Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

[Daphne Taukolonga]

Malo 'etau ma'u ha 'aho faka'ofo'ofa pehe ni.   Koe fakalanga talanoa atu pe felave'i moe silipa 'o e ako 'i Tonga.  'Oku ou lave'i kuo 'iai 'a e fa'ahinga kuo nau feinga mai mei Tonga meihe ngaahi 'apiako kehekehe 'o Tonga ki Sene ni, 'o a'u kihe ngaahi komiti kolisi tutuku 'o e ngaahi 'apiako 'o Tonga 'i Sene ni, 'enau faka'amu ke lava ke ngaue'aki 'a e silipa 'oe  ako 'a NSW, pe koe silipa 'o e ako 'ihe TAFE 'i Tonga.  'Oku a'u pe kihe ni'ihi 'o e kau taki 'o e pule'anga Tonga 'enau fifili'i pe'e anga fefe ha ma'u ha faingamalie felave'i moe silipa 'oku ngaue 'aki 'i 'Aositelelia ni ki hano ofe'i atu ki Tonga.   Koe tu'u 'ihe lolotonga ni 'oku lolotonga 'recognise' pe 'i 'Aositelelia ni 'a e ngaahi ako moe silipa 'oku ngaue 'aki 'e Tonga.  Koe Sioeli Nau Mission Inc. koe agent/representative ia 'o e NSW Dept. of Education, pea kau atu ki ai mo 'ene agent ma'ae TAFE.   'Oku ma'u 'ehe SNM 'a e fakamatala pau 'o felave'i mo hono 'recognise' 'o e ako 'a Tonga 'i NSW.    'O hange ko 'eni, kuo 'ova hake 'ihe toko 30 kuo 'osi apply mai mei Tonga kenau hu kihe TAFE NSW pea tali kotoa kinautolu.  Koe fa'ahinga kotoa ko 'eni,ni'ihi na'e form 5 pea ni'ihi na'e form 6 moe 7.  Koe koloa pe ke mahino mai na'a nau ako hake meihe kalasi 1 kihe ngaahi form ki 'olunga, 'o tatau ai pe ia pe na'anau ako 'i Tonga High School, Queen Salote, Toloa, Lavengamalie, 'Atenisi, 'Api fo'ou.  'Oku toe malava pe foki ke ha'u moha fa'ahinga na'e form 1 'o fai hake ai ki 'olunga.  Koe koloa pe kenau sivi 'ihe IELTS test 'aia koe tu'utu'uni faka-Immigration ia, pea 'oku kau ai pe mo Fisi 'ihe fa'ahinag sivi ko ia 'o 'ikai toe kehekehe mo Tonga.    'Oku lolotonga fakatokanga'i  pe 'a e ngaahi silipa 'oku ngaue 'aki 'i Tonga.    Ko 'eku tui koe 'objectives/outcomes' pe taumu'a  'oku fiema'u ke 'ausia 'ehe tamasi'i ako moe ta'ahine ako 'oku totonu ke fakama'unga ki ai 'a e fa'u 'o e ngaahi silipa, 'o tatau aipe ia pe koe ako 'i 'Aositelelia ni pe 'i Tonga pe koha toe feitu'u pe 'i mamani, ko hono taumu'a 'oku mahino ai 'a e 'fua' pe 'outcome' 'o e silipa.    Kuo fonu 'a Tonga 'ihe mata'i tohi kehekehe, ka 'oku tupulekina ange 'a e hoha'a kihe silipa 'a 'Aositelia mo Nu'usila, koe fehu'i koe ha 'a e 'missing information'?  Vakai atu na'a kuo fu'u to 'a e fakamamafa kihe Traditional Higher Education 'o 'ikai palanisi moe Vocational Education tene hanga 'o fakatupu mai ha ngaahi ngaue'anga 'o hange koe ngaahi founga ngaue 'a 'Aositelelia ni?   koe fakalanga talanoa pe.    malo Daphne Taukolonga ma'ae Sioeli Nau Mission Inc.

---

Stay connected to the people that matter most with a smarter inbox. Take a look.

[Bill Haunga]

malo 'aupito Daphne 'a e fakatalanoa malie he pongipongi fk'ofo'ofa ko eni......Ko e teu eni keu lele atu ki he fakataha Kuata Ma'asi 'a e SUTT he pongipongi ni...ko e hili ia 'a 'emau lotu hengihengi mo e fanau hopoate.....pea ko e fakatalanoa mai ia 'a e tokotaha kiate au.......Bill...'ikai 'a pee ke lava 'o 'ai ha'atau fanga ki'i polokalama ako ke ma'u ai hamau fanga ki'i faka'ilonga...certificate...(ta ne nau sio he polkalama he TV 'anepo ki he ngaahi polokalama ako he 'api popula 'i US)pe haa...kau ka 'ataa ha 'aho...pea keu 'alui atu mo e ki'i la'ipepa ko ia...'o kumi'aki ha ngaue keu mo'ui ai......ko e tu'u ko eni...'oku ou toki sio ki he maumau hoku taimi he ha'u 'o ngaue populaa.....taimi eni ia ne tonu keu 'alu ai ki he ako....kuo toho ai au ia he ngauee heni....kaikehe ..ka ko e loto foki(ko e fktalanoa eni 'a eleka 'oku'amanaki ke hoko hono ta'u 21 he ta'u ni he pilisone)......
'Uhinga ia 'o e fktalanoa Daphne......te mou ala tokoni mai ki hano write up ha polokalma ako vocational ma'ae fanau henii......pea tokoni'i fkpa'anga etc....pee..ko ha ngofua ..ka 'osi mei he 'api popula...pea nau lava atu ha polokalama ako ki hena........hange ko e talaloto 'a e finemotu'a Ha'apai....ko e fkpuna pe 'e he mafana ki he talanoa malie 'oku ke fakahoko......Bill

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 24 March, 2009 12:30:13
Subject: [tasilisili] Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

[Ungatea Fonua-Kata]

Malo e fakatalanoa Daphne,

Kuo fuoloa pe foki 'a e tauhi mai 'e he ngaahi ako'anga 'a e ngaahi siasi 'a e tokanga ki he ngaahi ako fakatekinikale.  Ka na'e 'ikai ke lava ke mo'ui lelei koe'uhi na'e 'ikai ke poupou mai fakapa'anga pe fakasilapa 'a e pule'anga. 

