Family

43 views
Skip to first unread message

Samiuela Taungakava

unread,
Jun 2, 2008, 7:17:29 AM6/2/08
to Tasilisili He ngaluope

Kau tangata mo e kau fefine mou k'i malolo mai ki heni 'o teuteu ai ha'a mou ki'i lotu ke hufia e tamaio'eiki kuo si'i to.

 F A M I L Y
 
I ran into a stranger as he passed by,
'Oh excuse me please' was my reply.
 
He said, 'Please excuse me too;
I wasn't watching for you.'
 
We were very polite,
  this stranger and I.
 We went on our way and we said goodbye.
 
But at home a different story is told,
How we treat our loved ones, young and old.
 
Later that day, cooking the evening
  meal,
 My son stood beside me very still.
 
When I turned, I nearly knocked
  him down.
 'Move out of the way,' I said with a frown.
 
He walked away, his little heart broken.
I didn't realize how harshly I'd spoken.
 
While I lay awake in bed,
 
God's still small voice came to me and said,
 
'While dealing with a stranger,
 common courtesy you use,
 but the family you love, you seem to
 
abuse..
 
Go and look on the kitchen floor,
 You'll find some flowers there by the door.
 
Those are the flowers he brought
 
for you.
 He picked them himself: pink, yellow and blue.
 
He stood very quietly not to spoil
 
the surprise,
 you never saw the tears that filled his little
 eyes.'
 
By this time, I felt very small,
 And now my tears began to fall.
 
I quietly went and knelt by his bed;
 'Wake up, little one, wake up,' I said.
 
'Are these the flowers you picked
 
for me?'
 He smiled, 'I found 'em, out by the tree.
 
I picked 'em cos they're pretty like U.
 I knew you'd like 'em, especially the blue.'
 
I said, 'Son, I'm very sorry for the way
 
I acted today;
 I shouldn't have yelled at you that way.'
 He said, 'Oh, Mom, that's okay.
 I love you anyway.'
 
I said, 'Son, I love you too,
 and I do like the flowers, especially the blue.'
 
FAMILY
 Are you aware that if we died tomorrow, the company
 that we are working for could easily replace us in
 a matter of days
 But the family we left behind will feel the loss
 for the rest of their lives.
 
And come to think of it, we pour
 
ourselves more
 into work than into our own family,
 an unwise investment indeed,
 don't you think?
 So what is behind the story?
 
Do you know what the word
 
FAMILY means?
 FAMILY = (F)ATHER (A)ND (M)OTHER (I) (L)OVE (Y)OU
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



Find out: SEEK Salary Centre Are you paid what you're worth?

Sione M. Veituna

unread,
Jun 2, 2008, 7:49:58 AM6/2/08
to tasil...@googlegroups.com
Malo mu'a Kofe e ma'u fakaneifua fungani. Hange ko 'eku fanongo talanoa he malanga 'a e motua 'e taha, 'ene pehee, pea kaila e punake, 'auee, tamaiki,,,,, ha'u ki he ngaahi vai, tokonaki pe 'o inu, mo koe 'ikai ha pa'anga fakatau, ha'u pe pe ... malo e ma'u fakamokomoko Samiu!

sfaupula

unread,
Jun 3, 2008, 1:37:26 AM6/3/08
to tasil...@googlegroups.com
ko e ki'i afe mai pe eni 'o fkmokomoko he ki'i 'utu (vai) koeni 'oku hange ha ii (fan). ha'u mei ai e lea 'utu-i. malo samiu pea malo e ngaue mei hena.
skf

jhavea

unread,
Jun 3, 2008, 7:32:11 AM6/3/08
to Tasilisili-he-ngaluope
skf, ta ko e tonu ena ka kuo mau ninimo mautolu he ngaahi faka'uhinga
'a Halafihi! ta'ili'ili atu pe mei he fano, jh

Sepesi

unread,
Jun 3, 2008, 8:22:41 PM6/3/08
to tasil...@googlegroups.com
Ongo tangata, malo ia . Tuku pehe'i pe ka e toki vakai pe'e falala'anga
ke ngaue 'aki hi haaaa.

sepesi.
-----------

Saikolone Taufa

unread,
Jun 3, 2008, 9:25:13 PM6/3/08
to tasil...@googlegroups.com
Holo pe ho'o mou me'a kau Tasilisili kae fakaa'u atu 'ae ki'i ongoongo fakafiefia ko'eni koe toki a'utaki mai mei he Trinity College ('aee 'oku teu'i ai 'ae kau faifekau 'ae Siasi Methodist 'o Nu'u Sila ni) 'ae fu'u ongoongo fakafiefia ko'eni;
 
APPOINTMENT - Rev Nasili Vaka'uta

Lecturer in Biblical Studies - 1st July to 31st December 2008

I am pleased to advise the connexion that Trinity College has employed  on a fixed term agreement Rev Nasili Vaka'uta to the position of Lecturer in Biblical Studies.

Nasili is an ordained minister of the Wesleyan Church of Tonga and until beginning his PhD studies in Auckland just over 3 years ago, was Head of Biblical Studies Department at Siatoutai Methodist Theological College Tonga. He is an extraordinary scholar and his expertise in the Biblical area is well recognised throughout the Pacific and Australia.  

Rev Norman Brookes
Acting Prinicpal

Koia 'oku 'oatu ai 'ae talamonuu ko'eni ki he Faifekau kae'uma'a hono ki'i famili he ui kuo fai 'ehe 'eiki ma'a nautolu. Moe 'ofa moe lotu. Saikolone Taufa moe Famili

stan palu

unread,
Jun 3, 2008, 9:43:58 PM6/3/08
to tasil...@googlegroups.com
Talamonu atu kia Nasili mo e ui fo'ou kiate ko e mo e famili tauange mo e Laumalie  kene fakateunga  pea ke takaofi atu 'i he fatongia kuo hili atu ki o uma.....malo mo e 'ofa


From: taufach...@xtra.co.nz
To: tasil...@googlegroups.com
Subject: [tasilisili] Talamonu kia Nasili
Date: Wed, 4 Jun 2008 13:25:13 +1200


Hotmail on your mobile. Never miss another e-mail with

Sione 'Atupuha Koloti

unread,
Jun 3, 2008, 9:56:42 PM6/3/08
to tasil...@googlegroups.com

'Oku fakafiefia 'a e kei fanongo pe ki he ngaahi Laliolo 'o Nafualu 'oku kei ongo pe mei he ngalu  'amo 'o e kau pakeha. Mo'oni 'a e faka'uhinga 'a e tiki, hono fakalea 'e fakafeta'i: ko e fakalangilangi, fakafiefia, fakakoloa, fakangeingei; aipe 'o e 'Otua.

 malo e fai 'etau ngaue.

Sepesi

unread,
Jun 3, 2008, 9:57:50 PM6/3/08
to tasil...@googlegroups.com
Malo Faifekau,

'Oku 'ikai ko ha langa'i mamahi, Ka ko e manatu melie he 'osi ange pe 'a
e fakamasiva he mole 'a e tangta'eiki, kuo too mai 'a e fakakoloa pea
'oku pehe 'a e talamonuu ki he Faifekau mo e famili ke kei pehe hono
fkkoloa he'ene faifatongia.

'ofa atu.
Sepesi.
----------------------------------------------


On Wed, 2008-06-04 at 11:43 +1000, stan palu wrote:
> Talamonu atu kia Nasili mo e ui fo'ou kiate ko e mo e famili tauange
> mo e Laumalie kene fakateunga pea ke takaofi atu 'i he fatongia kuo
> hili atu ki o uma.....malo mo e 'ofa
>
>

> ______________________________________________________________

> ______________________________________________________________________

Tevita Finau

unread,
Jun 4, 2008, 2:52:01 AM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
Fakafeta'i, Malo foki mo e Ako., pea 'oku 'oatu 'a e lotu mo e talamonuu kiate koe faifekau mo e famili. tfinau
Message has been deleted

jhavea@gmail

unread,
Jun 4, 2008, 10:03:36 AM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
Ko e ongoongo fakafiefia e epoki fo'ou kuo fai e a'u ki ai 'i Aotearoa. talamonu atu Nasili pea kataki 'o pukepuke e matapaa ke ava lahi, ka tau fakaholo atu!
 
mo e lotu, mei he fano ai pe, jh
 

*****
 
You cannot travel on the path before you have become the Path itself -- Gautama Buddha
 
 

Taniela Sila

unread,
Jun 4, 2008, 4:00:36 PM6/4/08
to Tasilisili-he-ngaluope
Kaunga fakaa'u atu ai pe 'ae talamonu kia Nasili moe famili he tu'unga
lelei kuo fai e a'u kiai......

taniela sila

kulimoe'anga fisiiahi

unread,
Jun 4, 2008, 4:47:04 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
Talamonu aipe kia Nasili he ui kuo fai. 'Oku ou tui 'oku fiefia lahi e Vahefonua Tonga he fatongia kuo ui koe ki ai, pehe foki ki he famili hono kotoa. 'Oku fiefia lahi mo e Kolisi Tutuku. 'Ofa ke to mu'a atu ha ivi lahi koe'uhi ko e fatongia. Pea ke toki taki mai e tu'i Vava'u ki Palepale, ke 'ai hao kava ka ne inu 'e ia.
 
'Ofa atu.
 
Kulimoe'anga

 

ke...@post.com

unread,
Jun 4, 2008, 5:07:10 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
Ma'a lahi pea fakafiefia! Kaungafiefia fakataha atu i he lavame'a kuo ke hoko ki ai Nasili. Malo e si'i feinga mo e ako. 'ofa atu, loke


__________________________________________
"An error in understanding the world leads to an error in understanding God"--St. Thomas Aquinas


--
Mail.com Autos- Powered by Oncars.com: Drive By Today!
http://www.oncars.com

ke...@post.com

unread,
Jun 4, 2008, 5:25:45 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
> 'aupito ia ke ma'u 'a e fa'ahinga fiefia ko ia, ka 'oku taau ke tau fiefia
> tatau pe 'i ha taha 'oku faiako he levolo ko ia (univesiti), mo ha taha 'oku
> 'ikai ngaue 'i ha fa'ahinga levolo pehee, ka 'oku ne fai e finangalo 'o e
> 'Otua*.

---

'Oku malie 'a e feinga ke "taau ke tau fiefia tatau" ka te u fua fefe'i masi'i ke mahino kiate au mo kinautolu 'oku sio mai pea ki he 'afio hifo 'a e 'Eiki 'oku "tatau"?

ko e kole fakamaama pe, loke
__________________________________________
"Believe those who are seeking the truth. Doubt those who find it."---Andre Gide

TKHavea

unread,
Jun 4, 2008, 7:46:41 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
Kau atu mo kimautolu mei PTC he fiefia Faifekau.  'Oku 'aonga pe ke fai fakafonua hao fakanofo 'i ha ki'i kumete kava.  'Ofa atu ki he fatongia kuo fai atu ai 'a e falala 'a e 'apiako, pea ke tokonaki ivi mai 'a Langi ki he teu'i 'o e kakai ki he fai 'ene ngaue. 
 
Loloma, tkh
 
 
----- Original Message -----

sfaupula

unread,
Jun 5, 2008, 1:05:00 PM6/5/08
to tasil...@googlegroups.com
fka'u atu ai pe mo e talamonu koeni 'aki 'a matiu 25:29 - "he 'ilonga ha
taha 'oku ma'u ha me'a 'e 'ange ki ai mo ha me'a, pea te ne hulu atu:"

skf

----- Original Message -----
From: <ke...@post.com>
To: <tasil...@googlegroups.com>
Sent: Wednesday, June 04, 2008 2:07 PM
Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili

etuate.m...@tti.to

unread,
Jun 4, 2008, 8:09:45 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
Kau fakataha atu aipe he talamonu moe fiefia he ui kuo fakahoko kiate Koe
faifekau mo e falala 'a e 'apiako. Tauange pe kene kei tokoni'i aipe e
ngaue 'oku hanga atu kiai.

'Ofa mo e lotu

Etuate, Lu'isa mo e fanau pehe ki he ki'i kau ngaue mei he TTI


Sepesi

unread,
Jun 4, 2008, 8:21:10 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
On Wed, 2008-06-04 at 16:25 -0500, ke...@post.com wrote:
> > 'aupito ia ke ma'u 'a e fa'ahinga fiefia ko ia, ka 'oku taau ke tau
> fiefia
> > tatau pe 'i ha taha 'oku faiako he levolo ko ia (univesiti), mo ha
> taha 'oku
> > 'ikai ngaue 'i ha fa'ahinga levolo pehee, ka 'oku ne fai e finangalo
> 'o e
> > 'Otua*.
>
> ---
>
> 'Oku malie 'a e feinga ke "taau ke tau fiefia tatau" ka te u fua
> fefe'i masi'i ke mahino kiate au mo kinautolu 'oku sio mai pea ki he
> 'afio hifo 'a e 'Eiki 'oku "tatau"?
-----------------------

Loke,

Hange ho fofonga ha Microscope 'a ha 'Asitalonoma ho'o 'ilo'i e ki'i
fo'i toti na.


malo e toe foki.

Sepesi.

Samiuela Taungakava

unread,
Jun 4, 2008, 10:10:55 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com
Kaunga kau atu he talamonu kia Nasili. Fakatauange ke hokohoko atu hono faitapuekina ko e 'ehe 'Otua 'i he ui kuo ne fai kiate koe.
 
'Ofa atu


Samiu and family
 
 


> Date: Wed, 4 Jun 2008 13:00:36 -0700

> Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili

Kalatiola Tonga

unread,
Jun 4, 2008, 11:32:05 PM6/4/08
to tasil...@googlegroups.com

'Oku 'i he Tamai 'Ofaa aipe 'a hono fili e kakai ke fai e ngauee.Ko e ongoongo fakafiefia 'eni!!! Mau fakatauange ke hoko ho 'uluaki ta'u ngaue ko 'enii ko ha tapuaki mo'oni kia kinautolu 'e akoo pea mo koe foki mo ho familii.'Ofa atu kia Silia mo e fanauu.

 

'ofa mo e lotu ,

Nouela mo Tapuaki .

 



--- On Thu, 5/6/08, etuate.m...@tti.to <etuate.m...@tti.to> wrote:

From: etuate.m...@tti.to <etuate.m...@tti.to>
Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili

Send instant messages to your online friends http://au.messenger.yahoo.com

Lief Fungalei

unread,
Jun 5, 2008, 4:34:47 AM6/5/08
to tasil...@googlegroups.com
Nasili,  'oku tau fiefia kotoa he ongoongo fkfiefia ko ia..ka 'oku mo'oni 'ae lea "oku puli 'ae 'amui koe 'ofa 'ae 'Otua"  
'ofa atu kihe faotngia fo'ou na pea pehe ki he famili
lief

Muli Atiola

unread,
Jun 5, 2008, 4:15:54 PM6/5/08
to tasil...@googlegroups.com
Congradulation Dr. Nasili Vaka'uta - 'Oku kau fakataha 'a e Kolisi ko Sia'atoutai 'i he fakafeta'i ki he ikuna kafakafa kuo fai 'e he faifekau pea malo e ako mo e lotu. Fakafeta'i ai pe ki he 'Otua he ako mo e fatongia kuo ke a'usia. Fakatauange pe ke hokohoko pehee atu ai pe 'a e faifatongia lelei ma'a e 'Eiki 'i he lakanga mo e fatongia kuo ui koe ki ai. Ko 'emau talamonu ia mo e lotu ma'au mo e si'i famili. Kei tu'u pe 'a e ngaahi fu'u toa tupu'a 'o e Kolisi pea pehee ki he ngaahi fakama'unga. 'Ofa atu fau Muli 'Atiola mo e famili mei he 'api ko To 'a e 'Ofa, Kolo ko 'Efeso.


From: lieffu...@optusnet.com.au
To: tasil...@googlegroups.com

Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili
Date: Thu, 5 Jun 2008 18:34:47 +1000

Poasi Tei

unread,
Jun 5, 2008, 11:03:57 PM6/5/08
to tasil...@googlegroups.com


Nasili,

 

To to atu masi'i pea malo e ako moe ngaue lelei.

 

Teke toe foki mai pe koe 'alu ai leva 'ena ia?

 

'Ofa lahi atu kia koe moe famili'.

Poasi  


--- On Fri, 6/6/08, Muli Atiola <atio...@hotmail.com> wrote:

'Isileli Lausii Tupou

unread,
Jun 5, 2008, 3:25:20 PM6/5/08
to tasil...@googlegroups.com
Nasili ,Kau fakataha atu pe moe kau faifekau moe kakai kotoa pe heni he talamonu atu ki he fatongia fo'ou kuo hilifaki kia tekoe ,pea fiefakafofonga'i atu aipe 'ae ki'i famili ni 'ae talamonu atu kia te koe .'Ofa atu 'Isileli & Manako Vi Laus'ii Tupou


From: tkh...@ptc.ac.fj
To: tasil...@googlegroups.com

Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili
Date: Thu, 5 Jun 2008 11:46:41 +1200
<BR

Sione Mauifanga

unread,
Jun 5, 2008, 5:10:01 PM6/5/08
to tasil...@googlegroups.com
Ma'a lahi Nasili!!! tauange mo e 'Eiki ke ne taka ofi atu aipe lolotonga e ngaue lahi 'oku ke hanga atu ki ai, pehe foki ki he hoa mo e toenga e famili. 'Ofa atu,
 
maui  

 
On 6/4/08, Saikolone Taufa <taufach...@xtra.co.nz> wrote:

Lousiale Uasike

unread,
Jun 6, 2008, 1:19:22 AM6/6/08
to tasil...@googlegroups.com
Kuo fehauaki e lou'olive; He kaumatapa 'o e Trinity College; Hua'aki hono puke e faingamalie;
Pukepuke ai pe mo e fakatu'amelie; Ma'aha ni'ihi 'e toupili mai ho topuva'e.
 
