RE: KOE TELE’A ‘OE HUI MOMOA (‘Isikeli 37:1-14)

[Semisi Kava]

KOE TELE’A ‘OE HUI MOMOA (‘Isikeli 37:1-14)

 

 

“….Toki Folofola mai ‘e ia ke ke hanga ‘o palofisai ki he ngaahi hui ni, pea ke pehee kiate kinautolu, ‘Ae ngaahi hui momoa na, mou fanongo ki he Folofola ‘a Sihova” (Selemaia 37:4)

 

 

'Oku tau lau'ilo mei he vahe 29 'o Selemaia ne tokolahi ha kau palofita ne hopo hake mei he kau popula ni, pea na'a nau fanongonongo 'oku vave 'a e taimi 'o e foki ki 'api. Ka kia 'Isikeli, ('a ia ne kamata 'ene tohi 'i he ta'u 593/2 K.M.  ta'u 'e nima hili 'a e taki popula), 'oku 'ikai ha'ane lave fekau'aki mo ha foki vave ki 'api. Hange ko Selemaia, na'e vakai 'a 'Isikeli ki he fakaaoao 'a Papilone ko ha me'a 'e fai 'o fuoloa.  Na'a ne fanongonongo ki he kau nofo faka-he, ko e ngaahi hia 'a 'Isileli mo Siuta kuo tu'una pea ko e fo'i ko ia 'i he ta'u 597 mo e 'uluaki taki popula 'oku 'ikai ko hono ngata ia 'o e nunu'a 'e to kiate kinautolu. 'Oku kei 'i mu'a 'a e to mo'oni. 'E hoko mai ia 'i ha ikuna fo'ou 'a Papilone. Ko e fekau tatau ne fakahoko 'e Selemaia 'i Siuta, ka ne mana'i nai ia 'e he kakai ke ne mate; ko 'Isikeli, neongo ne 'i ai 'a e fakafepaki kiate ia, ne afe pe 'a e loto 'o e tokolahi ke kei fakafanongo mo fakaongo ki he'ene ngaahi akonaki. Ko hono ui ia ki he fatongia palofita, 'oku 'ikai ko e tala pe mo kikite'i 'a e kaha'u ki he kau faka-he, ka ko e pau ke ne ha sino 'iate ia 'a e iku'anga 'o hono kakai.

 

 

Ko e taha he matavaivai 'o e pule'anga mo e kakai 'o Siuta mo 'Isileli ko 'enau feinga ke angatu'u ki Papilone. Tala 'e Selemaia mo 'Isikeli ke 'oua 'aupito, ka e fakafepaki 'a e tokolahi 'o tu'unga ai 'a e fanongonongo 'e 'Isikeli, 'i he faka-he, mo Selemaia, 'i Siuta, 'a e pau ke to kovi 'aupito mo 'auha 'a e fonua. Ne 'ikai puli mei a 'Isikeli ko e va'a pe ia 'o e fu'u 'akau 'e taha ko hono kakai, pea na'a ne lave'i 'oku ha'i ia ki hono kakai. Ko 'ene ngaahi mamahi 'o ngali kuo ne loto ke 'auha 'a Selusalema (cf.  21:8-16) ko e ongo'i mamahi 'a ha laumalie mo ha mo'ui kuo kafo loloto 'i he'ene 'ilo te ne sioa 'a e ngaahi houa mamahi faka'osi 'o 'Isileli.   Ko hono ui ia ki he fatongia palofita, 'oku 'ikai ko e tala pe mo kikite'i 'a e kaha'u ki he kau faka-he, ka ko e pau ke ne ha sino 'iate ia 'a e iku'anga 'o hono kakai.

