------------
Malo fau Seniale e piutau ki he uike ni, neongo ko e uike pe eni 'o e kau kenoloo pe... pea 'oku 'ikai ha me'afana, ka ko e va'a palalafa pe. Mo'oni pe ho'o lavee, kuo tau ngali fetu'anaki'aki-'a-'ofato he taimi ni'ihi 'o fepaki mo e tu'utu'uni fo'ou 'o hotau Takimu'a...fakamamahi!!
Tau kei fononga nai he Toetu'uu kae'oua ke tau a'u ki he Ha'ele Hakee (13), mo e Penitekosii (23). Kaveinga fakalitusiaa - Ikuna 'a Kalaisi; Kaveinga 'o e Mahinaa - Ko e Fetauhi'aki Fakakovinanite mo Sisu.
'Oku kei tu'u 'a e taumu'a 'a Sione ki he'ene tohii (20:30-31), pea mo e sio 'a e 'Ikalee (1:1-3). Ko e potutohi kuo fokotu'uu (v.31-35) ko e lolotonga nai ia ha kai (pasova?), 'oku 'i mu'a ai 'a e mavahe 'a Siutasi ke lavaki'i, pea 'i mui ai 'a e kikite'i 'a e fakafisinga 'a Pita, pea 'i loto leva 'a e fakalangilangi'i 'o Sisuu, pea mo 'ene tu'utu'uni fo'ouu...ko e tu'uni fo'ouu 'i he vaha'a 'o e mahahe atu ha teu fai hala ne 'ikai toe malava ke fakalelei (lavaki 'a Siutasi), pea mo ha teu faihala 'e taha ne toe malava ke fakalelei (fakafisinga 'a Pita)...fakatoloua, ko e tupu pe nai mei he ta'e'ofa.
Ko e tu'uutu'uni motu'aa - 1) 'Ofa ki ho kaunga'apii 'o hange ko ho'o 'ofa kiate koee (Lev 19:18), ka ke fehi'a ki ho filii (Exo 14:16; Lev 23:6; 25:17)...ka ko e tu'utu'uni fo'ouu eni - Ke mou fe'ofa'aki, hangee aa ko 'eku 'ofa'i kimoutoluu, ke pehee ho'omou fe'ofa'akii (v. 34), ko hano toe fakalea nai 'e taha eni 'ia Mat 5:43-48. Ko Sisu pe na'a ne fokotu'u 'a e tu'utu'uni motu'aa, pea ko ia pe nai eni kuo ne toe fakakakato 'a e Laoo. Kuo feliuliuaki nai 'ene ngaahi Laoo? 'Ikai 'aupito. 'Oku tau ma'u mei he Christian ethics, 'oku 'i ai pe 'a e ngaahi positive laws, fe'unga ia ke tau kamakamata ai, kae'oua ke ne 'afio kuo fe'unga ke ne toki fakakakato. 'Oku pehee pe nai 'a e tu'utu'uni fo'ou ko enii, 'oku 'ikai aipe ke feliuliuaki 'a e 'Otuaa, ka ko e tangataa 'oku feliuliuakii, pea na'e ngali taau nai ke ne kamata 'i he ngaahi tu'utu'uni motu'aa, pea ko eni kuo ne finangalo lelei, ke tau hiki aa ki he tu'utu'uni fo'ouu.
2) Ko e me'afua 'o e 'ofa kaungaa'apii 'i he tu'utu'uni motu'aa ko e "..'o hangee ko ho'o 'ofa kiate koee. Ka ko e me'afua ki he 'ofa 'i he tu'utu'uni fo'ouu ko e "...'o hangee ko 'eku 'ofa'i kimoutoluu..." He 'oku fefe 'a e 'ofa'i kitautolu 'e Sisu? 'Oku li'oa nai ia. Fakataataa, 'i he tu'utu'uni motu'aa, kapau 'oku 'i ai ha'ate konga maa, pea te vaeua leva mo e kaungaa'api, 'o hangee pe ko ho'o 'ofa kiate koee. Ka 'i he tu'utu'uni fo'ouu, 'oku 'oange kotoa e konga maa ia ma'ae kaungaa'apii, ka te hala kita.."'o hangee aa ko 'eku 'ofa'i kimoutoluu.." Faingata'a ange fau!!
3) Kapau 'oku mo'oni 'a e fekau'aki 'a e v.34 pea mo Mat 5:44, pea taa 'oku 'ikai fakangatangata 'a e fe'ofa'aki ko enii ki hoto kaungaa matakalii pe, kae a'u 'a e fe'ofa'aki ko enii ki hoto filii, mo kinautolu 'oku nau fakatanga'i kitautoluu, ki ha Siutasi mo ha Pita. Kuo hiki eni 'a e makatu'unga 'o e 'efika fakaKalisitianee mei he positive law ki he character of God, 'o hangee ko 'ene 'ofa'i kitautoluu, 'o hangee ko e 'ofa'i kitautolu 'e Sisu Kalaisii.
Kataki pe Seniale, ne ki'i maumau e saliotee he uike kuo 'osii 'o 'ikai teu lava atu ai ki he tauu, ka ko eni kuo ki'i saisai mai, pea neongo 'ene tomui kae mahalo te ke kei 'ofa pe. Malo fau e poupou mai pea 'ofa ne tau ma'u kotoa pe mo 'etau fanauu ha FakaMee kelesi'ia.
--.