Ko e tue atu pe Faifekau mo e fiefia he hiki e fuka 'o e "Ta-kei-kau-pe" mei lotofonua ki he ngaahi kau'afonua - pea hono 'ikai ho'ata 'a e ngaue kuo ke tokoni'aki ki he lau 'e hotau potutahi 'a e tohitapu - "transtextuality" - ko e founga ko ia ia 'a e kau "'alu fano"?. Talamonu atu 'aki 'a e palofita ko 'Aisea 11 - "Laumalie 'o e poto mo e 'ilome'a; Laumalie 'o e mafai mo e fale'i" - fa'ofale 'iate koe - 'o ke lotofale'ia ai he fatongia fakafaiako hotau 'api na. 'Ofa atu kia Silia mo e tamaiki.
 
Lou.

tino tahitu'a

unread,
Jun 6, 2008, 10:39:35 PM6/6/08
to tasil...@googlegroups.com
Ko hono 'uhinga fakaTohitapu 'o e NASILI ko e polo'i ma'ae 'Otua. Ko e fakatapui, ko e tuku mavahe'i ko e 'ave ko e hiki fu'u  pea 'oku ou tui na'e 'uhinga pehe'i 'a hono fakahingoa 'e he tokotaha na'a ne fakahingoa 'a Nasili Vaka'uta...Kuo ola 'a e visone mo e misi 'o e tokotaha na'a ne fakahingoa 'a Nasili ka he 'ikai ke tau nofo ki ai ko e me'a pe 'oku mahu'inga ke tau manatu'i 'a e 'Otua pea mo 'ene taumu'a kiate koe he ko e toki fakahingoa ne tonu mo e taumu'a 'a e 'Otua kiate koe...pea hange ko e lau 'a e palofita ko Selemaia...Before I formed thee in the belly I knew thee; and before thou camest forth out of the womb I sanctified thee, and I ordained thee a prophet unto the nations.
Ko e taimi ko ia 'oku te muimui ai ki he schedule 'a e 'Otua mo 'ene taumu'aa 'o tau ngaue'aki kitautolu ke fakahoko ai 'a e taumu'a  'o e 'Otua pea 'oku tonu leva 'a e FONONGA...
Kuo tau mataa tonu ia he si'i fili 'o Nasili Vaka'uta ki he lakanga ni...Tangane tamasi'i pea ke muimui ai pe ki he tukufua ko ia...
ofa atu kiate koe pea mo e famili...He 'ikai ke ngalo 'iate au 'a ho'o ta'o 'a ho'o ki'i pusiaki he teuteu ke u folau 'o akoo..Ko ho'o fakaloto lahi fakalotu he 'aho na'a tau kaime'akai faka'osi ai mo hotau kaunga ako...Paula Vivili, Saia Faletau, Fe'ao Vakata, Fekita Fangaloka, Ilifeleti Tovo, Kilifia 'i he 'api ko Sia'atoutai..
Oku tau polepole kotoa pe ai...Oku 'aonga 'a ho'omou talatalai fale kiate au pea mo'ui ai hoku famili mo ha kakai keheee...
 
Tu'a'ofa atu
Just From A Tongan Crusader For Christ

pauliasi.alofi

unread,
Dec 31, 2000, 6:23:46 AM12/31/00
to tasil...@googlegroups.com
Feikaungakau atu he talamonu atu kia koe Naásili mo e famili he lakanga mo e
fatongia kuo ui ko e ki ai moóni e lea oku taka ko e pale e gaue lelei ko e
toe oatu mo e fatongia e taha .Tuku pe ki he Eiki kene fakafaingofua e
faingata'a lolotonga e hiki fatongia oku hanganaki ki ai mie muá na.

Ofa atu meia Pauliasi & Freesia Alofi &Paea &Mosiana ,Wes.Alofi .
mo e famili mei Wainuiomata .


----- Original Message -----
From: "Taniela Sila" <tanie...@hotmail.com>
To: "Tasilisili-he-ngaluope" <tasil...@googlegroups.com>
Sent: Thursday, June 05, 2008 9:00 AM
Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili

Sione Folaumoetu'i

unread,
Jun 9, 2008, 5:47:01 PM6/9/08
to tasil...@googlegroups.com

Talamonu atu Nasili he fatongia fo'ou kuo fakakoloa 'aki koe pea 'oku mau fiefia kotoa pe ai.
 
Tokemoana


Date: Fri, 6 Jun 2008 09:10:01 +1200
From: maui...@gmail.com
To: tasil...@googlegroups.com

Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili

Sione M. Veituna

unread,
Jun 9, 2008, 9:00:22 PM6/9/08
to tasil...@googlegroups.com
Jione si'i,

talaange ki he faifekau ke 'unu hake kau hao atu mo au, he ko au eni he  ve'e matapaaa, he he he he, 

malo mu'a e ako mo e ngaue lahi, talamonu atu masi'i Nasili, 'ofa ke fakaivia mai koe mo e famili 'e he 'Eiki koe'uhi ko e 'ui mahu'inga ko 'eni. Ko e tapuaki ma'a Tonga mo e Pasifiki foki.

'ofa atu mo e lotu
Ma'ananga
Nafualu

Henry Niumeitolu

unread,
Jun 12, 2008, 10:47:58 PM6/12/08
to tasil...@googlegroups.com

Hi Son, I am well pleased with this welcoming news, one that we have to recall many happy memories aat Teu ke Ama 1989,'for instance the feiumu 'aki e peito, moe la'i pulu moe ha pe he pongipongi sapate, kae kei moho pe, malo e ako. 'ofa atu ki hoku fahu latai pea mo eneasi pesi mo silia.

pea ke hiveviva'i ma'u pe e talaloto malie 'a 2pou 1 he himi 272,

Ko 'eni 'Eiki keke ma'u 'a e hia koau ko ho'o tamaioeiki au pea faima'u aipe. love mum ela.

p.s Teu toki tatanaki ivi ke fatu atu ha ma'alali, ka 'i he momeniti e ui pe koe "Malo e Fakamakukanga 'a e ngaahi pouahi 'o Felenite.

--- On Thu, 5/6/08, Kalatiola Tonga <teek...@yahoo.co.nz> wrote:


Sent from Yahoo! Mail.
A Smarter Email.

peni...@siaatoutai.to

unread,
Jun 30, 2008, 8:25:48 PM6/30/08
to Tasilisili-he-ngaluope
Nasili,

Fakamolemole e fu'u tomui mama'o 'a e fiefia ni, ko e toki lava eni
keu kau 'i he memipa mo ma'u ha me'angaue keu kau atu 'i he fakafeta'i
'a e paenga ni. 'Oku 'ikai tuku 'a e faime'a lalahi 'a hotau 'Otua, mo
manatua 'a e kau to ki lalo. Ko e hala faingata'a na'a ke fou ai mo ho
famili ki he tapuaki ni, pea fakafeta'i na'e fai 'o taau mo ha sotia
lelei 'a Kalaisi. Tau aipe 'a e tau lelei, masi'i mo puke ki he tui
totonu. Fiefia noa atu pe he fanongo ki he'eku kau faiako ne nau
fakahinohino au ki he Mo'ui 'oku nau hiki mei he langilangi ki he
langilangi. Faitangatane!

Mau 'ofa atu mo e famili kia Silia mo e fanau.
ptmone mo e famili (mei he loto vao kuava 'o Nafualu).

On Jun 12, 7:47 pm, Henry Niumeitolu <talia...@yahoo.co.uk> wrote:
> Hi Son, I am well pleased with this welcoming news, one that we have to recall many happy memories aat Teu ke Ama 1989,'for instance the feiumu 'aki e peito, moe la'i pulu moe ha pe he pongipongi sapate,&nbsp;kae kei moho pe, malo e ako. 'ofa atu ki hoku fahu latai pea mo eneasi pesi mo silia.
> pea ke hiveviva'i ma'u pe e talaloto malie 'a 2pou 1 he himi 272,
> Ko 'eni 'Eiki keke ma'u 'a e hia koau ko ho'o tamaioeiki au pea faima'u aipe. love mum ela.
> p.s Teu toki tatanaki ivi ke fatu atu&nbsp;ha ma'alali, ka 'i he momeniti e ui pe koe "Malo e Fakamakukanga 'a e ngaahi pouahi 'o Felenite.
>
> --- On Thu, 5/6/08, Kalatiola Tonga &lt;teeki...@yahoo.co.nz&gt; wrote:
>
> From: Kalatiola Tonga &lt;teeki...@yahoo.co.nz&gt;
> Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili
> To: tasil...@googlegroups.com
> Date: Thursday, 5 June, 2008, 4:32 AM
>
> 'Oku 'i he Tamai 'Ofaa aipe 'a hono fili e kakai ke fai e ngauee.Ko e ongoongo fakafiefia 'eni!!! Mau fakatauange ke hoko ho 'uluaki ta'u ngaue ko 'enii ko ha tapuaki mo'oni kia kinautolu 'e akoo pea mo koe foki mo ho familii.'Ofa atu kia Silia mo e fanauu.
> &nbsp;
> 'ofa mo e lotu ,
> Nouela mo Tapuaki .
> &nbsp;
>
> --- On Thu, 5/6/08, etuate.manuofe...@tti.to &lt;etuate.manuofe...@tti.to&gt; wrote:
>
> From: etuate.manuofe...@tti.to &lt;etuate.manuofe...@tti.to&gt;
> Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili
> To: tasil...@googlegroups.com
> Received: Thursday, 5 June, 2008, 12:09 PM
>
> Kau fakataha atu aipe he talamonu moe fiefia he ui kuo fakahoko kiate Koe
> faifekau mo e falala 'a e 'apiako. Tauange pe kene kei tokoni'i
> aipe e
> ngaue 'oku hanga atu kiai.
>
> 'Ofa mo e lotu
>
> Etuate, Lu'isa mo e fanau pehe ki he ki'i kau ngaue mei he TTI
>
> Send instant messages to your online friendshttp://au.messenger.yahoo.com
>
>       __________________________________________________________
> Sent from Yahoo! Mail.
> A Smarter Emailhttp://uk.docs.yahoo.com/nowyoucan.html

peni...@siaatoutai.to

unread,
Jun 30, 2008, 10:39:44 PM6/30/08
to tasil...@googlegroups.com

Nasili,

Fakamolemole pe he tomui mama’o ‘a e fiefia ni, ka ko ‘eku toki lava
eni ‘o kau atu ki he kau memipa mo ma’u ha me’angaue fe’unga ke kau
atu ‘aki ki he fakafeta’i ‘a e paenga ni, neongo ‘oku te’eki keu ‘ilo
lelei e au ‘a e anga hono ‘ai ki he fetohi’aki. Ko ia ka kuo he atu ‘a
e tohi ni ‘i mamani pea mou fakamolemole au.

‘Oku ‘ikai tuku ‘a e fai me’a lalahi ‘a hotau ‘Otua, pea ‘oku ne kei
manatua kitautolu to ki lalo. Ko e hala faingata’a ne ke fou ai mo ho
famili ki he tapuaki ni, pea fakafeta’i na’e fai ‘o lava pea kei tu’u
pe ‘o taau mo ha sotia lelei ‘a Kalaisi. Tau aipe ‘a e tau lelei,
tangata pea puke aipe ki he tui totonu. Faitangane! Fiefia noa atu pe


he fanongo ki he’eku kau faiako ne nau fakahinohino au ki he Mo’ui
‘oku nau hiki mei he langilangi ki he langilangi.

Mau ‘ofa atu kia Silia mo e fanau.


ptmone mo e famili (mei he loto vao kuava ‘o Nafualu).


---------- Forwarded message ----------
From: Henry Niumeitolu <talia...@yahoo.co.uk>
Date: Jun 12, 7:47 pm
Subject: Talamonu kia Nasili
To: Tasilisili-he-ngaluope


Hi Son, I am well pleased with this welcoming news, one that we have
to recall many happy memories aat Teu ke Ama 1989,'for instance the
feiumu 'aki e peito, moe la'i pulu moe ha pe he pongipongi

sapate,&nbsp;kae kei moho pe, malo e ako. 'ofa atu ki hoku fahu latai


pea mo eneasi pesi mo silia.
pea ke hiveviva'i ma'u pe e talaloto malie 'a 2pou 1 he himi 272,
Ko 'eni 'Eiki keke ma'u 'a e hia koau ko ho'o tamaioeiki au pea
faima'u aipe. love mum ela.

p.s Teu toki tatanaki ivi ke fatu atu&nbsp;ha ma'alali, ka 'i he


momeniti e ui pe koe "Malo e Fakamakukanga 'a e ngaahi pouahi 'o
Felenite.

--- On Thu, 5/6/08, Kalatiola Tonga &lt;teeki...@yahoo.co.nz&gt;
wrote:

From: Kalatiola Tonga &lt;teeki...@yahoo.co.nz&gt;

Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili
To: tasil...@googlegroups.com
Date: Thursday, 5 June, 2008, 4:32 AM

'Oku 'i he Tamai 'Ofaa aipe 'a hono fili e kakai ke fai e ngauee.Ko e
ongoongo fakafiefia 'eni!!! Mau fakatauange ke hoko ho 'uluaki ta'u
ngaue ko 'enii ko ha tapuaki mo'oni kia kinautolu 'e akoo pea mo koe
foki mo ho familii.'Ofa atu kia Silia mo e fanauu.

&nbsp;


'ofa mo e lotu ,
Nouela mo Tapuaki .

&nbsp;

From: etuate.manuofe...@tti.to &lt;etuate.manuofe...@tti.to&gt;
Subject: [tasilisili] Re: Talamonu kia Nasili
To: tasil...@googlegroups.com
Received: Thursday, 5 June, 2008, 12:09 PM

Kau fakataha atu aipe he talamonu moe fiefia he ui kuo fakahoko kiate
Koe
faifekau mo e falala 'a e 'apiako. Tauange pe kene kei tokoni'i
aipe e
ngaue 'oku hanga atu kiai.

'Ofa mo e lotu

Etuate, Lu'isa mo e fanau pehe ki he ki'i kau ngaue mei he TTI

Send instant messages to your online friendshttp://au.messenger.yahoo.com

      __________________________________________________________
Sent from Yahoo! Mail.
A Smarter Emailhttp://uk.docs.yahoo.com/nowyoucan.html

seni taniela

unread,
Jul 1, 2008, 4:03:00 PM7/1/08
to tasil...@googlegroups.com
Hoko atu pee kemipeinii!!!

'Oku mafola e temokalati 'i mamani ka 'oku 'ikai aka pe tu'uma'u(rooted and sustained) he ngaahi fonua langalanga hakee. Ko e haa hono 'uhingaa? 'Oku 'iai ha makatu'unga 'e faa 'oku nau pukepuke 'a e mo'ui lelei 'a e temokalati pea koe ta'etokanga ki he faa'i makatu'unga ko 'enii 'oku 'uhinga ai e fakapelepela e temokalati he ngaahi fonua kei langalangahakee pea 'e kau ai 'a Tonga ka tau ta'etokanga ki he ngaahi makatu'unga ni.

Makatu'unga 'uluaki, ka 'ikai ke liliu e ngaahi tefito'i 'ulungaanga fakafonua(cultural values) ke tokoni ki he liliu fakatemokalati 'e too e temokalati. Kuo fakamo'oni'i 'e he kau fakatotolo ki he too 'a e temokalati 'i Latina Amelika, 'Esia, ngaahi fonua Mosilemi, pea a'u mai ki he Pasifikii, 'oku ai e ngaahi 'ulungaanga fakafonua(culture) 'oku 'ikai ke fenaapasi pe tokoni ki he liliu temo-kalatii. Hangee ko 'eni: 'oku tatau e ngaahi fonua langalanga hakee 'i he 'ikai ke fakamahu'inga'i e taimii pea moe ngaue malohii ke hoko ko e konga ia 'enau mo'ui faka'ahoo moe to'onga mo'ui fakafonuaa. 'I Fisi, 'oku fakafe'atungia e tui moe anga fakaonua e kau Fisi totonu ki he temokalatii—'ikai ken au fie tali ha taki ha Initia etc.

'Oku tokolahi e kakai he ngaahi fonua langalanga hakee 'oku nau tui ki he lelei e pule'anga fakatemokalati ka ko 'enau to'onga mo'ui fakafo'ituitui mo fakafonua(personal and cultural values) he'ikai tokoni ia ki he fakalakalaka fakatemokalati 'oku nau faka'amu kiaii.

