Kataki ko e kaui-talanoa pe: ne u hiki mai ki Aust he 2000 pea na’a ku pehe ‘e tokoni ke faifakapalangi e ngaahi ouau ke mahino ki he to’utupu he ‘oku ‘ikai fu’u mahino e lea fakaTonga kiate kinautolu. Ka ko e ngaahi ta’u kimui ni mai, ‘oku ou fakakaukau ko hotau fatongia ke ako’i ‘etau fanau he ngaahi lea fakaTonga ni’ihi ke kei hoko ‘a e lea/language ko e tala’anga honau Tonga. ‘E ‘ikai te nau fluent he lea, pea ‘e kei heheu ‘a e accent, ka ‘oku ai e faingamalie ke nau “fakakaukau fakaTonga”
Mahino ko e me’a tatau pe ‘i NZ & USA, Siapani & Uk, pea na’a mo Fiji & Ha’amoa ... ko e ‘auhia e lea fakaTonga mei he fanau Tonga, ko e mole ke fai ha tokanga ki ai
Ko e lave ko eni ki he “tenga,” kapau te tau fakamatala fakalelei pe ‘e mole atu e maki’i kae ha’u e mahino
Malo kuo tau lava’i ‘a e ngaahi ‘aho fakamanatu mahu’inga kia tekitautolu kau kalisitiane. Pea neongo na’e ‘iai pe ho tau ni’ihi ne ‘ikai ke ma’u kakato ‘a e ngaahi ma’u’anga kelesi mahu’inga ni. Ka na’a tau lave kotoa pe he ngaahi ta’au ‘o e vaa’i taimi fakamanatu ni.
‘Oku fai atu foki ‘a e ‘amanaki ki he ‘aho ‘o ‘etau fanau he Sapate na. ‘Oku fai atu pe nasinasi ki ha fo’i kuki mei he tafu ‘oku lolotonga teuteu’i ‘e Kavauhi mo e kau fofongavela . Malo ‘a e kei ma’u ivi ‘a e kau tama ni, ki hotau fafanga.
Sikei
Poupou atu ki he fakakaukau kuo fokotu’u ‘e jione ko ‘enii; ‘oku ou tui ‘oku mahu’inga ke mahino kia kinautolu ‘a e lea fakatonga pea palanisi mo ia ‘a e mahino. Ko e ongo value ko iaa tena lava pee ‘o fengaue’aki lelei kapau ‘e tonu pee hono ngaue’aki ‘e he siasii eg. lautohi fakasapatee pea moe ngaahi potungaue ‘ae siasiii. Koma pe
--