Ka 'i he ta'u kuo 'osi na'e fakaava mai 'e 'Aositelelia 'a e matapa ki he tokoni lahi ke fakahoko 'a e ngaahi ako fakatekinikale (carpentry, catering and hospitality, automechanic, etc, 'iloa he taimi ni ko e TVET - Technical and Vocational Education something!) ke fakahu mai ki he ngaahi ako'anga 'i he levolo 'o e (form 4 & 5) ke hoko ko e pathway ki he ngaahi ako'anga fakatekinikale ma'olunga ange (hange ko e ngaahi va'a kehekehe 'o e Fokololo).  'Oku mau teuteu ke trial 'eni 'i he ngaahi ako'anga 'e ni'ihi, fakafuofua ki Sune 'o e ta'u ni.  Koe 'uhinga foki 'a e tokoni mai ko 'eni 'a 'Aositelelia koe 'uhi ko e mahino mei he fu'u fiema'u 'aupito 'o e ngaahi 'elia fakatekinikale 'i he fonua ('a ia na'e 'osi mahino ki he ngaahi potungaue ako 'a e ngaahi siasi 'i he ta'u 'e 50 kuo hili kae toki poupou'i mai pe 'e he he pule'anga 'i he ta'u ko 'eni ki mui ni!)

Ko e fu'u tapuaki 'eni kiate kimautolu 'i he ngaahi ako'anga 'a e siasi, he 'e lahi ange 'a e ngaahi matapa ke fili ki ai 'a e fanau.  Kia kimautolu 'oku mau tauhi 'a e fanau 'oku nau malohi ange ki he ngaahi mafai fakangaue ('o fakatatau ki honau mafai fakaakofaka'ekatemika) ko e halanga 'eni 'oku mau 'ilo 'e lava ke 'alu ki ai 'a e tokolahi 'o 'emau fanau pea ma'u ai 'enau mo'ui.  'Ikai ke ngata ai ka 'e malava ai ke fakamahino ki he fonua 'a e fo'i "ma'uhala" tokua 'o fakatu'utu'unga 'a e ngaahi mafai 'o ma'olunga taha pe 'a e "faka'ekatemika" (koe'uhi ko e me'asivi pe ia 'oku available) 'i ha toe mafai makehe. 

Hange ko e lau 'a e folofola ('ikai ke u fu'u ma'u 'a e exact quote, kataki!), 'oku tufa kehekehe hotau ngaahi mafai, ka 'oku nau mahu'inga tatau kotoa pe!  Ko 'emau faka'amu ke lava 'o ho'ata mai 'eni 'i he ngaahi fokotu'utu'u ako 'i he fonua ni, pea 'oku mau teke atu pe mei he ngaahi ako'ang 'a e siasi 'a e ngaahi me'a 'oku mau tui 'oku mahu'inga.

[Daphne Taukolonga]

Malo 'ta'ahine Ungatea 'a e fakahoko fatongia ma'ae Siasi moe Fonua moe ngaue lahi mei Tonga na.

 

'Oku ou sai'ia ho'o langa'i mai 'a e topiki ni koe 'uhi ke ketau fevahevahe 'aki. 

 

Koe tuliki 'eni 'e taha 'oku fai atu ai 'a hono siofi 'o e Vocational Education mei Aositelelia ni, 'aia foki  oku hoko 'iate ia pe (itself) koe 'export' 'a 'Aositelelia, tautefito kihe ngaahi polokalama ako 'a e TAFE.  'Oku fe'unga moe 11 piliona 'a e pa'anga 'oku ma'u mai 'e 'Aositelelia ni 'i hono 'export' 'a e Education kau ai 'a e Vocational.  Koe TAFE 'a 'Aositelelia koe biggest Vocational Training Provider 'ihe Southern Hemiphere.  Ko 'ene hoko koe 'export' 'a 'Aositelelia pea 'e mahino leva 'oku 'iai 'a e ngaahi founga 'e 'disclose' 'e 'Aositelelia felave'i moe fa'ahinga system fakaako ko 'eni, pea 'oku lahi ange 'a e ngaahi founga 'oku fufui'i, ko hono 'uhinga ke 'oua pe na'a teitei laka hake ha fonua, pea 'oua 'e teitei compatiable ha fonua ki 'Aositelelia ni, pea koe taha pe ia 'oe ngaahi 'ulungaanga fakaulofi 'o e sisitemi fakatemokalati.   Ko hono lelei foki ia 'a e tokosi'i 'a Tonga, 'oku malava ketau hanga 'o siofi 'a e ngaahi 'movement' kotoa pe 'a 'Aositelelia 'e ala lava, koe 'uhi ketau fakalelei'i ha konga 'oku nau ngaue'aki, pe ko ha'atau kopi'i ketau ngaue 'aki ha'anau ngaahi founga, he'ilo na'a makehe ange ai 'a Tonga 'ihe Pasifiki mo mamani, pea tau lava ai foki 'o fakatupu mai ha ngaahi ngaue'anga 'i Tonga ke si'i ngaue ai 'a e to'utupu. 

 

Ko 'eku tui, na'e 'ikai ke ma'u 'a e mahino tatau 'ehe fa'ahinga na'e fakahangatonu ki ai 'a e fakatangi 'ihe pule'anga 'a Tonga 'a e fa'ahinga mahino na'e ma'u 'e 'Aositelelia 'ihe ngaahi ta'u kuohili 'o hange koe fevahevahe'aki.  Ko hono ua ki ai, koe 'ulungaanga ia 'e taha 'o 'etau culture koe mo'ui 'fakafalala ihe kainga', pea 'oku fa'a faingata'a ai ke fakatokanga'i 'oku 'ikai ke ua pe tolu 'a e founga, ka 'oku malava ke lahi hake 'i he founga 'e 99 ka tenau a'usia kotoa pe 'i hono 'practically' ngaue 'aki 'a e ngaahi founga  ko ia  'a e fo'i 'outcome' tatau. 

 

Koe fehu'i leva, koe ha nai 'a e 'uhinga 'oku hu malohi atu ai 'a 'Aositelelia 'ihe lolotonga ni pea 'ikai tenau kamata 'a e ngaahi tokoni ko ia meihe ngaahi ta'u na'e 'need' ai 'e Tonga 'ihe kuohili?  'Oku fakatokanga'i nai 'ehe Pule'anga Tonga 'a e hidden agendas 'a 'Aositelelia ni felave'i mo 'ene ngaahi tokoni ki Tonga 'ihe tafa'aki fakaako ko 'eni 'ihe lolotonga ni? Ko hono mahu'inga ke mahino'i 'a e hidden agendas he'e toe kehe ange ai 'a e 'bargain pe negotiate' 'a Tonga ma'a Tonga 'ihe ngaahi 'aho ni, pea 'e kehe leva 'a e 'outcome' 'ihe kaha'u mama'o atu meihe 'outcome' 'oku lolotonga luelue atu ke a'usia.

