malo mu'a 'etau toe a'usia e ngaahi
'ahoni pea ke 'a e kelesi mo e mo'oni 'a e 'otua 'iate kitautolu ma'u ai pe.
ke tau ki'i holomui leka pe mu'a ki
he 3:9-11 ke kamata mei ai hotau fktaukei ki he konga lesoni
'o e uike ni.
v.9, 10
ko e ongo veesi eni 'oku hanga ai 'e
sione 'o nono'o fktaha ai 'a e konga kimu'a 'o e vahe koeni mo e konga 'oku hoko
atu ki he veesi 24. ko e konga kimu'a (vv.1-8) mo e konga fk'osi (vv.11-24)
'oku fkmatala'i ai 'a e me'a ko ia 'oku tokanga ki ai 'a sione 'i he
v.9-10. 'a ia, ko e 'ilo'anga 'o e fanau 'a e 'otua pea mo e fanau 'a e
tevolo. ko e taha 'oku 'ikai fai angahala pea taha 'oku 'ikai fai ma'oni'oni pea
'uma'aa ke 'ofa ki hono tk2.
ko e hoko hifo ki he v.11 'o faai ai
ki he v.24 'oku fkmatala'i ai 'e sione 'a e 'ulungaanga hono fke'a 'a 'ofa
'i he mo'ui 'a e fanau kuo fanau'i mei 'olunga. pea 'oku hikita pe 'a sione 'i
he v.11 mo 'ene fkmanatu: ko e 'ilo'anga ko e fanau kinautolu 'a e 'otua 'i
he'enau fe'ofa'aki. fktokanga'i 'a e fklea 'a sione 'i he v.11 'o pehe, "ko
eni ia 'a e fekau na'e tala kiate kimoutolu mei he kamata'anga".
'oku 'ikai ko ha toki fekau pe eni ia
ne tupukoso hake pe 'ia sne, pe ko ha fkkaukau 'a ha taha ke fe'ofa'aki e
fanau 'a e 'otua. mole ke mama'o! ko e fekau eni ia ne fatu hono uho mei he uho
'o e 'eiki ko sisu kalaisi (sne 15:17). 'a ia, 'oku 'ikai ko ha ki'i fekau eni
'oku ma'ama'a hono pauni. he ka mole 'a e fe'ofa'aki mei he mo'ui 'a e
fanau 'a e 'otua pea 'oku pauni ma'ama'a leva 'enau mo'ui 'i he 'afio hifo 'a e
'otua. ko e "kamata'anga" 'oku 'i ai hono fkkaukau ko e me'a eni 'oku mahu'inga.
hange pe ko 'etau mahu'inga'ia ha me'a pea tau fkmanatu hono kamata'anga 'aki
hano katoanga'i. 'ikai ko ia pe, ka 'o katau mahu'inga'ia 'i ha me'a 'i he
lolotonga, 'oku fa'a fktefito 'etau mahu'inga'ia ai 'i he lolotonga,
koe'uhi ko 'etau 'ilo'i hono kamata'anga. 'oku pehe ni e fkkaukau ki he
kamata'anga 'o e fekau ne fanongo ki ai e kakai koeni talu mei he kamata'anga.
ka ko hono kehe 'o e kamata'anga koeni, he ko e fekau ia hotau
'eiki.
ka tau ki'i taha leka mai ki he
v.16-24.
'oku angafefe leva 'a e fisikitu'a 'a
e fe'ofa'aki 'i he mo'ui 'a e fanau 'a e 'otua?