'I Tonga, 'oku 'iai e ki'i fakalaka he to'ongamo'ui fakapolitikale (political culture) 'a e kakai ka 'i he taimi tatau 'oku te'eki ke matu'otu'a fe'unga ke aka, mo'uilelei, pea mo tu'uma'u ai e temokalati . 'I he fakalaka e akoo pea mo e ma'u'anga talaa 'oku 'aa e kakai ki he ngaahi me'a fakapolitikale(political awareness) ka 'I he taimi tatau 'oku tokolahi e kakai 'oku nau ta'etokanga ki honau ngaahi fatongia fakapolitikale mo fakasosiale(political & social responsibility) pea 'oku kau ai 'a e pau kenau kau he filii, pea kuopau ke hoko e ngaue malohi koe taha ia honau fatongia mo e 'ulungaanga fakafonua'o 'ikai ki he familii pee ka ki he fonua pea moe 'Otua. He ko e haa koaa e kaunga e 'ulungaanga fakafonua(cultural values) ki he temokalati?

Ko e 'ulungaanga fakafonuaa ko e taha ia e tefito'I makatu'unga tene holoki pe langahake 'a e fakalakalaka faka'ekonomika 'a ha fonua, pea ko e makatu'unga uaa leva—ka 'ikai ha fakalakalaka faka'ekonomika, 'e holofa pea 'ikai ha laka ki mu'a e temokalati. Ko e lau vevela 'a Lawrence Harrison mo Samuel Huntington(2000), ko e ongo saienisi he politikale mei Harvard, na'a na pehee ko e fakapelepela e temokalati I Latina Amelika moe ngaahi fonua lahi ko e ngaue honau ngaahi 'ulungaanga fakafonua. 'Oku ou tui ko e taha e fakapikopikoo e faka'ilonga(mark) e ngaahi fonua kei fakalakalaka tokolahi. Pea ko e fakatotolo 'a Larry Diamond(2008) ko e saienisi politikale pea mei Stanford na'a ne pehee: ko e too pee 'a e 'ekonomika ko e kamata ia ke movete 'a e temokalati tukukehe pe ha fonua temokalati 'e ua nai, ne kei tu'u ngahomohomo pee temokalati neongo ne too lalo 'enau 'ekonomikaa hangee ko Initia pea 'oku tonu ke fai ha ako mei ai.

Me'apango talu e kamata e temo-Tongaa moe 'ikai ha'anau poupou pe kumi ki ha fa'ahinga me'a ke langa ai e 'ekonomika 'a Tonga, ka na'a nau fakaanga pee mo fiefia ha too(failure) e ngaahi project feinga fakalakalaka faka'ekonomika 'a e pule'angaa. Pea teu lava ke pehee ko e feinga hiki vahenga fakavalevale 'o e 2006 mo e maumau 'o e 16/11 ko e konga ia e feinga 'a e Temo-Tonga ke fai mo bankrupt e pule'angaa ka e tui mo poupou e kakaii ki he'enau feinga liliu. Puli 'iate kinautolu ka lelei e 'ekonomikaa ko e faingofua ange ia e liliu ki he temokalati he ko e tokolahiange e kau tu'umalie(middle class) koe faingofuaange ia e liliu temo, pea 'e falala e kau takii ke tukuange mai honau mafaii koe'uhii 'e 'ikai mole honau tu'umalie—ko e social capital 'eni 'oku fiema'u ki ha fakalaka faka'ekonomika mo fakapolitikale 'aha fonua. 'Ikai fakatokanga'I 'ehe temo-Tonga ka too e 'ekonomika ko e 'apuluange ia e liliu temokalati pea moe lava ke makape hake 'a e
kau pule tikitato he mamanii—vakai pee ki Pakisitani, Lusia mo e ngaahi fonua 'Afilika lahi.

Kou tui 'oku 'ikai ko e corruption 'a e too 'anga tefito 'o e 'ekonomika Tongaa neongo ko e konga ia 'o e too e ekonomikaa, ka ko e fa'ahinga fa'unga/palani/fakakaukau faka'ekonomika(eco. theories/planning/structure) 'oku fatu ai 'a e 'ekonomika tongaa--eg. 'oku ai e va'a fakafuofua koloa...ko e fa'ahinga va'a ia 'oku fakaanga'i 'ehe kau ekonomika tokolahi 'oku kau ki hono holoki e ekonomikaa 'a e ngaahi fonua langalangahakee...ko e vaivai ko 'enii ko e sincere mistake pee makatu'unga he ngaahi apiako 'oku ako ai 'etau kau 'ekonomikaa...pea 'e lava pee ke fakalelei'i, pea kau ai mo e global effects 'o too e 'ekonomikaa 'oku afuhia ai 'a mamani kotoa. Mahu'inga leva heni ke 'oua e tukuaki'i taha pee 'a e corruption etc. kae ngalo e u uhinga kehe kau ai mo e personal responsibility ki he'ete masivaa. He 'oku kei mo'oni pee 'a e akonaki ka 'ikai ke tau faithful ki he taleniti(pe koloa) 'e taha 'oku 'i hotau 'aofinimaa, he 'ikai ha toe tanaki mai pea a'u
pe ki hono to'o e taleniti 'e taha 'i hotau nimaa.

Kaikehe ko e makatu'unga tolu: ka 'ikai lelei e kau takii, 'e meleuku e temokalatii. 'I he taki 'e Mahatma Gandhi e feinga temokalati 'a Initia na'a ne fakamamafa'I 'a e pau ken au tukupaa ke melino pee 'enau fakafepaki(non-violent resistance) ki Pilitaania. Pea nene fakaivia 'a Martin Luther King 'o Amelika ke fakafepaki melino(fakatemokalati) pee 'a e kau 'uli'uli he'enau feinga kenau ma'u 'enau totonu tatau mo e kau palangii. 'I he fakatotolo 'a Larry Diamond(2008) na'a ne pehee ko e konga lahi e too e temokalati he ngaahi fonua temokalatii ko e kovi honau kau taki.

Feefee e kau taki e Temo-Tongaa? 'Ikai ha matu'out'a fakaeloto he va'inga he politikalee ke nau 'ilo e taimi 'oku totonu ai kenau fakamoluu(compromise) mo fakangahomohomo(flexible) 'enau tuii(political ideology) ka e fika 'uluaki e kumi ki he lelei fakalukufuaa(common good). Nau hangee pee ko e kau terrorist fundamentalists—its our way or the highway. Fika 'uluaki pe 'a e party ideology mo 'enau private good 'o melemo ai e common good. He ko e tokotaha politikale leleii 'oku pau ke 'iai 'ene healthy suspicious of the government and yet he still trusts the government. Pea kuo pau ke te fakafepaki ki hoto fili fakapolitikalee, taimi tatau 'oku te feinga ke win 'enau trust in the integrity of my motive--ko 'ete ngaue ki he common good and not for my own interest.

Ko e lelei 'a e takii 'a e kii ki he lelei 'a Singapore neongo ne 'ikai ke nau fu'u fakatemokalati (only one party authoritarian) talu e mavahe 'a Pilitania. Ne fakataha e lelei e takii pea mo e ngaue malohi hono kakaii, lelei moe 'economic stucture 'o laka kimu'a e 'ekonomika pea mei ai 'a e fakatemokalatiange honau pule'angaa. Neongo ko e tokolahi kau Singapore 'oku nau Puta mo Konifusio ka 'oku tokolahi honau kau taki politikale 'oku nau metotisi. Ka ko e haa 'oku ma'ulalo pehee ai e tu'unga taki 'o Tonga?

'Oku kau e lotu moe 'ulungaanga fakafonua hono fakafuo e kau takii, 'o 'ikai koe akoo 'ata'ataa pee. 'Aia koe makatu'unga hono faa leva ia: ka 'ikai e lelei e tui fakalotu 'aha fonua , he 'ikai fakalaka e temokalati. Ko hono fakama'opo'opoo fakalukufua (general conclusion) 'I he fakatotolo 'a Larry Diamond ko e ngaahi fonua tui Faka-Kalisitiane fakapalotisanii(Sweden,Switzerland, UK , US, NZ etc) 'oku lelei taha ai e temokalati pea si'I taha ai e kaakaa (corruption). Hoko ai e ngaahi fonau 'oku lotu faka-Konifusioo pe Puta (Confucians/Buddha) hangee ko Siapani, Kolea Tonga, Singapore, Taiwan etc pea 'I loto ai e ngaahi fonua katolika hangee ko Amelika Latina tukukehe pee 'a e ngaahi fonua Katolika Iulopee(eg.Spain, Itali mo Falanisee 'oku lelei ai e Temo) pea toki hoko mai e ngaahi fonau Hinituu mo Mosilemi, tukukeheange e ngaahi fonua Kominiusii. Koe'uhii ko e pluralism 'o e lotu Hinituu pea mo e mo'ui fakalotu 'a Gandhi ne tokoni lahi ia ki he
leleiange 'a e Temokalatii I Initia 'o kehe mei he ngaahi fonua Mosilemi lahi.

Feefee e lotu 'I Tonga? 'Oku 'iai e ta'etokanga ki he ma'u'anga mo'ui fakalaumalie(spiritual capital) 'a e fonuaa. Taimi e ni'ihi kuo hoko e lotuu ko e konga pee 'o e angafakafonua—ka 'oku 'ikai ha tukulolo kia Kalaisi, pea 'ikai 'asi ha tokoni e lotu ki he work ethics hotau kakaii. Kuo hoko e fakapikopikoo, maumau'i e taimii, mo'ui fakafalalaa(dependency), mo e fakafiefiemalie kovi(mediocrity) ko e konga ia hotau 'ulungaanga fonuaa pea tene holoki e temo-kalatii moe fakalaka faka'ekonomika. Pea 'ikai pee ke tui e kau taki lotu tokolahi ka lelei/tonu 'etau fai e lotu 'e 'iai 'ene fua lelei fakapolitikale mo faka'ekonomika. Hangee ko e lau ki he hoko e 'itaa ko e mark e kau taki fakalaumalie 'e ni'ihi pea ho'ata pee 'itaa mei he kau politikii pea moe kakaii--pea ko e iku'anga pee koe movete!!tatau pe siasi moe politikale.

Ko e liliu temokalati kuo pau ke tau ala kotoa 'o fakatonutonu 'etau to'onga mo'ui, fakalelei'I 'etau founga taki, tokoni ki he langa mo e liliu faka 'ekonomika, pea moe toe malanga'I e ivi liliu mo'ui e Kosipeli kenau fenapasi moe tu'unga ma'olunga kuo a'u kiai e akoo pea te tau a'usia leva ha liliu faka-politikale 'e lelei ki he kotoa hotau fonua.

Kapau te tau nofo taha pee ki he liliu lao mo konisitutone, liliu fa'unga pule'anga etc. 'e hoko e liliu 'oku tau feinga kiaii ko e cosmetic change pee pea te tau hee ta'etaumu'a pee he ngaahi ta'u ka hoko maii 'o hangee koe ngaahi fonua lahi 'o e pasifikii moe ngaahi fonua langalangahake kehee kuo nau 'osi fai e liliu he la'ipepaa kae 'ikai tokanga ki he liliu 'a e lotoo moe tapa kotoa 'o e mo'uii.

'ofa atu

seni

> -~----------~----~----~----~------~----~------~--~---


Get the name you always wanted with the new y7mail email address.
www.yahoo7.com.au/mail

SIONE MANU

unread,
Jul 1, 2008, 5:46:07 PM7/1/08
to tasil...@googlegroups.com
Malie Sengi e fakamatala:
Ma'a Lahi pea mo'oni 'aupito, ka 'i he tafa'aki 'e taha.
'Oku kei hala 'a mamani ia ha fa'ahinga Temokalati tatau mo ho'o fakamatala. There is no pure democracy here on earth haven or hell. Pure Democracy is only a dream. 'Oku 'ikai ha fonua 'i mamani 'e tatau 'enau temo. Ko 'Amelika ko e fonua Republic ia, fakalele fakatemokalati, ha hono 'uhinga? 'Oku mahu'inga ke kei retain 'e he fonua kotoa 'enau culture, customs and then work from there. 'Oku 'ikai ke hanga 'e he temokalati ia 'o fetongi e tu'unga 'o e cultur pe liliu pe fakata'e'aonga'i......ko e tanaki atu pe...hunuhunu

seni taniela <seni...@yahoo.com.au> wrote:

Hoko atu pee kemipeinii!!!

'Oku mafola e temokalati 'i mamani ka 'oku 'ikai aka pe tu'uma'u(rooted and sustained) he ngaahi fonua langalanga hakee. Ko e haa hono 'uhingaa? 'Oku 'iai ha makatu'unga 'e faa 'oku nau pukepuke 'a e mo'ui lelei 'a e temokalati pea koe ta'etokanga ki he faa'i makatu'unga ko 'enii 'oku 'uhinga ai e fakapelepela e temokalati he ngaahi fonua kei langalangahakee pea 'e kau ai 'a Tonga ka tau ta'etokanga ki he ngaahi makatu'unga ni.

Makatu'unga 'uluaki, ka 'ikai ke liliu e ngaahi tefito'i 'ulungaanga fakafonua(cultural values) ke tokoni ki he liliu fakatemokalati 'e too e temokalati. Kuo fakamo'oni'i 'e he kau fakatotolo ki he too 'a e temokalati 'i Latina Amelika, 'Esia, ngaahi fonua Mosilemi, pea a'u mai ki he Pasifikii, 'oku ai e ngaahi 'ulungaanga fakafonua(culture) 'oku 'ikai ke fenaapasi pe tokoni ki he liliu temo-kalatii. Hangee ko 'eni: 'oku tatau e ngaahi fonua langalanga hakee 'i he 'ikai ke fakamahu'inga'i e taimii pea moe ngaue malohii ke hoko ko e konga ia 'enau mo'ui faka'ahoo moe to'onga mo'ui fakafonuaa. 'I Fisi, 'oku fakafe'atungia e tui moe anga fakaonua e kau Fisi totonu ki he temokalatii—'ikai ken au fie tali ha taki ha Initia etc.


'Oku tokolahi e kakai he ngaahi fonua langalanga hakee 'oku nau tui ki he lelei e pule'anga fakatemokalati ka ko 'enau to'onga mo'ui fakafo'ituitui mo fakafonua(personal and cultural values) he'ikai tokoni ia ki he fakalakalaka fakatemokalati 'oku nau faka'amu kiaii.

'I Tonga, 'oku 'iai e ki'i fakalaka he to'ongamo'ui fakapolitikale (political culture) 'a e kakai ka 'i he taimi tatau 'oku te'eki ke matu'otu'a fe'unga ke aka, mo'uilelei, pea mo tu'uma'u ai e temokalati . 'I he fakalaka e akoo pea mo e ma'u'anga talaa 'oku 'aa e kakai ki he ngaahi me'a fakapolitikale(political awareness) ka 'I he taimi tatau 'oku tokolahi e kakai 'oku nau ta'etokanga ki honau ngaahi fatongia fakapolitikale mo fakasosiale(political & social responsibility) pea 'oku kau ai 'a e pau kenau kau he filii, pea kuopau ke hoko e ngaue malohi koe taha ia honau fatongia mo e 'ulungaanga fakafonua'o 'ikai ki he familii pee ka ki he fonua pea moe 'Otua. He ko e haa koaa e kaunga e 'ulungaanga fakafonua(cultural values) ki he temokalati?

Ko e 'ulungaanga fakafonuaa ko e taha ia e tefito'I makatu'unga tene holoki pe langahake 'a e fakalakalaka faka'ekonomika 'a ha fonua, pea ko e makatu'unga uaa leva—ka 'ikai ha fakalakalaka faka'ekonomika, 'e holofa pea 'ikai ha laka ki mu'a e temokalati. Ko e lau vevela 'a Lawrence Harrison mo Samuel Huntington(2000), ko e ongo saienisi he politikale mei Harvard, na'a na pehee ko e fakapelepela e temokalati I Latina Amelika moe ngaahi fonua lahi ko e ngaue honau ngaahi 'ulungaanga fakafonua. 'Oku ou tui ko e taha e fakapikopikoo e faka'ilonga(mark) e ngaahi fonua kei fakalakalaka tokolahi. Pea ko e fakatotolo 'a Larry Diamond(2008) ko e saienisi politikale pea mei Stanford na'a ne pehee: ko e too pee 'a e 'ekonomika ko e kamata ia ke movete 'a e temokalati tukukehe pe ha fonua temokalati 'e ua nai, ne kei tu'u ngahomohomo pee temokalati neongo ne too lalo 'enau 'ekonomikaa hangee ko Initia pea 'oku tonu ke fai ha ako mei ai.

Me'apango talu e kamata e temo-Tongaa moe 'ikai ha'anau poupou pe kumi ki ha fa'ahinga me'a ke langa ai e 'ekonomika 'a Tonga, ka na'a nau fakaanga pee mo fiefia ha too(failure) e ngaahi project feinga fakalakalaka faka'ekonomika 'a e pule'angaa. Pea teu lava ke pehee ko e feinga hiki vahenga fakavalevale 'o e 2006 mo e maumau 'o e 16/11 ko e konga ia e feinga 'a e Temo-Tonga ke fai mo bankrupt e pule'angaa ka e tui mo poupou e kakaii ki he'enau feinga liliu. Puli 'iate kinautolu ka lelei e 'ekonomikaa ko e faingofua ange ia e liliu ki he temokalati he ko e tokolahiange e kau tu'umalie(middle class) koe faingofuaange ia e liliu temo, pea 'e falala e kau takii ke tukuange mai honau mafaii koe'uhii 'e 'ikai mole honau tu'umalie—ko e social capital 'eni 'oku fiema'u ki ha fakalaka faka'ekonomika mo fakapolitikale 'aha fonua. 'Ikai fakatokanga'I 'ehe temo-Tonga ka too e 'ekonomika ko e 'apuluange ia e liliu temokalati pea moe lava ke makape hake 'a e
kau pule tikitato he mamanii—vakai pee ki Pakisitani, Lusia mo e ngaahi fonua 'Afilika lahi.