 

Ko 'eku poini, koe Vocational Education koe taha 'a e ngaahi 'export' 'a 'Aositelelia ni.   'Ihe taimi tatau, koe 'ulungaanga pea koe founga fakatemokalati 'ihe tafa'aki kihe Voational Education 'i 'Aositelelia ni 'kuopau' ke 'compete' pea fe'au'auhi 'a e ngaahi 'Resistered Training Providers' (Vocational Education) kihe ngaahi fund 'oku faka'ataa pe vahe'i ma'ae port-folio ko ia.  'Oku kau moe TAFE 'ihe fe'au'auhi kihe funding neongo koe potungaue 'a e pule'anga.   Koe ngaahi polokalama ako leva 'oku fakahoko 'i Tonga 'oku 'uhinga ia 'oku nau toe kau mo kinautolu (TAFE) pea moe ngaahi RTOs 'i 'Aositelelia kuo nau kamata hu atu ki Tonga 'ihe fe'au'auhi kihe AusAid .  Pea 'oku malava ke pe fakatonulea'i 'oku hoko 'a  Tonga koe taha 'o e ngaahi 'battlefields' kihe ngaahi RTOs mei 'Aositelelia 'oku nau hu atu ki Tonga.  Ko hono fakalau mai 'a e lahi ' a e pa'anga 'oku tokoni atu 'aki 'e 'Aositelelia ki Tonga (AusAid) ka koe konga lahi taha 'o e pa'anga ko ia 'oku foki mai pe ia ki 'Aositelelia 'i hono totongi 'aki 'a 'enau kakai mo 'enau ngaahi polokalama ako 'oku fakaa'u atu ki Tonga.  'Oku totonu ketau mata'a'a,  koe 'ulungaanga ia 'e taha 'o e system fakatemokalati ko hono ngaue 'aki 'a e ngaahi  'founga' 'oku hangehange koha 'ofa pe tokoni, kae 'taumata'u mai' hange ha 'makinito'..    

 

'Oku mou fakatokanga'i koe tokolahi taha 'o e kakai mei Tonga na'e ha'u scholarship ki 'Aositelelia pea ma'u honau ngaahi mata'itohi 'oku nau 'osi nofo 'Aositelelia kinautolu.  Koe founga fakatemokalati foki 'a e 'give little but take much much more back'.  Koe process tatau pe ia 'oku lolotonga hoko 'i Tonga 'oku faka'asi atu meihe pule'anga 'Aositelelia pea tau fakakaukau kitautolu koe 'ofa moe tokoni mo'oni 'a 'Aositelelia.  'E toki 'asi hake 'enau 'hidden agendas' 'a kinautolu 'ihe kaha'u felave'i mo 'enau founga 'ihe lolotonga ni kae hange ko 'eku lau, 'give little, but take many times more back'.   He'ikai toe kehekehe 'eni moe 'oange 'e Dr Moulton 'a e ako ki Tonga 'ihe tu'unga ma'olunga 'aupito, pea hu ange 'a e kau palangi kehe mo 'enau 'agendas' 'o feinga'i ketau follow 'ihe ngaahi fonua 'oku poto 'ihe toitoi pea poto 'ihe totolo fakaulofi.  'E hanga pe 'e 'Aositelelia ia 'o ngaue 'aki 'a e ngaahi founga faka-temokalati ki hono kakai 'o 'ona, ka tene ngaue 'aki 'e ia 'a e founga faka-'alinga kihe ngaahi fonua kehe.    Ko 'eku tui 'e tokoni kapau 'e hanga 'ehe pule'anga Tonga 'o 'oatu 'a e kakai 'o Tonga kuo nau nofo ta'u lahi 'i muli pea na'a na'u 'access' 'a e ngaahi sub-systems lahi 'o e system faka-Temokalati ke hanga 'ehe fa'ahinga ko ia 'o tavalivali'i ' a e ngaahi makamio 'a e ngaahi fonua Temokalati 'oku faingangofua ai 'enau 'namu'i' 'a e ngaahi fonua 'oku 'innocently ignorant' pea 'ikai tenau 'deliberate blind'.  

 

'Oku ou tui 'oku tau tui tatau, 'oku 'ikai ketau faka'amu ke ako 'ata'ata pe 'etau fanau ke poto 'ihe monomono ha fu'u motoka na'e hu atu ki Tonga meihe ngaahi fonua Temokalati.   'Oku tau fie kai lelei pe mo kitautolu, 'oku tau need 'e kitautolu ketau poto 'i hono kumi ki lalo fonua 'o Tonga 'a e ngaahi koloa fakanatula tene hanga 'o fakatupu mai ' ae ngaahi naunau 'e malava ke fa'u 'aki ha ngaahi fu'u motoka fo'ou 'i Tonga.  Koe ha 'e mole ai ha taimi 'o 'Aositelelia ha'anau fekumi 'i Tonga pe'e ma'u ha koloa fakanatula 'e malava ke fakatupu  pe fakafuo mai ke malava ke fa'u 'aki ha ngaahi motoka fo'ou 'i Tonga?  Kapau na'e fakapapaui'i 'e 'Aositelelia 'e ma'u 'a e ngaahi koloa fakanatula ko ia 'i Tonga, tenau 'overlook' 'a e konga 'o 'enau 'hidden agendas' ki Tonga koe 'uhi ke 'oua na'a toe fakaofiofi 'a Tonga ki Siapani kanau taafataha pe ki 'Aositelelia. 

 

Koe feinga pe 'eni ke toe fakalolo'i atu 'a e topiki.

 

'Ofa atu kiate koe 'Ungatea mo kimoutolu kotoa pe kau faiako 'i Tonga na.

 

Malo

 

Daphne

 

---

From: Ungatea Fonua-Kata <taon...@gmail.com>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Thursday, 26 March, 2009 8:08:57 AM
Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

Ko e fu'u tapuaki 'eni kiate kimautolu 'i he ngaahi ako'anga 'a e siasi, he 'e lahi ange 'a e ngaahi matapa ke fili ki ai 'a e fanau.  Kia kimautolu 'oku mau tauhi 'a e fanau 'oku nau malohi ange ki he ngaahi mafai fakangaue ('o fakatatau ki honau mafai fakaakofaka'ekatemika) ko e halanga 'eni 'oku mau 'ilo 'e lava ke 'alu ki ai 'a e tokolahi 'o 'emau fanau pea ma'u ai 'enau mo'ui.  'Ikai ke ngata ai ka 'e malava ai ke fakamahino ki he fonua 'a e fo'i "ma'uhala" tokua 'o fakatu'utu'unga 'a e ngaahi mafai 'o ma'olunga taha pe 'a e "faka'ekatemika" (koe'uhi ko e me'asivi pe ia 'oku available) 'i ha toe mafai makehe. 