v.16
'uluaki, ko e fktaataa mo'onia mo
faingofua taha 'o e 'ulungaanga 'o e fe'ofa'aki 'oku taau ke fisikitu'a mei
he mo'ui 'a e fanau 'a e 'otua, ko e ngaue 'ofa li'aki mo'ui 'a 'ene 'afio
koe'uhi ko kitautolu. ko e 'imisi mo'oni ia 'o e fe'ofa'aki. ko ia ai,
ko ia ko ee na'e li'aki 'e he'ene 'afio 'ene mo'ui ma'ana, 'oku 'ikai ke toe kei
taau ia ke ne piki ki he'ene mo'ui koe'uhi ko e kainga lotu pe
fangatokoua/fangatuofafine 'i he lotu. ko e mamata ko ee 'a e kakai
fefine/tangata 'aki hono mata fklaumalie ki he 'ofa li'aki mo'ui na'e fai 'e
he'ene 'afio ma'ana 'i he kolosi 'o kalaisi, ko e me'a tonu mo taau ko ee
ke fisiki mo matala pea 'alaha manongi mai mei he'enau ngaahi mo'ui taakitaha ko
e fe'ofa'aki. 'oku tala 'e he 'eiki ko sisu kalaisi 'oku 'ikai ha 'ofa 'e toe
ma'olunga ange ka ko e 'ofa ko ia ko e tuku 'ete mo'ui ke mate ma'a hoto ngaahi
kaungame'a. ko e fe'ofa'aki pe eni 'oku fkmatala ki ai 'a e 'aposetolo 'o
pehe, 'io, ke 'iate kimoutolu 'a e loto
pehe na'e 'ia sisu. 'a e 'ikai ke ne ha'aki puke
ki he ongoongo 'o 'ene 'afio 'i he anga 'o e 'otua, ka na'a ne fkmasivesiva'i 'e
ia ia, 'o a'u ki he mate 'i he kolosi (fp 2:5-9).
'oku 'i ai e taimi kainga tslsl 'oku
fa'a malie 'etau hanga 'o fkmatala'i e 'ofa fkhevani koeni. pea mahalo 'oku tau
fa'a pehe 'oku toki malava pe eni ia 'i hevani pea tuku a pe ke tau toki a'u ki
hevani pea tau toki fai pehe. 'oku tau fa'a poto he lea'aki kae vale hono
ngaue'aki! pea ka tau fkmatala'i koe hau'ata! pea ka tau veteveteki hono
'uhinga, 'oku 'ikai toe hano tatau!
v.17-18
tuku ia! ko e fk'amu 'a sne ke 'alaha
mai hono kakala pea mo fisikitu'a atu hono fk'ofo'ofa 'i he 'etau ngaahi to'onga
mo'ui ki hotau kainga. ko e 'ofa koeni 'oku tangi ki ai e loto 'o sne, neongo
'ene teuteu pe ki he hiki atu mei he mamani koeni, fktaha mo hotau 'eiki ko sisu
kalaisi, ke hasino ia 'i he'etau mo'ui. katau ka vakai ki hotau kaunga fononga
'oku masiva, 'oua 'e ta'ofi hotau fatu meite kinautolu. tokoni ki he'ene
fiema'u. puke hake hono masiva 'aki ho'o me'a lelei taha. tuku e 'ofa lea pee,
ka e 'ofa 'aki ha'a tau ala ke tokoni. he tokua ko e 'ofa 'oku ha mo e'a 'i he
'etau ngaahi mo'ui 'oku ne fkmatala'i ai ta 'oku tau 'ofa mo'oni ki he
'otua.
vv.19-20
'i he ongo ki'i fo'i veesi koeni 'oku
hange ko ee 'oku lolotonga pe 'etau luelue lelei mai mo sne 'i he fkkaukau 'o e
'ulungaanga fe'ofa'aki 'oku taau ke hasino 'i he mo'ui 'a e fanau 'a e 'otua,
kuo afe 'a sne ia 'o talanoa ki ha me'a ko aa 'e taha. 'ikai! 'oku kei
hoko atu pe 'a sne he fkmatala ki he fe'ofa'aki. ka 'oku ne lave'i 'e ia 'a e
me'a 'oku hoko mo'oni 'i he'etau mo'ui.
ko e taimi lahi 'oku tau fa'a ongo'i
pe 'etau ta'e fe'unga neongo 'etau 'ofa mo'oni ki he 'otua. pea 'oku taau pe ia
ke pehee, he 'oku tau fononga 'i he ngaahi 'aho fk'osi pea 'oku fefuusiaki ai 'a
kakano mo laumalie. kaekehe, 'oku tokanga 'a sne heni ke 'oua te tau hoha'a 'i
he taimi ko ee 'oku fkhalaia'i 'e hotau loto kitautolu he 'oku lahi 'a e 'otua
'i hotau loto. matamata 'oku 'uhinga eni ki he fkkaukau 'oku 'ilo'i ange 'e he
'otua 'a e me'a totonu 'oku nofo mo'oni ki ai 'etau mo'ui. 'a ia, ko e 'ofa
mo'oni kiate ia 'oku ne pule'i mo tokaima'anga 'a e me'a mo'oni 'oku hu'u
ki ai 'etau 'ofa, pea mo ia 'oku tauhi mo'oni ki ai 'etau mo'ui.