Kou tui 'oku 'ikai ko e corruption 'a e too 'anga tefito 'o e 'ekonomika Tongaa neongo ko e konga ia 'o e too e ekonomikaa, ka ko e fa'ahinga fa'unga/palani/fakakaukau faka'ekonomika(eco. theories/planning/structure) 'oku fatu ai 'a e 'ekonomika tongaa--eg. 'oku ai e va'a fakafuofua koloa...ko e fa'ahinga va'a ia 'oku fakaanga'i 'ehe kau ekonomika tokolahi 'oku kau ki hono holoki e ekonomikaa 'a e ngaahi fonua langalangahakee...ko e vaivai ko 'enii ko e sincere mistake pee makatu'unga he ngaahi apiako 'oku ako ai 'etau kau 'ekonomikaa...pea 'e lava pee ke fakalelei'i, pea kau ai mo e global effects 'o too e 'ekonomikaa 'oku afuhia ai 'a mamani kotoa. Mahu'inga leva heni ke 'oua e tukuaki'i taha pee 'a e corruption etc. kae ngalo e u uhinga kehe kau ai mo e personal responsibility ki he'ete masivaa. He 'oku kei mo'oni pee 'a e akonaki ka 'ikai ke tau faithful ki he taleniti(pe koloa) 'e taha 'oku 'i hotau 'aofinimaa, he 'ikai ha toe tanaki mai pea a'u
pe ki hono to'o e taleniti 'e taha 'i hotau nimaa.

Kaikehe ko e makatu'unga tolu: ka 'ikai lelei e kau takii, 'e meleuku e temokalatii. 'I he taki 'e Mahatma Gandhi e feinga temokalati 'a Initia na'a ne fakamamafa'I 'a e pau ken au tukupaa ke melino pee 'enau fakafepaki(non-violent resistance) ki Pilitaania. Pea nene fakaivia 'a Martin Luther King 'o Amelika ke fakafepaki melino(fakatemokalati) pee 'a e kau 'uli'uli he'enau feinga kenau ma'u 'enau totonu tatau mo e kau palangii. 'I he fakatotolo 'a Larry Diamond(2008) na'a ne pehee ko e konga lahi e too e temokalati he ngaahi fonua temokalatii ko e kovi honau kau taki.

Feefee e kau taki e Temo-Tongaa? 'Ikai ha matu'out'a fakaeloto he va'inga he politikalee ke nau 'ilo e taimi 'oku totonu ai kenau fakamoluu(compromise) mo fakangahomohomo(flexible) 'enau tuii(political ideology) ka e fika 'uluaki e kumi ki he lelei fakalukufuaa(common good). Nau hangee pee ko e kau terrorist fundamentalists—its our way or the highway. Fika 'uluaki pe 'a e party ideology mo 'enau private good 'o melemo ai e common good. He ko e tokotaha politikale leleii 'oku pau ke 'iai 'ene healthy suspicious of the government and yet he still trusts the government. Pea kuo pau ke te fakafepaki ki hoto fili fakapolitikalee, taimi tatau 'oku te feinga ke win 'enau trust in the integrity of my motive--ko 'ete ngaue ki he common good and not for my own interest.

Ko e lelei 'a e takii 'a e kii ki he lelei 'a Singapore neongo ne 'ikai ke nau fu'u fakatemokalati (only one party authoritarian) talu e mavahe 'a Pilitania. Ne fakataha e lelei e takii pea mo e ngaue malohi hono kakaii, lelei moe 'economic stucture 'o laka kimu'a e 'ekonomika pea mei ai 'a e fakatemokalatiange honau pule'angaa. Neongo ko e tokolahi kau Singapore 'oku nau Puta mo Konifusio ka 'oku tokolahi honau kau taki politikale 'oku nau metotisi. Ka ko e haa 'oku ma'ulalo pehee ai e tu'unga taki 'o Tonga?

'Oku kau e lotu moe 'ulungaanga fakafonua hono fakafuo e kau takii, 'o 'ikai koe akoo 'ata'ataa pee. 'Aia koe makatu'unga hono faa leva ia: ka 'ikai e lelei e tui fakalotu 'aha fonua , he 'ikai fakalaka e temokalati. Ko hono fakama'opo'opoo fakalukufua (general conclusion) 'I he fakatotolo 'a Larry Diamond ko e ngaahi fonua tui Faka-Kalisitiane fakapalotisanii(Sweden,Switzerland, UK , US, NZ etc) 'oku lelei taha ai e temokalati pea si'I taha ai e kaakaa (corruption). Hoko ai e ngaahi fonau 'oku lotu faka-Konifusioo pe Puta (Confucians/Buddha) hangee ko Siapani, Kolea Tonga, Singapore, Taiwan etc pea 'I loto ai e ngaahi fonua katolika hangee ko Amelika Latina tukukehe pee 'a e ngaahi fonua Katolika Iulopee(eg.Spain, Itali mo Falanisee 'oku lelei ai e Temo) pea toki hoko mai e ngaahi fonau Hinituu mo Mosilemi, tukukeheange e ngaahi fonua Kominiusii. Koe'uhii ko e pluralism 'o e lotu Hinituu pea mo e mo'ui fakalotu 'a Gandhi ne tokoni lahi ia ki he
leleiange 'a e Temokalatii I Initia 'o kehe mei he ngaahi fonua Mosilemi lahi.

Feefee e lotu 'I Tonga? 'Oku 'iai e ta'etokanga ki he ma'u'anga mo'ui fakalaumalie(spiritual capital) 'a e fonuaa. Taimi e ni'ihi kuo hoko e lotuu ko e konga pee 'o e angafakafonua—ka 'oku 'ikai ha tukulolo kia Kalaisi, pea 'ikai 'asi ha tokoni e lotu ki he work ethics hotau kakaii. Kuo hoko e fakapikopikoo, maumau'i e taimii, mo'ui fakafalalaa(dependency), mo e fakafiefiemalie kovi(mediocrity) ko e konga ia hotau 'ulungaanga fonuaa pea tene holoki e temo-kalatii moe fakalaka faka'ekonomika. Pea 'ikai pee ke tui e kau taki lotu tokolahi ka lelei/tonu 'etau fai e lotu 'e 'iai 'ene fua lelei fakapolitikale mo faka'ekonomika. Hangee ko e lau ki he hoko e 'itaa ko e mark e kau taki fakalaumalie 'e ni'ihi pea ho'ata pee 'itaa mei he kau politikii pea moe kakaii--pea ko e iku'anga pee koe movete!!tatau pe siasi moe politikale.

seni taniela

unread,
Jul 1, 2008, 6:38:46 PM7/1/08
to tasil...@googlegroups.com


--- On Tue, 1/7/08, SIONE MANU <sio...@sbcglobal.net> wrote:
> 'Oku kei hala 'a mamani ia ha fa'ahinga
> Temokalati tatau mo ho'o fakamatala. There is no pure
> democracy here on earth haven or hell. Pure Democracy is
> only a dream. 'Oku 'ikai ha fonua 'i mamani
> 'e tatau 'enau temo. Ko 'Amelika ko e fonua
> Republic ia, fakalele fakatemokalati, ha hono 'uhinga?
> 'Oku mahu'inga ke kei retain 'e he fonua kotoa
> 'enau culture, customs and then work from there.
> 'Oku 'ikai ke hanga 'e he temokalati ia 'o
> fetongi e tu'unga 'o e cultur pe liliu pe
> fakata'e'aonga'i......ko e tanaki atu
> pe...hunuhunu

=============================
Malo Sione Manu

1)Mo'oni 'aupito--'oku 'ikai ha pure democracy i mamani pea fakatokanga'i ne 'ikai tu'otaha teu taukave'i 'oku ai ha pure democracy. Neu ngaue'aki e "temokalati mo'ui lelei" ke fakamahino 'oku 'iai e ngaahi fonua 'oku ngaue lelei ai e temokalati hange ko homou fonuaa-US.

2)Mo'oni ho'o lau 'oku kehekehe temokalati e ngaahi fonuaa, pea mo'oni ko e lepapulika 'a Amelika

3)Kou tui ta'etoe veiveiua 'oku ai e ngaahi 'ulungaanga fakafonua(culture) 'oku nau fepaki mo fakafe'atungia ki he temokalati...fai pee ha'o fakatotolo pe koe ha e ngaahi 'uhinga ki he meleuku e liliu fakaekonomika mo politikale he ngaahi fonua kei langalanga hakee(developing nations)--teke 'ilo 'oku ai e chiefly system 'a Fisi 'e faingata'a ai ke taki ha Initia...ua pee filii--ko e fakapekia/fkngaloku e anga fakafonua ko 'enii pe ko e mahakimoa e temo-Fisii.

4)Toe vakai'i e ngaahi fonua 'oku mo'ui lelei ai e Temooo--te ke fakatokanga'i 'oku mei 'ilo ai e kotoa e ngaahi me'a neu lave kiaii. Ko e observation ia 'a Tocqueville ki he makehe 'a e fa'u e temo-Amelika, ko e culture ne 'osi momoho(ripe) ke mo'ui lelei ai e temokalatii.

5)Ko e fakapikopikoo mo maumau taimii 'oku common 'ene 'asi he ngaahi fonua 'oku mahakimoa ai e temoo--(ko e general observation 'ena)...'Oku 'iloa e kau Amelika ko e kau "hustlers" --ko e kakai nima tutui...pea ko e ko honau identity 'oku fa'o 'i he'enau ngauee. Kate fetaulaki mo ha Amelika ko 'enau fehu'i "'Oku ke ngaue 'i fee?"

Ko anga fakaTonga ko hotau identity 'oku 'i he famili mo e kolo 'oku te ha'u mei ai. Ko 'etau fehu'i fika 'uluakii--Ko ho ha'u mei fee? Kapau 'oku ke Kolomotu'a--you're a big shot pea kapau 'oku ke fakaiku "Smith" ta 'oku ke kau koe he ha'a 'iloa!!Neongo pee 'oku te fakapikopiko ka 'oku te fakaiku "Taufatofua" 'oku pehee pee 'oku te ha'u mei ha'a lotu, ako lelei, pea toe hou'eiki.

Ko fee he ongo culture ko 'enaa 'e tokoniange ke mo'ui lelei e temokalati? Ko e culture makatu'unga he ngaue malohi pe culture makatu'unga he famili mo e kolo ne te tupu mei ai?

SIONE MANU

unread,
Jul 1, 2008, 6:54:32 PM7/1/08
to tasil...@googlegroups.com


Ko e kau folau mai ki 'Amelikani, hanga atu e tokolahi ko e fie ma'u talanoa ki Tonga. Pea ko e fehu'i 'oku fai atu, 'oku ke "Temo"? pea ka 'io mai, pehee atu 'e he tama ia 'e taha, teke toki sio pe kiai he fai ho'o palupalu. Kau tama ia 'e ni'ihi kalo kinautolu ia.
Sengi, 'oku 'ikai foki fu'u mahu'inga ke tau tokanga kitautolu ke mo'ui lelei e temokalati, ko e tangata 'oku fiema'u ke mo'ui lelei. Kapau 'oku hanga 'e temo 'o fakatupu maumau hange ko hono tutu 'o Nuku'alofa, fakahela e fa'ahinga temo mo'ui lelei ia koia. 'Oku mahu'inga ke tau tauhi pe 'e tautolu ia e ki'i lipi'i temo 'oku tau 'iai ka tau melino mo mo'ui lelei.....hunuhunu
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

seni taniela

unread,
Jul 1, 2008, 7:35:17 PM7/1/08
to tasil...@googlegroups.com


--- On Tue, 1/7/08, SIONE MANU <sio...@sbcglobal.net> wrote:

> Ko e kau folau mai ki 'Amelikani, hanga atu e tokolahi
> ko e fie ma'u talanoa ki Tonga. Pea ko e fehu'i
> 'oku fai atu, 'oku ke "Temo"? pea ka
> 'io mai, pehee atu 'e he tama ia 'e taha, teke
> toki sio pe kiai he fai ho'o palupalu. Kau tama ia
> 'e ni'ihi kalo kinautolu ia.
> Sengi, 'oku 'ikai foki fu'u mahu'inga ke
> tau tokanga kitautolu ke mo'ui lelei e temokalati, ko e
> tangata 'oku fiema'u ke mo'ui lelei. Kapau
> 'oku hanga 'e temo 'o fakatupu maumau hange ko
> hono tutu 'o Nuku'alofa, fakahela e fa'ahinga
> temo mo'ui lelei ia koia. 'Oku mahu'inga ke tau
> tauhi pe 'e tautolu ia e ki'i lipi'i temo
> 'oku tau 'iai ka tau melino mo mo'ui
> lelei.....hunuhunu

========================
Teu lau 'oku 'ikai ke tau malanga'i kakato e Kosipeli kapau 'oku 'ikai ke tau fehangahangai mo e reality 'o e mamanii.

Kuo 'osi tali 'e he pule'angaa ke fai e "liliu la'ipepa" faka-temokalati 'i Tonga he 2010. Tauhi pee 'e koe ho'o lipi'i temoo i Amelika na. Ka ke manatu'i Ko ho fatongia fakapalofita/fakafaifekau ke fakatonutonu(guide) e ngaahi liliu fakapolitikalee mei he tohitapu pea mo e maama faka'atamai 'oku me'a'ofa 'aki mai 'ehe 'Otuaa.

Pea 'oua 'e faka'i palupalu he kau ka 'alu atu teke 'eke mai pe kou temo teu pehee atu : Ko e kalisitiane Nomuka au!!

Lolotonga ho'o lo'ia he temo-mo'ui leleii 'oku 'ikai te ke fieako mei ai.

Fakatokanga'i 'eku tohii 'oku ou fakamahino'i 'oku 'ikai mo'ui lelei e temo-Tongaa. Ko 'eku fakamahino atu pee: ka 'ikai fai ha tokanga ki he makatu'unga 'e 4 ko 'enaa 'e meleuku pee 'a e liliu temo 'oku 'amanaki fakahoko he 2010.

SIONE MANU

unread,
Jul 1, 2008, 9:48:38 PM7/1/08
to tasil...@googlegroups.com

Malo Sengi:
'Ai'ai lelei pe ho kuou manavahee au na'aku lavea he kuo masila ange ho ngutu 'ou he helepelu. Ta nofo taha pe kitaua ki he tutututu moe hunuhunu. Feinga malohi pe he kuou tui teke hu koe ki falealea he fili hoko......................hunuhunu
-----------------------------------------------------------------------------------------------

seni taniela

unread,
Jul 1, 2008, 10:48:10 PM7/1/08
to tasil...@googlegroups.com
'


--- On Tue, 1/7/08, SIONE MANU <sio...@sbcglobal.net> wrote:

> 'Ai'ai lelei pe ho kuou manavahee au na'aku
> lavea he kuo masila ange ho ngutu 'ou he helepelu. Ta
> nofo taha pe kitaua ki he tutututu moe hunuhunu. Feinga
> malohi pe he kuou tui teke hu koe ki falealea he fili
> hoko......................hunuhunu

==========================

'isa lau e fakapaku ki he kuloo

Tuku e tuki sino, tuki ta'epoinii, tuki kuikui, moe tuki ta'efakalao!! ta'engali ia mo e matu'otu'a mo e lakanga 'oku ke 'iai. 'Oku ke tuki he finematu'a--tuki he kau leka, tuki he kau fakaleitii!!!

Foki pee ki he lesoni e uikee 'o fai ai ho'o condemn a kakai 'oku ke pehee 'oku 'ikai fiefuakavengaa...'oku 'ikai ke condemn e Sisu e kakai 'oku 'ikai te nau to'o 'ene 'iokee!Pea 'oua e fakatonulea e kavenga ko e 'ioke!'Oku 'ikai hoko e fuakavengaa ko e me'afua ia e fakalaumaliee...huanoa ha fuakavenga ho potu siasi ko 'enau ilifia nake fehi'a 'ia kinautolu!!!

Fakatokanga'i ange ko e tokolahi taha e kau fokotu'u siasi, kau fakamovetevete ko e ko e kakai fuakavenga mo ivilahi he siasi pea peti ai e faifekau pea 'ohovale pee kuo 'ingo 'o mavahe mo honau kau muimui

Ka tonu ho'o malanga'i e folofolaa--teke 'ohovale he pulia e fo'ilea "fuakavenga" mei he vocab homou potu siasi...'e kei fuakavenga pee siasi ka te nau lau koe tapuaki 'oku 'ikai ko e kavenga 'a e foaki ki a Sisu 'o fou 'i hono sino koe siasi.

Kapau 'oku hanu ho potu siasi vakai'i pe koe 'ioke mei langi pea kapau 'oku 'io--'oku ke communicate fklangi pea kapau 'oku hangee ho'o communicate e "'ioke" 'o hangee ko ho'o tuki kuikui he tepile ni--oua teke ofo 'e fele 'a hanu ho potu siasii.