Hange ko e lau 'a e folofola ('ikai ke u fu'u ma'u 'a e exact quote, kataki!), 'oku tufa kehekehe hotau ngaahi mafai, ka 'oku nau mahu'inga tatau kotoa pe!  Ko 'emau faka'amu ke lava 'o ho'ata mai 'eni 'i he ngaahi fokotu'utu'u ako 'i he fonua ni, pea 'oku mau teke atu pe mei he ngaahi ako'ang 'a e siasi 'a e ngaahi me'a 'oku mau tui 'oku mahu'inga.

---

Enjoy a better web experience. Upgrade to the new Internet Explorer 8 optimised for Yahoo!7. Get it now..

[Ungatea Fonua-Kata]

Malo Daphne,

'Oku mau lave'i lelei 'a e ngaahi 'asenita fakapolitikale mo faka'ekonomika 'a e pule'anga 'Aositelelia, koe'uhi ko e ki'i motu si'i kimautolu, 'oku kau 'a e feinga ke 'ilo'i ki he tukunga mo e taumu'a fakapolitikale 'o e ngaahi fonua malohi pea kaunga'api tautautefito ki homou ngaahi fonua 'oku mou tokoni'i fakapa'anga lahi mai kimautolu ni  - he me'a 'oku pau ke mau feinga ke 'ilo ki ai.

Kaekehe, 'oku 'i ai 'a e taimi 'oku hange ko e lau 'a e matu'a, 'oku "ha'u 'a ho'omou fiema'u 'o mali lelei ia mo 'emau fiema'u" pea ko 'ene toki felenisipi ia 'etau nofo!!!  Ko ho'omou fiema'u ko 'ena 'e  'Aositelelia ke 'i ai ha'amou kau ngaue fakatekinikale he 'oku mou lolotonga "labour-shortage" pea toitoi mai leva ia 'i he fo'i tokoni tokua ke fakalelei'i 'a e fakahoko 'o e ako tekinikale 'i tonga ni (kae in the end ke ma'u atu ia ki Australia ke tapuni'aki 'a e ngaahi ngaue 'oku mou nounou ai, so in effect ko 'enau "aid" 'oku fakataumu'a pe ia ke foki atu pe 'a e benefits ia ki homou fonua na).  Kaekehe, 'oku ha'u ia 'o mali mo 'emau fiema'u 'i he ngaahi ako'anga 'a e siasi ke fai 'a e me'a tatau - hiki'i hake 'a e tukunga ako fakatekinikale, ke fakatokanga'i ai 'a e taleniti makehe 'o e fanau ko ia, pea na'a ma'u ai ha faingamalie 'o e fanau ke ma'u ha qualification ke nau oo atu ai ki muli na 'o ma'u ha'anau mo'ui. 

'I he case 'o e ngaahi alea ki he TVET he taimi ni 'oku hangehange 'oku mali mo'oni 'emau ongo fiema'u  - pea 'oku mau tuku atu ke mou toki taukalate atu ai kimoutolu mo e AUSAID, Daphne!  He kuopau pe te mau toki taukalate mautolu mo nautolu 'amui ange!

[Heneli Viliami Vete]

Malo Pule Ako!
Fakafeta'i e Lotu!

 

---

Date: Thu, 26 Mar 2009 10:08:57 +1300
Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga
From: taon...@gmail.com
To: tasil...@googlegroups.com

[Daphne Taukolonga]

Malo 'Ungatea hono kei pao toloaki mai 'a e topiki ni.  

 

Ko kinautolu Tonga 'o 'Aositelelia ni 'oku femou'ekina he fakasio ha faingamalie ma'a Tonga, kau atu ai moe Sioeli Nau Mission, koe hidden agenda 'a e  'mission' ke fakafoki 'return' ki Tonga what have been taken from Tonga. Koe lolotonga ni foki kuo ta'ofi 'aupito talu meihe Monite kuo 'osi ha toe ngaue 'a e pulea'nga 'Aositelelia kihe 'skilled migrants' tautefito kihe fa'ahinga kuo 'osi 'enau ako 'ihe vocational education (TAFE), he'ikai ngaue 'a e pule'anga ki ha'anau application kihe permanent resident visa ka 'e toe vaka'i 'ihe 2010 pe 2011 ko hono 'uhinga koe tu'ulu 'a e tu'unga faka'ikonomika 'a mamani.  'Ikai ke 'iai ha'aku ma'u kihe kau toli fo'i 'akau, 'oku fiema'u pe foki 'a e fa'ahinga ngaue ko ia 'ihe taimi kotoa talu mei pa'angangalu.   'Oku tui 'a e fa'ahinga 'oku taumu'a ke fakafoki atu ki Tonga na kau ai moe Sioeli Nau Mission Inc.  koe ngaahi faingamalie na'e totonu ke ma'u 'e Tonga, 'e 'alu fakataha moe taukalate 'o hange ko ho'o lau 'a hono fuhu'i, 'e sai pe foki 'a e taukalate kapau he'ikai ke fetoto'i.  Kapau leva 'e fetoto'i koe Tonga mo'unga kihe loto ia 'oku pehe hono 'ai. 

 

Ko 'Ofa 'oku tau fetalanoa'aki mo fevahevahe'aki ai, ko 'Ofa tatau pe tene hanga 'o avengi 'a e ngaahi 'avahevahe pea ne matu'uaki 'a e ngaahi 'challenges' 'e fetaulaki moe kau taukalate kuo 'osi kamata'i ma'a Tonga meihe feitu'uni kau ai moe Sioeli Nau Mission Inc..   Koe fo'i 'influence' malohi 'aupito kihe ni'ihi 'o hotau kakai Tonga 'oku ngaue atu mei he fonua ni, 'a 'enau tui ko Tonga 'oku fonu 'ihe ngaahi koloa na'e 'osi fakakoloa 'aki pe 'ehe 'Otua 'a Tonga 'e malava ke develop pea fakatupu mei ai 'a e ngaahi koloa kehe, 'aia 'e malava ke export atu ki tu'apule'anga mei Tonga ke ma'u mo'ui mei ai 'a e kakai 'o Tonga, pea he'ikai leva ke toe hoko 'a Tonga koe 'battlefield' 'o e ngaahi fonua temokalati.   'Oku kau pe moe ako 'ihe ngaahi koloa mahu'inga 'a Tonga pea ko 'ena kuo momona pea kuo taimi ke 'export' atu mei Tonga 'o hange tofu pe koe founga 'a 'Aositelelia na'aku lave atu ki ai kimu'a atu.  Kuo 'osi kamata 'a e founga ni 'e Betty Blake moe kautaha Ma'a Fafine mo Famili Inc.. 

