‘ikai ‘aupito ko e hoko mai ‘ae
Laumalie Ma’oni’oni ia ke toki
fakakakato ‘a Sisu moe ngaue ‘oku ne teu ke fai. Na’e ‘ikai ‘aupito ko ha fiema’u ia ‘a Sisu ke fakamo’oni ange ia
ki he kakai ‘aki ‘ae hifo mai ‘ae
Laumalie ma’oni’oni. He ko hono ‘uhinga kainga he na’e ‘osi ‘iate ia pe ‘ae Laumalie Ma’oni’oni kuo te’eki ke ‘alo’i mai
ia he’ene fa’ee ko Mele “Pea tali ‘e he ‘Angelo kiate ia ‘o pehee, ‘e hoko
mai ‘ae Laumalie Ma’oni’oni kiate koe pea ‘e fakamalumalu koe ‘e he Mafimafi
‘oe ‘Eiki Taupotu pea ko ia ‘e ui ‘ae hako tapu te ke fa’ele’i koe ‘ALO ‘oe
‘Otua Mo’ui” (Luke 1:35).
.......‘ilo’i pe ‘e Sione hono tu’unga
‘Ia Luke ‘oku ne fakamatala na’e ‘osi mahino lelei kia Sione
‘ae ‘uhinga moe mahu’inga ‘oe tokotaha ‘oku teu hoko mai. Na’a ne fakahaa
totonu ki he kakai ‘oku ‘ikai koe Misaia
ia ka koe toko taha ‘oku muimui mai ‘i hono tu’a ko ia ia ‘ae Misaia. Kia
Sione ko au koe papitaiso vai pe!...ka
ko ia koe papitaiso ‘i he Laumalie moe
afi. Kia Sione ‘oku ‘ikai keu taau keu vete ‘ae nono’o hono topuva’e!..he
neongo koe lahi taha au ‘i ha toe palofita ka koe toko taha ‘oku muimui mai ‘oku lahi ia ‘iate au. ‘Oku malohi ‘iate au he ‘oku ‘i hono nima ha
ii pea te ne tapili ke ‘osi ‘ene
‘au’au’anga...pea tanaki e e fo’i uite
ki he feleoko kae tutu ‘ae kafukafu ‘i
he afi ‘oku ‘ikai mataamate’i.” Koe lea ‘ae taha ‘oku ne tomu’a ‘ilo’i ia pea ne toki ‘ilo’i ha taha kehe.
Mahalo kainga kapau na’a ko ha Faifekau na’e ‘ekeange ‘e he kakai pe koe Misai
ia....mahalo pe na’e kehe ‘ene tali ki he kakai ni, he ko hotau vaivai’anga he
lotu ‘ae “fie haa” mo “fie lava me’a.” Ko ‘eni hotau
vaivai’anga he lotu koe ‘ikai malava ke te lau kuo lelei hake ha taha ‘iate kita. Kainga na’e ‘ikai hoko hono toki papitaiso ‘o Sisu
ke ne ma’u ai ‘ae tu’unga koe “’Alo ‘oe
‘Otua” pe koe “Misaia” he na’e
fuoloa kaliu pe ‘ene ma’u ‘ae ongo tu’unga ni te’eki tanupou ‘a mamani. Koe
“matangaki ‘oe langi!...koe hoko mai ‘ae Laumalie Ma’oni’oni ‘i he tatau ‘o ha
Lupe!...moe Le’o na’e ongo mai! Na’e fakataumu’a kotoa pe ia ke fanongo ki ai
‘a Sione pea mo kitautolu ‘oku nau lau ‘ae Kosipeli (talanoa ni) koe “Sisu koe
‘Alo ia ‘Otua” ‘oku ne hoko mai ki hotau mamani koe fakakakato ‘ae ngaahi
palofisaia ki he Misaia ‘oku ne hoko mai moe fakamo’ui ma’ae kakai tui. Kainga tau
‘ahi’ahiange ‘ae ki’i founga ‘a Sione kia Sisu na’a tokoni ia ki he’etau teu
‘oku fai ki he mo’ui ta’engata.
Fakaakonaki
Koe me’a lelei ke te tomu’a ‘ilo’i kita!” Ko hono papitaiso
kitautolu koe fakakaukau ‘a hono tuku
makehe’i ia kitautolu ma’ae ‘Otua. Neongo na’e ‘alo’i ‘a Sisu koe
‘Imanuela, koe ‘Alo ‘oe ‘Otua, koe Fakamo’ui ma’a mamani katoa ka na’a ne
papiataiso pe ia. Na’e ‘ikai ke kamata leva ‘a Sisu ‘ene ngaue ka na’e fakanofo
ia ki he lakanga koe Misaia mei Langi. Na’e ‘ikai ‘alu leva ‘a Sisu ki Selusalema
‘o fakahaa ia ki he kau taki lotu Siu ka na’a ne tomu’a ha’u ki Soatani ke nau
kaunga fakamo’oni mo kinautolu kuo papitaiso ki he fakamolemole angahala. Ko
kitautolu na’e fanau’i ‘i he tu’utu’uni moe fokotu’utu’u ma’oni’oni ‘ae ‘Otua
ka ko hotau tu’itu’ia’i koe me’a angahala talu mei he talangata’a ‘ae ‘uluaki
ongo matu’a. Koe papitaiso leva koe founga ia ‘ae ‘Otua ‘oku ne puke mai
kitautolu ‘o ngaohi ke taau mo hono pule’anga. Ko hotau papitaiso ‘e ‘ikai toe
tatau mo e kakai na’a nau fononga ki Soatani ka ‘oku papitaiso kitautolu pe ia
‘i he “Huafa ‘oe Tamai, ‘Alo mo Laumalie.”
‘Oku ‘ikai ‘aupito kainga ke papitaiso kitautolu ki he vai pe ka ki he folofola moe ngaahi fekau ‘ae ‘Otua. ‘Oku ‘ikai koe vai pe kae fakataha ia moe
Laumalie Ma’oni’oni. Koe afi ke ne ‘omai ha mafai moe ivi ngaue ke ne faka’ai’ai
mo fakalotolahi’i kitautolu ke tau
nofo ‘o mo’ui ki he ‘Otua ‘o tauhi ‘ene ngaahi fekau he ta’u fo’ou ni. Koe konga fakakoloa
taha ‘eni ‘oe mo’ui ‘ae kakai tui koe taimi ‘oku nau fengaue’aki vaofi ai mo
honau ‘Eiki huhu’i. ‘Oku ‘ikai koe me’a mahu’inga ia koehaa ‘ae ngaahi ngaue
lahi ‘ae ‘Eiki na’a tau pole mo teu atu ki ai he ta’u ni ka ‘oku lahiange mo
huluange ha ki’i ngaue pe ka ‘oku ne
fakahoifua ki he’etau Tamai fakalangi.
Fakama’opo’opo
Koe me’a lelei ke te tomu’a ‘ilo’i kita!” ‘Oku hanga ‘e he ‘ilo’i kita ‘o
solova ‘ae ngaahi palopalema lahi. ‘ikai koe fiema’u ‘eni ‘ae fiema’u ia kainga ke tau tomu’a ‘ilo kitautolu
kae malava ke tau ‘ilo lelei ‘ae ‘Otua. Ka lava lelei ia pea ‘oku tau ‘ilo
lelei ai ‘ae me’a ke tau fai moe me’a ke tau faka’ehi’ehi mei ai. ‘Oku tau ‘ilo
lelei ia ‘ae me’a ke fai mai ‘e he kakai ke he moe me’a ke tau faiange ki he
kakai kehe. ‘Oku kei ‘i toafa pe ‘a Sione ke malanga’i ‘ae fakatomala moe
papitaiso ki he fakamolemole angahala. Ka kia Sione ko ‘ene ngaue koe faka’ilonga’i pe ‘o ha liliu
‘e hoko ka ‘oku ‘ikai malava ‘e he’ene
vai papitaiso ia ‘a ‘ana ‘o liliu ha mo’ui ke fo’ou ka ‘e kei tatau ai pe. Ngata
pe ‘i heni “Sisu ko ho ta’ata’a mo ho’o angatonu ko hoku teunga pe ia pea
matamata lelei”...’emeni
Fakamalo
atu lava ‘ae ngaahi ‘aho lotu...hokoa atu ai pe ‘etau polokalama ta’engata koe
lau ‘etau Tohitapu pea mo’ui’aki...lotu fakafamili/ lotu lilo......’ofa atu!
Kavauhi