Tevita Vaikona

unread,
Jul 2, 2008, 6:15:55 AM7/2/08
to tasil...@googlegroups.com
'isa lau e fakapaku ki he kuloo

Tuku e tuki sino, tuki ta'epoinii, tuki kuikui, moe tuki ta'efakalao!! ta'engali ia mo e matu'otu'a mo e lakanga 'oku ke 'iai.  'Oku ke tuki he finematu'a--tuki he kau leka, tuki he kau fakaleitii!!!

Foki pee ki he lesoni e uikee 'o fai ai ho'o condemn a kakai 'oku ke pehee 'oku 'ikai fiefuakavengaa...'oku 'ikai ke condemn e Sisu e kakai 'oku 'ikai te nau to'o 'ene 'iokee!Pea 'oua e fakatonulea e kavenga ko e 'ioke!'Oku 'ikai hoko e fuakavengaa ko e me'afua ia e fakalaumaliee...huanoa ha fuakavenga ho potu siasi ko 'enau ilifia nake fehi'a 'ia kinautolu!!!

Fakatokanga'i ange ko e tokolahi taha e kau fokotu'u siasi, kau fakamovetevete ko e ko e kakai fuakavenga mo ivilahi he siasi pea peti ai e faifekau pea 'ohovale pee  kuo  'ingo 'o mavahe mo honau kau muimui

Ka tonu ho'o malanga'i e folofolaa--teke 'ohovale he pulia e fo'ilea "fuakavenga" mei he vocab homou potu siasi...'e kei fuakavenga pee siasi ka te nau lau koe tapuaki 'oku 'ikai ko e kavenga 'a e foaki ki a Sisu 'o fou 'i hono sino koe siasi.

Kapau 'oku hanu ho potu siasi vakai'i pe koe 'ioke mei langi pea kapau 'oku 'io--'oku ke communicate fklangi pea kapau 'oku hangee ho'o communicate e "'ioke" 'o hangee ko ho'o tuki kuikui he tepile ni--oua teke ofo 'e fele 'a hanu ho potu siasii.
----------------------------

Ko e me'a faka'ameliaka pee lafo noa'ia ia Seni. Kapau 'oku 'ikai 'ilo e tama 'oku te fuhu mo ia (ko Seni 'ikai Sengi), pea fefee ai e lao e tautuki!

'Asinga ai koe tama ko eni ko Hunuhunu 'oku ki'i taka fakapiko 'ene 'oho kui holo he ngaahi tepile. Kapau ne ne tuku pe 'e ia e Temokalati he 'oku 'ikai ha'ane 'ilo ki ai ee. Tuki ai leva .....

tv

unread,
Jul 2, 2008, 6:25:06 AM7/2/08
to Tasilisili-he-ngaluope
Malo e kei fataki mei e kemipeini!

Fefe fakafehoanaki ki he "lotu"? 'Oku 'i ai ha pure form 'o e
christianity nai? Hangee kiate 'ikai! 'Oku tatau pee mo e evolve 'a e
temokalati nai? 'E faingofua pee ke tau pehee ko hon re-interpret e
fakakaukau (demo or christianity), ke make sense ki he reality 'oku te
'i ai pea mahalo na'a koe fokotu'u ia.

'A ia ko hano taa atu ha ngaahi siate ke meimei fakaofiofi ki he
ngaahi me'a 'oku fepaki mo fetakai mo e kakai (i.e. Tonga). Ka he'ikai
ha siate 'e pure & wholesome. 'E kei palopalema ai pee ha fotunga
fakapule'anga tatau ai pee. And my suspicion he 'oku 'ikai ha pure
form of christianity as an ideal ke fai ha fakatonutonu ki ai. In fact
that isn't christianity at all if it has a set model.

Tali mai ka e hoko atu e Tonga-kalati ...

seni taniela

unread,
Jul 2, 2008, 11:58:58 AM7/2/08
to tasil...@googlegroups.com
'Io 'e kei hoko atu e kemipeinii ka 'oku ou ongo'i 'e mole 'eku fo'i vote 'e taha ko hunuhunu!! Sai pee ko 'eku too pe ki loto(falealea) pea ka 'eva mai 'a Hunuhunu ki Tonga, teu 'ave ta'etotongi ki Nomuka ke sio ki homau uafu fo'ou mo 'eva homau ngaahi 'uhila halaa pea ne fakamo'oni'i 'oku 'ikai "vela" homau fonuaa...ko honau Nuku'alofa pee ne puho he ngaue 'a e kau tafuafi tongatapu!!Hunu--'oua 'e toe ngauemai 'aki e fo'ilea koe "tutituti"!! ngaue'aki pe 'a e kau "tafuafi," "tufale", pee mo "fakaulo"!!'oku ta'efaka'apa'apa e tut..he vocab homau fonuaa pea koe ngaahi me'a ia kimu'a he lomakii!!

faka'amu pe ke fakamahino pe 'oku tau 'uhinga tatau mo Hunuhunu he ngaue'aki e fo'ilea ko e "perfect democracy" ka tau toki hoko atu. Ko e "perfect democracy" ko e pule'anga pule'i faka'aufuli 'ehe kakai...'aia 'oku 'ikai ha pule'anga pehee...pea kapau 'e 'iai ha perfect democray ko e pule'anga moveuveu tahaa ia he mamanii..faka'uta ki he fakataha 'a tongatapu katoa 'o talanoa'i 'a e budget 'o e 09!!!.ko e 'ata 'o e perfect democray 'a e 16/11--the mass or the majority ran the nation or nuku'alofa for two hours or so...that was chaotic!!

Koe 'uhinga ia ne fehi'a 'a Aristotle he democracy pea na'e 'ikai ke ne lau ko e pule'anga lelei tahaa ia(best regime) ko 'ene pehee ko e pule'anga 'oku pule'i 'ehe kakaii(the mass) ko e kau ta'eako etc...ko e "philosopher king"(or political leader) 'oku tonu ke mavahe mei he kakai 'o fakamoleki hono taimi he metitasio moe kumi(intellectually) ki he justice koe'uhi 'oku 'ikai mahino ki he kakai e justice kae'oua kuo nau ako...'aia na'a ne sio lalo ki he kakai ...mahalo pee koe tokolahi e kau ta'eako hono kuongaa

Kaikehe 'oku 'uhinga --it is not a good thing to have a perfect democracy...ko e ngaahi temokalati e ngaahi fonua 'oku nau kehekehe pea 'e toe kehekehe moe definition ka 'oku meimei ko e kotoa ko e "representative democracy"--'aia ko 'etau fili ha tau kau fakafofonga ke ne fai hotau pule'i...

Mahalo 'i he'etau talanoa faka'ahoo 'oku tau fa'a pehee 'oku 'ikai ha temokalati 'oku haohaoa(no perfect democracy), 'oku tau 'uhinga kitautolu 'oku 'ikai ha fonau temokalati 'oku haohao hono fakalelee. Ko e mo'oni leva ia...we long and desire a perfect running of a democratic government(which we don't/won't have) but we should not desire a "perfect democracy"

'I he'etau fakafehoanaki mo e lotuu, 'e lelei ia ka tau ma'u ha pure form of Christianity ka 'oku ou tuitatau mo koe 'oku 'ikai ke 'iai ha perfect form of Christianity. Ka 'oku tui ou 'oku 'iai 'a e healthy form(s) of Christianity pea moe unhealthy form of Christianity, hangee pee ko 'eku lau ki he "temo- mo'ui lelei" moe "temo-mahaki moa". We can be healthy without having a perfect health.

Kou tui ko e taha e ngaahi 'uhinga 'oku 'ikai ke tau ma'u ai ha perfect form of Christianity because Truth owns us, we don't own Truth. With our finite mind and our sinful nature we can't fully understand the Greatness of God...pea hangee ko e lesoni 'o e uike nii...ka 'ikai fili 'e Sisu kitautolu kene faka'ilo mai 'a e Tamai he'ikai pee te tau 'ilo 'a Sisu moe tamai...neongo 'etau lau 'ene tohitapu...perhaps intellectually...tau tokanga pee na'a tau kau he ongo mai e le'o "Sorry, I don't know you"

Mahalo ko e 'uhinga 'e taha, Christianity is more about "relationship"--and there is no formula for it...humility of heart is required for a healthy relationship...and in relationships we are free to fail, to misunderstand, to relax, to love, get mad and sometimes we hate!!yet we know His yoke is still on us and He is gentle and understand us --"stupid bulls"!!! God accepts us with our differences kaikehe I think he knows the hearts well...and he knows who is sincere, arrogant, deceitful etc...

does it mean that I would embrace every doctrine/theological positions???no way... I can accept,debate, and love people with different theological positions. Ka 'oku ou 'ilo kapau 'oku ou 'ai 'ene 'iokee, mahalo pee teu lava 'o namu'i mo e tama 'oku ne 'ai Hono 'iokee neongo 'ema disagree pee ko hai 'ia maua 'oku ofiange ki homa Tauhii.

uehe mahalo kuou hee!!

mei he paati "Tu'i-kalati"!!!--(democractic monarchy)

(liliu e hingoa 'emau paati mei kau "loyalists' he 'oku hanga 'e homau taki fakahomohomo atu homau mafaii)

--- On Wed, 2/7/08, tv <ti.va...@gmail.com> wrote:

Get the name you always wanted with the new y7mail email address.
www.yahoo7.com.au/mail

SIONE MANU

unread,
Jul 2, 2008, 3:57:25 PM7/2/08
to tasil...@googlegroups.com
'Ikai fai ha mole ia Seni, 'oku ou kei vote malohi pe ma'au. Ko e faofao atu pe 'eni ia ke tokoni atu ke fao'i e talanga ke fakalata. Ko e 'atunga foki ia e pefu toki fakatokanga'i hake pe kuo 'ahoia ia...soli atu ........................hunuhunu

seni taniela <seni...@yahoo.com.au> wrote:

'Io 'e kei hoko atu e kemipeinii ka 'oku ou ongo'i 'e mole 'eku fo'i vote 'e taha ko hunuhunu!! Sai pee ko 'eku too pe ki loto(falealea) pea ka 'eva mai 'a Hunuhunu ki Tonga, teu 'ave ta'etotongi ki Nomuka ke sio ki homau uafu fo'ou mo 'eva homau ngaahi 'uhila halaa pea ne fakamo'oni'i 'oku 'ikai "vela" homau fonuaa...ko honau Nuku'alofa pee ne puho he ngaue 'a e kau tafuafi tongatapu!!Hunu--'oua 'e toe ngauemai 'aki e fo'ilea koe "tutituti"!! ngaue'aki pe 'a e kau "tafuafi," "tufale", pee mo "fakaulo"!!'oku ta'efaka'apa'apa e tut..he vocab homau fonuaa pea koe ngaahi me'a ia kimu'a he lomakii!!

faka'amu pe ke fakamahino pe 'oku tau 'uhinga tatau mo Hunuhunu he ngaue'aki e fo'ilea ko e "perfect democracy" ka tau toki hoko atu. Ko e "perfect democracy" ko e pule'anga pule'i faka'aufuli 'ehe kakai...'aia 'oku 'ikai ha pule'anga pehee...pea kapau 'e 'iai ha perfect democray ko e pule'anga moveuveu tahaa ia he mamanii..faka'uta ki he fakataha 'a tongatapu katoa 'o talanoa'i 'a e budget 'o e 09!!!.ko e 'ata 'o e perfect democray 'a e 16/11--the mass or the majority ran the nation or nuku'alofa for two hours or so...that was chaotic!!

Koe 'uhinga ia ne fehi'a 'a Aristotle he democracy pea na'e 'ikai ke ne lau ko e pule'anga lelei tahaa ia(best regime) ko 'ene pehee ko e pule'anga 'oku pule'i 'ehe kakaii(the mass) ko e kau ta'eako etc...ko e "philosopher king"(or political leader) 'oku tonu ke mavahe mei he kakai 'o fakamoleki hono taimi he metitasio moe kumi(intellectually) ki he justice koe'uhi 'oku 'ikai mahino ki he kakai e justice kae'oua kuo nau ako...'aia na'a ne sio lalo ki he kakai ...mahalo pee koe tokolahi e kau ta'eako hono kuongaa

Kaikehe 'oku 'uhinga --it is not a good thing to have a perfect democracy...ko e ngaahi temokalati e ngaahi fonua 'oku nau kehekehe pea 'e toe kehekehe moe definition ka 'oku meimei ko e kotoa ko e "representative democracy"--'aia ko 'etau fili ha tau kau fakafofonga ke ne fai hotau pule'i...

Mahalo 'i he'etau talanoa faka'ahoo 'oku tau fa'a pehee 'oku 'ikai ha temokalati 'oku haohaoa(no perfect democracy), 'oku tau 'uhinga kitautolu 'oku 'ikai ha fonau temokalati 'oku haohao hono fakalelee. Ko e mo'oni leva ia...we long and desire a perfect running of a democratic government(which we don't/won't have) but we should not desire a "perfect democracy"

'I he'etau fakafehoanaki mo e lotuu, 'e lelei ia ka tau ma'u ha pure form of Christianity ka 'oku ou tuitatau mo koe 'oku 'ikai ke 'iai ha perfect form of Christianity. Ka 'oku tui ou 'oku 'iai 'a e healthy form(s) of Christianity pea moe unhealthy form of Christianity, hangee pee ko 'eku lau ki he "temo- mo'ui lelei" moe "temo-mahaki moa". We can be healthy without having a perfect health.

Kou tui ko e taha e ngaahi 'uhinga 'oku 'ikai ke tau ma'u ai ha perfect form of Christianity because Truth owns us, we don't own Truth. With our finite mind and our sinful nature we can't fully understand the Greatness of God...pea hangee ko e lesoni 'o e uike nii...ka 'ikai fili 'e Sisu kitautolu kene faka'ilo mai 'a e Tamai he'ikai pee te tau 'ilo 'a Sisu moe tamai...neongo 'etau lau 'ene tohitapu...perhaps intellectually...tau tokanga pee na'a tau kau he ongo mai e le'o "Sorry, I don't know you"

Mahalo ko e 'uhinga 'e taha, Christianity is more about "relationship"--and there is no formula for it...humility of heart is required for a healthy relationship...and in relationships we are free to fail, to misunderstand, to relax, to love, get mad and sometimes we hate!!yet we know His yoke is still on us and He is gentle and understand us --"stupid bulls"!!! God accepts us with our differences kaikehe I think he knows the hearts well...and he knows who is sincere, arrogant, deceitful etc...

does it mean that I would embrace every doctrine/theological positions???no way... I can accept,debate, and love people with different theological positions. Ka 'oku ou 'ilo kapau 'oku ou 'ai 'ene 'iokee, mahalo pee teu lava 'o namu'i mo e tama 'oku ne 'ai Hono 'iokee neongo 'ema disagree pee ko hai 'ia maua 'oku ofiange ki homa Tauhii.

uehe mahalo kuou hee!!

mei he paati "Tu'i-kalati"!!!--(democractic monarchy)

(liliu e hingoa 'emau paati mei kau "loyalists' he 'oku hanga 'e homau taki fakahomohomo atu homau mafaii)









--- On Wed, 2/7/08, tv wrote:

SIONE MANU

unread,
Jul 2, 2008, 4:02:26 PM7/2/08
to tasil...@googlegroups.com
Tuku ia kae 'ai ha'o lau 'au pe 'oku fefe ho'o kemipeini 'au. 'ai pea tuku e fakapiko....hunuhunu
----------------------------
Tevita Vaikona:

Saikolone Taufa

unread,
Jul 2, 2008, 5:54:46 PM7/2/08
to tasil...@googlegroups.com
Seni, T. Vaikona mo Hunuhunu mou 'ofa mai 'o 'ai e kataki ke lahi, koe kamata ifofio 'eni 'eku tokanga atu ki ho'o mou talanoa pea tuku ia ka mou fuhu moutolu. Moe 'ofa moe lotu. Lone

tv

unread,
Jul 2, 2008, 6:57:29 PM7/2/08
to Tasilisili-he-ngaluope
Jul 2, 8:57 pm, SIONE MANU <sios...@sbcglobal.net> wrote:
> 'Ikai fai ha mole ia Seni, 'oku ou kei vote malohi pe ma'au. Ko e faofao atu pe 'eni ia ke tokoni atu ke fao'i e talanga ke fakalata. Ko e 'atunga foki ia e pefu toki fakatokanga'i hake pe kuo 'ahoia ia...soli atu ........................hunuhunu
---------------------------------

Kuo kalo e tama hunuhunu ki he pefu ee. Tuku e loi ia ki he pefu mo
fakaoli .... lii mai ha me'a ke mau tufi ai.

tv

unread,
Jul 2, 2008, 7:26:20 PM7/2/08
to Tasilisili-he-ngaluope
'Oku ou faka'amu ke fai ha sio ki ho'o fokotu'u ki he langa 'ekonomika
Seni. 'Oku ou fakatokanga'i 'oku fehangahangai e fotunga langa
'ekonomika (economic growth) 'iate ia pee. 'I mamani he taimi ni 'oku
faka'ai'ai ke tokanga'i e 'atakai, hili ko ia 'oku 'ikai tuku hono
fakalahi e ngaahi mala'e vakapuna, mo e ngaahi high way (as an
example). Ko e mahafu 'a e ngaahi fa'ahi politikale 'a e "economic
growth". Ka ko e fakautuutu 'a e palopalema 'i hotau mamani, pea 'oku
hangee 'oku fakatu'utamaki e fo'i mahafu ko e ecomonic growth.