 

Koe 'uhinga ia 'eku pehe koe ki'i motu si'i 'a Tonga 'oku faingata'a ange 'a e ngaahi fonua hange ko 'Aositelelia mo Nu'usila 'oku nau geographically/physically lahi ange 'i Tonga ke fai ha ngaue fakataha ka 'oku nau sai pe foki kinautolu 'ihe tu'unga faka'ikonomika.  'Oku malava pe foki ke toe faingata'a 'a e ngaue fakataha 'ihe fonua si'i si'i hange ko Tonga, 'o hange ko ia kuo tau fanongo ki ai mei ho'o ngaahi fakatalanoa ki mua'.   'Ihe taukapo 'e taha, 'oku faingofua ange hono develop 'a Tonga, pea hange ko  ho'o lave kimu'a atu, 'e fakatefito pe foki 'etau fakatonulea meihe ngaahi tuliki 'oku tau tu'u mei ai, ka kuopau ke ngaue 'aki 'a e me'angaue 'e fe'unga moe ngaahi founga 'e malava ke 'return ki Tonga what have been taken from Tonga, and to explore what should be explored' by Tongans for Tonga.   Hange ko ho'o 'explanation, 'oku sai hono 'trade' 'oe kakai 'o Tonga felave'i moe 'skills shortages' he koe 'choice' fakafo'ituitui, ka koe taukapo, ka hokohoko lelei 'etau ngaue fakataha moe pule'anga Tonga 'ihe lolotonga ni,  temo pe 'ikai temo 'ihe 2010, fakatauange ketau ngaue 'aki 'a e ngaahi founga 'e si'isi'i ai hono hanga 'ehe ngaahi fonua Temokalati  hange ko 'Aositelelia 'o ngaue 'aki 'a Tonga ke hoko ko honau 'battlefield'. 

 

'Ungatea, ko 'eku tangutu ko 'eni 'o fakatalanoa atu kae 'arrive' 'a e ngaahi email meihe tafa'aki kihe International Students Unit 'a e TAFE NSW, koe ngaahi 'offer letters' kihe fanau 'oku lolotonga teu'i  'i Tonga na kenau folau mai 'i Siulai.   'Oku kau ai moe tokotaha na'e ako 'i Kuini Salote na'e form 6 'ihe ta'u kuo 'osi,  kuo tali ke kau 'ihe folau mai ki 'Aositelelia ni 'o ako ai.   Koe ngaue 'oku mou fakahoko 'i Tonga na kuopau ke foki atu hono melie ma'a Tonga 'o liuliunga, 'e kaimelie ai hotau hako 'i Tonga na moha kakai 'o e ngaahi fonua kehe, pea 'oku tui 'aupito ki ai 'a e Sioeli Nau Mission Inc. (SNM).

  

'Ofa atu pea malo 'a e talanoa, 'oku ifo 'a e talanoa 'ihe femahino'aki, pea fakalotolahi 'ihe tafa'aki 'oku mahino mai mei Tonga na.  Ko hotau monu'ia 'anga ko 'ene taha pe 'a e hala, taha moe mo'oni, pea taha moe mo'ui.. 

 

 

malo

Daphne

 

 

      

 

 

---

From: Ungatea Fonua-Kata <taon...@gmail.com>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Thursday, 26 March, 2009 1:41:39 PM

Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

---

Enjoy a safer web experience. Upgrade to the new Internet Explorer 8 optimised for Yahoo!7. Get it now..

[Tevita Langi]

Puleako,

             Malo e ngaue lahi mei he Sia-ko-Mo'ui-'Aonga. Fakafiefia e talanoa kuo fai mo e ngaahi faingamalie kuo 'inasi ai e ako 'i Tonga. 'Oku kau mo NZ ni he ta'imaalie he kau ako fakatekinikale kuo lava mai mei Tonga. 'Iai mo e fanau ako 'a e Sia ko Mo'ui 'Aonga kae'umaa 'a Mailefihi kuo nau fakakakato mai ki heni pea nau ngaue aipe mo ma'u faingamaalie. Pea 'oku tafe ki fee 'a e konga lahi 'o si'enau vahe? - ki Tonga pe. 'Ofa atu kia Fainga'a mo e famili.

 

'Ofa mo e Lotu

Soakai

[Daphne Taukolonga]

Tevita, malo 'a e talanoa mei he fonua na.  'Oku 'iai 'a e lea 'a e kau ako 'ihe community welfare 'a e vocational education 'i NSW 'oku pehe, 'poverty is also caused by lack of information to mainstream services'.  Pea koe 'uhinga ia 'o e fokotu'u topiki 'ihe tepile ni, 'oku 'ikai fo'ou 'a e ha'u ako ki muli ni 'o tatau pe 'a Nu'usila mo 'Aositelelia 'o hange ko ho'o fakamatala.  'Oku 'iai 'a e ngaahi fakamatala lahi ia 'oku fo'ou pea 'oku lelei ketau talanoa ki ai he neongo pe foki 'etau nofo muli kae hange koe fakamanatu 'a e kau ako kihe community welfare, 'oku kau 'ihe fakatefito mo faingofua 'a 'etau 'survival'  'i muli ni meihe ngaahi 'information' 'oku lava ketau access  pea toe faingofua ange ai 'etau fetokoni'aki 'o kau ai moe faingofua ange 'etau tokoni ki Tonga.  Fuoloa 'a e nofo muli 'a e kakai tokolahi 'o kau ai au, pea koe ngaahi fakamatala 'oku ma'u mai meia 'Ungatea mo kinautolu'i Tonga 'ihe fokotu'u talanoa atu 'oku 'aonga ia kia kitautolu ko 'eni 'i muli ni.  'Oku 'iai moe ngaahi fakamatala ia 'oku 'alu atu meihe tafa'aki 'a kimautolu ko'eni 'i 'Aositelelia 'oku fo'ou pea tokoni atu ia kihe fa'ahinga tokolahi 'i Tonga.  