 

 

Ko hono fakafotunga 'o e laiki mo faka'auha 'o Selusalema

 

 

'I he hoko mai 'a e kololia 'o Sihova, 'oku ha'u mo ia ha fotunga fo'ou 'o e fakahoko fekau 'a 'Isikeli (3:22-5:17). 'E mamatea 'a e ngutu 'o e palofita 'i he taimi ka hoko mai. Te ne kohi 'a e palani 'o Selusalema 'i ha konga piliki 'i mu'a 'i hono fale, ke fakafotunga ha 'aa kuo laiki pea te ne to lafalafa ki he kelekele ke fakafotunga ko ia 'a e taha kuo 'akolo'i.  Te ne tokoto 'i ha 'aho nai 'e 390 'aki hono tafa'aki to'ohema, ke faka'imisi 'a e mafatukituki 'o e angahala 'i 'Isileli; pea te ne tokoto 'i ha 'aho 'e 40 'aki hono tafa'aki to'omata'u ke faka'imisi 'a e angahala 'a Siuta.  'I he vaa'i taimi ko eni kuo pau ke ne tuhani 'e ne me'akai faka'aho, 'a ia ko ha maa ne fuofua talaange ke ne ngaohi'aki 'a e fakaveve 'a e tangata (human excrement/ fakatulou atu!). Ka koe'uhi ko 'ene ta'eloto ki ai, ne faka'ataa ia ke ne ngaohi'aki 'ene ma 'a e te'epulu. 'I he hili 'a e vaa'i taimi ko eni, te ne fafai hono 'ulu ke poko, tutu 'a e vahe tolu 'e taha 'i he afi, pea laku 'a e vahe tolu 'e taha ki he 'ea. Na'e to e talaange ke ne to'o ha konga 'o e vahe tolu faka'osi pea tutu hono toenga. Ko ha konga si'i pe ne toe. Ko e fotunga totonu ia 'o e me'a 'e hoko ki he kakai na. 'Oku malie 'oka fakatokanga'i 'a e ngaahi fika kuo tala ki he palofita. Ka tanaki 'a e 390 mo e 40 'e ma'u 'a e 430 pea 'oku ne ma'u 'a e fika 'o e kau tu'i 'o Selusalema, talu mei he langa 'o e Temipale 'o Solomone ki he kamata 'o e faka-he, fakatatau ki he fakahokohoko taimi 'a e Tohi 'o e Ngaahi Tu'i.

 

 

 “Tele’a ‘oe hui momoa/ Fakaakeake 'o 'Isileli/ Fakafo'ou 'o e Kovinanite”

Hili hono ongona 'e 'Isikeli 'i he vahe 33:21 'a e to 'a Selusalema, ne mafuli leva 'ene valoki mo e fai fakamaau 'o hoko ko e tala 'o e fakatu'amelie. Na'a ne tala kuo pau ke to e tau'ataina 'a 'Isileli mei he ngaahi mafai muli. Ko hano fehu’ia pe 'e anga fefe ha'ane hoko mai, mo e 'uhinga 'e to ai 'a Papilone, 'oku 'ikai ha mahino. Ngata pe 'i he palomesi 'o ha to e fakataha 'a e ongo pule'anga, 'Isileli & Siuta, hili 'a e foki mei he faka-he.

 

 

Ko e vaa'i taimi eni ne mamata ai 'a e palofita ki he visone 'o e “tele'a fonu 'i he hui momoa” (vahe 37). 'I he fekau 'a e folofola, 'e to e fe'unuaki 'a e ngaahi hui ni 'o fakataha pea 'i ai honau kakano, toto mo e kili.  Pea te nau hoko 'o mo'ui 'i ha hoko kiate kinautolu 'a e matangi 'o e laumalie. Ko e 'uhinga 'o e visone ni ne tatala kiate ia: "Hako'i tangata, ko e ngaahi hui ni ko e fale kotoa ia 'o 'Isileli...pea te mou 'ilo ko au ia he kuo u tangaki homou ngaahi fa'itoka." Lau 'e he ni'ihi ko e palomesi eni 'o e toetu'u mei he mate. Ka na'e 'ikai 'uhinga pehe 'a e palofita ia.  Ki he palofita ko e fakamo'ui ni ko e “toetu'u ki he mo'ui kakato.”  Ko e mana eni 'o e ngaahi mana, 'a ia kuo pau ke malava 'i he kau mai 'a e mafai fakamo'ui 'o e Laumalie 'i he hisitolia. Ta koe momoa pe ‘ae hui ia koe masiva he fanongo ki he Folofola ‘ae ‘Otua he ko honau fakamo’ui na’e fai’aki pe ‘ae fanongo ki he Folofola ‘ae ‘Otua. Taha he makehe'anga 'o e ui 'o 'Isikeli ko hono ngaue'aki kiate ia 'e he 'Otua 'a e huafa "hako'i tangata" (son of man) 'o 'ikai ko e hingoa anga maheni, 'a e "hako 'o 'Isileli." Ka ‘oku falute 'e he fakakaukau ni 'a e kotoa 'o e fa'ahinga 'o e tangata 'o 'ikai fakangatangata pe ki 'Isileli. Ko ia, ko e fatongia faka-palofita 'o 'Isikeli ko e fatongia fanongonongo 'o e kaha'u 'ikai ki 'Isileli pe ka ki he toenga 'o mamani (vahe 25-32).

 

 

Fakataha mo e visone ni ha tala'ofa ki ha Tevita 'e to e hoko mai.  Te ne hoko ki he taloni pea 'e oo mo ia ha kovinanite fo'ou (34:25-30; 36:23-28) 'i he va 'o Sihova mo 'Isileli ('E to e langa mo ha temipale fo'ou 'i Selusalema, 37:26). Ko e kovinanite fo'ou 'oku 'ikai ngata pe 'i he'ene 'omi ha fekau'aki fo'ou 'a e tangata ki he Lao mo e tu'utu'uni.  Te ne ha'u mo ia foki ha “loto fo'ou”. Fotunga 'o e lea ni 'oku hange ko ha tafa fetongi mafu: to'o 'a e mafu mahamahaki mo kovi kae fokotu'u 'a e mafu fo'ou mo mo’ui lelei (11:19).  Pehe 'a e loto fo'ou 'e hoko mai mo e kovinanite ………..hoko atu

 

[Semisi Kava]

KOE TELE’A ‘OE HUI MOMOA (‘Isikeli 37:1-14)

 

 

“….Toki Folofola mai ‘e ia ke ke hanga ‘o palofisai ki he ngaahi hui ni, pea ke pehee kiate kinautolu, ‘Ae ngaahi hui momoa na, mou fanongo ki he Folofola ‘a Sihova” (Selemaia 37:4)

 

 

'Oku tau lau'ilo mei he vahe 29 'o Selemaia ne tokolahi ha kau palofita ne hopo hake mei he kau popula ni, pea na'a nau fanongonongo 'okuvave 'a e taimi 'o e foki ki 'api. Ka kia 'Isikeli, ('a ia ne kamata 'ene tohi 'i he ta'u 593/2 K.M.  ta'u 'e nima hili 'a e taki popula), 'oku 'ikai ha'ane lave fekau'aki mo ha foki vave ki 'api. Hange ko Selemaia, na'e vakai 'a 'Isikeli ki he fakaaoao 'a Papilone ko ha me'a 'e fai 'o fuoloa.  Na'a ne fanongonongo ki he kau nofo faka-he, ko e ngaahi hia 'a 'Isileli mo Siuta kuo tu'una pea ko e fo'i ko ia 'i he ta'u 597 mo e 'uluaki taki popula 'oku 'ikai ko hono ngata ia 'o e nunu'a 'e to kiate kinautolu. 'Oku kei 'i mu'a 'a e to mo'oni. 'E hoko mai ia 'i ha ikuna fo'ou 'a Papilone. Ko e fekau tatau ne fakahoko 'e Selemaia 'i Siuta, ka ne mana'i nai ia 'e he kakai ke ne mate; ko 'Isikeli, neongo ne 'i ai 'a e fakafepaki kiate ia, ne afe pe 'a e loto 'o e tokolahi ke kei fakafanongo mo fakaongo ki he'ene ngaahi akonaki. Ko hono ui ia ki he fatongia palofita, 'oku 'ikai ko e tala pe mo kikite'i 'a e kaha'u ki he kau faka-he, ka ko e pau ke ne ha sino 'iate ia 'a e iku'anga 'o hono kakai.