'I he tafa'aki 'e taha 'oku tau feinga'i ke langa 'a Tonga, ka 'i he
trafa'aki 'e taha 'oku 'i ai e palopalema 'o e feinga'i ke
fakasi'isi'i e vevea 'a e ngaahi me'alele maumau 'i Tonga. 'Oku tau
feinga langa 'a Tonga, ka 'oku palopalema 'a e tanaki pea mo e
tanaki'anga veve 'i Tonga. 'We (Tu'i-Temo & Tonga kalati) are too
focus on the economics of maximization. 'E tokoni fefee ai e lelei
ange 'a e 'ekonomika ki ha founga pule fak-temo 'oku mo'ui lelei. Ka
ko e fehu'i ee pe ko e haa ko aa e real issues of economics 'oku tau
tu'uaki. Tupulaki faka'ekonomika (economis growth) 'oku lahi 'ene
lohiaki'i 'e ia 'a ia pee.

Ne 'i ai e lau ki ai 'a e kau christian economist 30 yrs ago -
whatever happened to "economics of enough". Ko 'etau feinga'i e ngaahi
me'a 'oku 'ikai te tau fiema'u. 'E anga fefe ha mo'ui lelei 'a ha
temokalati 'i Tonga kapau ko e ngaahi me'akai (pola) 'oku tataha pee
ke fungavaka.

'E anga fefee 'a e hoko e 'ekonomika lelei ko e taha e makatu'unga 'o
e temo mo'u i lelei? 'Ikai 'oku palopalema e 'ekonomika lelei? 'Oku ou
fa'a fifili pe ko e haa e ngaahi 'uhinga ne fekau ai 'e Sisu ke toe
tanaki e toenga me'akai he'ene fafanga e toko 5000. 'Oku 'i ai e lau
'a Paula ki a Timote fekau'aki mo e fiemalie. Tetau muimui ki he
concept of economic growth fe?

SIONE MANU

unread,
Jul 2, 2008, 10:01:42 PM7/2/08
to tasil...@googlegroups.com

Masi'i T. Vaikona,

He'e mau atu koaa ha me'a heni, koe fu'u kumete kava fonu pe 'eni ia 'oku fai ai e pefu. 'ai mai 'e moutolu e me'a koia ke tau tufi ai. Tuku pe fakakohukohu ia kia kimautolu kau faka'aho'ahoia. Koia koaa Angakehe?....hunuhunu
---------------------------------
tvaikona:

seni taniela

unread,
Jul 3, 2008, 6:03:20 PM7/3/08
to tasil...@googlegroups.com


--- On Wed, 2/7/08, tv <ti.va...@gmail.com> wrote:

'E tokoni fefee
> ai e lelei
> ange 'a e 'ekonomika ki ha founga pule fak-temo
> 'oku mo'ui lelei. Ka
> ko e fehu'i ee pe ko e haa ko aa e real issues of
> economics 'oku tau
> tu'uaki. Tupulaki faka'ekonomika (economis growth)
> 'oku lahi 'ene
> lohiaki'i 'e ia 'a ia pee.
>
> Ne 'i ai e lau ki ai 'a e kau christian economist
> 30 yrs ago -
> whatever happened to "economics of enough". Ko
> 'etau feinga'i e ngaahi
> me'a 'oku 'ikai te tau fiema'u. 'E anga
> fefe ha mo'ui lelei 'a ha
> temokalati 'i Tonga kapau ko e ngaahi me'akai
> (pola) 'oku tataha pee
> ke fungavaka.
>

========================================
Malo e tv...faifai tama pea toe foki 'o makatu'unga tolu pee...fai pee ha fakaofiofi.

Ne 'iloa 'i mamani he ngaahi ta'u e 20-40 kuo 'osii e ngaahi tu'uaki e kau liberation theology pea ne 'asi lahi he ngaahi tu'uaki 'a e Temo-Tonga a'u ki he ngaahi polokalama 'a e faifekau Simote Vea e fo'ilea ko e equal distribution of wealth...koe news fakamuimui ki he fakakaukau(concept) ko 'enii--koe fananga...ko e reality ke ngaue lelei e fakakaukau ni--ko e pule'anga kominiusi pee te nau lava 'o fkhoko lelei e equal distribution of poverty(wealthy)

Ko e fokotu'u mei he paati Tu'ikalati ko e pau ke shift e 'economic orientaiont mei he equal distribution of wealth mo e profit--emphasis ki he godly production of wealth and human development maximization. Ko e taimi eni kuo pau ke step in 'a e siasi 'o provide ha positive theology for business and business people koe'uhi ke fakasi'isi'i e masivaa pea mo e fakalukufua(common good) 'o e sosaietii.

Mo'oni ho'o lau ki he taimi 'oku toe kai fakaholomui pee 'ehe 'ekonomikaa ia...ka ko e taimi 'eni 'o e pau ke hoko mai e Kalisitiane moe fakakaukaua ko e pau ke hangaa 'e kalaisi 'o fakama'a/fakafo'ou e 'ekonomikaa(Christ transforming business/economy). 'O feefee?

Ko e pau ke 'oua te tau hangee ko e kau pisinisi ta'elotu 'o focus he tupu(profit) ka 'oku tau focus tautolu he human development while doing business. He ko e haa e measure e success? ko e lahi e pa'angaa? it is more than that...it's human development...ha kaa develop e kakaii, 'e tupu e 'ekonomikaa....

Ko e maumau e ekonomika e 'aho ni--we focus on trying to get as much money at all cost....but I think if we neglect nurturing the soul in the business arena...or taking care of our people, we will suffer.

Eg. Ko e apiako pisinisi 'a Tupou High moe ngaahi Siasi...do they aggressively build some theological connections between business and the bible.

'I mamani 'oku hoko e pisinisii ko e taki 'i he sosaietii 'o ope atu he pule'angaa moe siasii...kapau leva ko ia 'oku tonu leva ke feinga e kau teolosiaa ke penetrate e economic theories moe business practices etc...pea 'e lava ke fakangatangata hono faka'auha e 'atakaii moe abuse e kakaii(employees)...he ka ai ha pisinisi tene focus hono develop 'ene kaungauee morally and spiritually and use biblical principles kou tui in the long run it will succeed..Manatu'i 'a James Penney(JC Penney), Asa Candler(Coca Cola), Le Tourneau--builder, engineer e ngaahi pulutousa etc...koe kau Kalisitiane.

'E lava pee "economic of enough" pea moe contentment 'oku lau kiai a Paula kia Timote...kapau 'e step in a Kalaisi 'o transform e 'ekonomika ha fonua.

I tonga he taimi ni 'oku disconnect e lotu moe 'ekonomikaa...pea lahi e kau pisinisi "Kalisitiane" 'oku unchristian 'enau practice pea hoko e "profit" ko e 'otua. Mole ke mama'o ha'aku fakata'e'aonga'i e profit he koe'uhinga ia 'o e pisinisi...I am against making profit at the cost of the employees soul etc...

kaikehe mahalo pee 'oku too mama'o

tv

unread,
Jul 3, 2008, 6:40:12 PM7/3/08
to Tasilisili-he-ngaluope
'Ei, ngali 'e lulu 'eta ongo paati he vave ni mai? Ne mau fokotu'u atu
foki he kemipeini kimu'a ke 'oange ha faingamalie 'o e "Siasi" ke nau
ki'i Pule'anga! 'E faingofua nai ke step in e Siasi 'o 'omai e
teolosia pisinisi fk-tohitapu 'o 'ataa mei he "siasi"?

Kaikehe, ma'a lahi e lave. Toe pe eni ke tali 'e he Siasi 'a e
fokotu'u kuo 'asi - ke mahino 'oku 'ikai mavahe pisinisi mei he lotu.
Pe ko hono 'ai mahino 'oku malava pee kau lotu mo e siasi 'o pisinisi.
(ko ia koaa pe 'ikai). Ka 'e hangee ia ko hono katakata'i e kau
tau'olunga 'i Falelotu he ngaahi ta'u mai ko ee ...

Ne u polave mo e business manager 'a e SUTT he ta'u 'e taha, pea u
'eke ange fehu'i tatau 'oku ke 'eke. Ngalo e tali ia masi'i Seni, he
'asinga ai he kuo vela e matavai ne lele lahi. kumi ha ivi ka e toki
hoko atu

seni taniela

unread,
Jul 3, 2008, 10:16:35 PM7/3/08
to tasil...@googlegroups.com


--- On Thu, 3/7/08, tv <ti.va...@gmail.com> wrote:


> 'Ei, ngali 'e lulu 'eta ongo paati he vave ni
> mai? Ne mau fokotu'u atu
> foki he kemipeini kimu'a ke 'oange ha faingamalie
> 'o e "Siasi" ke nau
> ki'i Pule'anga! 'E faingofua nai ke step in e
> Siasi 'o 'omai e
> teolosia pisinisi fk-tohitapu 'o 'ataa mei he
> "siasi"?
>
> Kaikehe, ma'a lahi e lave. Toe pe eni ke tali 'e he
> Siasi 'a e
> fokotu'u kuo 'asi - ke mahino 'oku 'ikai
> mavahe pisinisi mei he lotu.
> Pe ko hono 'ai mahino 'oku malava pee kau lotu mo e
> siasi 'o pisinisi.
> (ko ia koaa pe 'ikai). Ka 'e hangee ia ko hono
> katakata'i e kau
> tau'olunga 'i Falelotu he ngaahi ta'u mai ko ee
> ...

> =========================
Io hangee 'oku ai e ngaahi me'a e ngali connect ai e ongo paatii!!hangee 'oku ngali mo'oni e fokotu'u homou paati ke ki'i hoko mai e Siasii 'o ki'i pule'anga--ka ko e key heni --it's timing!!hangee ke tali si'i pee ke fakalelei'i e SUTT, Meto etc pea toe mo ki'i reconstruct 'e theology ka nau toki huu mai...!!he 'oku 'ange'ange 'emau(Tu'ikalati) he ilifia he "Temo-Tonga " he ilifia 'a e pule'anga tongaa he ngaahi Siasi 'o Tonga!!!!

'Io kuo taimi pee ke fai konivesio 'a e kau teolosia mo e kau public policy makers, moe business community--he "Christ transforming business"--ke fa'u 'ehe kau teolosia ha business theology 'oku sensible ki he kau masiva moe kau tu'umaliee--he ko e pisinisii 'oku 'i he malumalu 'o e pule aoniu 'a e 'Otua(God's sovereign rule)--he koe moral impact 'o e pisinisii he community 'oku ta'efakangatangata...

tau manatu'i ko e lea fakalatina ki he "company" 'oku aka he "cum" and "panis" pea 'i hono fakataha'i e ongo fo'ilea ni 'oku ma'u ai e "breaking bread together"...ko e corporation --"corpus" 'uhinga ki he "body" pea ko e original 'o e "commerce"--ko e felatani vaofi(intimacy of communication)pea na'e ngaue'aki 'e Shakespeare ki he feohi toputapu 'o e nofo malii.

Ko e taimi eni 'oku lava ai ke hoko e pisinisii ke hoko koe positive changing agent in the society--ko e breaking bread of people in one body through intimate communication...hangee 'oku ne reflect e relational unity of the Trinity.

'e lava ke hoko e pisinsi ko e me'angaue fakamisinale 'a e Siasi pea 'oku taimi ke develop 'e he Siasi ha'anau pisinisi theology and strategy pea ke hoko ko e motolo ki he toenga 'o e sosaietii--'i hono tokanga'i e kau ngaue, i he fakapapau'i ko 'etau pisinisi ke langilangi'ia ai 'a e 'Eiki etc...ke hoko e pisinisi ko e reflection of God's creativity...pea moe fakalahi 'o e ngaue fakamoui 'a e 'Otua ki he sosaietii...Pea 'e ongo'i leva 'e kinautolu 'oku nau ma'u e gift ki he fakatupu koloa they are not doing the dirty works and give money to fund the "spiritual works" of the "professional missionaries and pastors" hangee ko au mo hunuhunuu...ka nau ongo'i they are missionaries also doing God's business in business...thei work becomes their spiritual act of worship as they surrender their lives and their business to the Lordship of Christ

'i he tu'u ko 'enii 'oku ai leva role mafatukituki e Siasi ki he ngaahi liliu faka'ekonomika mo politikalee

Taniela Sila

unread,
Jul 3, 2008, 11:15:40 PM7/3/08
to Tasilisili-he-ngaluope
'Oku malie e fakakaukau ia moe talanga. Ka 'oku totonu ke vivili ki he
fiema'u 'oku ongo ange. Koe ha koaa e sisitamu 'oku fiema'u ketau 'unu
kiai he vave taha.'oku lolotonga nofo e kakai ihe taimi ni 'ihe vivili
ke manava mai. Na'a kuo taimi pe ketau 'unu kiha fa'ahinga liliu he
vavetaha ke manava 'a e kakai. Ko e ki'i fifili pe! 'Oku hanga nai
'ehe sisitamu 'o pule'i e kakai pe 'oku pule'i 'e he kakai 'a e
sisitamu?. Kuo a'u 'a Tonga ni kihe ma'olunga taha he lolo moe
penisini koe $3 moe seniti pea ko 'ene a'u ki Niua 'oku $4 moe seniti
meimei nima. Koe koloa 'oku fu'u mamafa 'aupito pea kuo lahi e tohi
tangi ki falealea 'a e kakai makatu'unga he masiva 'a e kakai. 'Oku
tau tui 'e 'ikai 'omai 'eha sisitamu ha lelei 'i ha taimi vave, ka
tene 'omai 'e ia ha tau'ataina ki he kakai 'oku 'ataange mo 'iai 'ene
totonu ki he 'ene koloa.
Ko e fakakaukau pe ia ka koe hange koia ne 'uhinga kiai kuopau ke
fengau'aki moe fakalakalaka ka 'oku
fakamatahoa 'a e ha'u 'a e fklakalaka ia 'oku tau 'iha sisitamu 'oku
'ikai kene tali. 'aia 'oku fiema'u ke 'ai ha fo'i sisitamu ke hoa moe
fakalaka 'o e kuonga kene tali. He 'oku tau tui koe pu'aki mai ko 'eni
e ngaahi me'a lahi koe'uhi 'oku 'ikai hoa ia moe sisitamu lolotonga.
Ko e ha 'oku 'ikai ketau tali ai e liliu kae tali e vali
'ulu,lipistick,haeane 'ulu, pea kuo hu atu ki he siasi moe ako 'a e
ngaahi liliu kae 'ikai tali ia 'ehe pule'anga. Tau vakai ki he ngaahi
keisi na'e hoko he ta'u ni hange koia na'e hoko kia Fineasi
Funaki.'Oku tau tui 'oku 'iha kuonga kuo tonu ke tau liliu ke fenapasi
moe fakalakalaka.
Koia kou kole atu kemou me'a mai 'o tui 'a e Su 'oku lolotonga tui he
kakai he taimi ni pea 'e lava ketau polave he 'atakai fo'ou.

ki'i fklalafu pe

Taniela Sila

On Jul 4, 3:16 pm, seni taniela <seni15...@yahoo.com.au> wrote:

Kolopeaua Tonga

unread,
Jul 3, 2008, 11:46:44 PM7/3/08
to tasil...@googlegroups.com
Malo mu'a e fkatalanoa mei hena. Ko e vahe vahe atu pe a e fakalele business a e ngaahi siasi i Tonga, lahi e ngaahi siasi mole, pea mate 'enau ngaahi pisinisi ko e fakalele fakasiasi'i. Ko e fifili ko e ha oku hoko ai e palopalema ko ia ki he pisinisi e siasi kae ikai ke hoko ia ki he ngaahi pisinisi taautaha kehe?
Fefe ngaahi pisinisi oku ta'e siasi pea lele fuoloa mai he ngaahi ta'u ka e ikai ko ha kau lotu kinautolu ia?
Ko e anga pe fakakohukohu pe oku ofi atu he po lave.
Lotu mo e ofa aatu ,
Kolo

seni taniela

unread,
Jul 4, 2008, 12:27:19 AM7/4/08
to tasil...@googlegroups.com


--- On Thu, 3/7/08, Kolopeaua Tonga <kolope...@hotmail.com> wrote:


> Malo mu'a e fkatalanoa mei hena. Ko e vahe vahe atu pe a
> e fakalele business a e ngaahi siasi i Tonga, lahi e ngaahi
> siasi mole, pea mate 'enau ngaahi pisinisi ko e
> fakalele fakasiasi'i. Ko e fifili ko e ha oku hoko ai e
> palopalema ko ia ki he pisinisi e siasi kae ikai ke hoko ia
> ki he ngaahi pisinisi taautaha kehe?
> Fefe ngaahi pisinisi oku ta'e siasi pea lele fuoloa mai
> he ngaahi ta'u ka e ikai ko ha kau lotu kinautolu ia?
> Ko e anga pe fakakohukohu pe oku ofi atu he po lave.
> Lotu mo e ofa aatu ,
> Kolo
> ======================

Malo Kolo mo Nela e fakamaama

Pea mou kataki pee kau tama i Tongaa na'a pehee 'oku mau insensitive ki he ngaahi palopalema 'oku hokoo he taimi ni pea tautonu mo kimoutolu.