 

Na'e tokoua pe foki 'a Tonga na'e omai 'o ako 'ihe vocational education 'a 'Aositelelia 'ihe 2007 pea 'oku 'ikai ke 'ilo'i pe koe ha 'ae loloa 'o e ako 'a e tokoua ko ia pea 'ikai ke 'ilo pe koe ha'u scholarship pe private.   Te'eki ke ma'u mai 'a e sitetisitika 'a 'Aositelelia meihe 2008 kihe tafa'aki ko ia.   

 

Koe taha 'o e ngaahi founga fakatemokalati mo politika 'a 'Aositelelia ni 'ihe ta'uni, 'oku 'ikai ke toe 'otometika pe ha ha'u ha taha  na'e ako 'ihe polytechnic 'a Nu'usila 'o 'recognise' lahi ange ia 'ehe TAFE 'iha taha na'e ako 'i Fokololo.  Ko hona kehekehe 'okapau tena omai ke hoko atu 'ena ako 'ihe TAFE, koe tokotaha na'e ako ke motor mechanic 'i Fokololo 'e ha'u mei Tonga kuopau ke sivi 'ihe IELTS, koe tokotaha na'e ako ke motor mechanic 'iha taha 'o e ngaahi polytechnics 'a Nu'usila he'ikai toe sivi 'ihe IELTS test. 

 

Koe fakamatala 'eni ia 'oku fo'ou 'e taha 'a e kau mai 'a e hoa 'o e Australian High Commissioner, moe hoa 'o e Chief Justice, hoa ' e ANZ bank manager mo e hoa 'o e 'ofisa Polisi NZ 'ihe ngaue ki hono fakalele 'a e kalasi English speaking and listening 'a e fa'ahinga kotoa 'oku teuteui'i 'i Tonga 'e Betty Blake mo 'ene kautaha koe Ma'a Fafine mo Famili  kenau folau mai 'o ako 'ihe Vocational Education 'a 'Aositelelia ni, 'aia 'oku 'ova hake 'a e kau ako ko ia 'ihe toko 40.   Koe fanau na'anau ako 'ihe ngaahi kolisi kotoa 'o Tonga.  Pea koe sponsor atu pe kinautolu 'e honau ngaahi kainga 'i 'Aositelelia ni.  Koe fakamatala mei Tonga'oku ma'u pe fiefia 'a e kau palangi ko'ena 'e toko 4 'i he 'enau fanga ki'i kalasi he 'oku nau taki taha pe 'a e ki'i kulupu pea 'oku nau fu'u keen 'aupito ke nau tokoni mo ngaue fakavolenitia. 

ofa atu kihe tasilisili kotoa. 

 

Malo

Daphne

---

From: Tevita Langi <tlan...@gmail.com>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Thursday, 26 March, 2009 6:49:41 PM

Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

---

The new Internet Explorer 8 optimised for Yahoo!7: Faster, Safer, Easier. Get it now..

[Bill Haunga]

Ko e mo'oni 'aupito Taonganui 'a e fktalanoa ia ki he mahu'inga 'o e Vocational Education..mo e si'i taukave 'a e ngaahi Siasi......pea 'oku fkfiefia foki Daphne...he kuo 'osi tali 'e he Pule'anga...'a e va'a ki he tafa'akiko eni ne kamata 'e 'Unuaki 'o Tonga Institute....pea ne poupou lelei ki ai 'a e ngaahi System Ako 'a e ngaahi siasi......koe'uhii pe ke mavahe meihe ngaahi 'apiakoo.....'a e longoa'a 'a e kili 'uhilaa..misini fahi papa.(need a separate site hange ko fokololo) .........mavahe 'aupito 'a 'Ahopanilolo...mavahe 'aupito 'a Monfort.....pea 'oku sai he kuo tanu 'e Tupou High honau konga 'i vaololoa,ko e fanogno atuu ke langai ai 'enau va'a Vocational training.......sai ke fai ha negotiate ai mo e 'unuaki 'o Tonga...ke na partner mo e Tupou High.....hono paotloaki 'o e V/T 'i he vahe Tonga Saute 'o Nuku'alofa ma'a e fanau ako ko ia........pea hu'u taha mai 'a e ngaahi tokoni ki ai 'o kau ai Daphne mo e Sioeli Nau Inc.....pea fklakalaka ai 'a e 'afaki ni...'oku ou tui...'e lelei 'aupito ia he'ene tu'u ki he kaha'uu.......
ko e 'uhinga pe foki 'a e huu mai 'a e pule'anga ia 'o fakamamfa atu 'i he 'afaki fk'ekatemika...he ne 'uluaki fokotu'u 'a e ngaahi mission school ia.....pea ne nau fataki fktaha mai pee 'a e fk'akatemika mo e fktekinikale.......pea ko e 'aho ni kuo tafoe mai 'a e pule'anga ke langomi e 'afaki ko eni.....monuu 'okukei fkma'u e tu'u 'a e ngaahi mission schools...pea ko e fetakinima 'oku fiema'uu 'o 'ikai ko e fetuhuakii........koe'uhinga ia 'eku kole 'aku ki ha tokoni ki he'eku fanau akoo...'a ia 'oku fakatahataha maiki ai 'a e fanau ako mei Pule'anga mo e ngaahi mission schools katoa.....Bill

[Daphne Taukolonga]

Bill

 

Kataki pe 'oku 'ikai keu fakapapaui'i pe koe 'Unuaki koe ako nai 'eni na'e fokotu'u 'e Lavulavu.  

 

'Oku 'ikai keu toe veiveiua au, tetau fiu kitautolu hano ta'ofi ha 'oho mai 'a Tu'apule'anga kae tautefito ki 'Esia 'o ako 'i Tonga 'ihe kaha'u.  Pea koe vaha'a oe kakai 'o 'Esia 'i Tonga 'ihe lolotonga ni 'oku mahu'inga koe 'uhinga he tenau tokoni kinautolu 'ihe kaha'u ki hono 'attract' mai 'a 'Esia kenau omai 'o ako 'i Tonga.  Fakatauange 'oku fakafaingamalie 'a e tafa'aki faka immigration ko 'eni.  Pea 'oku ou tui 'oku pehe pe moe visone 'a e kakai tokolahi 'o Tonga.