 

 

Ko e taha he matavaivai 'o e pule'anga mo e kakai 'o Siuta mo 'Isileli ko 'enau feinga ke angatu'u ki Papilone. Tala 'e Selemaia mo 'Isikeli ke 'oua 'aupito, ka e fakafepaki 'a e tokolahi 'o tu'unga ai 'a e fanongonongo 'e 'Isikeli, 'i he faka-he, mo Selemaia, 'i Siuta, 'a e pau ke to kovi 'aupito mo 'auha 'a e fonua. Ne 'ikai puli mei a 'Isikeli ko e va'a pe ia 'o e fu'u 'akau 'e taha ko hono kakai, pea na'a ne lave'i 'oku ha'i ia ki hono kakai. Ko 'ene ngaahi mamahi 'o ngali kuo ne loto ke 'auha 'a Selusalema (cf.  21:8-16) ko e ongo'i mamahi 'a ha laumalie mo ha mo'ui kuo kafo loloto 'i he'ene 'ilo te ne sioa 'a e ngaahi houa mamahi faka'osi 'o 'Isileli.   Ko hono ui ia ki he fatongia palofita, 'oku 'ikai ko e tala pe mo kikite'i 'a e kaha'u ki he kau faka-he, ka ko e pau ke ne ha sino 'iate ia 'a e iku'anga 'o hono kakai.

 

 

Ko hono fakafotunga 'o e laiki mo faka'auha 'o Selusalema

 

 

'I he hoko mai 'a e kololia 'o Sihova, 'oku ha'u mo ia ha fotunga fo'ou 'o e fakahoko fekau 'a 'Isikeli (3:22-5:17). 'E mamatea 'a e ngutu 'o e palofita 'i he taimi ka hoko mai. Te ne kohi 'a e palani 'o Selusalema 'i ha konga piliki 'i mu'a 'i hono fale, ke fakafotunga ha 'aa kuo laiki pea te ne to lafalafa ki he kelekele ke fakafotunga ko ia 'a e taha kuo 'akolo'i.  Te ne tokoto 'i ha 'aho nai 'e 390 'aki hono tafa'aki to'ohema, ke faka'imisi 'a e mafatukituki 'o e angahala 'i 'Isileli; pea te ne tokoto 'i ha 'aho 'e 40 'aki hono tafa'aki to'omata'u ke faka'imisi 'a e angahala 'a Siuta.  'I he vaa'i taimi ko eni kuo pau ke ne tuhani 'e ne me'akai faka'aho, 'a ia ko ha maa ne fuofua talaange ke ne ngaohi'aki 'a e fakaveve 'a e tangata (human excrement/ fakatulou atu!). Ka koe'uhi ko 'ene ta'eloto ki ai, ne faka'ataa ia ke ne ngaohi'aki 'ene ma 'a e te'epulu. 'I he hili 'a e vaa'i taimi ko eni, te ne fafai hono 'ulu ke poko, tutu 'a e vahe tolu 'e taha 'i he afi, pea laku 'a e vahe tolu 'e taha ki he 'ea. Na'e to e talaange ke ne to'o ha konga 'o e vahe tolu faka'osi pea tutu hono toenga. Ko ha konga si'i pe ne toe. Ko e fotunga totonu ia 'o e me'a 'e hoko ki he kakai na. 'Oku malie 'oka fakatokanga'i 'a e ngaahi fika kuo tala ki he palofita. Ka tanaki 'a e 390 mo e 40 'e ma'u 'a e 430 pea 'oku ne ma'u 'a e fika 'o e kau tu'i 'o Selusalema, talu mei he langa 'o e Temipale 'o Solomone ki he kamata 'o e faka-he, fakatatau ki he fakahokohoko taimi 'a e Tohi 'o e Ngaahi Tu'i.

 

 

 “Tele’a ‘oe hui momoa/ Fakaakeake 'o 'Isileli/ Fakafo'ou 'o e Kovinanite”

Hili hono ongona 'e 'Isikeli 'i he vahe 33:21 'a e to 'a Selusalema, ne mafuli leva 'ene valoki mo e fai fakamaau 'o hoko ko e tala 'o e fakatu'amelie. Na'a ne tala kuo pau ke to e tau'ataina 'a 'Isileli mei he ngaahi mafai muli. Ko hano fehu’ia pe 'e anga fefe ha'ane hoko mai, mo e 'uhinga 'e to ai 'a Papilone, 'oku 'ikai ha mahino. Ngata pe 'i he palomesi 'o ha to e fakataha 'a e ongo pule'anga, 'Isileli & Siuta, hili 'a e foki mei he faka-he.

 

 

Ko e vaa'i taimi eni ne mamata ai 'a e palofita ki he visone 'o e “tele'a fonu 'i he hui momoa” (vahe 37). 'I he fekau 'a e folofola, 'e to efe'unuaki 'a e ngaahi hui ni 'o fakataha pea 'i ai honau kakano, toto mo e kili.  Pea te nau hoko 'o mo'ui 'i ha hoko kiate kinautolu 'a e matangi 'o e laumalie. Ko e 'uhinga 'o e visone ni ne tatala kiate ia: "Hako'i tangata, ko e ngaahi hui ni ko e fale kotoa ia 'o 'Isileli...pea te mou 'ilo ko au ia he kuo u tangaki homou ngaahi fa'itoka." Lau 'e he ni'ihi ko e palomesi eni 'o e toetu'u mei he mate. Ka na'e 'ikai 'uhinga pehe 'a e palofita ia.  Ki he palofita ko e fakamo'ui ni ko e “toetu'u ki he mo'ui kakato.”  Ko e mana eni 'o e ngaahi mana, 'a ia kuo pau ke malava 'i he kau mai 'a e mafai fakamo'ui 'o e Laumalie 'i he hisitolia. Ta koe momoa pe ‘ae hui ia koe masiva he fanongo ki he Folofola ‘ae ‘Otua he ko honau fakamo’ui na’e fai’aki pe ‘ae fanongo ki he Folofola ‘ae ‘Otua. Taha he makehe'anga 'o e ui 'o 'Isikeli ko hono ngaue'aki kiate ia 'e he 'Otua 'a e huafa "hako'i tangata" (son of man) 'o 'ikai ko e hingoa anga maheni, 'a e "hako 'o 'Isileli." Ka ‘oku falute 'e he fakakaukau ni 'a e kotoa 'o e fa'ahinga 'o e tangata 'o 'ikai fakangatangata pe ki 'Isileli. Ko ia, ko e fatongia faka-palofita 'o 'Isikeli ko e fatongia fanongonongo 'o e kaha'u'ikai ki 'Isileli pe ka ki he toenga 'o mamani (vahe 25-32).

 

 

Fakataha mo e visone ni ha tala'ofa ki ha Tevita 'e to e hoko mai.  Te ne hoko ki he taloni pea 'e oo mo ia ha kovinanite fo'ou (34:25-30; 36:23-28) 'i he va 'o Sihova mo 'Isileli ('E to e langa mo ha temipale fo'ou 'i Selusalema, 37:26). Ko e kovinanite fo'ou 'oku 'ikai ngata pe 'i he'ene 'omi ha fekau'aki fo'ou 'a e tangata ki he Lao mo e tu'utu'uni.  Te ne ha'u mo ia foki ha “loto fo'ou”. Fotunga 'o e lea ni 'oku hange ko ha tafa fetongi mafu: to'o 'a e mafu mahamahaki mo kovi kae fokotu'u 'a e mafu fo'ou mo mo’ui lelei (11:19).  Pehe 'a e loto fo'ou 'e hoko mai mo e kovinanite ………..hoko atu

--
--
Ko e tu'asila ke 'ave ki ai ha'o tasilisili ko e tasil...@googlegroups.com
Ke to'o ho tu'asila mei he memipa he Tasilisili, email ki he tasilisili-...@googlegroups.com
Ko e website 'a e Tasilisili ko e http://groups.google.com/group/tasilisili

---
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "Tasilisili-he-ngaluope" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to tasilisili+...@googlegroups.com.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.