Tau tui koe ngaahi palopalema fakapolitikale, faka'ekonomika mo fakasosiale are byproducts/consequences of ideas/theories--tatau pee theological, philosophical, educational, economic etc...pea ka tau fiema'u leva ha liliu kuo pau ke tau fekeli ki he ideas and their practical applications...pea 'oua na'a ngalo 'i he mo'ui fakafo'ituitui hono fatongia lolotonga e taimi e faingata'aa...na'a hangee kuo li'aki kitautolu 'e Sihova!!

Mo'oni ho'o lauu fele kau ngaahi pisinisi siasi kuo mate i Tonga, ko eku fakamahalo pee--koe holoki pee 'ehe unredeemed church/tongan culture 'a e pisinisi e ngaahi siasi tongaa eg. fakamo'ua pee kau memipa e siasii pe ko e kai pee 'ehe kau memipa siasii etc kae 'ikai ko e biblical principles apply in business. 'Ikai ngata aii--'oku ai e kau pisinisi 'oku sharp 'enau skills he pisinisii kae tonounou 'enau teolosiaa pe mo'ui fakalotu, taimi tatau 'oku ai e kau lotu 'oku toonounou 'enau 'ilo pisinisi kae fokotu'u pisinisi pea mate...ko e faka'amu ke pe te tau lava ke combine e ua ko 'enii pee ke fakalotolahii e kau pisinisii mataotaoo 'e toe tooatu 'enau pisinisi kapau te nau have and apply good theology...

ko e fehu'i ke fehangahangai mo e kau lotu--me'a ni 'oku biblical pe 'oku tonu ke tau pehee ko e pisinisii ko e me'a pee ki he kau ta'elotu pea ke tau pehee ko e pisinisii koe evil side of life kae toki 'omi e pa'anga mei he kau ta'elotu pisinisii ke langa'aki e siasii??

'oku 'iloa 'i amelika a Chick-fil-A ko e falekai own 'ehe committed Christian ka 'oku nau tapuni he sapatee ka 'oku kei tupu pee!

kaikehe ko e fokotu'u fakakaukau pee!!ke tau fangatua mo ia

> _________________________________________________________________
> Invite your mail contacts to join your friends list with
> Windows Live Spaces. It's easy!
> http://spaces.live.com/spacesapi.aspx?wx_action=create&wx_url=/friends.aspx&mkt=en-us

seni taniela

unread,
Jul 4, 2008, 1:42:04 AM7/4/08
to tasil...@googlegroups.com
--- On Thu, 3/7/08, Taniela Sila <tanie...@hotmail.com> wrote:
'Oku tau tui 'oku 'iha kuonga kuo tonu
> ke tau liliu ke fenapasi
> moe fakalakalaka.
> Koia kou kole atu kemou me'a mai 'o tui 'a e Su
> 'oku lolotonga tui he
> kakai he taimi ni pea 'e lava ketau polave he
> 'atakai fo'ou.
========================


'oku tau faka'amu ki he ngaahi liliu...but change does take place in a vacuum!! human being is the main method of God, system is secondary etc..pea kapau he'ikai apply e Godly principles ki he liliuu he 'ikai omi ehe liliu e tu'umalie 'oku tau feinga kiaii...pea koe 'uhinga e fokotu'u atu e makatu'unga e 4, ko e mahino ko e ngaahi fonua langalanga hake lahi 'i he mamani moe pasifikii kuo nau 'uluaki liliu temo i tonga 'oku nau lue pee he siakale e pakupaku mo e moveuveu fakapolitikalee etc.

'oku ai e price to pay ki he change...kuo fai he ngaahi fonuaa koee "change la'ipepaa"--liliu temoo pea 'oku 'ikai loko ai ha faikehekehe...pea kuo pau ke tau ako mei ai...manatu'i "a good leader learn from his mistakes, a greater leader learn from mistakes of others" --kapau ko e sitetisitika e ngaahi liliu temo he mamani 'oku ne tala e fakapelepele e temoo he ngaahi fonua lahi kuo pau ke tau kumi ki hono 'uhinga pea fai leva ha fakatonutonu e liliuu

koe liliu'o e culture moe lotuu, mo e ngaahi 'ulungaanga 'e tokoni ki he fakalaka fakaekonomikaa 'oku 'i he 'aofinima ia 'a e kakaii...koeha e me'a 'oku 'ilonga ai pee kau siu iha fonua i mamani--pea tu'umalie pee kau "siu" hotau ngaahi koloo??...na'a 'oku tonu ke tau siu...vakai ki he motu'a tu'umalie he koloo--koe siu e siu--culture 'a e siuu 'oku tokoni ki he'enau tu'umaliee...feefee ke tau ki'i adopt e culture ko 'enaa

ko siapani neongo ''oku 'ikai ko e fonua kalisitiane ka 'oku nau value e famili, ngaue malohi, community and.they have a sense of pride in their country...pea ko e fakatotolo ki he'enau kau ako mulii--ne nau 'o ako mei pilitania, falanisee mo amelika--'oku nau foki pee!! they are very industrious...very high e work ethics...

ko e ngaue malohi ko e mark e ngaahi fonua lelei faka'ekonomikaa...tokofiha i tonga 'oku ngaue he ngouee houa 'e 8 he 'aho he ngoue'agaa..kei honge kava pee 'a Amelika --fefee ke 'alu ha ni'ihi ki tofua mo kao 'o tokava...feefee 'etau faka'aonga'i e taimii??kuo kakato e ngaahi 'api'utaa hono ngoue'i??

tokofihaa 'oku nau pehee 'oku nau masiva ka e kei ifi tapaka, inuhopi etc feefee 'a e gaaahi fu'u pola he ngaahi konifelenisi pea maumau e me'akai e ngaahi 'api e ni'ihi ...me'anii ko e tongan mo e church culture ko 'eni 'oku kau he maumau'i e limited resource tukukehe kapau 'oku tokoni pee ia ki he'etau 'ekonomikaa--faka'amu mai kiai e kau fiekaia i itiopea?? tokofiha 'oku 'ikai ha fiefekumi ki he 'Otua??fefee personal responsibility e kakai ke tuku e fe'auaki moe ta'etokanga'i e familii--koe fakatotolo ki he lahiange masiva e kau 'uli'ulii he kau palagii neongo 'enau ma'u e faingamalie tatauu--koe movete 'ae familii pea moe work ethichs--fakapikopikoange e kau 'uli'ulii!! koe lau mamahi eni ki he ngaahi fonua langalangahakee he 'oku common 'a e 'ikai value e taimii moe hard work he culture e ngaahi fonua langalangahake tokolahi

ko e 'uhinga e ngaahi fehu'ii ke ongo'i 'ehe tokotaha kotoa 'oku 'ikai ko e sisitemii pee pule'angaa pee 'oku ne holoki 'etau ekonomika --'oku ai 'etau kaungaa kiai...

tv

unread,
Jul 4, 2008, 1:45:54 PM7/4/08
to Tasilisili-he-ngaluope
Fokotu'u atu ke 'ai ha tikisinale mu'a ke fai ha fakama'unga ki ai:

Fakataataa; ko e lea "masiva" - 'uhinga kehe he fk-palangi, pea kehe
hono fotunga ki he Tonga. Hangee ko e lave 'a Taniela Sila - ko e lau
e masiva ia 'i Tonga 'oku fifili e kau muli ia pe ko e masiva fee he
'osi e Konifelenisi, moe ngaahi 'aho katoanga!
"fakalakalaka"
"pisinisi"
"poto/'ilo/ako" ...etc

Malo mu'a e lave malie. Ko e taimi 'e ni'ihi 'oku te fa'a mahalo kovi
kita na'a 'oku sivi e tama lelei ki he ngaahi fatongia 'o e Siasi 'o
kamata mei he mata'itohi "Rev", mata'itohi "Fakaiku", lanu e "Kolisi",
pea toki mata'itohi 'Univesiti fk-pisinisi. 'Ikai ko e meheka eni ia
ee.

'Oku 'ikai ha sistamu ia te ne fakatau'ataina'i e kakai. Ko e taha ia
he fananga 'oku lau 'e Seni. A'u ee ki he lotu, talaatu Taniela ko e
faka'isipitea atu. Ko e me'a ke mou fiemalie ai 'i Tonga na 'oku fa'a
lau ki ai 'a Hunuhunu .... ka 'oku ke fo'i he mamafa 'a e lolo, lue.
ka 'oku ke fo'i he mamafa 'a e koloa, laka ki 'uta ...

ka ko e lea pe foki eni ia mei he vahanoa

tangata lakepa

unread,
Jul 4, 2008, 10:05:29 PM7/4/08
to tasil...@googlegroups.com
an article about a Tongan and how he celebrates his adopted country
 
http://seattlepi.nwsource.com/local/6420ap_wa_patriotic_face.html




> Date: Fri, 4 Jul 2008 10:45:54 -0700

> Subject: [tasilisili] Re: Makatu'unga 'e 4 'o e Temokalati Mo'ui Leleii

seni taniela

unread,
Jul 8, 2008, 7:52:24 PM7/8/08
to tasil...@googlegroups.com
Clive Edwards, who was worried about the dominance by ministers in a proposed reform, came out saying that he believed the existing system is the best. To complicate this matter further, 'Akilisi Pohiva asked to postpone indefinitely the formation of the 2010 political reform commission because he needed more time to think about the commission and the reform.(Matangitonga)
==========================
Mei he 2008 ki he 2010 ki he 'oua leva ke toe fai ha ki'i fakakaukau...haa kuo tau holomui ai mei he liliu ne kaakaaivi hono feinga'i ke fakavave'ii?

Hangehangee 'oku fihii???Pe 'oku ngalingali na'a mole ha'ana mafai ki he falee?

hangee koe lau 'a e makatu'unga toluu ka 'ikai lelei 'a e kau takii 'e mahaki moa e temokalatii...

the first responsibility of a leader is to define reality....mahalo pee 'oku kamata ke na 'aa...reality is not as simple as they think....

ai e talanoa ki he fatu e temo-amelika, ki he kei tipeiti e ongo faha'ii "federalists" and "anti-federalists" he bills of rights pea hangeee he'ikai ha fetaulakii, pea ne uki ai e George Washington e lotu hili 'ene lotu he liloo. I can't wait to hear the founding fathers of tongan democracy call upon God to shed light on their game.

'eva atu ha taha kia 'Akilisi mo Clive 'o fai ha tokoni fakalaumalie na'a kuo taimi ke na tu'ulutui 'o kumi ha poto 'oku ma'olungaange pea 'oatu moe konga e lotu pongipongi sapate 'a George Washington ne 'asi he'ene tohinoaa

"O most Glorious God, in Jesus Christ my merciful and loving father, I acknowledge and confess my guilt, in the weak and imperfect performance of the duties of this day. I have called on thee for pardon and forgiveness of sins, but so coldly and carelessly, that my prayers are become my sin and stand in need of pardon. I have heard thy holy word, but with such deadness of spirit that I have been an unprofitable and forgetful hearer, so that, O Lord, tho' I have done thy work, yet it hath been so negligently that I may rather expect a curse than a blessing from thee. But, O God, who art rich in mercy and plenteous in redemption, mark not, I beseech thee, what I have done amiss; remember that i am but dust, and remit my transgressions, negligences & ignorances, and cover them all with the absolute obedience of thy dear Son, that those sacrifices which I have offered may be accepted by thee, in and for the sacrifice of Jesus Christ offered upon the cross
for me; for his sake, ease me of the burden of my sins, and give me grace that by the call of the Gospel I may rise from the slumber of sin into the newness of life. Let me live according to those holy rules which thou hast this day prescribed in thy holy word; make me to know what is acceptable in thy holy word; make me to know what is acceptable in thy sight, and therein to delight, open the eyes of my understanding, and help me thoroughly to examine myself concerning my knowledge, faith and repentance, increase my faith, and direct me to the true object Jesus Christ the way, the truth and the life, bless O Lord, all the people of this land, from the highest to the lowest, particularly those whom thou has appointed to rule over us in church & state. continue thy goodness to me this night. These weak petitions I humbly implore thee to hear accept and ans. for the sake of thy Dear Son Jesus Christ our Lord, Amen


Start at the new Yahoo!7 for a better online experience. www.yahoo7.com.au

Kolopeaua Tonga

unread,
Jul 8, 2008, 9:06:18 PM7/8/08
to tasil...@googlegroups.com
Seni,
 
Sai keke ki'i ha'u 'o 'ai ha'o ki'i fo'i pepa i heni he 'e tokoni lahi ia ki he fonua pea pehe ki kau mui aki he fakalele pisinisi, pea ke ke fakalele heni ha ki'i pisinisi ke apply ai 'etau teoli ko 'ena 'oku fai pea pau/mahino 'e fakalele mo'ui 'aupito ia. Manatu'i te'eki ke tau fangatua oku tau kei faifaile pe hahahaha........
............................


>
> Malo Kolo mo Nela e fakamaama
>
> Pea mou kataki pee kau tama i Tongaa na'a pehee 'oku mau insensitive ki he ngaahi palopalema 'oku hokoo he taimi ni pea tautonu mo kimoutolu.
>
> Tau tui koe ngaahi palopalema fakapolitikale, faka'ekonomika mo fakasosiale are byproducts/consequences of ideas/theories--tatau pee theological, philosophical, educational, economic etc...pea ka tau fiema'u leva ha liliu kuo pau ke tau fekeli ki he ideas and their practical applications...pea 'oua na'a ngalo 'i he mo'ui fakafo'ituitui hono fatongia lolotonga e taimi e faingata'aa...na'a hangee kuo li'aki kitautolu 'e Sihova!!
>
> Mo'oni ho'o lauu fele kau ngaahi pisinisi siasi kuo mate i Tonga, ko eku fakamahalo pee--koe holoki pee 'ehe unredeemed church/tongan culture 'a e pisinisi e ngaahi siasi tongaa eg. fakamo'ua pee kau memipa e siasii pe ko e kai pee 'ehe kau memipa siasii etc kae 'ikai ko e biblical principles apply in business. 'Ikai ngata aii--'oku ai e kau pisinisi 'oku sharp 'enau skills he pisinisii kae tonounou 'enau teolosiaa pe mo'ui fakalotu, taimi tatau 'oku ai e kau lotu 'oku toonounou 'enau 'ilo pisinisi kae fokotu'u pisinisi pea mate...ko e faka'amu ke pe te tau lava ke combine e ua ko 'enii pee ke fakalotolahii e kau pisinisii mataotaoo 'e toe tooatu 'enau pisinisi kapau te nau have and apply good theology...
>
> ko e fehu'i ke fehangahangai mo e kau lotu--me'a ni 'oku biblical pe 'oku tonu ke tau pehee ko e pisinisii ko e me'a pee ki he kau ta'elotu pea ke tau pehee ko e pisinisii koe evil side of life kae toki 'omi e pa'anga mei he kau ta'elotu pisinisii ke langa'aki e siasii??
>
> 'oku 'iloa 'i amelika a Chick-fil-A ko e falekai own 'ehe committed Christian ka 'oku nau tapuni he sapatee ka 'oku kei tupu pee!
>
> kaikehe ko e fokotu'u fakakaukau pee!!ke tau fangatua mo ia
>
>
>
>


Connect to the next generation of MSN Messenger  Get it now!