 

'Oku lolotonga tofanga 'a Nu'usila mo 'Aositelelia 'ihe faingamalie lahi 'ihe tafa'aki kihe ako koe tokolahi 'enau kau ako mei 'Esia.  'E si'isi'i 'a e ngaahi 'apiako 'ia 'o Tonga kenau matu'uaki ha 'alu atu 'a muli, pea 'e tupu noa mai ai pe 'ae lahi 'a e ngaue kihe levolo kotoa pe 'i Tonga, 'o 'ikai koe kau faiako pe ka 'e kau ai moe Tourism Industry moe ngaahi Industry kehekehe pe 'o Tonga.   Koe fakamatala fakalotolahi 'ena ia 'e Bill,  pea koe mo'oni 'aupito ko 'ene holofa 'a e 'avahevahe 'i hotau ngaahi vaha'a moe fetuhu'aki  katau langa ki 'olunga mei hotau ngaahi malohinga (collectively) 'e makehe ange leva 'ae ngaahi faingamalie 'e ma'u 'e Tonga.  

 

Bill, na'e 'iai hoku sister, na'e si'i nofo pe meihe ako 'ihe 'ene form 2 'i 'Atenisi.  Na'e 'osi 'ene fanaui'i 'a e fanau 'e toko 14 'i Tonga, lolotonga 'oku kei lau mahina pe 'a e si'isi'i taha, pea ko'ene sio kihe toe hu 'a e tangata'eiki 'i hono ta'u 70tupu 'o ako 'ihe TAFE 'o ma'u hono Diploma 'ihe Ceramic, pea loto lahi ai pe hoku sister ke toe hu mo ia 'o ako.  Na'e hu hoku sister 'o ako 'ihe 'apiako 'a Lavulavu 'i Tonga kihe Diploma 'ihe Nursing (something like that).  Na'e ako fakataha pe hoku sister mo hono daughter kihe ako tatau.  Na'ana kau fakatoloua 'ihe graduation 'ihe 2006.  'Oku lolotonga 'i Sene ni, pea hangehange pe ka faingamalie ke nofo fonua pea toki fetuku mai 'a e fanau.  Koe liliu lahi faka'uli'ulia atu hono attitude koe konga lahi ia 'o e ngaue 'o e 'apiako na'e ako ai 'i Tonga na, toe kau foki ai moe lelei ange 'ene English.  Ko 'ene faka'amu ke hu 'o ako hano mata'itohi 'ihe Nursing 'i Sene ni 'ihe kaha'u vave mai.   koe impossible 'ihe kuohili kuo possible 'ihe lolotonga ni pea koe ngaue ia 'a e ako.  Na'aku faka'amuange mai 'oku lava ke 'recognise' 'a 'enau qualification ke lava kenau ngaue 'ihe falemahaki Vaiola 'ihe taimi 'oku nau ako ai 'ihe ngaahi courses pehe 'i Tonga na,koe 'uhi ko Tonga pe 'e lelei ki ai 'ihe kaha'u.    

 

Koe fatongia ia 'o e Sioeli Nau Mission ke 'assist' 'a Tonga 'ihe tapa kotoa pe 'e ala lava ke tokoni ai, 'o kau ai moe 'apiako kotoa 'o Tonga.   'Oku ki'i lahi ange 'a e ngaue 'a e SNM kihe kakai Tonga 'o Sene ni 'ihe lolotonga ni. 

 

Malo

Daphne 

 

 

---

From: Bill Haunga <toofoh...@yahoo.co.uk>
To: tasilisili@googlegroups..com
Sent: Friday, 27 March, 2009 4:49:55 AM
Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

Ko e mo'oni 'aupito Taonganui 'a e fktalanoa ia ki he mahu'inga 'o e Vocational Education..mo e si'i taukave 'a e ngaahi Siasi......pea 'oku fkfiefia foki Daphne...he kuo 'osi tali 'e he Pule'anga...'a e va'a ki he tafa'akiko eni ne kamata 'e 'Unuaki 'o Tonga Institute....pea ne poupou lelei ki ai 'a e ngaahi System Ako 'a e ngaahi siasi......koe'uhii pe ke mavahe meihe ngaahi 'apiakoo.....'a e longoa'a 'a e kili 'uhilaa..misini fahi papa.(need a separate site hange ko fokololo) .........mavahe 'aupito 'a 'Ahopanilolo...mavahe 'aupito 'a Monfort.....pea 'oku sai he kuo tanu 'e Tupou High honau konga 'i vaololoa,ko e fanogno atuu ke langai ai 'enau va'a Vocational training.......sai ke fai ha negotiate ai mo e 'unuaki 'o Tonga...ke na partner mo e Tupou High.....hono paotloaki 'o e V/T 'i he vahe Tonga Saute 'o Nuku'alofa ma'a e fanau ako ko ia.........pea hu'u taha mai 'a e ngaahi tokoni ki ai 'o kau ai Daphne mo e Sioeli Nau Inc.....pea fklakalaka ai 'a e 'afaki ni...'oku ou tui...'e lelei 'aupito ia he'ene tu'u ki he kaha'uu.......

ko e 'uhinga pe foki 'a e huu mai 'a e pule'anga ia 'o fakamamfa atu 'i he 'afaki fk'ekatemika...he ne 'uluaki fokotu'u 'a e ngaahi mission school ia.....pea ne nau fataki fktaha mai pee 'a e fk'akatemika mo e fktekinikale.......pea ko e 'aho ni kuo tafoe mai 'a e pule'anga ke langomi e 'afaki ko eni.....monuu 'okukei fkma'u e tu'u 'a e ngaahi mission schools...pea ko e fetakinima 'oku fiema'uu 'o 'ikai ko e fetuhuakii........koe'uhinga ia 'eku kole 'aku ki ha tokoni ki he'eku fanau akoo...'a ia 'oku fakatahataha maiki ai 'a e fanau ako mei Pule'anga mo e ngaahi mission schools katoa.....Bill

---

Enjoy a safer web experience. Upgrade to the new Internet Explorer 8 optimised for Yahoo!7. Get it now..

[Ungatea Fonua-Kata]

Bill Ha'unga

 

...koe'uhinga ia 'eku kole 'aku ki ha tokoni ki he'eku fanau akoo...'a ia 'oku fakatahataha maiki ai 'a e fanau ako mei Pule'anga mo e ngaahi mission schools katoa.....Bill

....................

Na'e mei hu mai ho'omou kau ako ki he 'Unuaki ka teu kole kia Lavulavu ke tokanga he 'e "at risk" lahi 'a 'ene kau ako 'i ho'o kau ako.  Kae hange ko 'eku lau 'anenai, mahalo 'e "mali lelei ho'o kau ako mo e 'ene kau ako" pea 'e felatani ho'omou nofo!

[Ungatea Fonua-Kata]

Daphne,

Sai ke "return" mai pe ha fa'ahinga, kae lahilahi atu pe ke nau nofo hena koe'uhi ke mau kei hao pe 'i Tonga ni, pea lava ke mafao lelei 'ete 'aka 'i he taukalate!   He 'oku sai 'a 'Aositelelia na 'oku faufaua 'a hono fu'u kelekele, 'ataa lahi ki he taukalate laiki!

2009/3/26 Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>

[Daphne Taukolonga]

'Ungatea,

 

Ko hono maumau pe foki 'o 'Aositelelia ni koe kimui 'a e tau ha'ate kalate'i ha taha kuo 'osi tu'u 'a e kau polisi ia 'o 'omai 'ete tikite koe 'assult' pea koe toe fakaloloma ange hano 'omai mo ha'ate 'apprehended violence order', pea kapau 'e 'ikai ke follow kihe tu'utu'uni ko ia 'e tuku pilisone, pea kapau 'oku te kei fie kalate pe kita neongo hano toutou fakafoki mai kita ki pilisone, koe iku 'o 'deport' ki Tonga.   

 

Mahalo 'e au 'oku totonu ke 'uluaki fakalele 'a e ngaahi polokalama 'anger management' 'o kamata pe meia kinautolu 'oku 'i he falealea, pea fusi'i 'a e 'apprehended violence order' 'o hange ko 'Aositelelia, ko hono kovi pe he taumaia 'e toe 'iai ha feitu'u ke deport' ki ai ha taha tene toutou 'break' 'a e AVO, mahalo ko hu'atolitoli pe 'e  fefokifoki 'aki ai.

 

have a great week day Tasilisili...........

 

Daphne   

---

From: Ungatea Fonua-Kata <taon...@gmail.com>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Friday, 27 March, 2009 10:46:29 AM

Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

Daphne,

Sai ke "return" mai pe ha fa'ahinga, kae lahilahi atu pe ke nau nofo hena koe'uhi ke mau kei hao pe 'i Tonga ni, pea lava ke mafao lelei 'ete 'aka 'i he taukalate!   He 'oku sai 'a 'Aositelelia na 'oku faufaua 'a hono fu'u kelekele, 'ataa lahi ki he taukalate laiki!

---

Enjoy a safer web experience. Upgrade to the new Internet Explorer 8 optimised for Yahoo!7. Get it now..

[Daphne Taukolonga]

Bill

 

 Ko 'eku kole atu keke fakamolemole kake hanga mu'a 'o fakamatala mai meihe kamata 'anga 'oe ngaue 'a 'Aisea Kava  na'e kamata'i 'ihe 'apiako na.  Fakakau atu mu'a 'i ho'o fakamatala pe'e malava nai ke toe hoko atu 'a e ngaahi polokalama ako ai?  kau atu mu'a ha'o fakamatala kihe 'ngaahi fiema'u' kae lava ke toe hoko atu 'a e ngaue na'e kamata'i 'e 'Aisea Kava?

 

'ofa atu

 

Malo

Daphne

 

 

 

---

From: Bill Haunga <toofoh...@yahoo.co.uk>

To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Friday, 27 March, 2009 4:49:55 AM

Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga

Ko e mo'oni 'aupito Taonganui 'a e fktalanoa ia ki he mahu'inga 'o e Vocational Education..mo e si'i taukave 'a e ngaahi Siasi......pea 'oku fkfiefia foki Daphne...he kuo 'osi tali 'e he Pule'anga...'a e va'a ki he tafa'akiko eni ne kamata 'e 'Unuaki 'o Tonga Institute....pea ne poupou lelei ki ai 'a e ngaahi System Ako 'a e ngaahi siasi......koe'uhii pe ke mavahe meihe ngaahi 'apiakoo.....'a e longoa'a 'a e kili 'uhilaa..misini fahi papa.(need a separate site hange ko fokololo) .........mavahe 'aupito 'a 'Ahopanilolo...mavahe 'aupito 'a Monfort.....pea 'oku sai he kuo tanu 'e Tupou High honau konga 'i vaololoa,ko e fanogno atuu ke langai ai 'enau va'a Vocational training.......sai ke fai ha negotiate ai mo e 'unuaki 'o Tonga...ke na partner mo e Tupou High.....hono paotloaki 'o e V/T 'i he vahe Tonga Saute 'o Nuku'alofa ma'a e fanau ako ko ia........pea hu'u taha mai 'a e ngaahi tokoni ki ai 'o kau ai Daphne mo e Sioeli Nau Inc.....pea fklakalaka ai 'a e 'afaki ni...'oku ou tui...'e lelei 'aupito ia he'ene tu'u ki he kaha'uu.......
ko e 'uhinga pe foki 'a e huu mai 'a e pule'anga ia 'o fakamamfa atu 'i he 'afaki fk'ekatemika...he ne 'uluaki fokotu'u 'a e ngaahi mission school ia.....pea ne nau fataki fktaha mai pee 'a e fk'akatemika mo e fktekinikale.......pea ko e 'aho ni kuo tafoe mai 'a e pule'anga ke langomi e 'afaki ko eni.....monuu 'okukei fkma'u e tu'u 'a e ngaahi mission schools...pea ko e fetakinima 'oku fiema'uu 'o 'ikai ko e fetuhuakii........koe'uhinga ia 'eku kole 'aku ki ha tokoni ki he'eku fanau akoo...'a ia 'oku fakatahataha maiki ai 'a e fanau ako mei Pule'anga mo e ngaahi mission schools katoa.....Bill

---

Enjoy a better web experience. Upgrade to the new Internet Explorer 8 optimised for Yahoo!7. Get it now..

[Bill Haunga]

Taonganui...ko e haa pe ha fu'u palakuu si'eku kau akoo.....ko e fua pee eni si'omou ngauee fklaumalie  mei henaa.......'e at risk pee kapau 'e ofi 'a e 'ekesipiliane 'a ho'o kau faiakoo ki he'eku fanauakoo......hangee pe ko e lau 'a e malanga 'a e motu'a Niuto2....ko 'eku kau ako 'aku ko e sepuni tatopai...kuo 'osi 'a mamani he'enau takai...ko e toe pe 'a heli ..'isa!!....'a hevani....ke nau fktotoola'aa ki ai......ko honau ngaahi vokaasio....'oua !!!!......fiu 'a e kau polisi hono fkkaukau'i.....Bill

---

From: Ungatea Fonua-Kata <taon...@gmail.com>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 27 March, 2009 12:40:24
Subject: [tasilisili] Re: Ma'olunga 'a e Ako 'a Tonga