'oku fknonga 'a 'etau 'ilo'i 'oku
'ilo kanokato ange 'e he 'otua 'etau mo'ui 'o laka hake 'i he
'etau ongo'i kitautolu. neongo 'e 'i ai pe ha ngaahi 'aho 'i he'etau
mo'ui te tau ongo'i ai 'oku fehalaaki pe 'etau mo'ui, 'oku 'ikai tonu ke tau
nofo ai. kapau te tau nofo ai, 'e holoki ai pe 'etau ngaahi mo'ui 'e he ongo'i
halaia 'o iku pe ki ha'a tau situ'a mei he 'otua. ko hono fknonga hotau loto 'i
he ngaahi taimi pehe ni, ko 'etau fkpapau'i 'oku 'ilo mei langi 'etau tonuhia,
'o tu'unga 'i he ngaue ne fai ma'a kitautolu 'e kalaisi 'i he
kolosi.
fktokanga'i ange 'oku kehe eni ia
meihe 'etau ongo'i halaia koe'uhi na'a tau fai ha kovi. 'ikai! 'oku 'uhinga pe
eni ia ki he ngaahi taimi 'oku tau ongo'i halaia ai koe'uhi 'oku tau kei 'ia
kakano.
matamata ko e taha eni e ngaahi
tapuaki 'oku ma'ae fanau 'oku 'ia kalaisi. 'a ia, 'oku fkpapau'i 'e he 'otua
'etau 'ofa mo'oni kiate ia.
vv.21-22
ko e taha foki e ngaahi tapuaki ko ia
'oku tau 'inasi ai, koe'uhi 'oku tau 'i he 'otua, ko e 'ata ketau lotu mo hu
kiate ia pea 'ikai ke ngata ai 'oku tau ma'u meiate ia he 'oku ne tali
'etau ngaahi lotu.
fktokanga'i ange 'a e konga koeni, he
'oku fihi. 'oku 'i ai e ni'ihi te nau fk'uhinga'i ke pehe 'oku tali 'etau lotu
'o tu'unga 'i he tauhi tu'utu'uni. mahalo pe 'oku 'i ai ha konga 'o e 'uhinga ko
ia heni. ka 'oku mahu'inga ke tau fktokanga'i ko e konga pe eni (v.22) 'o e
talanoa ki he "fe'ofa'aki 'oku mo'oni". pea ko hono fkmo'oni 'o e 'ofa ko
ia 'oku ha ia 'i he hohoa tatau 'a e me'a 'oku tau kole ki ai pea 'etau to'onga
fkfeangai ki he 'otua. what we pray for are the things that should be expressed
in our life of obedience and faith in god.
v.23-24
ka koeha 'a e ngaahi me'a 'oku taau
ke tau mo'ui'aki pea 'oku ne fkmatala'i foki 'etau talangofua ki he
'otua?
ko e lau 'a 'a'ene 'afio, ke tau tui
ki he huafa 'a hono 'alo. fktokanga'i ko e hufua 'oku fkmatala'i 'a e naunau mo
e me'a 'oku lava'i 'e he 'alo. 'a ia, ko e 'alo 'oku ne malava ke fkmo'ui
kitautolu pea ne ha mo 'ea 'ene malava ke fai hotau fkmo'ui 'i he'ene pekia mo
toetu'u ma'ae angahala.
ka 'oku 'ikai ko e "tui
fananga" 'oku 'uhinga ki ai 'a sne heni. ko e tui 'oku fisikitu'a pea
'alaha hono kakala 'oku 'uhinga ki ai 'a sne.
'oku fkmafana 'a e konga fk'osi
(v.24) he lave 'a sne ai ki he fenofo'aki 'a e 'otua pea mo 'ene fanau. 'a ia,
'oku 'ikai ke ngata pe 'i he fe'ofa'aki 'a e fanau, ka 'oku toe fe'ofa'aki foki
'a 'ene 'afio pea mo'ene fanau, he 'oku 'iate kitautolu hono laumalie
ma''oni'oni.