Taniela Sila

unread,
Jul 8, 2008, 11:32:32 PM7/8/08
to Tasilisili-he-ngaluope

'E malava fefe nai ke tau fakahoa ha fa'ahinga kakai na'e 'ohake
kinautolu 'i ha fa'ahinga 'atakai 'oku lahi mo mahu hono ngaahi
'Atakai. 'Oku mahino pe 'a e tu'unga 'oku 'iai 'a e kakai 'o Tonga ni
'oku nau kei ma'u pe 'a e tau'ataina ki he 'enau koloa mo e me'a ke
nau fai. Kae makatu'unga 'i he nga'unu 'a e kolope ki he Uesite katau
nofo pe tautolu. Pea kuo kamata ke tau kai,inu mo nofo he fa'ahinga
mo'ui koia pea ako'i kitautolu ke 'ilo ki he fa'ahinga mo'ui koia pea
hiliange ko ia 'oku 'ikai ke tau tali 'a hono ngaahi fo'i polota kae
lava ketau tafe ki he Uesite. 'Oku mahino pe 'a e tu'unga 'oku fai
kiai e fekeli kiha makatu'unga ke fatu 'aki fkfolofola 'a 'eni ia kuo
tau kamata ai.Ka he'ikai kene lava 'e ia ke matatali 'a e ha'u 'a e
'alaha 'a e Uesite kena fe'uhi'aki. Koe sisitamu 'oku tau 'iai 'oku
totonu pe ke fai hano fokotu'utu'u fo'ou ke fenapasi moe mo'ui fk-
Uesite kuo kamata fononga ai. 'Oku tau tui ko e sisitamu 'oku tau 'iai
'oku ne fktupu 'a e siokita he anga 'o e nofo. E sai pe 'a e taki pea
'e 'ofa ai 'a e kakai pea 'e iai 'a e taki ai 'e 'ikai pe ke sai ia ka
he'ikai ke 'iai ha loto ia ha taha koe'uhi koe tukufkholo ia 'o e taki
pea ko 'ene toki mate pe ko 'ene toki 'osi ia kae matemate ai pe
sisitamu 'o fiu fkakeake.
Tau ki'i fakaakeake warm up pe
> _________________________________________________________________
> Connect to the next generation of MSN Messenger http://imagine-msn.com/messenger/launch80/default.aspx?locale=en-us&s...

seni taniela

unread,
Jul 9, 2008, 12:59:52 AM7/9/08
to tasil...@googlegroups.com
--- On Tue, 8/7/08, Taniela Sila <tanie...@hotmail.com> wrote:
'E malava fefe nai ke tau fakahoa ha fa'ahinga kakai
> na'e 'ohake
> kinautolu 'i ha fa'ahinga 'atakai 'oku lahi
> mo mahu hono ngaahi
> 'Atakai. ================

hangee 'etau fie uesitee ko ha taha too manioke ka e 'uakai 'ufi ma'u pee.

ne 'ikai 'otometiki e tu'umalie 'a e ngaahi fonua uesitee, pea na'e 'ikai ke 'otometiki pee lelei e temokalatii, ko e industrialization ne kamata ki mu'a he temokalati...ko e work ethics...ngaue malohii 'oku kau he makatu'unga lelei he 'oku 'iai e fekau'aki e 'ekonomika lelei moe temo leleii...

te'eki a'u e lotu e tongaa ki he fakakau e fakapikopikoo he angahalaa!!

ko e haa 'oku kehe ai e temo 'a Saute Amelika mo US...fele 'a e lolo 'a Venezuela pea kuo fuoloa 'enau temo ka koe masivaa 'oku too atu...

na'a 'oku tau mo'u hangaa ki he liliu e la'ipepa 'a e pule'angaa kae 'ikai ke te liliu kita...

pea na'e fokotu'u atu kimu'a e non-violent resistant etc...sai pee feinga liliu e pule'angaa...manatu'i e role culture moe lotu 'oku 'i hotau 'aofinimaa...kapau 'oku tau feinga ke liliu e kautama koee kae 'ikai te tau fieliliu koe fakafalesi ia

seni taniela

unread,
Jul 10, 2008, 2:20:39 PM7/10/08
to tasil...@googlegroups.com


--- On Tue, 8/7/08, Kolopeaua Tonga <kolope...@hotmail.com> wrote:

'e tokoni lahi ia ki he fonua
> pea pehe ki kau mui aki he fakalele pisinisi, pea ke ke
> fakalele heni ha ki'i pisinisi ke apply ai 'etau
> teoli ko 'ena 'oku fai pea pau/mahino 'e

===========
Kolo malo e tau moe ngaue lahi mei hena!!

'io 'ai ke fokotu'u hatau pisinisi--kau shareholder pee 'etau kau memipaa...taki $100 mai pee ke kamata'aki--faifekau e pisinisii pea mo e talekita e department of spiritual capital--Rev Veituna, 'atita--Kolopeaua Tonga, tauhipa'angaa--ko au...pea ko tv. e international representative moe va'a maketi ki mulii.!t.sila e local marketting manager!

koe 'ai pee ke tau apply 'etau ngaahi teoli ko 'enii...kou tui te tau lakasi e ngaahi pisinisi maamongaa...pea he'ikai toe fai ha misinale...ngofua pee vahe 10 ki he siasii ke tokoni ki he masivaa ka kotautolu te tau fua e ngaahi langa falelotuu..etc..

koe'uhii ko e lahi 'a e niuu...ko 'etau product ko e kato mei he niuu...te tau ngaahi e kalasi kehekehe e katoo...kato toni 'e taha, ki he kato kilo 'e tahaa...e huu atu ki muli ke ne fetongi e ngaahi koniteinaa.etc.pea ko e popo pee ngaahi katoo 'e tuku atu ia ke fefie...etc...fakafuofuaa ka 'osi ha ta'u 'e tolu kuo kato tu'aniu mo lou niu katoa e maamanii!!

'ofa atu!!hah

tv

unread,
Jul 11, 2008, 11:10:05 AM7/11/08
to Tasilisili-he-ngaluope
Masi'i ko e fokotu'u pisinisi pe ko e fokotu'u siasi? Pe ko e
Pule'anga fo'ou ia 'oku 'ikai ha kehekehe - 'oku tau pisinisi siasi
kotoa pe (pe ko e siasi pisinisi?). Kataki fakamahino mai!

Fokotu'utu'u ke fai mai ha lau ki ai:

Business: Timi 'Akapulu
Ngaahi Lakanga:
Chairperson - Ko au
Secretary - Rev Veituna (ngali pe ia mo e Faifekau ko ia he taumaiaa
'e toe hao hake ko 'ene faipu'i pe eni he Sia ki ha'ane hola ...)
Va'a $ - Kolopeau Tonga
Head of Scouting (Fakatau kau va'inga) - (kei 'ataa: talangaue
mai ...)
Talekita Sipoti (Faiako) - Seni

Capital 'oku fiema'u - mala'e, kau va'inga, £ ki he overheads
Fokutu'u:
mala'e va'inga - tau tau 'alu pee he 'uluaki season
kau va'inga - pau ke kau e kau ma'u lakanga he timi, kau ai mo e
ngaahi hoa, pea mo e fanau (& fanga pusiaki).
petty cash (£) - te tau fufulu e ngaahi me'alele 'a e kau VIP he
hilifaki kalauni ke ma'u mai e seniti ko ia ke fai'aki ha kamata.
fakahela e tanaki seniti na'a fu'u lii lahi ha taha pea fakapaipa ia.

ka 'oku ke fie kau mai he kalapu/timi pea 'oku 'ataa ke ke me'a mai ki
he fkmalohisino ke tau toki sio ai pe! 'oku fai holo pee
fakamalohisino he 'oku te'eki maau homau mala'e (meimei pe). mala'e
eni 'e taha (tasilisili), fa'a fai e session 'e he Talekita sipoti he
matangitonga. ko ia tokanga he 'oku te'eki maau maalie homau mala'e,
ka e sino e me'a, 'oku lele lelei pee ngaahi session ia!

Ngaahi kupu mahu'inga mei he konisitutone: teunga va'inga: lanu, logo,
mo e .. etc.
Ko e koloa pee ho'o fiti. pea mo ho'o fie ngaungaue ma'u pee. Ko e
me'a ki he tau holomui 'e toki fakangofua atu 'e he Sea hili ha'ane
laulau ki ai mo e Pule £ mo e Faiako. Ka 'ikai ke ke ngaungaue 'oku
'ikai 'aonga ko e he timi ni, he 'e vave ho'o suka pea ko e me'a 'a e
kau suka ko e lahi fakamatala pee.

founga fakatupu £:
te tau foo e teunga 'o e timi te tau tau mo ia. te nau 'omai pee vai
mo e 'omo, ka te tau foofoo nima pee ke kamata 'aki. ka 'oku ke fie
kau mai, kuo pau ke ke foo nima neongo ka 'oku 'oatu e mummy & daddy
ha'o misini foo ke ke huu mai mo ia. ko e visone ki ha 'aho te tau
afford ai ha'atau fale foo.

kumi ivi ka e toki lele'i atu e toenga e fokotu'u. ka ko e faingamalie
eni e fehu'i ...

kulimoe'anga fisiiahi

unread,
Jul 11, 2008, 5:53:30 PM7/11/08
to tasil...@googlegroups.com
Ti,
 
Ngalingali 'e 'aonga e misini foo 'e masi'i Houma heni? pe ko e vakai'i pe timi he 'e 'i ai tama 'oku mata'i papa foo mai pe ia. ha ha ha, kataki ko e ta'alo pe ia mei he lalo uaea foo..
 
kuti 

 

Saikolone Taufa

unread,
Jul 11, 2008, 8:47:06 PM7/11/08
to tasil...@googlegroups.com
Kuti
Koe timi tau ha koaa? Tau 'akapulu pe koe tau foo, he kapau koe tau foo pea 'omi ha ki'i lakanga ki heni, pea atu ha lakanga ho'o faifekauu he ko 'ene ngaahi game plan ki he  foo 'oku fele atu. Moe 'ofa moe lotu mei Falefoo. Lone

seni taniela

unread,
Jul 11, 2008, 8:54:19 PM7/11/08
to tasil...@googlegroups.com
Kuo tali e fokotu'u e kau fakafofonga mei tahii ke 'ave ha $5 kilu ke fokotu'u 'aki honau ngaahi 'ofisi honau ngaahi vahefonuaa. 'Ange'ange tamaa he ta'ahinee!! koe kakai 'ena 'oku tau fili ke takii 'oku nau toe ta'efaka'atu'i. Lolotonga 'oku ai e kau pule fakavahe, ofisa kolo mo e ngaahi komiti fakakolo 'oku nau palani fokotu'u 'ofisi nautolu ke ai ha'anau fanga ki'i pone ke hoko atu 'enau campaign ma'anautoluu!!

'ikai ke nau feinga ke fai tokoni'i pe train e kau taki fakakolo lolotongaa ka 'oku nau fakapiko!! pe ko e siovitioo ia 'i fee!!

ko fee va'a fakaanga 'a Akilisii 'oku nau siofi e fakamole noa 'a e pule'angaa ke siofi e fakamole noa ko 'enaa


--- On Fri, 11/7/08, tv <ti.va...@gmail.com> wrote:

> From: tv <ti.va...@gmail.com>
> Subject: [tasilisili] Re: Makatu'unga 'e 4 'o e Temokalati Mo'ui Leleii

Start at the new Yahoo!7 for a better online experience. www.yahoo7.com.au

tv

unread,
Jul 12, 2008, 3:27:19 AM7/12/08
to Tasilisili-he-ngaluope
'Oku tau tui pee 'e lahi e kole tau mai ki he'etau ki'i timi. 'Oku
lahi foki e femou'ekina he ngaahi 'aho ni, pea 'e lelei ki he ngaahi
timi ke nau patoo mo 'etau ki'i timi he hili angee pee pea ma'a ai pee
honau teunga.
Fakalotolahi atu timi; lahi ange 'etau ngaahi tauu, ko e lahi ange ia
'etau foo, lahi ai pee mo e seniti huu mai, vave ange ia e tu'u hotau
fale foo. Feinga'i ke fai mo tu'u hotau fale foo ka e expand 'etau
me'aa.
Manatu'i pee fanga ki'i poini iiki ko eni kaunga va'inga:
ko e taimi ko ee na'e pehee; ka ke toe saiti, 'oku ke kete kovi -
fofoa-'uto & lele hangatonu! Taimi ni; fiema'u ke sai ho'o saisaiti he
koe a'u vave mo faingofua taha ia ki he laine tata'o. Toe liliu eni e
lao 'o 'ikai fu'u sai e 'aka'aka 'auti. Me'a ia 'oku fklotolahi atu ai
ke tokanga'i e fitness (pea mo fefeka e nima ki he foo). Ko e teunga
he ngaahi 'aho ni 'oku falani taiti, kole atu ke foo lelei e sinoo
(training ke sai) he ka 'ikai 'e 'asi e foo lipelipaa he falani
taitiii.

Ngaahi lakanga kei 'ataa:
Scouting (sivi & fakatau mai kau va'inga); Kuti, mahalo na'a 'oku sai
ke kole atu ai leva ke 'a'au e lakanga ni. Ke ke kamata mai ai pee mei
Hahake 'o hifo mai ai pee ho'o fakasiosio ha kautama ki he timi ni?
Dentist (toketaa nifo) - ko e timi ni 'oku 'ikai tui mouth-guard, pea
neongo koe lao 'oku tapu e high tackle, ka 'oku ou fkmahalo ki he
ngaahi mala'e ni'ihi 'oku ngofua pee tali ki lalo ki he monga?

tv

unread,
Jul 12, 2008, 4:04:35 AM7/12/08
to Tasilisili-he-ngaluope
---------

Malo Faifekau! Kole atu ai leva ke ke 'omi ha hingoa e timi. Mahalo 'e
loto pe kia ie poate. Manatu'i ko e hingoa pee timi, ka ko e hingoa e
pisinisi 'e tatali pee ki he poate moe kau memipa.

Kapau 'oku mo 'ilo'i atu mo Kuli ha kautama 'i NZ 'oku nau taukei he
va'a hiko, fefee ke 'oatu ha'anau tohi fakaafe ke nau kau mai na'a tau
lava ai pee mo e department ko ia?

tali ai pee mo e lotu mo e 'ofa mo e nusinusi

Taniela Sila

unread,
Jul 14, 2008, 4:15:46 PM7/14/08
to Tasilisili-he-ngaluope
Kau tangata ko 'eni kuo hao kotoa 'a e kau fakafofonga ne pehee ne nau
fktupu 'ae moveuveu 'o pangai he ta'u 2006. Ko 'isipulu 'eni ne hao pe
moia 'aneafi. 'oku kole ho'omou lotu ka 'oku 'ikai koe fehi'a...

Taniela Sila

seni taniela

unread,
Jul 17, 2008, 1:01:04 PM7/17/08
to tasil...@googlegroups.com
Taniela Sila <tanie...@hotmail.com> wrote:
Kau tangata ko 'eni kuo hao kotoa 'a e kau
> fakafofonga ne pehee ne nau
> fktupu 'ae moveuveu 'o pangai he ta'u 2006. Ko
> 'isipulu 'eni ne hao pe
> moia 'aneafi. 'oku kole ho'omou lotu ka
> 'oku 'ikai koe fehi'a...
========================

Malo Nela e ma'u ongoongo pea malo e fakamanatu mai ke tau malu'i hotau lotoo mei he taufehi'a pea ko e mo'oni ho'o uki ke tau hufia hotau pule'angaa moe kau fakafofonga e kakai etc.

Taimi tatau 'oku faka'amu pee ke 'oatu ha ngaahi fakakaukau ke tokoni ki ho'o talanoa faikava henaa ke fakamaama pee ki he kakaii

'Oku ai e palopalema 'oku lolotonga hoko(practical problem) tatau pee i he pule'anga lolotongaa pea mo e motolo fo'ou 'oku tau lue kiaii...pea 'oku ne ue'i kitautolu ke fehu'ia pe koe haa solution ki he ngaahi palopalema ni...'aia koe palopalema hono uaa ia ko e research(theoretical) problems--it's about ideas oku nau fakatupu e practical problems....pea 'oku fekau'aki 'eni mo e mahino 'oku ma'u 'ehe kakaii fekau'aki pea temokalatii pea ko e 'uhinga ia e makatu'unga e 4 ne fokotu'u atuu...ke talanoa'i pea fakamahino'i--eg. 'e too e temo ka kovi e leadership..'oku fele 'a e evidence from history, from what is happening in africa, south america, pacific pea mo tonga.

te'eki kamata e hopo e kau takiitemoo...ne mahino pee te nau hao for there were no direct evidences...etc. ka mei he leadership perspective...kapau te tau ako ki he movement e kau 'uli'uli moe temo initiaa ...te tau pehee ne fail e kau taki temoo, pea ko 'enau fakalongolongoo 'oku nau justify pee ai 'enau loto ke fa'iteliha honau kau muimuii pea 'oku ai 'enau kaunga ki he tutu 'o Nuk.

Ko e talanoa 'o Gandhi na'e fakaivia(inspire) ia he malanga 'a Sisu he mo'ungaa ia Matiu pea tupu ai 'ene tukupaa ki he fakafepaki melinoo(non-violent resistance) pea ne ako mei ai a Martin Luther King o Amelika pea toe commit ki he non-violence pea ko e na'e succeed 'enau fakafepaki. Feefee hotau fonau lotu na mo 'etau temoo-- na'e 'iai ha kalanga mei he kau taki ke 'iai ha non-violence resistance ko e konga e founga 'enau feinga temokalatii?

Mahu'inga e hufia pea mahu'inga mo hono inform e kakai fekau'aki mo e ngaahi me'a 'oku ne 'ai ke ola lelei e temokalatii. Na'a hangee ko e motu'a vava'u ne 'ofisakolo pea malanga honau siasi ka e nofo 'o fakaanga'i e pule'angaa he ngaahi faikavaa etc..pea kau he ni'ihi 'oku tau ui koe kau politiki he siasii...'ohovale pee kuo mavae mo hono hoaa, li'aki e fanau, 'alu ia mo e fefine kehe...'ikai kene 'ilo ko 'ene ta'etokanga ki hono familii 'oku ne holoki ai pee 'a e ola lelei 'o e temokalati 'oku ne taukave'ii...he 'oku ai e kaunga e ma'uma'uluta e famili ki hono pusiaki'i e temokalati mo'ui leleii.

kou tui ka inform fakalelei e kakaii ki he ongo tafa'akii pea 'ai ke nau sio ki hotau fonuaa in a larger context--fakahoa mo e toenga 'o e mamanii, te nau appreciate e ngaahi me'a hotau pule'angaa...pea kapau te nau 'ilo what it takes for democracy to succeed mahalo te nau feinga ki ha founga ke compromise pee ke fakataha'i e ongo uaa--tukukehe ka kuo pehee 'ehe T5 ke momoi melino mai e taloni--'aia ko e talanoa loloa ia.

Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages