" Faka-Tonga"

[Sepesi]

Ko e motu'i lootaha ena ke fai ai ha talanoa. Hange kiate au 'oku fie
ma'u 'ehe 2G mei he talanoa 'Osiana kuo 'osi ke define e me'a 'oku ui ko
e "Faka-Tonga".

1. Ko e leaa.- timi 'oku tau talanoa ai pea mavahe mei he ngaahi lea
kehe 'o toki fehu'i hake pe ko e lea fakaha ee , 'o toki pehe atu ko e
lea Faka-TOnga.

takamuli.
----------------------------

[Sepesi]

koe taimi, ikai ko e timi kataki.

On Wed, 2008-10-08 at 11:49 +1100, Sepesi wrote:
> timi

[Siosiua (Josh) Fonua]

Takamuli,
Malo e tauhi hotau paenga pea kole fakamolemole atu jh he fakahalahala na'e
hoko, pea 'oku ou 'amanaki pe na'e 'ikai ha maumau 'e hoko ai. Ko'eni neu
toki foci mai he Tokonaki kuo 'osi pea ko e toki ngaue 'eni. Kataki pe
takamuli, mahalo ko e matalafolaukai 'eni ia, ka kuou nofo pe 'o tokanga ki
ho'o mou felafoaki, pea mo e fala kuo ke fofola mai, pea kataki pe, ka kiate
au, hange 'oku nenefu 'a e pehe "Faka-Tonga", 'o 'uhinga nai ki he
lea-Tonga. Faka'amu pe ha tokoni, kapau 'oku 'uhinga 'eni ki he lea-Tonga,
pea tau fakangatangata pe ki ai, he ka pehe Faka-Tonga, 'e ngali falahi ia.
Kaekehe, ko e kauitalanoa atu pe, mo e 'ofa lahi.
Valu

[Sepesi]

Malo Tau'atevalu,

Malo e fakalea hake , pea kuo ke fakalea mai he taimi totonu. Loto lelei
'aupito ke fakatonutonu mo tuku hatau tala. Ko e fie'ilo ena mei he 2nd
Gen. ne fokotu'u hake 'e Mata ke fai ha kelikeli kenau 'ilo'i hono
'uhinga ki he 2009 i NZ.

takamuli.
------------------

[samipami]

"Faka-Tonga",

Kataki Takamuli, koe 'uhinga ko'eni kihe ha ? liliu lea, pe koe teunga, pe koe mo'ui.. ke FAKA-TONGA

ko'emau kau lalanga 'eni kuo nau maau..

sami.

[fusi mapuhoi `a tevolo]

>===== 'io 'atamai ee...! 'iai ho'o kau lalanga ia 'a 'aU ee...
mo'oni ai ee me'a 'oku feinga mai kiai 'a tau'ate8? pe  ko e "leaa" ke fkTonga... [koia koaa takamuli?]
 
toe malie ange ngaahi lau ia 'a e tepile ia 'o e fefine ke tangata? 'uluaki 'ai ee lea fktonga ke sai, pea toki nusi noa'iaa'i e ngaahi lea kehe? he 'oku 'ikai ko ha'atu LEA....[koia koaa takamuli?]     
 
ko ho'o fu'u kau laalanga ia 'a 'aU 'atamai?  'oku ui ia ko e " kau NGAUE fktonga"...hahahahaha, ka 'oku fa'a 'uhinga fkoli foki ia he 'etau talanoa fkkakai tangata pe ee...![pau'u sami eee]
 
Mapuhoi 'a Tevolo.  
 
 

---

[Touhuni Hala Puopua]

'Aho mo Sami
 
Ne 'ai hake 'e he matapule ki mu'a e lalanga pea ne u fakakaukau ke kole atu kia moutolu kau matapule fefe ke mou ki'i lalava mai 'emoutolu ha kafa ke pao 'aki e fala ka mau ki'i lalanga atu pe kimautolu fafine he tafa'aki? hehe! 'Isa, ngalo ange ko e kuonga eni 'o e potupotu tatau e faingamalie kia tangata mo fafine.  Pe 'i tanaki mai ai leva e fe'unu kau tangata ka tau lalanga he 'oku ou tui ko ha toki fu'u tainamu eni ka toki lalanga 'i hotau kuonga ni.
 
'Ofa atu,
Uani.




 

---

[jione havea]

'Oku va'ava'a eni. ko e fifili 'oku tafe mei he Talanoa, ko e tefito'i fehu'i pe "ko e ha e me'a 'e lau ai kita ko e Tonga?"

 

'E lau au ko e Tonga koe'uhi ko 'eku lea fakaTonga? ko 'eku vala fakaTonga? ko 'eku manako he me'akai fakaTonga? pea mo e ha fua?

 

ko e mamafa e fakafehu'i mei he to'utangata 'oku tupu hake 'i muli, 'o 'ikai lea fakaTonga, 'ikai manako ki he tupenu mo e kiekie, pea 'ikai ifo'ia he topai mo e feke momoa & smiles & alaa me'akai pehe. ka 'oku nau polepole he lau ko e kau Tonga kinautolu

 

te mou loto lelei ke lau kimautolu ko e kau Tonga neongo e felekeu mo heheu 'emau lea mo e tohi fakaTonga, 'emau manako ki he BBQ sulimi, pea mau tui saree & talausese mutu? ko ia ko aa Mata mo Iki?

 

Lone, ta ko au ia 'oku lahi 'eku fehu'i, kae hilifaki hake pe hoku tautea kia Epeli!

 

mei he fano ai pe, jh

[Sepesi]

Malo Sami mo Mapuhoi,
Ko e fie kole pe ko e ha ko aa 'a e me'a ko e Faka-tonga? hange kiate au
ko e pehe 'e he 2 Gen. kanau ka lea faka-palangi pea tau pehe atu lea
faka-tonga, pea ka 'ai hanau vala pea tau pehe atu teunga faka-tonga, ko
e ouau e lotu 'oku mau feinga pe mo maheni 'aki ke ouau faka-tonga.
Ko'enau fiema'u pe ko e fee 'a e Faka-tonga, ne ki'i lave mai ki ai 'a
Valu, kamou fekeli mai ai.

takamuli.
--------------------------------

[Saikolone Taufa]

Jh, koe fehu'i ko'eni 'oku 'ikai totonu ke fakapokopokosi'i'i (lea 'ena 'oe lalanga) hono talii. Koia 'e toe fakangofua pe aa 'a e 'u fehu'i, he koe ngaahi tali neu faluku mai 'oku kei fu'u pokopokosi'i 'aupito. 'Oku kau foki mo kinautolu ne fanau'i 'i China, ki he ongomatu'a China, kae lea fakatonga mo paasipooti Tonga 'i hono fakakaukau'i he 'etau polave ni.

 

Mahalo na'a 'oku ki'i olioli e talusese mutu, ka 'oku 'ikai keu fu'u fakapapau'i 'a kinautolu koee 'oku tui saree. 'ouaaa Moe 'ofa moe lotu. Lone

[samipami]

 Uani: 

> Ne 'ai hake 'e he matapule ki mu'a e lalanga pea ne u fakakaukau ke kole atu kia moutolu kau matapule fefe ke mou ki'i lalava mai 'emoutolu ha kafa ke pao 'aki e fala ka mau ki'i lalanga atu pe kimautolu fafine he tafa'aki? hehe! 'Isa, ngalo ange ko e kuonga eni 'o e potupotu tatau e faingamalie kia tangata mo fafine. Pe 'i tanaki mai ai leva e fe'unu kau tangata ka tau lalanga he 'oku ou tui ko ha toki fu'u tainamu eni ka toki lalanga 'i hotau kuonga ni.

 ----------------------------------------------
Kataki Uani he 'oku ke mo'oni, koe lea ia ne tonu kemau ngaue'aki atu , 'ae "fii-kafa" pe lalava-kafa, ka kuo mau 'efihia he talanga 'ae kau tangta ke liliu e Fefine ke tangata.

Ka koe kuonga ni, kuo ongo malie 'ae Ngafa 'oe kakai fefine......... Koe taha e kalapu inukava 'iloa 'o loto Senee ni, 'oku Hingoa ia koe "FE'UNU-MO'UI".. pea koia ai Uani, hange kuo ongomalie 'ae ngaahi Ngafa 'o ha'a fafine, mou kataki pe kae tuku aa kemau kau atu hengaahi ngafa koia,  he ko Mapuhoi koe "mata'i-lalanga" lelei, pea 'asinga ai koe lo'u'akau tapahina 'oe "Hoi-'a-Tevolo" koe laulalahi atu..

Nngali kuo 'ikai fe'unga, 'ae Hingoa ( tukufakaholo) To'onga mo'ui ( Fakafonua ) kuo sio ai e Fanau 'i 'Api ? pe ko'enau feohi moe fanau Tonga ( Siasi/ to'utupu),  ke nau 'ilo'i ai 'ae 'Ulungaanga pe "Fakatonga' ? Kuou tui 'oku nau 'osi 'ilo'ii lelei, koe toe 'eni " ke tukuange 'ehe matu'a 'ae fanau kenau mo'ui tau'ataina 'o fakatatau moe soaiete 'oku tau 'iai, hange ko 'Aositelelia ni.

mahalo koefo'i fe'unu mate 'eni ia,,,,,,,,, ka koe faofao pe.

'ai pe homou kataki ke lahi, moe lotu aipe..

sami.

[iki]

mata tuku ke kau atu mo e kii lau ko 'enii naa tokoni atu ki ho'o fehu'ii ko
e "faka-Tonga" kiate au 'oku tatau ia mo e "fa'a Samoa" ki he kau ha'amoaa.
Ko hotau identity ia..'oku 'uhinga 'a e fa'a Samoa ki he ouau mo e toonga
mo'ui mo e anga fai 'a e kau ha'a moa pea kia au ko e me'a tatau pee. 'Oku
'iai 'enau me'a ko e faa lavelave...mahalo 'oku kainga ia mo e feinga
pa'anga ko eni pe tanaki pa'anga 'oku tau fai ki he ngaahi kavenga
fakafamili..'oku fa'o katoa ia i he faa samoa pea kou tui ko e me'a tatau pe
kia tautolu.

Ko e me'a leva 'oku hoko henii ko e faingata'a ia 'a e kau new zealand born
pe australian born he 'oku 'ikai ke nau lava 'o identify ko fee'ia kinautolu
he faka-Tonga 'i muli ni .....he ko 'enau oo mai k he 'etau me'a faka-Tonga
pea tala ia kuo nau fie palangi pea nau oo ko ee ki he me'a fakapalangi pea
tala ia ko kinautolu ko e kau cocoa nut na'e lau 'e he laughing
samoan...'oku 'iai tohi 'a e taahine haamoa heni ko e "caught between
cultures" kia au ko e me'a mahu'inga ia ke talanoai henii...pea mahino'i 'a
e faka-Tonga ke context 'oku tau 'i ai he 'oku kehe 'a e fakatonga 'a
'amelika mo e fakatonga 'a moutolu pea kehe foki mo mautolu ia heniii....ko
e faofao pe ...pope
> --------------

Takamuli,
> Malo e tauhi hotau paenga pea kole fakamolemole atu jh he fakahalahala
> na'e
> hoko, pea 'oku ou 'amanaki pe na'e 'ikai ha maumau 'e hoko ai. Ko'eni neu
> toki foci mai he Tokonaki kuo 'osi pea ko e toki ngaue 'eni. Kataki pe
> takamuli, mahalo ko e matalafolaukai 'eni ia, ka kuou nofo pe 'o tokanga
> ki
> ho'o mou felafoaki, pea mo e fala kuo ke fofola mai, pea kataki pe, ka
> kiate
> au, hange 'oku nenefu 'a e pehe "Faka-Tonga", 'o 'uhinga nai ki he
> lea-Tonga. Faka'amu pe ha tokoni, kapau 'oku 'uhinga 'eni ki he lea-Tonga,
> pea tau fakangatangata pe ki ai, he ka pehe Faka-Tonga, 'e ngali falahi
> ia.
> Kaekehe, ko e kauitalanoa atu pe, mo e 'ofa lahi.
> Valu

> ----------------------------------

[Siosiua (Josh) Fonua]

JH mahalo pe ‘e’iai ha ni’ihi ‘e manatu ki he  taimi na’e ‘ Sia’atoutai ai e si’I Faifekau kuo pekia ko Finau Lokotui, na’e ‘I ai ‘ene pepa ‘I he kaveinga ko’eni, “Koeha e me’a ‘oku Tonga ai ‘e Tonga?” Mahalo pe na’a manatu ki ai ‘a TKH, ‘Oku mahu’inga ‘aupito ‘a e talanoa kuo ke langa’I mai Jione, ‘a e fiema’u pe ke Tonga ‘a e identity, ka e muli pe ‘a e ngaahi ‘elemeniti hange ko e teunga, lea, me’akai, etc.

Ko e fakalea tu’u atu pe……

Valu

 

---

From: tasil...@googlegroups.com [mailto:tasil...@googlegroups.com] On Behalf Of jione havea
Sent: Thursday, 9 October 2008 9:48 AM
To: tasil...@googlegroups.com
Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"

 

'Oku va'ava'a eni. ko e fifili 'oku tafe mei he Talanoa, ko e tefito'i fehu'i pe "ko e ha e me'a 'e lau ai kita ko e Tonga?"

[jione havea]

Valu, malo e fakamaama. ke fakamahino 'oku 'ikai taula 'a e identity 'i he teunga, lea, me'akai & etc. na'e sasala hake he Talanoa ko e "faka'apa'apa" 'oku kau ia he tala hotau identity. ka 'oku kalasi kehekehe foki 'a e faka'apa'apa, tautefito ki he'etau sio atu he taimi ni he hili e tutututu ne fai. pea 'oku faka'apa'apa pe mo e kakai kehe

 

ne fai mo e lau ki he fekau'aki e "lotu" mo e "tapu" mo e "molumalu," ka na'e te'eki lava ke lalanga fakalelei kinautolu. ne mau femo'uekina kimautolu he feihaka mo e takatu'u, ka ko Lone mo Iki na'a na takanofo

 

kapau 'oku ma'u 'e ha taha e pepa 'a Finau Lokotui, pea 'omai ke lau ai kimautolu ne te'eki a'u ki ai

 

malo ai pe, jh

 

[penisimani mone]

Mahalo ko e culture kotoa pe, kau ai mo e "faka-Tonga," 'oku 'i ai hono konga lalahi 'e ua: 1) ko hono uho (essence), pea kuo fakamaa'opo'opo ai kitautolu Tongaa 'e he ta'ahine kuinii (Tupou III) ki ha kavei koula 'e faa; 2) ko honau takitaha fakafotunga (forms), e.g. ta'ovala, kai pola, (toe lele hake filii!!), etc. Ko ia 'oku fa'a tatau 'a e ngaahi culture 'i he uhoo, kae fa'a kehekehe pee 'i he fakafotungaa.

 

Ko e fehu'i 'oku 'ekee pe ko fee ko aa 'a e "faka-Tongaa," pea fa'a lote fakataha 'i he fehu'i ko iaa 'a e fifili 'i he uhoo pea mo e form, 'osi, ko e ongo konga kehekehe pe kinaua ke fa'u ha me'a pe 'e taha ee. Fakataataa, ko e faka'apa'apaa (manatu'i 'oku faka'apa'apa mo mamani kotoa) ko e taha ia e uho 'o e faka-Tongaa, ko hono form leva 'i he Tongaa ko e ta'ovala (manatu'i 'oku talausese mutu pe form faka'apa'apa ia 'a e paalangii). Ka 'eke, 'oku ke faka'apa'apa pea ne tali 'io, taa 'oku Tonga hono uhoo ee. Ka 'eke, ka 'oku ta'ovala pea ne tali 'ikai pea taa 'oku faka'apa'apa pe 'a e uhoo kae ta'efaka'apa'apa 'a e form 'i he context faka-Tongaa pe eni ee. Pea ko e fa'a fakakikihii leva 'oku fai 'i he vaa 'o e essence pea mo e form 'o e faka-Tonga takitaha.

 

Sai, tau hoko atu ee. 'Oku 'i ai leva mo hono 'efika, pea 'oku lea ki ai 'a e 'aposetoloo ki he kau Kalisitianee ke nau fai ma'upe 'a e me'a 'oku maau mo taau. Ko e talausese mutu 'o fai sakalamenitii, Jone ee, 'oku maau pe ia ki he Kalisitianee, ka 'oku 'ikai taau e form ia ko iaa ki he essence 'a e Tongaa ee. 'Oku kau foki e taauu 'i hono match 'a e occation pea mo e form ee. Taimi lotuu talau kookoo mai koe, pea ko e taimi fei'umuu kuo ke ta'ovala mai koe ee, fehee'aki e maauu mo e taauu ee.

 

Teu lava pe 'o toe tahataha mai ki he mataa'uto'utaa na'a melemo ha taha. Pea toki fai holo aipe 'a e ngaahi compromise, sai pe he 'oku loto faka'apa'apa neongo oku talau kookoo, Tonga aipe aa. Sai pee he 'oku ta'ovala, neongo 'oku loto ta'efaka'apa'apa, Tonga aipe aa. Manatu'i pe ko e form 'e ala feliuliuaki ia mo e tafe 'o e taimii ee, ka ko e uhoo ee, 'e fa'a tu'uma'u hifo ia 'o fuoloa ee. Teu toe lava pe 'o tahataha mai ki 'uta 'aupito ee. Sai, 'i ai ha fehu'i?

____

fakapulia

[Siosiua (Josh) Fonua]

JH,

Malo….’oku kamata ‘eni ke tau ma’uma’u atu ki he loloto! ‘Oku fa’a mahe’a ‘I he ngaahi feohi’anga lahi ‘a e lea ko e ko e “Faa’I Kavei Koula” ‘o pehe, ko e ngaahi tefito’I ‘ulungaanga ia tokua, pe mahalo ko e “values” ia ‘oku Tonga ai e Tonga, pea ‘oku kau ai “faka’apa’apa” mo e “mamahi’I me’a” etc. ‘Oku mo’oni ‘a e kalasi kehekehe ‘a e “faka’apa’apa”, he hange ko e lea koee ‘oku pehe, ko e “faka’apa’apa” is a lost art.”, pea ‘oku mo’oni ia ‘I Tonga ni he ‘aho ni. Ka ko e fehu’I, ka mole ’a e faka’apa’apa, ‘e mole ai hoto Tonga? ‘Oku faingata’a foci ‘a e lave ki he faka’apa’apa, he ‘I he lea faka-Pilitania, ‘oku lahi ‘a e ngaahi lea ia ‘e ‘uhinga tatau. ‘Amanaki pe ‘e tuku mai ‘e Pope mo Lone ha konga e me’a na’a na ‘inasi ai ke tau kau ai.

Malo mo e ‘ofa

Valu

 

---

From: tasil...@googlegroups.com [mailto:tasil...@googlegroups.com] On Behalf Of jione havea
Sent: Friday, 10 October 2008 10:07 AM
To: tasil...@googlegroups.com
Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"

 

Valu, malo e fakamaama. ke fakamahino 'oku 'ikai taula 'a e identity 'i he teunga, lea, me'akai & etc. na'e sasala hake he Talanoa ko e "faka'apa'apa" 'oku kau ia he tala hotau identity. ka 'oku kalasi kehekehe foki 'a e faka'apa'apa, tautefito ki he'etau sio atu he taimi ni he hili e tutututu ne fai. pea 'oku faka'apa'apa pe mo e kakai kehe

[Iki Tausinga]

Koe hoko atu pe eni he ngaahi fehu’i kuo tuku mai.

 

Fefe kapau ‘e toe mo’ui hake ‘ae to’utangata ‘ oe senituli 18 pe 17, ‘o nau mamata he to’u tangata ‘o e kuonga ni?

 Tenau kei ‘ilo’i nai ko Tonga ni pe eni ‘oku nau mo’ui hake ai pe ‘ikai?.

Tenau mahino’i nai ‘etau lea pe ‘ikai?

Tenau ‘ilo’i nai, koe kau Tonga pe tautolu pe ‘ikai?

 

tausinga

[Siosiua (Josh) Fonua]

Fakapulia,

Ngalingali na’e ’aonga pe ki’I taimi na’a ke ‘I he Funga Finekata ai! Ka ‘oku mau tatali atu mautolu ke ke mavahe maimei he felefele. Mo’oni ‘aupito ko e faka’apa’apa, ko e me’a fakamamani lahi ia, ka ko hono fakatonulea’I mo hono ngaue’aki, ko e me’a ia ‘a e ‘ulungaanga faka fonua takitaha. ‘Oku kei nofo ‘a e fifili ‘I he fehu’I, koefee konga ‘o e faka’apa’apa ‘oku Tonga ai e Tonga?

Tanaki atu pe ki he fakaninimo

Valu

 

---

From: tasil...@googlegroups.com [mailto:tasil...@googlegroups.com] On Behalf Of penisimani mone
Sent: Friday, 10 October 2008 11:18 AM
To: tasil...@googlegroups.com
Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"

 

Mahalo ko e culture kotoa pe, kau ai mo e "faka-Tonga," 'oku 'i ai hono konga lalahi 'e ua: 1) ko hono uho (essence), pea kuo fakamaa'opo'opo ai kitautolu Tongaa 'e he ta'ahine kuinii (Tupou III) ki ha kavei koula 'e faa; 2) ko honau takitaha fakafotunga (forms), e.g. ta'ovala, kai pola, (toe lele hake filii!!), etc. Ko ia 'oku fa'a tatau 'a e ngaahi culture 'i he uhoo, kae fa'a kehekehe pee 'i he fakafotungaa.

[penisimani mone]

Mo kataki josh mo iki 'o ha'u tahataha ee, ka tau hiki mai 'aupito ki lotofonuaa ee.

josh asked:

"..ko e fehu'I, ka mole 'a e faka'apa'apa, 'e mole ai hoto Tonga? '"
Ko e fehu'i nai eni he essence, manatu'i 'oku 'ikai ko e fehu'i eni he form. Ka mole e faka'apa'apa 'o e lotoo mei ha Tonga, kae kei ma'u pe 'a e ngaahi forms, te tau kei ala compromise pee ee, sai pee, Tonga ai pe aa, he ko Sisu pe foki ka mole mei he Tongaa, 'e mole mo ia e lelei fulipee.

iki asked:

Fefe kapau 'e toe mo'ui hake 'ae to'utangata ' oe senituli 18 pe 17, 'o nau mamata he to'u tangata 'o e kuonga ni?
 Tenau kei 'ilo'i nai ko Tonga ni pe eni 'oku nau mo'ui hake ai pe 'ikai?.

Ko e fehu'i eni he tatafe 'a e taimii, pea neu 'osi tala atu pope, 'e fa'a liliu e forms 'i he tatafe 'o e taimii, kae kei tu'uma'u e essence ee. 'ofa 'o tokanga ki he fakahinohinoo ee.

 

'I ai ha toe fehu'i saisai ange?

[penisimani mone]

josh asked:

'Oku kei nofo 'a e fifili 'I he fehu'I, koefee konga 'o e faka'apa'apa 'oku Tonga ai e Tonga?

 

Sai, kau toe tahataha mai ee. Kuo u 'osi fakamatala atu ee, 'oku ua 'a e konga 'o e faka'apa'apaa ee, pea ko e fehu'i leva eni 'i he forms ee, pea manatu'i 'oku lahi e ngaahi forms ia 'o e faka'apa'apaa 'a ia 'oku Tonga ai e Tongaa. Fakataataa, ko e ta'ovala, 'ikai toe ta'ovala ha culture ia 'i mamani ka ko e Tongaa pee ee, neongo 'oku faka'apa'apa kotoa pe 'a mamani. Ko e lea "tulou", 'ikai toe lea pehee ha culture ia 'i mamani, neongo 'oku nau faka'apa'apa kotoa pe ee. Ko e fe'aveaki e tokonaki mo e kafuu 'i he tuonga'anee mo e tuofaafinee, 'ikai ha fa'a toe form pehee ia kae Tonga ai e Tongaa. Na'a tokoni mai e 'Efinangaa ki he context kehekehe 'e fai ai e faka'apa'apa 'a e Tongaa, 'o Tonga ai e Tongaa.

 

'E toe 'oatu mo ha konga, na'a kuo fe'unga ena? 'E toe vave ange ha'aku toe tahataha mai 'oka mou fakalavelave mai pe 'oku ke fou mai 'i he essence pe ko e forms.
___

fakapulia

[Sepesi]

Fakapulia, ko e ngaahi me'a ena na'aku faka'amu ke define 'i he Tongaa
pea hange kiate au 'oku laka ai 'a e Fakakaukau ke siofi 'e he 2nd Gen.
mahalo na'a kau ai pe mo e 'ave me'atokoni he sapate kotoa pe ki he
kaunga'apii, founga hono fai 'o e putu mo e malii he fakalangilangi 'a e
kau Fahuu( kehe atu pe 'a Tonga ia ) moe haa fua. Ko ia e ngaahi me'a
ketau tala ki he 2 Gen. pe tenau fie tali, kehe kenau 'ilo'i 'oku pehe
'a Tonga.
Ko e fehu'i eni 'e taha ki he 2nd Gen,pe ko e ha e lahi 'enau 'ilo ki
Tonga mo hono ngaahi me'aa? Ko e fakakaukau 'o e kumi 'o 'enau ID, 'oku
'ikai fe'unga nai ke ne talaange 'oku fa'e mo tamai Tonga ?, tukukehe
kau vaeua'i Tonga ia kapau tenau mahu'inga ai.

hoko atu e lavee mo e fakapefu.

takamuli.
--------------------------------

[Siosiua (Josh) Fonua]

Pulia,

Fakamolemole atu ‘oku ‘ikai ko ha feinga fakafekiki ‘ani, ko e fekeli pe ke ofiofi ki he mahino. Hange ko ho;o lau, ‘e ala feliliuaki e forms ka ‘e tu;uma;u pe essence. ‘Oku mo’oni ia, ‘e tu’uma’u pe ‘a e essence, pe ko e uho pe ‘elito ‘o e faka’apa’apa, ‘I hono kanokato,  ka ‘oku ‘ikai ko ha me’a ia’oku ta’emalava ke mole. ‘Oku malava noa pe ia ke mole ‘a e essence ‘o e faka’apa’apa. In fact, ‘oku lolotonga hoko pe ia he ‘aho ni, ka tau fakafeta’I pe, ‘oku kei tokolahi  ange kinautolu ‘oku puke ‘a e essence ‘o e faka’apa’apa.Ko e forms ia ‘oku ke lau Fakapulia, ko e ngaahi naunau pe ia, hange ko ho’o lau, ‘a e talausese mutu mo e falani kavei etc, ko e teunga ia ‘o e taaimi, ka ‘oku kei faka’apa’apa pe loto, I hope! ‘Oku ou kei tokanga au ki he mole ‘a e essence ‘oku ke lave ki ai.

Valu

 

---

From: tasil...@googlegroups.com [mailto:tasil...@googlegroups.com] On Behalf Of penisimani mone
Sent: Friday, 10 October 2008 12:33 PM
To: tasil...@googlegroups.com
Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"

 

josh asked:

[Saikolone Taufa]

Valu wrote:‘Amanaki pe ‘e tuku mai ‘e Pope mo Lone ha konga e me’a na’a na ‘inasi ai ke tau kau ai.

--------------------------

Valu, mo'oni 'aupito e lau 'a J, na'ama kau mo Pope he takanofo, ka ko Pope pe ne takanofolelei, na'e 'ikai fu'u lelei 'eku takanofo 'a 'aku ia.

 

Koe ngaahi fo'i mata'i lalanga ko'ena ne lave kiai 'a J (mahalo na'a 'oku kau pe kiai moe ngaahi mata'i lalanga ko'ena 'a Peni) matamata koe 'u mata'i lalanga pe 'o e fala tatau pe. Ne kamata ke mahino mei he talanoa ko'eni na'e fai, 'e fai atu e fu'u falani ia ke lau lahi, ke kau mai moe fakapasifika, pea matamata 'e a'u 'o fakakolope 'etau me'aa.

 

Ne 'iai e ki'i motu'a lanu hinehina, ne fetakai holo ia mohono tupenu moe ta'ovala, ka na'a ma tangakali pe maua ia mo J, tukukehe e fa'a hu e saree ia 'o J. Na'e laka hake e ki'i leka 'oku mau ta'utu 'o polave, pea fanongo atu au 'oku pehee mai ia "turei". 'Oku kei faka'apa'apa fakatonga nai e palangi he'ene teunga fakatonga? 'Oku kei faka'apa'apa fakatonga nai e ki'i tamasi'i Tonga he taimi kuo turei ai e tulou? 'Oku kei faka'apa'apa fakaTonga nai e fu'u saree ''i hono 'ai 'ia J koe Tongaa? He'ilo moutolu mei hena valu, he kuo kamata kemau ninimo ho mou me'a 'oku fai hena.

[Saikolone Taufa]

Valu, tuku pe mu'a ke hoko atu e lave mei he takatu'unofoo 'i he Talanoa Paisfika.

 

Na'e lea 'ae ongo fefine (toki 'eke kia J hona hingoa) he "body's Theology or theology of the Body" (pea mou kataki 'o toki lau atu pe he na'e 'ikai fu'u mahino ia kia au he ko J 'ena 'oku ne kei fakama'opo'opo). Ka na'e lave'i ai 'ehe ongo lea 'ae molumalu 'ae fefine Tongaa. Koe taha 'oe fehu'i mei loto fale, 'aee koee ne meimei mahino kia au, koe 'eke 'ehe tokotaha, 'E kei molumalu nai 'ae fanau fefine ko'eni 'a kimautolu 'oku fokoutua 'i muli, kapau temau ki'i fakangalokuloku e ngaahi fu'u tapu ko'eni 'oku ne pukepuke 'ae molumalu 'ae fefine Tongaa?

 

Mahalo 'oku toe fihi ange 'ae fehu'i 'ae tamaa he'eku fakalea ee, moe 'ofa moe lotu. Lone

[penisimani mone]

josh asked:
'Oku ou kei tokanga au ki he mole 'a e essence 'oku ke lave ki ai.

____

Sai, ka mole mei he Tongaa 'a e essence faka'apa'apaa pea mo hono ngaahi forms, mahalo 'oku toe pee ha ngaahi essence kehe mo honau ngaahi forms ke fai'aki e compromise ke ne kei Tonga pee aa. Ka 'okapau kuo mole kotoa 'a e ngaahi essence pea mo hono ngaahi forms, teu pehee leva kuo 'ikai kei Tonga ia neongo ai hono fanau'i ko e Tonga ia ee. 'Oku 'ikai ko au ia 'oku ou ta'ofi 'ene Tongaa, ka ko ia pe ia 'oku ne deny 'ene Tongaa, 'oku 'ikai fakatoetoe ha essence ia pe forms ke fai ai ha compromise, he kuo fie muli 'aupito ia ee. Tatau pe nai ia mo e pehee 'e he Tohii, "Pea ke ne tatau kiate koe mo ha poopilikane pe senitaile." Ke tau toe ta'ofi mai kuo si'i fie hiki iaa? Ko e deny pehee ne fai 'e Lute ki hono faka-Maopee, hiki mo e faliki, kiate au, kuo Hepeluu mo'oni ange ia he kau Hepeluu, neongo ai hono fanau'i ia ko e Moapee ee.

 

Lone asked:

 'Oku kei faka'apa'apa fakatonga nai e palangi he'ene teunga fakatonga? 'Oku kei faka'apa'apa fakatonga nai e ki'i tamasi'i Tonga he taimi kuo turei ai e tulou?

____

Lone, tala pe ki si'i muli na kuo Tonga pee aa, ka 'oku 'i ai hono essence, mo e toe ngaahi essence kehe mo hono ngaahi forms, kapau 'oku fie Tonga aipe, 'ikai tapu ia ki ai, pea 'okapau ko ha ta'ovala mai pee ke kai fakaafe, sai pe mo ia, Tonga pee aa. Ki'i lii'i atu e pulua 'o ha putu ke ne fai 'oku ngali makamakaa, tala atu, 'e toki paalangi 'aupito ia.

 

'Oku 'i ai pe 'a e me'a ko e faka'atu'i. Ko e "turei" 'a e lekaa he 'aho ni ka 'oku tau kei 'amanaki pe 'e "tulou" 'apongipongi. Pea kapau ko ha "turei" ena 'a ha kava loloa, 'akahi e palaluluu Lone he kuo fiekaakaa ia, tukukehe ka loto 'a e toko lahii 'i ha taimi ke liliu aa e form ke tau laka mo pehee - "Turei, turei, turei."

 

Mahalo ko e saree pe 'oku 'ikai ha'aku ma'u ki ai, kae fakavavevave atu pee he 'oku tau kaungataamaki. 
--
fakapulia

[Saikolone Taufa]

Fakapulia, tatau mo au, 'oku 'ikai ke 'iai ha'aku ma'u ki he fu'u saree, ka me'a pea ke 'eke hifo pe ki he tama na'e tui saree, pe ko e ha 'ene ma'u kiai. Kae sai kau lele na'a hu mai 'o ma'u au. Moe 'ofa moe lotu. Lone

[Sisilia Thomas]

fakapulia

-----------

 

I like telling stories, so I will share a few short stories with you:

(i)  Naá ku ha'í taóvala ó heka lelue ki Granville (Sydney) ki he ápo émau kií putu. Naé fonu e falelotu í he ngaahi siasi kehekehe.  Ka ko e failotu naé tataki é he ongo faifekau tangata Tonga é ua, ongo setuata tangata Tonga é ua (UCA) mei muá.  Naá ku fakatokangaí óku nau talausese loloa kotoa, mo taétaóvala ó hanga mai mei muá í loto áa vahevahe, pea éépa á e meáfakaéiki atu í lalo, pea hanga atu á e kakai mei he ngaahi siasi kehekehe mei mui. Naá ku foki mai ó fakakaukauí á e úlungaanga faka-Tonga mo e fakaápaápa í he foí context ko ia. 

 

(ii)  Naá ku spent time he falemahaki Blacktown mo ha kií fefine naé feinga taonakita, kae monuía ne moúi.  Naá ku toki mavahe mei he falemahaki kuo poúli, ka naé í ai émau putu (kolisi tutuku QSC) naé ápo he po ko ia!  Mate au he fieálu ki he ápo, ka kuo poúli!  Kau pehee naé íkai ke feúnga hoku teunga mo e haófanga ko ia (íkai ke u tupenu & taóvala), pea fuú mamaó á ápi ni ke u toe foki mai ki ai ó ái e teunga taau, talu ai pe éku foki mai ó malolo, íkai ke u lava ki he putu.

 

(iii)  Naá ku malanga he kau palangi he áho fakaósitaú ó e 2006 í he western side of Sydney.  Ósi éku malanga mo e telefoni mai á e faiángalotu Tonga í  north ke u álu ange ó fakahaéle énau taú he óku íkai lava ange á e taha naé totonu ke ne fai.  Meimei liáki á e malanga ko ia ko e íkai haku teunga faka-Tonga.  Ka naá ku álu pe mo hoku alb (kofu hina tolofa) ó tui heéku malanga fakaósitaú!

 

(iv)  Ko kií talanoa (story), number (i) naá ne fakaáiái au ke u tui hoku teunga ki he Talanoa Conference. Naé fakaófoófa á e kau fefine mo e kau tangata naá nau vala mo taóvala pe kiekie.  Óku ou laveí óku lahi e expectation for ministers to dress in manners 'suitable', pea hange kiate au ia óku mamafa ange á e sivi ''o kimautolu fefine, í he houéiki tangata.  Kae mahalo óku mahuínga heni á e ngaueáki hoto commonsense, kiate au ia kapau he íkai ke u tui á e alb ó tuú mei muá ha meáfakaéiki, kuopau pe ke u taóvala au; ó kehe ia mo haáte taútau pe ó fanongo lea ha haófanga. 

 

But 'faka-Tonga' is way beyond the clothes!  Manners & language are significant, even the way we think and act!  Language is the tool of our communication, and through our inter-actions, it would become clear whether we respect 'respect', tautautefito ki Tonga where different dialects used in different levels of our national/social structure.  Kiate au, ko e Tonga óku ne ílo hono ngataánga (boundaries), ó fanauí heni á e 'respect' (fakaápaápa).

---

Make the switch to the world's best email. Get Yahoo!7 Mail.

[jione havea]

malo 'etau a'u mai ki he faka'osinga e uike ni. 'oku 'i ai e ongo tefito'i fehu'i 'e ua ke tanaki atu (kataki Lone he fa'a fehu'i):

 

1.    ko hai te ne fakahinohino 'a e essence pe uho 'o Tonga? na'e fa'a folofola 'a Tupou III pea ongo e fonua. ka ko e tuai e too e la'aa 'o Tupou IV kuo puho 'a Nuku'alofa. pea ko e 'aho ni, ka lea mai ha tangata'eiki pe ko ha fa'ee pe ko ha faifekau, 'oku 'ikai fie ongo atu e ni'ihi ia. te tau fefe leva ai? te ke talamai 'e koe, "ko e uho eni!" ka e pehe hake ho tu'onga'ane, "ko e uho ena ia te ke puho ai!" ko hai te ne fai e fakahinohino pea tau ongo ki ai??

 

2.    ka ma'u 'a e uho (mahino 'e 'ilo 'oku hange ha kilikili 'a 'ene tupu mo akaaka) 'e ohi fefe mai ki hotau 'aho ni? 'o 'ikai ko e ohi mai pe ki he 'aho ni 'o Tonga ka ko e 'aho ni foki 'o kimautolu 'oku nofo muli. pea manatu'i, ko e 'aho ni 'i Mataika Vava'u 'e kehe pe ia mei he 'aho ni 'i Mataika Tongatapu, kae'umaa e ongo Ha'ateiho mo e ongo Sapa'ata mo fe fua

 

'oku tatau pe 'a e ongo fehu'i ni ki he Tonga mo e Ha'amoa, Fiji, Niue etc. etc. pea na'a mo e uho 'o e Kalisitiani

 

na'e kau e ongo fehu'i ni he 'uhinga ne fiema'u ai ke fai e Talanoa he ta'u ni, ka ('i he'eku ongo'i) ne mau tutuku 'oku 'ikai a'usi. ko e taha e ngaahi me'a na'a ku malie'ia ai ko e fokotu'u pe koeha ko aa 'oku 'ai ai ke define e fa'ahinga me'a ni. 'oku tau 'ilo pe 'oku 'i ai hotau uho, ka kuo hoko ia ko e misiteli, pea tau mo'ui fakaalaala na'a toe akafia e uho ia he'etau valelau 'oku fai. ko e misiteli foki ko e taha ia he ngaahi faka'ai'ai 'o e mo'ui fakalotu

 

ko e fakatalanoa pe, ka mou tokanga aa ke tokonaki e 'aho tapu, jh

 

 

ko e me'a 'e taha: Sami, 'oku lahi e ngaahi fa'ahinga e dr ki he sino, pea 'oku tonu ke book kei taimi kinautolu

[Saikolone Taufa]

Jh, tuku mu'a ke hoko atu e tokonaki ki he sapate, pea tuku aa ke 'ataa ketau tau'aki fehu'i, kae 'ofa pe ke 'oua 'e fai hano tali leva he 'aho ni. Koia 'oku 'iai moe 'u fehu'i neu lele atu mo ia ka na'e 'ikai ma'u ha faingamalie ke fai ai, tuku aa ke 'oatu ketau vevea kotoa ai.

 

1. Tetau kei ui nai 'ae me'a koia koe uho pe essence? 'Oku mahino 'oku kehekehe 'ae ngaahi fakalea kuo 'ai ki he uho 'o fakatefito mei he matapa hu'anga 'oku fai ai e hu ki hono fifili'i 'oe me'aa. Matamata 'oku 'iai 'ae fiema'u ke toe fakalea pe toe fakamahino, he'ilo na'a tatala ai 'ene misiteli pe toputapu 'oe me'aa. Mahalo pe 'oku 'iai 'ae fiema'u ke toe fakamahino pe kohai 'oku 'iai 'ene totonu ke tatala 'a e toputapu pe misiteli 'oe me'aa. Ka ko e Talanoa 08 'o faiatu, matamata koe founga ia 'e fai'aki hono tatala mo hono fakamahino. Pea matamata ko kinautolu ia tenau fai hono fakahinohinoo.

 

Ka 'okapau na'e 'iai ha ki'i me'a pe 'e taha neu ta'efiemalie ai he talanoa 08, pea koe ki'i me'a pe ko'eni 'e taha (toenga faka'ofo'ofa kotoa) - koe faka'ehi'ehi 'ae talanoa mei hono talanoa'i 'oe ngaahi uho pe essences, 'o tatau pe he tala 'otua, pea pehee foki ki he tala fakafonuaa pe fakamatakali. Ko 'eku 'u fehu'i maumautaimi na'e fakavevea 'aki 'a e Talanoa 08, na'e fakataumu'a ia ke fai hano talanoa'i 'ae 'u me'aa. Na'e mahino foki 'a 'etau fakaalaala ke kamata mei he 'u uhoo, koe'uhii ko'ene toputapu pea mo'ene hangehange 'oku misiteli.

 

2. Kapau 'oku fiema'u ke fakahinohino, ko e fe 'ae matapa hu'anga lelei taha ke tau hu ai ke fai hono fakahinohinoo? Na'e mahino e ngaahi hu'anga kehekehe ne fai ai e hu 'ae Talanoa 08, pea 'oku 'ikai ke 'iai ha matapa ia ne kovi, ka 'oku matamata 'oku fiema'u e 09 ia ke fakamahino 'oku tau hu atu pe ha fu'u matapa 'e taha 'o vilo takai holo ai.

 

'Oku ou lave'i 'ae fiema'u ketau fakaalaalaa, ka ko'ena kuo puho 'a Nuku'alofa, pea koe youth 'ena 'o Pope tenau 'osi ki 'api popula, pea koe 2G 'ena 'a Jh tenau 'osi he street kids, pea 'oku 'ikai ke kei faka'apa'apa'i e kau faifekau ia 'a Takamuli. Mahalo na'a kuo taimi aa ketau laka ta'e fakaturei telia na'a tau fu'u tomui. Moe 'ofa moe lotu. Lone

[samipami]

Jh:

> ko e me'a 'e taha: Sami, 'oku lahi e ngaahi fa'ahinga e dr ki he sino, pea 'oku tonu ke book kei taimi kinautolu

> --~--~---------~--~----~------------~-------~--~----~
malo Jh ko'etau me'a foki ia , ke 'oua na'a paasi hame'a ta'e fai ha ha ta'alo kiai..

kae fakahoko atu mu'a e fanga ki'i vakai pe ko'eni meihe "tuku'au-'o taimi".

1. sio 'eni meihe "lalo'akau"  kihe "tulinamu/faka'ahunamu .

'ihe taimi ne mau fa'a o ai 'o mohe vao, pea koe namua atu,pea koe fesi mai pe ha fu'u ahi 'o tafutafu pea koe leveleva ia 'ae fanga namu , ka 'ihe nofo koee 'ihe ngaahi kolo 'o 'ikai koe vao, 'oku nau fakatau "faka'ahu-namu" kinautolu pe tau tainamu.

Ka kuo 'ikai ke toe'iai ha fu'u ahi ia ma'ae "Kau mohevao/ masiva,  ke fai'aki 'e tulinamu.. kuo hoko pe 'ae "Faka'ahunamu mei Siaina koe "fu'u ahi-tonga" kihe tulinamu..

2. meihe " kau taa-tataauu " pe kau tuitui-kili- fakalanu".(tattoo)

Neu potalanoa ane afi moe ongo ki'i tamaiki Tonga, ne fa'ele'i kinaua heni, koe taha kohono 21, 'oku kuo ne ngaue, koe tokotaha kohono tehina oku kei ako 16,, Ne fai atu 'emau potalanoa, pea a'u kihe me'a ko'eni 'oku tau Potalanoa kiai "koe haa e me'a 'e 'ilo'i  ai koe Tonga Koe", Pea na'e malie 'ae Fakamatala 'a  Manu ( 21) 'o mahino mai koe ngaahi me'a kotoa koee 'oku mou laau lea kiai koia pe , 'ae Teunga, Faka'apa'apa, 'ofa, toka'i, moe ha fua,, kane faka'osi ia , kihe 'ene pehee mai, " sio kihee Sami" ... Koe fu'u taa-tataau  fe'unga malie moe hono fo'i tu'a, koe fo'i lea 'ihe  "TONGA" 'ihe "Old English Text". pea 'ihono tu'a nima 'oku taa'ii moe Tonga......... Pea pehee mai 'ae leka kei ako, whem I'll finish from high school , I'll do the same thing, get a big tattoo 'of "Tonga" on my back.

Tokua, koe me'a ia ke 'ilo'ii ai kinaua koe Tonga.koe tattoo......

kamou hoko atu aa kau tasilisili e teuteu sapate,,

 Koe tufitufi atu pe ke toki mai hano vete mei lotofale ...koe faka'ahu-namu moe taatatauu
meihe lalo'akau aipe,,
sami


 

[Piukala]

-----Original Message-----
From: tasil...@googlegroups.com [mailto:tasil...@googlegroups.com] On Behalf Of Saikolone Taufa 

 

'Oku ou lave'i 'ae fiema'u ketau fakaalaalaa, ka ko'ena kuo puho 'a Nuku'alofa, pea koe youth 'ena 'o Pope tenau 'osi ki 'api popula, pea koe 2G 'ena 'a Jh tenau 'osi he street kids, pea 'oku 'ikai ke kei faka'apa'apa'i e kau faifekau ia 'a Takamuli. 

-----------------------------

 

MALO FAIFEKAU E UI MAI, KA KO AU ENI ÓKU OU LOLOTONGA SIN BIN  PEA TE U TANAKI KOTOA ÉKU FAKATAAU ATU KA MOUTOLU KI HE 2009 KI HOTAU TANOÁ HEHEE. KO AU ÓKU ÍKAI FAKAÁPAÁPA KIA MOUTOLUU , KAE SAI PE KOE MO TAITO HE KO E ONGO TONGA/FIJI HE HEE.

 

ÓFA ATU.

TAKAMULI.

[fusi mapuhoi `a tevolo]

 Sai, 'i ai ha fehu'i?

 

fakapulia

>======== ko e toe 'ai fehu'i(?) he koha lipooti fksiasi?  kataki Rev Mone?  aa'A fa'iteliha mai pe Koe ia? he 'oku 'iai pe fo'i taimi ia? ko homau taimi sio ngutuu... ma'a lahi 'a e " maau moe taau[fakapulia]"

 

fehu'i?  'oku 'iai nai ha fk'apa'apa TONU? pea 'oku 'iai koaa ha FAKA'APA'APA ia 'e hala?  

 

[penisimani mone]

On Sat, Oct 11, 2008 at 1:19 AM, fusi mapuhoi `a tevolo <afu...@hotmail.com> wrote:

fehu'i?  'oku 'iai nai ha fk'apa'apa TONU? pea 'oku 'iai koaa ha FAKA'APA'APA ia 'e hala? 

___

Malo Mapuhoi, ko e fehu'i mo'oni ena pea fakatupu fifili kiate au. Mahalo na'a mei tali lelei ange 'i he Talanoaa, ka ta 'ahi'ahi pe.

 

Ko e fehu'i nai eni 'i he 'efika (tonu pe hala) 'o e 'esenisi faka'apa'apaa ('ikai ko hono ngaahi fakafootungaa) 'a ia 'oku nofo 'i he lotoo. Kapau ko ia pea taa 'oku 'ikai ha faka'apa'apa ia 'e hala, ka 'oku tonu pasika 'a e faka'apa'apa kotoa pe. Ko e tonu mo e hala 'a hono ngaahi fakafootungaa 'e mo'oni ia, 'e 'i ai 'a e tonu ia mo e hala, lelei mo e kovi, 'o fakatatau ki he lula fua 'e ngaue'aki ki aii,ka 'oku 'ikai foki fai mai 'a e fehu'ii ia he fakafootungaa ka ko e 'esenisii pe, me'apango ia keu ngata ai.

---

fakapulia

[penisimani mone]

Takamuli:

MALO FAIFEKAU E UI MAI, KA KO AU ENI ÓKU OU LOLOTONGA SIN BIN  PEA TE U TANAKI KOTOA ÉKU FAKATAAU ATU KA MOUTOLU KI HE 2009 KI HOTAU TANOÁ HEHEE. KO AU ÓKU ÍKAI FAKAÁPAÁPA KIA MOUTOLUU , KAE SAI PE KOE MO TAITO HE KO E ONGO TONGA/FIJI HE HEE.

 

ÓFA ATU.

TAKAMULI.

____

Malo Takamuli e kei faka'apa'apa ki he'etau ngaahi tu'utu'unii, ko eni kuo 'osi e fakataha 'a e komitii pea kuo fiemaalie mo tali lelei 'e he faifekauu ho'o ngaahi kole fakamolemolee, to'o mo e sin bin ka ke 'ataa aa 'o taukave!!! 'Alu pea 'oua 'e toe fai pehee ee!!! hee heee!!! a paipa ken 'a pai ping 'a pona samasee!!

---

fakapulia

[iki]

---------------------

maloo jione kapau 'e tuku mai e pepa 'a Lokotui ke tau kii lau ai pea ko e elia ko eni ki he faka-Tonga ko e fu'u mala'e lahi ia hange ko e lau 'a Lone.....he'ikai ngata he teunga ka ko e identity mo e ngaahi kupu kehe....kaekehe kou faka'amu ke fai ha combine mo Mata mo hoo mou youth ke fai ha talanoa ki ha presentation ki he ta'u kaha'uu...

malo

iki

 

[penisimani mone]

jh:

1.    ko hai te ne fakahinohino 'a e essence pe uho 'o Tonga? na'e fa'a folofola 'a Tupou III pea ongo e fonua. ka ko e tuai e too e la'aa 'o Tupou IV kuo puho 'a Nuku'alofa. pea ko e 'aho ni, ka lea mai ha tangata'eiki pe ko ha fa'ee pe ko ha faifekau, 'oku 'ikai fie ongo atu e ni'ihi ia. te tau fefe leva ai? te ke talamai 'e koe, "ko e uho eni!" ka e pehe hake ho tu'onga'ane, "ko e uho ena ia te ke puho ai!" ko hai te ne fai e fakahinohino pea tau ongo ki ai??
 
2.    ka ma'u 'a e uho (mahino 'e 'ilo 'oku hange ha kilikili 'a 'ene tupu mo akaaka) 'e ohi fefe mai ki hotau 'aho ni? 'o 'ikai ko e ohi mai pe ki he 'aho ni 'o Tonga ka ko e 'aho ni foki 'o kimautolu 'oku nofo muli. pea manatu'i, ko e 'aho ni 'i Mataika Vava'u 'e kehe pe ia mei he 'aho ni 'i Mataika Tongatapu, kae'umaa e ongo Ha'ateiho mo e ongo Sapa'ata mo fe fua

______
Lone,

'Oku mo'oni ho'omo tau'aki fehu'i mo jh, pea 'oku tau mamata ai ki he lahi e ngaahi fatongia ke tau laka atu ki aii.

 

Manatu ki he 'eke ki he paloofitaa: Ko hai 'e 'alu ma'atautoluu? He ko 'etau nofo ni 'oku tau ngali tatau mo ia, 'o tau loungutu ta'ema'a (tulou), mo nofo he lotolotonga 'o e kakai loungutu ta'ema'a, pea ko hai ai te ne fakahinohino 'a e essence 'o e Tongaa, ko hai te ne fai ha fakahinohino pea tau ongo ki ai, he kuo 'ikai fie ongo ha taha ki ha taha, pea 'e ohi feefee mai ki hotau 'aho ni? Ko hai leva 'e 'alu ma'atautolu Kalisitianee ki he purality ko enii?

 

Ko 'eku kole atu pe 'a'aku ke mo kataki mu'a 'o kamata 'ahi'ahi tali mai pe 'a ho'omo ngaahi fehu'ii. 'Oku fakaninimo kiate au 'a e fakaloloto 'o e ngaahi fehu'ii kae 'ikai ha taha ke tu'u hake 'o 'ahi'ahi talii. Ko e haa, ilifia mo fakaalaala na'a hala ha'ane tali pea ne ngali vale? Ko e ilifia ki he kakaii na'a puho ai mo ia? 'Oku 'ikai teu tui te tau 'unu ki mu'a 'i he fofola mai 'o e ngaahi fehu'i mamafaa kae fakaalaala mei he 'ahi'ahi tali 'o e ngaahi fehu'ii. Ko e fehu'ii ko e me'a faingofuataha ia 'i mamanii, ka ko e me'a faingata'aa ke ai ha taha ke ne tali 'a e ngaahi fehu'ii. Ko e me'a ki mui pe 'oku tonu pe hala 'a e talii, kehe ke ai ha tau taha pe kakai ke tau tu'otu'a ki ai, Ko au eni, fekau au, pea tau kamata mei ai 'a e hiko atu 'o e ngaahi fehu'i ta'etali ni.

 

Kuo teu kimoutolu mo fakanaunau 'e he 'Otua, fonua mo e siasi mo e famili, lotolahi mu'a ke mou tu'u hake 'o tali, kae 'oua te mou toe manako mai ke tau tau'aki fehu'i ta'etali, he te tau iku ai ki fee? Lelei hono 'omi 'o e ngaahi fehu'i lolotoo, kae 'osi pea kamata mai aipe mo hano 'ahi'ahi tali ka tau kamata lukuluku ki ai, pea tau 'unu ai ki mu'a, tukukehe kapau ko e 'omi pe 'o e ngaahi fehu'ii ia ke tau ninimo ai 'o foki pe ki hopelessness. Mo'oni pe 'a tfinau, 'oua 'e fa'a fehu'i he ko mautolu ia ko e kau lekileki, kae lahilahi tali.

 

Feefee ke tau kamata leva he fehu'i ko enii -  ko hai te ne fakahinohino 'a e essence pe uho 'o Tonga? Ko e talii - Kapau 'e 'ikai fie fakahinohino eni 'e moutolu Valu mo e kau maatu'a 'o e fonuaa 'a ia ko homou fatongia totonu pee iaa, pea te tau falala leva ke hiki aa ki ha kakai kehe. Tau kamata aa hena ka tau 'unu atu, fehu'i pe fakamahino kae 'oua 'e fehu'i pe ke fehu'i.

--
fakapulia

[Sepesi]

On Mon, 2008-10-13 at 15:41 -0700, penisimani mone wrote:
> Feefee ke tau kamata leva he fehu'i ko enii - ko hai te ne
> fakahinohino 'a e essence pe uho 'o Tonga? Ko e talii - Kapau 'e 'ikai
> fie fakahinohino eni 'e moutolu Valu mo e kau maatu'a 'o e fonuaa 'a
> ia ko homou fatongia totonu pee iaa, pea te tau falala leva ke hiki aa
> ki ha kakai kehe. Tau kamata aa hena ka tau 'unu atu, fehu'i pe
> fakamahino kae 'oua 'e fehu'i pe ke fehu'i.

-----------------------

Malo Fakapulia ke u kau atu mu'a, kau feinga pe ke fakamatapule.

'Oku mahino eni ki hano fakahinohino , pea 'e pule 'a e ngaahi tukunga
'o e nofo 'i Tonga, Ke fakahinohino 'a e Nopele 'e he Tu'i ,
Fakahinohino 'a e kakai 'e he kau Nopele.

Sai ko e lotuu 'oku ne puke 'a e kakai tokolahi taha he nofo, 'e
fakafalala leva ia pe 'e mahu'inga 'ia e kau taki lotu he essence 'o
Tonga, pea hange kiate au ko e kamata eni 'a e "meke" 'o e ngaahi founga
fakahoko(forms).

Ko e nofo fakakolo, 'o tohomai ai ki he famili , pea faingofua pe ketau
tali , ko e Matu'a ki he fanau.

Ko e tatau 'a e Uho 'i he ngaahi tukunga ko ena, 'oku 'ikai ha'aku fu'u
lave'i lelei pe 'e tatau fau, ka 'oku totonu ke 'oua 'e fu'u mama'o fau.
Mahalo, 'e lelei ke fakataha kotoa 'a tonga ki he tukunga 'oe nofo 'a e
Sosaiete Tonga , he'e fefusiaki kapau 'e nofo he fakakolo, mo e
fakafeitu'u. Ko tautolu nofo muli, ko e essence fo'ou ia 'o hange ko e
Samelia ki he Siu. Lone ko e sioo pe ena mei he 'aho taha po taha he
talanoa 'Osiana.

'ofa pe 'oku fakamataapule fe'unga enaa, tukukehe ai 'ene pikoloa.

takamuli.

[Ikani Tolu]

Fakapulia

'Oleva te ke manava he na'e 'osi tala atu pe 'e Toutai e natula 'oe paenga ni ka ke vivili pe pea fai mai ko 'eni kuo ke 'ita koe. Ko e fehu'i ta'emahino 'oku tali ta'emahino'i pe ia ko e ma'u ia 'etau malie, he koe 'uhinga ia 'oe fehu'i ta'emahino ka tau kata he ta'emahino. sio ki he fo'i tali ta'emahino ko 'eni ki he fehu'i ta'emahino ko 'ena pe ko hai te ne fakahinohino e uho 'oe Tonga? He 'oku toe fiema'u nai ke 'iai ha toe taha ke ne fakahinohino hotau uho'i Tonga? Ko e fehu'i kuo ke fai 'oku uhinga kuo 'iai nai ha uho ia na'e tonu pea kuo pau ke tau fakatonutonu kiai? Ko e ta'elea ki he faifekau 'aneafi 'osi hala ia he 'aho ni, kuo fekau tautolu ia Tonga ke lea kiai ke tuku 'e ne houtamaki he ' 'osi e siai he 'alu.
'E kehe pe Tonga nofo Suva mei he Tonga nofo Hunga, 'isa pea tuku pe ki he Tonga ke ne fakafotunga hono Tonga 'o fakatatau ki hono 'atakai, kae 'oua e taufau'i kitautolu ke tau fai tatau he te tau fuhu ai kitautolu. Neongo 'etau kehekehe fakafotunga ka he'ikai faka'ikai'i ai au ia ko e Tonga. Kuo 'ataa loa foki he 'aho ni ia ke ha'u e fu'u Siaina ia 'o hoko ko e Tonga 'e ui leva ia ko e Siaina-Tonga, pea kuou tali ia 'e au ko e fu'u Siaina-Tongamama'o....
Sio ange ki he ta'emahino 'oku pehe hono 'ai.... 'osi pe pea ma'u aipe 'etau malie ee anga e hono 'ai 'oku fai 'e Takamuli tu'utavale pe ia he kulo supo kotoa pe kae'oua kuo 'itengia kae fakamolemole ka tau kata'i

'Ofa atu
Lufe

--- On Mon, 10/13/08, penisimani mone <peni...@gmail.com> wrote:

[penisimani mone]

On Mon, Oct 13, 2008 at 6:39 PM, Ikani Tolu <ikani...@yahoo.com> wrote:

Fakapulia
'Oleva te ke manava he na'e 'osi tala atu pe 'e Toutai e natula 'oe paenga ni ka ke vivili pe pea fai mai ko 'eni kuo ke 'ita koe. Ko e fehu'i ta'emahino 'oku tali ta'emahino'i pe ia ko e ma'u ia 'etau malie, he koe 'uhinga ia 'oe fehu'i ta'emahino ka tau kata he ta'emahino. sio ki he fo'i tali ta'emahino ko 'eni ki he fehu'i ta'emahino ko 'ena pe ko hai te ne fakahinohino e uho 'oe Tonga? He 'oku toe fiema'u nai ke 'iai ha toe taha ke ne fakahinohino hotau uho'i Tonga? Ko e fehu'i kuo ke fai 'oku uhinga kuo 'iai nai ha uho ia na'e tonu pea kuo pau ke tau fakatonutonu kiai? Ko e ta'elea ki he faifekau 'aneafi 'osi hala ia he 'aho ni, kuo fekau tautolu ia Tonga ke lea kiai ke tuku 'e ne houtamaki he ' 'osi e siai he 'alu

____

Kataki atu Lufe mo Tou, malie talii, kamata tama ke 'ikai te mo toe miau ka mo kookoo mai!!! 'Ikai ha tu'atamaki tii ki ho'omou lele hala mo tukitangai mei Veiuto na. Malie!

 

Kau toe fakaongo atu:

ko hai te ne fakahinohino 'a e essence pe uho 'o Tonga? Ko e talii - Kapau 'e 'ikai fie fakahinohino eni 'e moutolu Valu mo e kau maatu'a 'o e fonuaa 'a ia ko homou fatongia totonu pee iaa, pea te tau falala leva ke hiki aa ki ha kakai kehe.

 

Ko e fehu'i foki eni 'a jh mo Lone pea 'ikai te na tali, kau 'ahi'ahi tali ki ai ('a ia 'oku haa atuu) 'i he 'amanaki te tau kamata ai ha'atau fakamo'oni'i pe hiki mei he mafai fakahinohinome'a 'o e kau maatu'aa 'i he nofo faka-Tongaa. He ka tau fakamo'oni'i 'oku kei tu'u pe 'a e mafai fakahinohinome'a 'o e kau maatu'aa 'i he faka-Tongaa pea kuo tau ala tali ai 'a e fehu'i ne 'ikai fie tali mo fakaalaala mei ai e Talanoaa Oceania.

 

'Oku ngali tui ki he tali ni 'a Takamuli, he 'oku fai nai hotau fakahinohinoo mei 'olunga ki lalo, tu'i kia nopele, nopele ki he kakai, matu'a ki he fanau. Kuo ne faka'asi mai ai mo e kau faifekauu, kae ki'i tatali atu mu'a ia kae 'oleva ke tau fakamo'oni'i ke kei tu'u, pe, 'e li'aki aa e kau maatu'aa. He ka tau ka fakamo'oni'i kuo 'ikai kei fie fai 'a e fakahinohinoo 'e Valu mo e kau maatu'aa, pea te tau hiki atu aa ki ha kakai fo'ou 'o ala kau ai 'a e kau faifekauu.

 

Kuo tali mei Veiuto ko ho'omo fehu'i ta'emahino pe eni ia 'a moua jh mo Lone, pea ne 'omi pe ia ke tau tali ta'emahino ki ai ke ma'u ai ha oli. Ko ia ko aa? 'Ai mai ha'amo lau ke mahino ka tau tutuku aa mei he paenga ni ki ha paenga 'e taha mo e mole noa'ia hotau taimii. 

 

'Oku kei fokotu'u atu pe 'a e mafai fakahinohino 'o e kau maatu'aa 'i he nofo faka-Tongaa, fakamo'oni ki ai pe faka'ikai'i ka tau hiki atu ki ha fa'ahinga 'e taha, ki'i fookai mai e ngaahi talii ki heni 'oleva te mou feinga ke tali e fehu'i 'e tahakilu he taimi pe taha - 'oku kei falala'anga e mafai fakahinohinome'a 'o e kau maatu'aa 'i he nofo faka-Tongaa pe 'ikai, pea ko e haa ha'o taukave ki ai, nounou pea faingofua.

--
fakapulia

[Sepesi]

Lufe malo ho'o fie me'a hifo he ki'i poko'i fala kuo fofola atuu. Taha
atu pe ke ke ofi atu kia Fakapulia mo Valu ki he loto fala, kau fokoutua
atu he , he ko e tu'u mo lele pe he fei pu'i ki hono fe'unu hotau
Tongaa, pea 'ikai ngata ai ka e faingofua ai pe ki he lelee.

1. essence pe 'esenisi (Uho)- ngali 'e 'uhinga eni ki he ngaohi lolo
pefiume milimili 'a e Tonga, aia ko e Niu pe 'oku lolo pea ka 'ai hono
ngaahi la'i 'akau ki ai pea toki pehe leva ia 'oku uho Sipaisi, pe
sinamoni, 'a ee 'oku 'iai hono ki'i kupu'i ta'anga " 'esenisi 'ete lolo
sinamoni, ne ngangatu 'i he hala 'ekoni". Fisi'iniu(Samiu) 'oku 'iai
hono lea kimu'a, 'aia ko e "'esenisi "ia 'o e lolo Sinamoni( kuo fai e
kolosi), mahino 'oku to e ngangatu ange ia he sinamoni. Ko e "'esenisi
(uho) heni 'oku ngangatu 'apee ?. Tulou atu mo e faka'apa'apa ki ha'a
fafine, mou fktonutonu mai pe.

'Aia, ko hono ngangatu(Uho) 'oku ke pehe 'oku 'ikai to e fiema'u ke
ako'ii, kuo 'osi nanamu sipaisi mo sinamoni pe ia; kaa, ko e Uhoo, ne
katoi 'e he lolo e niu mo e vela 'o e afi.

vetevete pe Lufe he mano'o pee.

takamuli.
------------------------------------------

[Ikani Tolu]

Takamuli
Faingata'a fokihe 'oku kehekehe e nanamu 'eta esenisi manatu ko eni ia initia 'ata pe hala pea ko e esenisi 'oe lolo initia 'oku manongi 'initia pe ia ko e initia pe ia 'oku ne namu'i 'o 'ilo pea ne tala leva ko e eseniisi kumar e ko e esenisi patel e.
Fefe toe mano'o ange? 'auaa.
Lufe

--- On Tue, 10/14/08, Sepesi <sep...@nst.net.au> wrote:

> From: Sepesi <sep...@nst.net.au>
> Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"
> To: tasil...@googlegroups.com

[jione havea]

'oku lahi pe 'a e ngaahi fa'ahinga 'o e uho, pea kataki Lone ka tau ki'i lele he uho kae toki vakai ho'o me'aa

 

1.    'oku 'i ai e uho 'o ha fo'i maa (bread), ko hono lotolotongamalie ia, pea 'oku vangavanga. 'oku 'ikai te u manako au ki he uho ko ia, he 'oku ifo ange pe 'a e paku ia kiate au. ka 'ai e paku 'o o'i'aki ha fo'i avoka ... kovi 'eku loi

 

2.    'oku 'i ai e uho 'o e kava, ko e aka ia na'a ne taula e fu'u kava ki he kelekele. ko e hau he kona, tautefito kapau ko ha uho ha kava kuo ta'u lahi pea mei ha fonua makamaka pe kelekele tou'one

 

3.    'oku 'i ai mo e uho 'o ha pepee, 'a ee 'oku lau kuo "ta hono uho", pea ko e uho eni 'oku mahu'inga fau. 'oku ne fakafehokotaki e tangata mo e fefine ki he manava 'o e fa'ee

 

mahalo 'oku mama'o eni ia mei he eseni 'oku fakananamu 'e Takamuli, mo e fu'u tattoo 'a Sami, kae tanaki atu pe mu'a. pea mou toki fakalahi mai e ngaahi uho kehe

 

ka ko e me'a 'oku mahu'inga kiate au ke tau faka'ai'ai ke takitaha mo'ui'aki hono uho he 'oku tau takitaha nofo mo e fakafuofua, jh

[Piukala]

-----Original Message-----
From: tasil...@googlegroups.com [mailto:tasil...@googlegroups.com] On Behalf Of penisimani mone 

 

Malo Takamuli e kei faka'apa'apa ki he'etau ngaahi tu'utu'unii, ko eni kuo 'osi e fakataha 'a e komitii pea kuo fiemaalie mo tali lelei 'e he faifekauu ho'o ngaahi kole fakamolemolee, to'o mo e sin bin ka ke 'ataa aa 'o taukave!!! 'Alu pea 'oua 'e toe fai pehee ee!!! hee heee!!! a paipa ken 'a pai ping 'a pona samasee!!

---

fakapulia 

----------------------------------------------------

Fakafetaí , kuo u taímalie he fakamolemole kuo u mau meiate kimoutolu, pea é fai e laka atu.

fakaápaápa atu.

takamuli.

 

[sfaupula]

malo e talanoa pea mou kataki pe ka e fokotu'u atu pe 'oku 'iai ko aa ha
kaunga 'a e 'otua 'i hono talanoa'i e uho 'o e tonga pe 'oku tau fua tautau
kotoa pe 'a e uho 'o e tonga ki he me'a fua 'a e kulitua fketangata
(humanistic culture) pe - 'oua teke kata ma'ananga he liliu lea koeni, he
'oku 'ikai ke teitei ofiofia mai e kalatua ia ki he kulitua e! hahaha. 'oku
ou ki'i manavasi'i leka pe na'a hoko e kulitua (culture - the product of the
created human spirit) ko e me'a fua ia ke fkhinga tautau atu ki ai 'etau
ma'u ki he uho 'o e tonga, pe ko e me'a ko ia ko aa ko e "fktonga" - if such
a notion could ever be defined!

neu fanongo he fehu'i 'o pehe kapau 'oku mole 'a e molumalu 'o e finemotu'a
(me'a vale)/ta'ahine (hou'eiki) tonga, - hange kia au ko e lau 'a dr
niumeitolu na'e fkngata2 pe 'a e fkkaukau ia koeni ki he fanau fefine 'a
hou'eiki [ko e fo'ilea 'iate ia pe 'oku fk'ei'eiki] - ko e tupu 'i ha'ane
'alu tangata (hufanga) kuo te'eki ke mali, pea 'e fefe leva ai e fanau tonga
fefine ia ko ia 'oku nau tupu hake kinautolu 'i ha fonua 'oku 'ikai kenau
tali 'ekinautolu ko e molumalu 'a e fefine 'e fktefito 'i ha'ane 'alu
tangata te'eki mali pe 'ikai?

hange kiate au ko e fefuusiaki eni 'oku feinga e talanoa oceania ke vakili.
pe 'e anga fefe hono tekolo'i e fa'ahinga siemenioo koeni 'i ha fonua 'oku
'ikai ke define ai e molumalu ia 'o fktatau ki he anganofo 'a e talavou
fefine 'o a'u ki he 'aho 'o e mali?

meihe tafa'aki fkkaukau 'o e fknofonofo fonua fk'etanga (humanistic cultural
standard) 'e taau pea fkpotopoto ange ke mafuli e cultural standard 'a e
minority (tongans) - 'a ia 'oku fktefito e molumalu 'a e fefine 'i he'ene
anganofo - 'o tali 'a e cultural standard 'o e host/dominant culture - 'a ia
'oku 'ikai fktefito e molumalu 'o e fefine 'i he'ene angamaluu mo anganofo -
he'e fe'ao ai pe 'a e talavou tonga fefine ia koia kuo ne tali 'e ia 'a e
cultural standard 'o muli ni mo e mamahi, he 'oku nofo ia mo'ene tamai moe
fa'e 'oku na kei define pe 'a e molumalu 'aki e anganofo kae 'oua kuo mali,
'i ha culture 'oku malohi ange ai 'a e fusi e fkkaukau ia 'oku 'ikai define
e molumalu 'aki e anganofo 'o a'u ki he 'aho ko ia 'e mali ai. 'okapau ko e
'uhinga 'o e molumalu ko e me'a pe ne define pe 'e he tonga - for some
economic, cultural, social, political, or religious reasons (remember this
is all humanistic cultural standards so far that has nothing to do with the
god of the bible at all) - 'oku ou pehe 'e au ke tukulolo aa e ki'i tafa'aki
fkkulitua fktonga ia koeni ki he kulitua fkmuli kae ma'u 'e he talavou
fefine tonga ha fiefia 'i 'api. 'oku 'ikai ha 'uhinga ia 'e taha ke piki ai
e tonga ki he 'ene cultural definition 'o e molumalu he 'oku 'ikai ke 'i ai
ha fu'u 'uhinga malie ia ke piki ai ki he'ene cultural definition of
anganofo 'i ha fonua 'oku define ai e "lady like" ia 'aki ha ngaahi
'ulungaanga kehe.

ko 'ene a'u ko ee 'o pehe 'a e siemenioo pea 'oku taau leva ketau fk'ata'ata
e 'otua ke lea mai 'i he'ene folofola, he ko ia pe 'oku 'i ai 'ene lave 'oku
trust worthy.

[samipami]

 Jh:
pea mou toki fakalahi mai e ngaahi uho kehe. 

ka ko e me'a 'oku mahu'inga kiate au ke tau faka'ai'ai ke takitaha mo'ui'aki hono uho he 'oku tau takitaha nofo mo e fakafuofua, jh

------------------------------------------------------------------
'Oku malie ia, kae tuku keu 'oatu ange  Uho #4 pe 'e ofiofi atu......
'oku 'iai 'ae Uho 'oe fo'iniu, ka 'e toki ma'u ia 'ihe 'ene matu'otu'a,, 'aia  'oku ui koe fo'i "uto".
kapau teke inu kei ngono pe niu mo hihiloku kae 'ikai tuku ke matu'otu'a heikai tek sio kihe fo'i "uho"

'oku ou fakakaukau koe "uho" koe me'a 'oku "tupu" pea 'ikaingata ai ka 'oku "toe haa-mai" pe 'oku "fua" ihono faka'ulungaanga'i...Koe fo'i niu 'oku tala 'ehe ki'i fo'i "tupu" 'oku fisiki-hake 'oku 'iai 'ae fo'i 'Uto 'i loto,'aia 'oku kofu ia 'ehe pulu, moe nge'esi pea moe kakano pea toki "uto"[ uho].

Kapau 'e 'ikai ke "tupu" pea ha-mai" ha me'a pea 'oku 'ikai 'iai hano "uho" ..( koe lau pe ia 'a'aku.)

Koe Uho 'oe 'Otua ko "Ofa", pea ko'ene tupu 'ae 'Uho koia pea 'oku ne haa mai koe "Foaki, Fa'akataki ngaahi fua 'oe laumalie..

Kapau ko'etau talanoa 'oku 'iai e "Uho" 'oe 'Ulungaanga fakatonga pe "Tala-fakatonga". pea 'e mahino 'oku tupu, pea haa-mai.. Ko'ene tupu 'o haa , he'ikai ha lelei 'ihe Fkatonga pe , pe Koe kau Tonga pe ,, Ka 'e mahino mo Ha lelei 'ihe 'ene "huluni- he ngaahi matakali kehe".. 

Koe 'uho" koe me'aia 'oku 'ikai ke 'ako'i 'ihe 'eku tui, koe me'a ia 'oku " 'iate ia pe" 'ihe Tangta moe fefine", ka ko'ene matu'otu'a fe'unga  kene mahino'ii  "IAA" pea toki ha mai..

kataki he fakapiko he kuou kamata usu atu au,,

sami.

[samipami]

Veni:

> ko 'ene a'u ko ee 'o pehe 'a e siemenioo pea 'oku taau leva ketau fk'ata'ata
> e 'otua ke lea mai 'i he'ene folofola, he ko ia pe 'oku 'i ai 'ene lave 'oku
> trust worthy.

---------------------------------------------
kataki mu'a 'Ahau 'oua teke ta'ota'ofi, he 'alu pe 'eni pea tetau hange koe kau Mosilemi,, 'o Kole kihe Pule'anga ke pulou 'enau Fanuako ke Fakmahino'ii koe kau Mosilemi kinautolu...

koe sio pe foki na'a pehee.
sami.

[penisimani mone]

On Wed, Oct 15, 2008 at 4:25 AM, jione havea <jha...@gmail.com> wrote:

ka ko e me'a 'oku mahu'inga kiate au ke tau faka'ai'ai ke takitaha mo'ui'aki hono uho he 'oku tau takitaha nofo mo e fakafuofua, jh

____

Malo jh e tataki atu 'etau talangaa, fakafeta'i atu ho'omou hu'i atu e 'otu fehu'ii ka tau nofo hifo aa ke 'ahi'ahi tali, fakamaafana! ma'a lahi atu!

 

Ko e mahino kiate au 'a e fokotu'uu, 'oku kehekehe pe mo kakato 'a e fo'i uho takitaha 'iate ia pe, 'i he maaa, 'i he kavaa, 'i manavaa, (hangee pe nai ia ko ia 'i he uho 'o e fakafo'ituituii? pe faka-Tonga?), pea kuo fokotu'u mai leva ai - "ka ko e me'a 'oku mahu'inga kiate au ke tau faka'ai'ai ke takitaha mo'ui'aki hono uho he 'oku tau takitaha nofo mo e fakafuofua." Ko e mahino kiate au 'a e "takitaha mo'ui'aki hono uhoo" ki he ngaahi uho pee ko ee 'oku lelei ki he mo'ui 'a e fakafo'ituituii he 'oku takitaha nofo kakato pe 'a e fakafo'ituituii ia he loto faka-Tongaa. Ko ia nai? Mou 'ofa mai 'o fakamatala ke mahino ki he kau lekileki, he 'e 'osi e space ia 'oku kei fai pe faka'uhingaa ni ia.

 

'Oku ou fiefia he fokotu'uu;

1) 'Oku ne 'ilo'i pe 'e ia mo faka'apa'apa ki he uho 'o e faka-Tongaa (as a society) , ka 'oku 'ikai ko e me'a ia ke faka'ai'aii,

2) ko e me'a 'oku mahu'ingaa nai ia ko e takitaha mo'ui'aki hono uho fakafo'ituitui koe'uhi he 'oku lolotonga kehekehe pe mo kakato 'a e fakafo'ituitui takitaha 'i he nofo faka-Tonga,

3) 'oku 'ikai ko e me'a mahu'ingaa pe ia,ka ke toe faka'ai'ai foki,

4) 'oku ngali taukave 'a e fokotu'uni ma'ae social diversity in unity kae 'ikai ko e social conformity, mahalo.

 

Kapau ko ia pea taa kuo tau laka atu, neongo 'oku 'ikai teu fu'u falala ki he mo'ui fakafo'ituituii, kae tuku atu mu'a he 'oku tau tokolahi.

-

fakapulia

 

[Tevita Havea]

Malo.  Hange kiate au mei he talanoa ko eni, ko e uho ko ha me'a 'oku 'i loto.  Ko 'ene 'i loto oku fakamavahevahe'i pe 'e ha me'a 'oku 'i tu'a.  'E 'ikai leva ke fakatefito 'a e fakamatala 'o e uho 'i he me'a 'oku 'i loto, ka 'i he fakangatangata o' e me'a 'oku 'i tu'a. Ko 'ene ngata pe 'o tu'a, ko e kamata ia 'o loto. 

 

Ko ha Kava, ko e kili o'ku ne tala 'a e me'a 'o tu'a, pea ko e me'a kotoa pe 'i loto 'i he kili 'e Uho nai ia?

Ko e Maa, ko e fee 'a e ngata'anga 'o e paku'i maa!, ko e kamata'anga ia 'o e Uho

Pepee, mou lea mai ...

[Tevita Havea]

fakapulia:

- "ka ko e me'a 'oku mahu'inga kiate au ke tau faka'ai'ai ke takitaha mo'ui'aki hono uho he 'oku tau takitaha nofo mo e fakafuofua."

 

Ko hotau Tonga 'oku tefito 'i he kili (maa pe kava) kae 'ikai ko e uho?  Ko hotau uho te tau tatau ai mo ha fa'ahinga kakai pe. Ko e kili 'oku tau makehe ai. Pea kapau 'oku tau fie Tonga, pea tau mo'ui faka-'kili' he ko e tala'anga ia 'o 'etau Tonga.

[Sepesi]

Tau alu ai p J. he ko e Uho mangateauu eni 'oku tau 'i aii. J. 'Oku
'uhinga pe to e fakatalanoa ia pe'e lava 'o falute mai e ngaahi me'a
na'e pehe 'i ono 'aho ko e Uho'oe Tongaa(kapau na'e 'iai) 'o fokotu'u
hake he loto puha fua ka e vakai 'ene fakafotunga(form) na'a kuo
pa'ikele ha me'a ka e taa'i hifo pea siofi 'ene tupu hake; 'aia ko e
kuonga ko eni 'o vakai na'a tupu mahaki'ia hake ia , ka e 'ikai ke
pa'ikele hange ko 'e 'uuaki lau ne 'auhani.

taakmuli.
----------------------------------

[sfaupula]

----- Original Message -----
From: "samipami" <sami...@bigpond.com>
To: <tasil...@googlegroups.com>
Cc: "sfaupula" <sk...@bigpond.com>
Sent: Thursday, October 16, 2008 1:01 AM
Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"

Veni:
ko 'ene a'u ko ee 'o pehe 'a e siemenioo pea 'oku taau leva ketau fk'ata'ata
e 'otua ke lea mai 'i he'ene folofola, he ko ia pe 'oku 'i ai 'ene lave 'oku
trust worthy.
-------

kataki mu'a 'Ahau 'oua teke ta'ota'ofi, he 'alu pe 'eni pea tetau hange koe

kau Mosilemi,, 'o Kole kihe Pule'anga ke pulou 'enau Fanuako ke
Fakmahino'ii koe kau Mosilemi kinautolu...

koe sio pe foki na'a pehee.
sami.

---------

fkongo leka 'oku ou feinga pe na'a lava ke fukefuke fklelei hake e me'a ko
ia ko e uho fktonga, he ko e mahino ko ee kiate au ko e uho 'o e fknofonofo
fonua 'a e tonga ko e me'a pe ia 'oku pule'i 'e he tokolahi mo hou'eiki mo
ha'a matapule.

ko e thesis 'a dr niumeitolu 'oku ha ai e ngaahi fkmatala ki he ngaahi pou'i
'ulungaanga fktonga ne tafe hangatonu mai pe 'o fknofonofo'aki e anga hono
fklele e lotu 'i tonga. ne liliu ai e ngaahi me'a lahi 'i he 'ulungaanga
fktonga 'o iku pe ia 'o kei lau pe 'a e ngaahi liliu ia ko ia ko e ngaahi
me'a fktonga, pea toe fkma'u hifo foki moha ngaahi 'uluangaanga fktonga 'o
hoko leva ia ko e ngaahi naunau 'o e lotu fktonga.

****************************
I think, therefore I'm utterly confused!

[Sepesi]

Ko au eni Lufe, malo 'etau ma'u e 'aho ni. 'Oku ki'i mokomoko pe 'a Sene ni 'o a'u mai ki e taimi ni 10.54 am pea ko e fakakoloa ia he ko e ngaahi mahina Vela eni.

Tupulaki mo fehikitaki holo au 'e ho'o fakatalanoa pea 'oku ou pehe keta 'ahi'ahi  vakai aa ki he pitoi(Faka-uho) hufanga he fakatapu ka e tuku ke fao pe he ko ena kuo mou ma'opo'opo he loto Fala .

Ko hano fakamavae 'a e Uho fakaenatula(to'oto'onga) 'o e puaka ki hano teuteu atu ki he ngoto'umu pea 'asili 'aki  'e ta'ofua pe, he ko e 'ave ki he mali mavae ke fai ha fakalelei mo to e fakataha. 'Oku fa'a pehe mai leva e matu'otu'a 'i he tafuu, pitoi 'aki ha loufusi, pe ko ha la'i fau 'i he 'uhinga ke namu lelei e tuku'anga Uho fakaenatula, pea fuolelei ai mo e puaka 'i hano fuke hake , ka e 'ikai pakoko.

'E lava ketau Faka-Uho  pehe'i aa he kuo fefihiaki e ngaahi Uho, kehe ke namu lelei hotau Tonga mo fuolelei.

ko eni 'e fk'osi tu'utu'u 'aki ha hele he kuo mano'o atu.

takamuli
-----------------------------------------

[iki]

 

fakapulia:

- "ka ko e me'a 'oku mahu'inga kiate au ke tau faka'ai'ai ke takitaha mo'ui'aki hono uho he 'oku tau takitaha nofo mo e fakafuofua."

 

Ko hotau Tonga 'oku tefito 'i he kili (maa pe kava) kae 'ikai ko e uho?  Ko hotau uho te tau tatau ai mo ha fa'ahinga kakai pe. Ko e kili 'oku tau makehe ai. Pea kapau 'oku tau fie Tonga, pea tau mo'ui faka-'kili' he ko e tala'anga ia 'o 'etau Tonga.

-------------------

na'a ku folau mai mo e siaina mei tonga fo'i ma'u ta'ovala ka 'oku matamani'i pea hinehina .....ko 'ema kiu mai he customs 'oku paasipoti tonga ia kau paasipooti nu'u sila au ...'oku 'iai e fehu'i he fooomu ko e talaange 'a hoto citizen 'oku haa he paasipooti...'a ia 'oku tonga ia kau nu'u sila au...ko e fehu'ii he'ikai nai lau ia ko e tonga ia neongo 'ene 'ikai kili'i tonga mo mata'i tonga pe mata'i 'ailanii.....ko e faofao pee..

[penisimani mone]

On Wed, Oct 15, 2008 at 2:50 PM, Tevita Havea <tkh...@ptc.ac.fj> wrote:

Ko hotau Tonga 'oku tefito 'i he kili (maa pe kava) kae 'ikai ko e uho?  Ko hotau uho te tau tatau ai mo ha fa'ahinga kakai pe. Ko e kili 'oku tau makehe ai. Pea kapau 'oku tau fie Tonga, pea tau mo'ui faka-'kili' he ko e tala'anga ia 'o 'etau Tonga.

___

Malo pea malie Tevita,

he neu kamata fakamahu'inga'i looua 'e au 'a e uhoo mo e kilii 'o 'ikai ko e kilii pee, pea ko e mole lahi ia kiate au 'i he nofo faka-Tongaa ka mole 'a hono ngaahi uhoo neongo 'e kei ma'u pe hono ngaahi kilii 'o tau kei Tonga ai.

 

Pehee pe foki, ko e mole lahi mo ia kia te au ka mole hono ngaahi kilii, neongo 'e kei ma'u pe hono ngaahi uhoo, 'o tau kei Tonga ai pe aa. 

 

Hangee kiate au ko e fokotu'u fo'ou 'a'au th, ko e mo'ui faka-Tongaa 'oku fakatefito ia he kilii (maa, kava) kae 'ikai ko e uhoo he ko e kilii (forms?)'oku tau makehe aii. 'Oku 'ikai ala lava he mo'ui faka-uhoo 'o tala hotau Tongaa ka 'i he'etau mo'ui faka-kilii pee. 'Oku ou sio ki ho'o poinii, pea tau ngali tu'u kehekehe ai kotoa 'i he vakai ki he uhoo (essence) mo e kilii (forms).

 

'Oku ngali pehee 'e jh ia ko e uhoo ko e me'a fakafo'ituitui pe ia 'o 'ikai ko ha me'a fakasosiale, pea ke faka'ai'ai ke tupu hake 'i ha'ate fa'ahinga faka-kili pe. Ngali feinga mai 'a Veni ke 'omi e Folofolaa ke aofangatuku ki he uhoo mo e kilii 'i he nofo faka-Tongaa, etc, pea ngali 'oku tau 'alu fakamatapapa pehee he taimi ni.

--
fakapulia

[Sepesi]

Ko e loufusi mo e la'ifau ko hono lahi taha ki he fuo lelei, 'oku lolotonga tokoto  'i loto e fo'i makahunu 'uloulo 'e nima (5) he ko e puaka hula 'i he fakakaukau ke ne faka'alaha e naunau 'oe loufusi mo e la'ifau pea tokoni ai pe ki hono 'ai ke moho lelei.

Faka-uho(pitoi) ke moho lelei, namu lelei mo fuo lelei, ka e lava ke foki mai ee, he ko e falalelei.

ko e afi pe tene fakamavae 'a e mano'o ni

takamuli.
---------------------------------------

[samipami]

 Veni:

> ko e thesis 'a dr niumeitolu 'oku ha ai e ngaahi fkmatala ki he ngaahi pou'i
> 'ulungaanga fktonga ne tafe hangatonu mai pe 'o fknofonofo'aki e anga hono
> fklele e lotu 'i tonga. ne liliu ai e ngaahi me'a lahi 'i he 'ulungaanga
> fktonga 'o iku pe ia 'o kei lau pe 'a e ngaahi liliu ia ko ia ko e ngaahi
> me'a fktonga, pea toe fkma'u hifo foki moha ngaahi 'uluangaanga fktonga 'o
> hoko leva ia ko e ngaahi naunau 'o e lotu fktonga.

 -------------------------------------------------------------
'Oku ou kau he faka-kaukau pehee, pea ne mahino mai koe "Uho" pe koeFa'unga 'oe ki'i 'uluangaanga Fakatonga ne "FOLIPELIPA" mo MASOLISOLI " pea ne toki hanga 'ehe kau Misinale pe Koe Lotu 'o "FAKA-FOFOOLELE'I mo FAKAHAMOLEMOLE'I.

Na'aku lave kihe "Uho" koe me'a 'oku "tupu" (grow) pea kapau 'oku tupu pea ta ko'ene tupu 'ihono "tanaki atu kiai ha ngaahi 'elemeniti kehe", kae lava ke mo'ui lelei, matamatalelei..

Ne pehee 'e Takamuli 'oku tonu ke 'auhani kae lava ke matamatalelei, pea kapau kuo pa'ikele pea ta kuo taimi ke to'o e pa'ikele ,,

Mahalo koe fa'ahinga sio ia masi'i Veni 'oku ke fakalanga mai, Pea 'oku mahino mei ai 'ae hoko 'ae LOtu koe "Fakamaama" ( enlighten ) kihe fa'ahinga "matakali kotoa pe.

Veni, koe fo foa nge'esi pe 'eni, he na'e mahino ne lahi 'e ngaahi "uho" fakatonga ne 'ikai sai pe taau moe Lotu, ka ne tokihanga 'ehe LOtu 'o fakalele'ii

koe vakai fakakaivao pe 'eni, kae hei'ilo kihe vakai 'a Kolo na......
sami.

[penisimani mone]

Malo Sami,

Hangee kuo kamata nga'unu atu 'a e ngaahi tefito'i taukavee kehekehe ni 'i ho'o toe fakamaama ko enaa, pea ko e me'a lelei mo ngali maaau ha'atau takitaha lukuluku ki ai, neongo 'oku te'eki fu'u maama kiate au 'a e taukave 'a jh 'ou fakamahamahalo pe ki ai. Malie e tatakii na pea toe haa mahino ange kiate au mo e taukave 'a Takamulii. 'Oua 'e fa'a nofovao Sami kae 'ai mo ki'i nofo mai 'i kolo ke mou talanoa. 

[stan palu]

>
> > 1. essence pe 'esenisi (Uho)- ngali 'e 'uhinga
> > eni ki he ngaohi lolo
> > pefiume milimili 'a e Tonga, aia ko e Niu pe 'oku
> > lolo pea ka 'ai hono
> > ngaahi la'i 'akau ki ai pea toki pehe leva ia
> > 'oku uho Sipaisi, pe
> > sinamoni, 'a ee 'oku 'iai hono ki'i
> > kupu'i ta'anga " 'esenisi 'ete lolo
> > sinamoni, ne ngangatu 'i he hala 'ekoni".
> >

> > ------------------------------------------
> > Malo mu'a Takamuli 'a e fakatalanoa...'oku lau pe foki ki ai moe hiva 'e taha 'oku pehe ia..." 'elito'i lolo siale haevala kete takai mai ha po afaa..." koe lau 'a e kau fifili 'oku pehe ni ia...tokua koe hili ko ia hono fakamavae 'a e lolo mei he ngaahi 'elemeniti kehe pea koe toenga  leva koe 'eloto'i lolo ia 'a ee 'oku to'o mo ngaohi mei ai e lolo...pe ko e pehe hili hono sivisivi'i e lolo 'o teu ke 'ai hi hono 'ai 'anga...koe toenga 'i he me'a sivi 'oku pehe ai 'e he ni'ihi ia 'oku kei fa'o ai pe 'a e lelei ia he koe lolo koe penu ia 'oe me'a lelei na'e toka 'aki e lolo ko ia...pea tokua koe 'uhinga ia 'oku 'anua ai 'a e punake ke takai mai 'a e 'eloto'i lolo...he koe lelei taha ia....kae tuku mu'a ki ha'a punake ke nau fai atu hono filio'iii....malo
> >
> >
> >
> >
>
>
>
>

[stan palu]

---

From: tkh...@ptc.ac.fj

 

Malo.  Hange kiate au mei he talanoa ko eni, ko e uho ko ha me'a 'oku 'i loto.  Ko 'ene 'i loto oku fakamavahevahe'i pe 'e ha me'a 'oku 'i tu'a.  'E 'ikai leva ke fakatefito 'a e fakamatala 'o e uho 'i he me'a 'oku 'i loto, ka 'i he fakangatangata o' e me'a 'oku 'i tu'a. Ko 'ene ngata pe 'o tu'a, ko e kamata ia 'o loto. 

*****************

hange kiate au 'oku 'ikai ke ngata pe 'i he 'ene 'i loto kae hange koe uki ke tau mo'ui'aki 'oku ne talamai ai ta koe uho ko ia 'oku mo'ui...'a ia koe uho ko e me'a kapau teu fokotu'u atu talatala ki he lea ko 'eni...... koe mo'ui ia 'i loto?????pe 'e ala lava pe ke pehe ko e loto'i mo'ui ia??? koe anga pe foki e fakalavelave

 

 

[penisimani mone]

On Wed, Oct 15, 2008 at 5:19 PM, iki <iki....@tonganyouth.org.nz> wrote:

 fakapulia:

- "ka ko e me'a 'oku mahu'inga kiate au ke tau faka'ai'ai ke takitaha mo'ui'aki hono uho he 'oku tau takitaha nofo mo e fakafuofua."

 tkh:

Ko hotau Tonga 'oku tefito 'i he kili (maa pe kava) kae 'ikai ko e uho?  Ko hotau uho te tau tatau ai mo ha fa'ahinga kakai pe. Ko e kili 'oku tau makehe ai. Pea kapau 'oku tau fie Tonga, pea tau mo'ui faka-'kili' he ko e tala'anga ia 'o 'etau Tonga.

 

Iki:

na'a ku folau mai mo e siaina mei tonga fo'i ma'u ta'ovala ka 'oku matamani'i pea hinehina .....ko 'ema kiu mai he customs 'oku paasipoti tonga ia kau paasipooti nu'u sila au ...'oku 'iai e fehu'i he fooomu ko e talaange 'a hoto citizen 'oku haa he paasipooti...'a ia 'oku tonga ia kau nu'u sila au...ko e fehu'ii he'ikai nai lau ia ko e tonga ia neongo 'ene 'ikai kili'i tonga mo mata'i tonga pe mata'i 'ailanii.....ko e faofao pee..

------------

pope,

Ko e quote 'i 'olungaa 'oku hangee ia ha tauave 'a'akuu ka ko e tefito'i taukave ia 'a jh, pea hoko hifo ki ai mo e tefito'i taukave 'a tkh. Ko e fehu'i lelei ena ke test case 'aki e ngaahi view kuo fokotu'uu.

 

Ko au foki ia 'oku ou mahu'inga'ia fakalooua 'i he uhoo (essence) mo hono kilii/fakafootunga (forms) 'i he nofo faka-Tongaa. Ko e uhoo, kiate au, 'o e nofo faka-Tonga ko e faa'i kavei koula 'a Kuini Salote Tupou III - 1)Faka'apa'apa 2) Mamahi'ime'a 3) Tauhi vaa 4) Lototoo, 'oku tau fa'a tatau ai mo e ngaahi kalatua kehe 'o mamani koe'uhi ko 'enau nofo 'i he lotoo (uho) 'o 'ikai ala haa kitu'aa. Ko e uho ko enii ne 'osi 'i Tonga ni nai ia kimu'a 'i he tau mai 'a e kau misinalee mo e Kosipelii, 'o hangee pe ko e 'osi 'afio 'a e 'Otuaa ia 'i TOnga ni kimu'a 'i he tau mai 'a e kau misinalee. Na'e kainga 'a e ngaahi uho faka-Tongaa ia mo e ngaahi uho fakaKalisitianee, 'o fepoupouaki 'a ee mo ee, kae fo'ou 'aupito ki ai 'a e Kosipelii ia. 'Oku toe va'ava'a mo e ngaahi uhoo ia, hangee ko e faka'apa'apaa - ki he tu'i mo hou'eiki, ki he maatu'a, ki he tuonga'ane mo tuofaafine, ki he pekia, etc.

 

Ko e me'a 'oku fa'a feliuliuakii ko e ngaahi kili/fakafootunga/forms 'o e faa'i uho ko iaa 'o fakatatau ki he tatafe 'o e taimii, kae hangee 'oku kei tu'uma'u mo tolonga mai pee 'a e ngaahi uhoo 'o e lotoo. Ko e tauhi vaa kia Capt Cook he taimi ko ee ko e poo ula, ne ta'ofi ia 'e he kau misinalee kae fai'aki mai 'o a'u ki he 'aho ni 'aki ha poo tau'olunga, 'o kei tauhi vaa pee ka kuo liliu hono kilii/fakafootungaa/form. 'Oku toe ala feliuliuaki pe 'a e kilii/fakafotunga/form 'iate ia pee 'o pulua, 'ai milemila, 'aapoo 'aho, etc., kae kei uho faka'apa'apa pe (ki he pekiaa).

 

 'Oku lahi 'a e ngaahi kili/fakafootunga/form 'o e uho takitaha 'i he nofo faka-Tongaa, pea hangee ko e lave 'a tkh, 'oku toki haa kitu'a ha uho (e.g. faka'apa'apa) 'i hono kilii/fakafotunga/form (e.g. ta'ovala), 'o tupu nai ai 'ene pehee ke tau mo'ui faka-kili/faka-fotunga/faka-form he ko ia 'oku toki 'iloa mo haa ai kitu'a 'a e kehe hotau Tongaa mei he ngaahi kalatua kehe 'oku tau uho tatauu.

 

Ko e anga nai eni 'a e tu'u 'a e ngaahi view:

'Oku ngali fakamamafa 'a jh 'i he uhoo, 'o tatau aipe pe ko e haa hano fa'ahinga kili/fakafootunga/form. 'Oku ngali fakamamafa 'a tkh 'i he kilii/fotungaa/form 'o tatau aipe pe ko e haa hano uhoo. 'Oku ou fakatou fakamamafa'i looua 'e au 'a e uhoo mo hono kilii/fotungaa/form pea na toki compromise ai. Ngali 'oku mono mai 'e Veni mo Sami ki loto 'i ha fa'ahinga uho pe kili/fotunga/form pee ke aofangatuku ai 'a e Folofola 'a e 'Otua koe'uhi ko e Folofolaa pe 'oku trustworthy. Ngali 'oku kei 'analaiso 'e Takamuli mo Stan 'a e uhoo, 'o te'eki ke na fili ha view ke na taukave ai.

 

Ko e feinga pee eni ke toe fakamaama mo fakamaau atu 'etau aleaa ke fakasi'isi'i 'a e alea felekeuu, pea toki fakatonutonu mai au ka kuo hala 'eku feinga fakamaa'opo'opoo. Ka 'okapau 'oku ofiofi he tonuu 'eku ki'i fakamaa'opo'opo atuu, pea tau hoko atu aipe 'i he 'omi 'o ha toe ngaahi view fo'ou, poupou pe fakafepaki'i ha view 'a ha taha, etc., mo tau alea maau atu aipe mo paa 'ehee. Halleluahh!!!

--
fakapulia

[penisimani mone]

pope:

na'a ku folau mai mo e siaina mei tonga fo'i ma'u ta'ovala ka 'oku matamani'i pea hinehina .....ko 'ema kiu mai he customs 'oku paasipoti tonga ia kau paasipooti nu'u sila au ...'oku 'iai e fehu'i he fooomu ko e talaange 'a hoto citizen 'oku haa he paasipooti...'a ia 'oku tonga ia kau nu'u sila au...ko e fehu'ii he'ikai nai lau ia ko e tonga ia neongo 'ene 'ikai kili'i tonga mo mata'i tonga pe mata'i 'ailanii.....ko e faofao pee..

________

Ko e lulafua 'oku ngaue'aki ki he Tongaa 'i he talanoa ni ko e citizenship 'a e Immigration 'o 'ikai ko e nofo/anga faka-Tongaa. Kiate au, 'oku Tonga mo'oni pee 'a e Siaina ia ko enaa, pope 'i he me'a faka-immigration pee, 'a ia ko e lulafua ia 'oku fai'aki 'eku fuaa. Kuo ne fakakakato nai 'e ia 'a e ngaahi fiema'u faka-immigration kotoa pe 'a Tongaa 'o ne ma'u ai 'ene passport Tonga, 'o hangee pee ko koe ki Nu'u Silaa, neongo ai 'a e 'ikai te ne kili'i tongaa pe mata'i tongaa. 'Oku 'ange'ange ho'o fehu'ia 'e koe 'a e siainaa 'i ho'omo tu'uta 'i Tonga nii, 'i hono fehu'ia koe 'e he paalangii mo e maorii 'i ho'omou tu'uta atu ki nu'u silaa, ka ko e me'a faka-immigration pe ia, 'o Tonga ai e Siainaa ia 'i heni, kae Nu'u Sila ai e Tongaa ia 'i Nu'u Sila.

 

'Oku ngali kehekehe nai mei ai ia hono ngaue'aki 'o e lulafua 'o e nofo faka-Tongaa, pea kuo tau alea mai ki ai 'i he uhoo mo honau ngaahi forms. Ko e ngaahi views ena kuo u fokotu'u atu ki ai 'i 'olunga ke ke toki vakai ai pe 'oku Tonga 'a e siaina ko enaa pe 'ikai ka 'i he me'a faka-Tongaa ia, 'o 'ikai 'i he me'a faka-immigration, na'a tokoni atu pe ki he faofaoo na. 

--
fakapulia

[iki]

----------

tokoni 'aupito masi'i fkpulia hoo lavee pea 'oku 'ikai ke toe veiveiua 'ene mo'oni faufauaa kae hange ko e me'a na'e lave atu ki ai 'a lone ki mu'a atu 'i he 'issue ni 'oku mata lahi 'a e me'a 'oku hokoo pea kuopau 'i he'eku tuii ke folahi 'a e ngaahi lau'i peesi 'o e me'a 'oku lolotonga hokooo....hangee ko hoo lavee ko mau tolu kuo mau kiwii pea neongo e ta'e loto 'a e fonua ki he identity fo'ou ko iaa ko e kiwi-coconuttti..ka he'ikai toe fk'ikai'i ia..pea ko e me'a leva kuo hokoo ko 'enau feinga ke fulihi 'ae main stream system kotoa pe ke 'iai 'a e lanu foo'u eg. ko e metotisi kuo 'iai 'a e MOU ke mahino 'oku 'iai pe 'a e kehe ai ....a ia ko e mixture 'o e coconut cream mo e kiwi fruitti pea tali ia 'e he sosaietii..ko e tongaa leva neongo pe 'oku lanu'i tonga pe anga'i tonga pe lanu'i initia mo mata'i siaina kou tui ko e tonga totonu ia 'o e 'aho ni...'i he talanoa leva ki he uhoo ko e me'a ia 'i loto....kapau na'ee pehee 'etau view ki he uhoo ko e me'a ia 'i loto...kuo taimi ke fakasio e tu'unga fo'ou e uhoo 'o 'ai ai pee 'e 'ai 'i loto pe ko e la'ui 'uluu pe koe  mata'a pe la'i va'ee...pe 'ta'ovalaa.....pe 'e tu'u e uhoo mei tu'a kae taufau mai ki loto..kaekehe kuopau ke fai e 'unu he kuo kehe ' a e kuonga ..mo'oni e lau 'a e punake ..mou 'unu 'o fe'unu'i ko e 'eiki 'oku ha'u ...ko e faofao pee..fopki...pope

[penisimani mone]

pope:

tokoni 'aupito masi'i fkpulia hoo lavee pea 'oku 'ikai ke toe veiveiua 'ene mo'oni faufauaa kae hange ko e me'a na'e lave atu ki ai 'a lone ki mu'a atu 'i he 'issue ni 'oku mata lahi 'a e me'a 'oku hokoo pea kuopau 'i he'eku tuii ke folahi 'a e ngaahi lau'i peesi 'o e me'a 'oku lolotonga hokooo..

------------

'oku ou ki'i faingata'a'ia 'i ho'omo fokotu'u fakakaukau mai pope mo lone he ko e ngaahi fehu'i pe ia mo e ngaahi comments kuo tuku maii kae 'ikai ha'amo kamata fokotu'utu'u mai ha toeli 'o e faka-Tongaa 'i ho'omou nofo fo'ou atu ki NZ ke tau mamata ki ai mo poupou atu. Ko e me'a ki he tau'aki fehu'i/comment mo talii 'oku tau vilovilo aipe he me'a tatau 'o 'ikai 'unu kimu'a.

 

Mo kamata mai 'o pehee, 'oku mau kehe mautolu mei Tonga na, ngali 'oku 'ikai mahu'inga e uhoo ia heni, pe 'ikai ha uho ia, ka ko e ngaahi forms pe koe'uhi ko ee mo ee...etc. Tau mamata atu ki ai 'o poupou atu, 'okapau 'oku mou kehe aipe moutolu mei Tonga ni, kae 'oua 'e kei lau aipe ho'omou kehee kae 'ikai 'omi hano teoli kuo fakahuu ki ai. 'E tokoni ka 'omi hano motolo 'o e faka-Tongaa 'o NZ ke tau vakai ki he'ene kehee, 'o 'oua 'e fakafalala mai ke toki fai atu ia 'e he Talanoaa.  

 

'Oku ngali fu'u lahi e ngaahi fehu'i 'o e faka-Tongaa 'oku ke feinga ke tali 'i he taimi tatau pe, 'o tupu ai ho'o ta'etali 'e koe pope ha fehu'i ka ke kei pehee pe "'oku matalahi 'a e ngaahi me'a 'oku hokoo pea kuo pau ke folahi 'a e ngaahi peesi 'o e ngaahi me'a 'oku lolotonga hokoo..." kae 'ikai pe folahi mai ha peesi ia. Tau foki 'o 'ai tahataha pee, pea kuo tau kamata ena he uhoo mo e forms, lave mai ki ai 'i ho'omou kehe 'oku ke lauu ka tau 'unu atu. Ka tau toe foki ki he founga hit-n-run ko enaa 'e 'ikai ha me'a ia 'e constructive ka ko e tau'aki ha'aki pe mo e show. Tuku atu aa e fehu'ii mo e comments kae kamata fokotu'u mai ha'amou teoli pe motolo pe haa pe ke tau fononga fakataha ai.

--
fakapulia

[samipami]

Kuo malie e ngaahi Fakatoka moe ngaahi fakakaukau kihe "Fakatonga" moe 'uho, tokua koia 'ae fakama'ungatala ke fai mei ai e ako haka moe fakataupasi.. ka koe fokotu'u atu pe 'eni na'a 'aongo ke fai mai ha ki'ii lavelave kiai...

Meihe fakakaukau kuo Fokotu'u mai 'e Sitiveni Faupula ke "omai" mu'a e Lotu ke hoko koe me'a fua kihe 'etau potalanoa, 'oku ne fakalanga mai e fakakaukau ko'eni.

1.Koe 'uho 'o Tonga  =  KOE 'OTUA MO TONGA KO HOKU TOFI'A.
''aia ne tuku 'i pouono,, pea kuou tui koe me'a ia 'oku tau kehekehe ai moha toe matakali, he na'e tuku hake 'ae Fonua moe Kakai ki Langi. ( fakatonutonu mai ).'aia koe KAVEINGA FOLAU IA 'AE TONGA.

2. Ne fokotu'u 'ehe kau Misinale 'ae taha 'oe taumu'a/moto 'iloa  kuo fai kiai e fakatalutalu 'ae Tonga.
     --- " TONGA MO'UNGA KIHE LOTO "

3. Ne 'ikai tuku ai, kae hoko kihe ngaahi ako 'ae 'enau Fokotu'u Fakakaukau ( taumu'a /moto ) ke tulifua kiai 'ae fanau ako.. Kolisi Tonga " MATE MA'A TONGA "

Mei ai leva kuou sio 'oku meimei 'oku taula kotoa 'ae ngaahi "taumu'a" kihe  Kaveinga Folau 'ae Tonga < Koe 'Otua mo Tonga Kohoku Tofi'a.

'Oku mahino koe 'uho ko'eni KAVEINGA FOLAU 'AE TONGA' 'oku nofo loto pe ia, koe fu'u kili 'eni 'oku tau fetakai kai,( tkh )ka'oku fiema'u ketau mo'ui 'aki (jh), 
 
Pea hange koe lave 'a Mulikitonga , kuo 'iai e mani'ii ia kuo Paasipooti Tonga,Tangata'i Fonua Tonga , kae paasipooti NZ ia mo Tangtata'i fonua NZ na'e fa'ele'i 'i Tonga.. Koe ngaahi KILI IA 'oe "Uho' , pea kiate au 'e tatauaipe pe tete hoko koe tangta'i fonua 'i fe pe 'e liliu mai ha muli ki Tonga, ka "oku 'ikai mo'ui iloto 'ae KAVEINGA FOLAU , pea 'oku 'ikai koe TONGA IAA. 

'Oku fiema'u ke takatakai hoto konga loto 'ae "KaveingaFolau" pea neongo pe koe ha e mama'o pe fuoloa 'ete  mavahe meie Tonga ka 'oku "no'o-loto" e kaveinga folau pea koe "TONGA IAA.

kae kehe, mahalo koe fa'ahinga "me'afua 'eni ne sio kiai 'a Sfaupula.. kamou fakamaama mai, na'a kuo kei fetakai atu pe au he loto vao.

Fakaleatu'u aipe meihe tu'akolo, moe talamonuu atu kihe Kau-teu katoanga (inu-kava) 'a efiafi .
sami.

[Saikolone Taufa]

Fakapulia, Kataki atu he ngali fuoloa e puli ka na'e hanga 'ehe lave 'a Lufe 'o toe fakamanatu, ke toe fai ha foki 'o lele hala pe mo teuteu pe he 'oku ta'epau, pea koe 'uhinga ia ne ki'i fai ai e puli.

 

Ka na'e makatu'unga e 'ikai ke fai ha lave atu ki he uho ('o hange koe lave 'a JH), he 'oku ou tui ko 'ene kamata pe koee ketau tali mo fakamatala'i 'ae uho, pea tetau talanoa "kili" leva tautolu ia. Matamata kia teau, 'oku ngali misiteli e uho koe'uhi koe 'ikai ketau lava 'o fakamatala'i 'iate ia pe, ta'e tetau talanoa kili (form). Koia tuku keu toe fakapoopoo'uli'i ange 'etau talanoa - koe me'a ko'eni 'oku tau ui koe fo'i ma, (hono paku mohono kakano) koe ngaahi kili pe ia 'oe uho ko'eni 'oku tau ui koe ma ka 'oku kei misiteli pe maa ia

 

Matamata koe ngaahi me'a ko'eni kuo fai kiai e lavee, koe ngaahi fu'u kili pe ia 'oe fo'i uho ko'eni ko e Faka-Tonga. Mahalo 'oku 'iai pe mo'oni 'a Lufe, 'oku fakafalala he fetu'u 'oku fai mei ia 'a hono fakamatala'i. Ka ko 'ema kole atu mo Pope kemou kataki 'o 'oua leva 'e fakangatangata e 'u kili 'oe Faka-Tonga, kae tuku ke tanaki atu pe mo si'oma kili'i Niue mo Fiji, ke kau atu 'i homou kili'i Faka-Tonga.

 

Mo'oni pe 'a Pope, kuo folahi, mo laulahi 'ae context 'o 'etau faka'uhinga he ko'eni kuo fakakolope mo fakamamani lahi, koia mou kataki 'o ki'i taitaimi pe hono tali, ka e 'oleva ke tau taataanaki atu 'ae 'u kili, he koe me'a pe ia tetau ala ofiofi ai ki he me'a ta'emalava ke fakamatala'i ko'eni koe uho. Toe fakapoopoo'uli ange ia ee, 'ouaa Moe 'ofa mo e lotu. Lone

[ke...@post.com]

Ko 'Alekisanita Lahi na'a ne feinga ke faka-Kalisi'i 'a mamani 'i he teunga, lea mo e ng. alame'a pehe. Matamata ko e ngaahi me'a ne loto ki ai 'a Alekisanita na'e uho ki ai e mamani 'o e 'aho ko ia. Na'e lava ke fakahoko e fakakaukau koe'uhi he na'e ivi lahi 'a 'Alekisanita ke fai e ngaue ko ia. 'Oku ou fakakaukau ko e founga 'e taha ke fakahopo ha uho ko e 'i ai ha 'Alekisanita mo ha Hitila ke pae mai e lahi ke taha. Ko e feinga ke 'omi e 'Otua mahalo pe na'a afe atu ai ha ni'ihi 'o 'ikai kotoa.

Ko e faka'ai'ai atu pe,
loke
__________________________________________
"Believe those who are seeking the truth. Doubt those who find it."---Andre Gide

--
Be Yourself @ mail.com!
Choose From 200+ Email Addresses
Get a Free Account at www.mail.com

[sale Finau]

Fakapulia,
Ko e ki'i fehu'i, 'oku 'iai ha fekau'aki 'a e kili mo e uho? he 'oku hange 'a e fakatalanoa ko e ongo me'a mavahevahe. Kataki pe, na ko e saliote maumau kuou fakatalanoa atu ai.
sale

---

[sale Finau]

Fakapulia,
Ko e ki'i fehu'i, 'oku 'iai ha fekau'aki 'a e kili mo e uho? he 'oku hange 'a e fakatalanoa ko e ongo me'a mavahevahe. Kataki pe, na ko e saliote maumau kuou fakatalanoa atu ai.
sale

---

From: iki....@tonganyouth.org.nz
To: tasil...@googlegroups.com
Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"
Date: Thu, 16 Oct 2008 13:19:18 +1300

 

[seni taniela]

Fai atu pee ha luku

Hangehangee ko e uho faka-Tongaa/fk-Fisi/Fk-Kiwi ko e fema'uma'utaki 'o e fokotu'unga kili.

Ko e talanoa 'eni ki he culture pea ko e culture ko e fokotu'unga kili 'oku ua hono natula..1)'oku ne ngaue as a determinative factor...'oku ne lava ke fakafuo 'o e value 'i loto 'o ha kakai pee ke ne faka'ulungaanga'i ha kakai...ka 'i he taimi tatau 2)it is also a dependent variable...'oku fakafalalala he 'aataki eg. ka lelei 'ekonomika he 'ataa te ne lava 'o liliu e culture....ka kovi 'etau lotu tene liliu e culture

Ko e talanoa ki he uho 'a e Tongaa(essence of a Tongan), we are talking about "cultural essence"(I think) pea 'oku feliuliuaki pea dependent 'a e culture he ngaahi me'a kehekehe hangee ko e ako, lotu, ekonomika, fekau'aki mo maamani...etc. Pea 'i he'ene pehee 'e lava ai ke tau pehee 'e lava mole 'etau Tongaa..assuming we have a common cultural values that define our TOnganness.

Mahalo ko 'etau pehee essence, we are talking about the dominant cultural value ke ne hanga 'o define 'a e Tongaa...pea 'e 'ikai makatu'unga ia he'etau definition or our desire ka 'e makatu'unga he me'a 'e ho'ata mai mei he majority of our people..whether good or bad.

I think we assume the essence of a tongan to be something good, something moral etc. If that so, then we have to assume a moral giver...to validate what is moral etc...pea ke ne fakatu'uma'u 'a e value koia 'i loto...pea ko e Folofolaa leva ke lea mo sivi 'etau culture...pea ko Kalaisi 'i he mo'ui tene lava ke hoko ko e absolute ruler and a determinative essence 'o e Tongaa

'ofa atu

seni

Send instant messages to your online friends http://au.messenger.yahoo.com

[Tevita Havea]

Ko e kili ko 'ene kili pe, mo kili, pea faifai pe pea liliu Uho! Ko e
natula ia 'o e 'akau mo 'ene tupu, pea na'a 'oku pehe pe mo e kili kili pe
ha me'a,pea liliu Uho, he fakalakalaka 'o e to'onga mo e 'ulungaanga
fakafonua 'o e Tonga. Ko ia, ko e uho, ko e kili motu'a pe! Pea ko e kili
fo'ou, ko e uho ia 'o e kaha'u, tkh

'ofa atu

seni

--
Internal Virus Database is out-of-date.
Checked by AVG.
Version: 7.5.524 / Virus Database: 270.8.0/1721 - Release Date: 10/12/2008
12:00 PM

[jione havea]

ko e taha e ngaahi fakakaukau mei he Talanoa Oceania 2008: 'oku hoko ha to'onga ko e 'ulungaanga 'i hano toutou fai e to'onga ko ia; 'e fai atu pea liliu pe mate e 'ulungaanga ko ia he kuo hiki e kakai ia ki ha to'onga fo'ou. nau totooivi he to'onga fo'ou, faifai pea hoko ko e 'ulungaanga. faai atu kuo hoko ia ko e tukufakaholo

 

'oku fanau'i pea ohi mo pusiaki e tukufakaholo kotoa, pea fai atu 'o pekia kae huli hake 'a e to'onga mo e 'ulungaanga fo'ou, 'o 'auhani pea hoko atu e vilo 'a e "ve'eteka 'o e uho & kili" (hange ha misini momosi uite, pe ko ha misini tuki-kava)

 

ko e fehu'i mahu'inga ne langa'i mai 'e skf: fefe taimi 'oku hu mai ai e lotu 'o kau hono faka'ulungaanga'i kitautolu Tonga?

 

ko e fakatalanoa pe, jh

[vaohi...@aol.com]

JH

ko e fehu'i mahu'inga ne langa'i mai 'e skf: fefe taimi 'oku hu mai ai e lotu 'o kau hono faka'ulungaanga'i kitautolu Tonga?

 

---------------------------------------

Fefe kapau e nofo ‘ata’ataa pe kili ia ‘o skin pe…’oua toe hoko ia koe essence kaekehe ia - ‘ai pe kena feongoongoi:(two different object but same subject) …koe kili koe me’a ia ‘e ‘auha pea koe essence koe mea ia ke eternal…kapau ko hotau;

Tonga :object (kili)= koe fua kavenga

Lotu: object (uho)=lotu

Koe me’a ia ‘akitaua keta feinga ke fakamali’I e ongo object ko’eni ke ma’u e subject koee ‘oku eternity mo happiness???

Toki fakatonutonu mai Jione.

Malo moe ‘ofa

ngano

 

---

AOL Email goes Mobile! You can now read your AOL Emails whilst on the move. Sign up for a free AOL Email account with unlimited storage today.

[Sepesi]

On Thu, 2008-10-16 at 04:47 -0700, penisimani mone wrote:
Ko e uhoo, kiate au, 'o e nofo faka-Tonga ko e faa'i kavei koula 'a Kuini Salote Tupou III - 1)Faka'apa'apa 2) Mamahi'ime'a 3) Tauhi vaa 4) Lototoo, '

--------------------------------------------------------------------------

Fakapulia, neongo ai e lahi 'a mamani ka 'oku ou poupou atu ki he fa'ahinga mateaki 'oku ke fai . Kuo u 'osi fakatalanoa mo 'eku fanau pea ko e si'i taha ai ko e ta'u 17, kataki he fakaha atu eni ka ko e me'a kotoa ke kamata 'i 'api, neongo ai 'enau talangata'a.

Na'aku talaange ko e Uho 'o e Tonga 'oku 'i he feitu'u kotoa pe, ka ko e me'a 'e toki mavahevahe ai , ko e taimi form, he 'oku kehe pe loto faka'apaa'apa 'oe Tonga mo e Siapani ia mei he Oz, Kehe mamahi'ime'a 'a e Tonga ia mei he Oz etc......pea 'oku 'ikai ha lao kene faka'eke'eke, pe ta'ofi ke mo'ui 'i Oz ni. Kuo u 'osi fakahaange kia kinautolu kenau tokanga he ko e Tonga pe te ne ta'aki 'a e Uho 'o e Tongaa, he ko ia pe 'oku ne 'ilo'i hono ta'aki e Uho'i Tonga( mahalo ko Au pe,pe ko e Fine'eiki).

Ko e kau palangi 'oku 'ikai ha'anau teki mai 'a nautolu pea 'oku nau manumanumelie 'ia he ngaahi Siasi he taimi 'oku form lelei ai e ngaahi Uho ni, nau faka'amu kenau kili mai 'aki pea nau fakaha mai 'a e manumanumelie(kenau sio mai he taimi fuhu ee ) hotau tuku fakaholo, ka ke vakai ko e kau Tonga pe 'oku nau pehe 'oku 'ikai 'aonga , ko ia ai 'e pehe pe mo Tonga na. 'Oku fakaongoongo e fakalakalaka faka'ulungaanga kotoa pe kiate kita, ka 'oku 'ikai pehe ia 'oku te tomui kapau te te form fakatonga pe kita he lotu, ngaue, Shopping , mataatahii.

. Fai 'emau international night , OZ , Korea mo e Tonga. Hiva, pe he hiva 'e taha ka e kole e Faifekau pls taki taha hiva he'ene lea, tamani he too atuu( hoko ma'u pe eni he UCA). 'Oku ou lolotonga feinga eni ke u to'a fe'unga kau lea ki he'eku Pule ke u tupenu mai ki he ngauee he mafana pee, fefe ia ? Mosilemi ena, ma'a lahi 'enau feinga ki he kili honau Uho, he 'oku nau to e pehe mai ko e ha e lahi 'o mamani ? Kuo 'iloa e ngaue 'a e kau Tonga he Kolope, pea 'oku totonu ke 'iloa ai mo e Uho 'o Tonga, pea vakaii'i mo engaahi kili he'e Pule pe 'Eaa. Lava pe ia 'o Uho 'uli'uli kae kili hinehina he taimi momokoo, pea to e 'uli'uli ange he mafanaa.



Uehe ,mou fktonutonu mai mu'a katau toki hoko atu.

Ko eTonga pe tene ta'aki e Uho 'o e Tongaa.

Mei he  faa'i kavei Koula.

takamuli.
-------------------------------------------------

[samipami]

---- Sepesi wrote:
> On Thu, 2008-10-16 at 04:47 -0700, penisimani mone wrote:
> Ko e uhoo, kiate au, 'o e nofo faka-Tonga ko e faa'i kavei koula 'a
> Kuini Salote Tupou III - 1)Faka'apa'apa 2) Mamahi'ime'a 3) Tauhi vaa 4)
> Lototoo, '
> --------------------------------------------------------------------------

 Kataki pe Penisimani mo Takamuli,  kau ki'ii fakalea tu'u hee, kamou toki hoko atu..

Koe faa'ii me'a ko'ena 'i 'Olunga 'oku ma'u ia 'ehe Fonua kotoa pe,, Ka koe'uhi kuo 'omai ia 'ehe Kakai Tonga ke hoko koe "tefito'i-mo'oni" koe lau 'a Kuini Salote...  Koe talanoa fakamotusi'ii ia,  katau lau kotautolu pe 'oku tau ma'u ..

Kohotau fa'unga ne fakalele'i ia 'ehe Kau Misinale  ( Lotu) ke mahino ne Fakaoaoa 'e "Ha'a Tu'i Tonga moe Kau Hou'eiki , hono ngaohi kovia e Kakai lauuvale.. Koe Faka'apa'apa koe fo'i me'a fakalotu ia,,,,,,,,, na'e 'ikai 'iai ha Fak'apa'apa he nofo Fakatonga...

1. Koe Faka'apa'apa na'e fai pe ia 'ihe Nofo "Fakafamili" 'o ';ikai koe nofo 'ae Fonua. ( mou talanga mai he 'emahino lelei ai e ngaohi kovia 'ehe Hou'eiki 'ae laauvale ).

2.Koe tauhi vaa, na'e kamata pe ia meihe Famili,,, na'e 'ikai ke kau ai e Hou'eiki ia moe ha'a Tu'ii.

3. Mamahi'ii me'a , koe me'a  Fakafamili moia, na'e 'ikai  mamahi'ii me'a 'a Hou'eiki mo ha'a tu'i ne nau fakaaoao ..

4.Loto-too.[ fakamalohi'i].. Koe 'uhi he na'a nau 'ilifia, na'a tamate'i kinautolu pe to'
o honau 'api pe fakamalohia 'enau koloa , pe 'e ngaohikovia kinautolu.......

Ongo fakamamahi mo ta'e fakapotopto e taimi 'oku tau talanoa ai kihe Kuohili 'o'etau TONGA.......
 
TAU fakahake mai aa eTohitapu KENE FAI HOTAU FAKAHINOHINO he kapau na'e 'ikai IAA......
heikai 'ilo pe tetau fefee...... Katoa e faa'i me'a i 'olunga ne "Hanga 'ehe Lotu 'o Fakahamolemole'ii , ke taau moe mo'ui 'ae kakai Tonga 'o 'ilo 'Otua 'o 'ikai koe kakai 'oku ""mo'ui-Fakamalohia"", 

Ko'etau "fakatonga ne lahilahi ma'u ia meihe "Fakamalohia".

 hoko atu mu'a ho'o mou potalanoa, kae hoko atu he lue ia.(koe fakamatalili pe ).....
sami.

[Sepesi]

Sami, ko e fknafala ena ia, 'oku 'ikai ko e 'uhinga ena ia ne fai atu ai
e fakatalanoa, ka e sai pe he koe anga ia ho'o sioo.
Sai e fokotu'utu'u ho'o taukavee, pea ke hoko atu ai.

takamuli.
----------------------------

[samipami]

---- Sepesi <sep...@nst.net.au> wrote:
>
> Sami, ko e fknafala ena ia, 'oku 'ikai ko e 'uhinga ena ia ne fai atu ai
> e fakatalanoa, ka e sai pe he koe anga ia ho'o sioo.
> Sai e fokotu'utu'u ho'o taukavee, pea ke hoko atu ai.

----------------------------------------------------------------
malo ,,, sai pe he 'oku lahi pe ho'omou kataki...

sami.

[ke...@post.com]

> ko e fehu'i mahu'inga ne langa'i mai 'e skf: fefe taimi 'oku hu mai
> ai e lotu 'o kau hono faka'ulungaanga'i kitautolu Tonga?

---

mo'oni 'a e mahu'inga 'o e fakakaukau pea 'oku ngali ko ha fakatahataha'anga lelei ia te ne fakama'opo'opo ai kitautolu Tonga. 'Oku ou poupou ki ai ka ko 'etau fakakau mai e lotu pea ko 'etau toe huu atu ia 'o fakama'opo'opo ki ha lotu ('e taha nai pe lahi hake) ke ha'iha'i kitautolu pea ki ha 'Otua pe ('e taha nai) ke ne pukepuke kitautolu? 'Oku lahi e lotu mo hono ngaahi toto'onga 'i Tonga (ko e faka'ata atu pe eni mei he mama'o) pea ko e toe ngaue ia 'e taha ke fusi ki ha lotu pe 'e taha pe fefakakau'aki e ngaahi lotu mo hono ngaahi toto'onga ke ma'u ai ha lotu-taha. Ko e Mamonga, ko e fakatata, ko e siasi feohi fakasosiale pea ke tau pehe, tuku ki he toto'onga faka-mamonga ke ne faka'ulungaanga'i kitautolu Tonga. Pea 'i he'ene pehe te tau taha ia ki he lotu pe 'e taha, 'Otua tatau pe, tokateline tatau pe mo e ngaahi alaa me'a pehe.

ko e faofao pe he 'oku mahu'inga,
loke

__________________________________________
"An error in understanding the world leads to an error in understanding God"--St. Thomas Aquinas

--
See Exclusive Video: Hollywood Life's 5th Annual Style Awards
http://www.hollywoodlife.net/Awards.aspx?AwardsID=style2008

[penisimani mone]

sikei:

Fakapulia,
Ko e ki'i fehu'i, 'oku 'iai ha fekau'aki 'a e kili mo e uho? he 'oku hange 'a e fakatalanoa ko e ongo me'a mavahevahe. Kataki pe, na ko e saliote maumau kuou fakatalanoa atu ai.
sale

----------------

Malo sikei e fakakakato hotau ngaahi fatongiaa mei vao na, mo e fai 'etau me'afaka'eikii, 'ofa ke mou ma'u ivi aipe. 'Ikai ha saliote maumau 'e taha, he 'oku tau lolotonga omi eni ke fa'u ha saliote.

 

Mahalo kuo ne vakai hifo pe ki he ngaahi kehekehe mo e faitatau e ngaahi view kehekehe ki hotua "faka-Tongaa." Kae hangee ko 'eku lave 'i mu'aa, ko e uhoo mo e kilii/fakafotunga/form ko e ongo konga kehekehe (kiate au ia) 'o ha me'a pe 'e taha (faka-Tonga), 'o nofoloto 'a e uhoo kae fakafotunga kitu'a 'e he forms. Ko 'ena fekau'akii he 'oku fa'a pau ke match 'a e forms pea mo hono uho takitaha 'o 'oua 'e fa'a faikehekehe, pea ko e matchmatch ko iaa 'oku fa'a pule'i ia 'e he social expected behaviours in particular social occasions 'a e majority in society. Pea 'oku faingofua (kae faingata'a he taimi 'e ni'ihi) leva ai 'a e social interactions ke mahino ki he taha kotoa 'o e society 'a e fakafotunga kitu'a 'e he form 'a ha tokotaha 'a e uho 'oku 'i loto 'iate ia. He ka 'ikai, 'oku fa'a fepakipaki pea ta'emahino 'a e social interactions 'o hoko ai 'a e ta'efemahino'aki mo ta'emaau fakasoosiale.

 

Sipinga, ko e faka'apa'apa (uho) 'i ha putu (social occasion) 'oku fai'aki ia 'a e ta'ovala, 'ave tokonaki, tapu, hala, feitu'ui, etc., (kili/fakafotunga/forms). To'o mai pe 'a e ta'ovalaa - ka ke tui 'i ha putu (social occasion) ha fu'u paatetele (form) pea mau lave'i ai 'oku ke tu'a (faka'apa'apa/essence/uho) ki he putu ko iaa, pea ka 'oku ke ta'ovala si'isi'i pee (form) pea taa 'oku si'i pe ha'o felaave'i mo e putu ko iaa ka 'oku ke kei faka'apa'apa ki ai, ka 'okapau te ke teunga hina (form) ai mo lookeha pea taa 'oku ke fahu koe he putuu (kae kei faka'apa'apa pe). Ka 'okapau 'oku ke tu'a ki he putuu ka ke teungahina ai mo lookeha 'e ki'i konifiusi ai e kakaii (social interaction) he 'oku 'ikai match 'a ho'o essence pea mo e form 'oku totonu ke ke 'aii. Ka 'okapau te ke lue ta'eta'ovala (anti-form) holo pe 'i ha putu pea 'e ala faka'uhinga'i ia 'e he social interaction 'oku 'ikai te ke faka'apa'apa koe ki ha taha 'i he putu ko iaa neongo ai ho'o pehee 'oku faka'apa'apa pe ho'o uhoo 'i loto. 'Ange'ange pe ia 'i he toe konifiusi 'a e social interactions 'i ha totonu ke ke paatetele ka ke ta'ovala si'i pee, etc. Ko ia ai, 'oku 'ikai fu'u tau'ataina 'a e individuals ke ne 'ai pe ha me'a (forms) te ne fie 'ai 'i ha social occasion, he 'oku felaalaave'i 'etau nofoo 'o 'i ai ha ngaahi fakafotunga (forms) pau ke tau femahino'aki ai ko e fakafotunga ia 'o e ngaahi uho'i mo'ui 'oku tau femahino'aki faaitaha aii.

 

'Oku ou lave'i pe 'oku fakatou ala dynamic looua pe 'a e ngaahi uhoo mo honau ngaahi kilii/forms 'i he tatafe 'o e taimii 'o 'ikai static 'o hangee ko ia kuo lave ki ai 'a jh mo tkh, ka ko e sitepu atu ia kimui kiate au, kehe ke tau lava 'o 'uluaki fokotu'u aa 'etau ngaahi essence faka-Tongaa, tali mo hano ngaahi forms ka tau toki dynamic mei ai. 'E lelei ange nai ke tau tali tahataha pehe'i 'a e ngaahi fehu'ii 'o kamata mei he what mo tau toki 'unu atu ai, 'i ha'atau feinga ke tali fakataha 'a e what, which, when, who and for whom 'i he taimi pe taha.

 

'O hangee ko ho'o fehu'ii sikei pe 'oku 'i ai ha'ana felaave'i 'a e uhoo mo e kilii, 'io (kiate au ia), he 'oku na fefakakoloa'aki, 'o toki fakafotunga 'e he kilii 'a e uhoo 'i he anga maheni 'oku 'amanaki mo tali 'e he society ke nau femahino'aki ai 'i ha social interaction 'o ha social occasion. 'Oku incarnate nai 'e he kilii/form 'a e uhoo/essence, 'o matu'ai mahu'inga 'a e taha ko ee ki he taha ko ee. 

 

Na'a lelei sikei ke ke toe 'eke'eke atu pe ki he ngaahi view ko ee he 'oku kehekehe pe mo 'enau fakamatala ia 'anautolu ki he felaave'i 'a e ongo me'a na. 'Ofa atu aipe ki vao na pea malo aipe ki he kau ta'ahine Simanaa e misinale lahi.

--
fakapulia

[penisimani mone]

Sami:

Koe faa'ii me'a ko'ena 'i 'Olunga 'oku ma'u ia 'ehe Fonua kotoa pe,, Ka koe'uhi kuo 'omai ia 'ehe Kakai Tonga ke hoko koe "tefito'i-mo'oni" koe lau 'a Kuini Salote...  Koe talanoa fakamotusi'ii ia,  katau lau kotautolu pe 'oku tau ma'u ..

----------------

Malo Sami, hangee ko 'eku lave atu kimu'aa, ko e uhoo 'oku fa'a overlap holo ai e ngaahi fonuaa ia 'o fa'a faitatau e ni'ihi 'o e fonua ko ee mo e fonua ko ee, ka 'e toki kehekehe pee 'a e fakakili/fakaform 'e he fonua takitaha 'enau uho faitatau ko iaa.

 

Ko e faa'i me'a neu fokotu'u atuu (faka'apa'apa, tauhi vaa, mamahi'ime'a, lototoo) ko e folofola tonu ia 'a Kuini Salote Tupou III 'i he'ene huufi 'a e Kolisi Sia'atoutaii he 1948, pea 'oku hikitohi ia 'i he'etau Tohi Fanongonongo. Ko ia 'oku 'ikai ko ha toki 'omai ia 'e he kakai Tongaa ke hoko ko e tefito'i-mo'oni ko e lau 'a Kuini Salote, pe ko ha talanoa fakamotusi'i ia 'o hangee ko ho'o lavee, ka ko ha ngaahi me'a eni ne matu'aki fakakaukau'i 'e ha Kuini 'ofeina ma'a hono kakai.

 

'Oku ou lau foki mo ho'o feinga ke toki fatu ha'atau essence/uho mei he 'Otua mo Tonga ko Hoku Tofi'aa, kau fifili pee pe ko e haa hono 'uhinga 'oku 'ikai ai te ke fiemaalie aa ki he 4 kuo 'osi ma'uu. 'E ngali looloa ha'atau feinga pehee mo e Talanoaa ke toe kumi ke fokotu'u 'etau uho/essence 'o e faka-Tongaa, feefee ke tau tali aa ko e 4 ko eni kuo fokotu'u 'e he Ta'ahine Kuinii ko e uho ia 'o e faka-Tongaa ka tau kamata aa ai ka tau hiki atu. Feefee ia? Te ke/mou loto ki ai?

Na'a ke taukave foki:

1. Koe Faka'apa'apa na'e fai pe ia 'ihe Nofo "Fakafamili" 'o ';ikai koe nofo 'ae Fonua. ( mou talanga mai he 'emahino lelei ai e ngaohi kovia 'ehe Hou'eiki 'ae laauvale ).

'Oku lahi 'a e ngaahi faka'apa'apaa 'i he faka-Tongaa, kau ai 'a e faka'apa'apa 'a e Tongaa ki he pekiaa, ko ia na'e 'ikai lava ai 'a Finau 'Ulukalala 'o huu mo e Tautahii ki he fa'itoka 'i Kolovaii, ka nau faka'ai'ai ai 'a e misinale hinga ko Vesonii ke ne tutu 'a e mala'ee ke hola ki tu'a 'a e kau hihifoo 'o toki lava ai honau fakapoongii. Ko fee ai 'a e fai pee 'a e faka'apa'apaa 'i he nofo fakafamilii 'o 'ikai ko e nofo 'a e fonuaa 'o hangee ko ho'o taukavee? 'Oku fa'u'aki e fonuaa 'aki 'a e ngaahi famili, pea anga feefee ai ha fai pe 'a e faka'apa'apaa ia 'i he ngaahi familii ta'ekau ai 'a e fonua 'oku nau fa'uu? Kapau ko e ta'ovalaa ko e form faka'apa'apa ia ki he kakai kehee, me'anii 'oku 'ikai pe ta'ovala 'a e hou'eikii ia mo e tu'ii 'i ha taimii?

 

'E looloa kau fou tahataha 'i ho'o ngaahi poinii, kau fakanounou pe ki he fika 4:

4.Loto-too.[ fakamalohi'i].. Koe 'uhi he na'a nau 'ilifia, na'a tamate'i kinautolu pe to'
o honau 'api pe fakamalohia 'enau koloa , pe 'e ngaohikovia kinautolu.......

 

Na'e pehee 'e Sisu - "A e tamaio'eiki lelei mo lototoo...", pea 'oku 'ikai ko e lototoo nai ko e fakamalohi'i ka ko e feilaulau'i kita koe'uhi ko e lelei 'a ha taha kehe. Na'e pani 'e Falekaaono e lolo taakai 'a Tuku'ahoo hei'ilo na'a fakapoongi ia 'e 'Ulukalala mo Tupouniua kae hao 'a Tuku'aho, ko e fakamaalohi'i ia pe ilifia? Na'a ne tauhi kia Tuku'aho mo 'ilo'i 'a e teu fakapoongi 'o Tuku'ahoo ka na'e 'ikai te ne lava 'o lea he na'a ne kainga foki mo 'Ulukalala. Na'e lototoo mo Lufe 'o foaki 'a e vaeua hono sinoo ke fakakakato'aki 'a Tu'i Tonga Tatafu-'eiki-mei-mu'a, kehe ke 'oua na'a 'i ai hano tu'i 'e telio konga, ko e fakamalohi'i ia pe ilifia? Na'e hoko kotoa 'a e 'uu lototoo ia ko enii 'i Tonga 'oku te'eki tu'uta mai e kau misinalee ia mo e Kosipelii. Ko ia ko ho'o ngaahi taukave ke fakafepaki'i 'a e faa'i kavei koula 'o e faka-Tongaa 'oku vaivai, nai kiate au, ke nau faka'ikai'i na'e 'ikai pea 'oku 'ikai ha uho/essence faka'apa'apa pe lototoo pehee 'o e faka-Tongaa, pe poupou'i na'e tupu kotoa 'a e faa'i kavei koulaa mei he Frautian fear.

[penisimani mone]

On Sun, Oct 19, 2008 at 9:15 PM, Tevita Havea <tkh...@ptc.ac.fj> wrote:

Ko e kili ko 'ene kili pe, mo kili, pea faifai pe pea liliu Uho!  Ko e
natula ia 'o e 'akau mo 'ene tupu, pea na'a 'oku pehe pe mo e kili kili pe
ha me'a,pea liliu Uho, he fakalakalaka 'o e to'onga mo e 'ulungaanga
fakafonua 'o e Tonga.  Ko ia, ko e uho, ko e kili motu'a pe!  Pea ko e kili
fo'ou, ko e uho ia 'o e kaha'u, tkh

------------
Malie Tevita, pea ko e motolo lelei ena e natula 'o e 'akauu mo 'ene tupuu 'o ka hoa maalie mo e faka-Tongaa. Ka 'e ki'i huu 'efi'efi ia ki he'eku view, he 'oku kei tu'u pe 'a e uho motu'a ko e faka'apa'apa 'o e lotoo mei 'anefee kae feliuliuaki hono kilii/form ta'ovalaa he ngaahi kuongaa 'o tau lolotonga ta'ovala siaina eni, pea 'oku faingata'a ke vave ni mai ha liliu 'a e faka'apa'apa (uho motu'a) ko iaa ko e ta'ovala (uho fo'ou eni ka na'e kili motu'a), he ko e uho faka'apa'apa ko ee ne tanupou'aki 'a mamanii 'oku kei faka'apa'apa pe ia he 'aho ni, pea hangee 'oku ke fakamatala koe ki he natula feliuliuaki 'a e kilii/forms ke kau ai mo e uhoo.

 

'Oku ki'i faingata'a ho'o fakamatalaa ko ho'o kei ngaue'aki 'a e uhoo mo e kilii kae 'ikai te ke fai mo fakahoa ho'o dynamic ki ha practical situation faka-Tonga ke tau mamata ki ai pe 'e ala ngaue ai pe 'e ki'i mano'o ho'o motoloo.

 

Malo e lotu mai tii, he 'oku ou taka manavahee mo ilifia heni.
--
fakapulia

[penisimani mone]

skfaupula:

" fefe taimi 'oku hu mai ai e lotu 'o kau hono faka'ulungaanga'i kitautolu Tonga?"

------------

Tanaki atu pe Veni ki he fokotu'u fakakaukau atu 'a Loke ki ha huu mai 'a e lotuu 'o faka'ulungaanga'i kitautolu Tongaa, ke tau manatu'i ko e fa'a huu mai 'a e Kosipeli 'o e Tohi Tapuu kuo 'osi huu kili/forms faka-Siu mai ia 'o 'ikai fa'a pure essence. 'E haa, te tau demythiolozise ki ha essence faka-TOnga pee mei he Folofolaa? pea 'oku tau 'ilo kotoa pe 'oku ta'emalava ia.

[samipami]

 Fakapulia: 

> 'Oku ou lau foki mo ho'o feinga ke toki fatu ha'atau essence/uho mei he
> 'Otua mo Tonga ko Hoku Tofi'aa, kau fifili pee pe ko e haa hono 'uhinga 'oku
> 'ikai ai te ke fiemaalie aa ki he 4 kuo 'osi ma'uu.  

------------------------------------------------------------
Faifekau malo e Tokoni mo hono faka'ata'taa mai e fifili moe fakakaukau tu'a ni.
Fakamolemole pe , koe taukave 'oku ou fai koe taukave ma'a mautolu ko'eni "nofo-muli" pea toe mali muli". 

'Ihe 4'konga 'a KuniSalote 'oku faikehekehe pe ia moe Kaveinag Folau ( Otua mo Tonga Kohoku Tofi'a )
'ihe lea'aki, pea mo 'uhinga'i ,, ( kataki pe Fakapulia koe lau pe ia 'a'aku ) 'o fakakatatau moe anga 'oe Nofo 'i muli ni ,, kapau e ngaue'aki 'ae ongo me'a ni..

Oku 'iai e lao 'oe Fonua ni,'o fekau 'aki moe " Equal Opportunity, Harrasment & Discrimantion Law. 'oku ne pukepuke 'ae nofo fakamatakali heni (Multicultural ) koe 'uhi ke 'oua na'a faifaiange kuo "hikisia ha matakali 'o nau pehee( physically or verbally) konautolu pe 'oku "nau-pehee".. pea 'ikai ngata ai, ka 'ihe nofo faka-famili 'oku ne akonekina 'ae ngaahi "tuifio" (mixed) 'ihe fa'unga 'oe famili ke 'oua na'a hoko ai ha "fakafaikehekehe'i (discriminate). 

Koe lao ni, 'oku ne pukepuke 'ae maau 'oe nofo fakalukufua ke 'oua na'a hake pe tou'a ha fakaaoao 'aha matakali pe 'etaha, oku meimei hoko 'ihe taimi 'oku nau "talanoa" ai pe "lea' pe "fakafekiki"( fakamatakali) ke tala ai 'ehe matakali koee 'ae sai  'o ee mo ee, 

(a) Ka 'ihe 4's konga, kapau koe 'ai ke mo'ui-'aki ( 'ae 4' konga ) kae 'o'oua e lea-'aki 'e lelei 'aupito ia,,, ka 'oku 'ikai teu fiemalie ke "pu'aki"/Lea'aki 'ehe ngutu 'eha kau nofo-muli ( hufangahefakatapu), he 'oku 'ikai ongo lelei ia kihe nofo 'i mulini... he 'oku hange ia 'oku saitaha pe 'a Tonga ia, kae kovi e matakali kehe ia. 'e sai pe ia kihe fanongo 'ae Tonga ka 'e kovi 'aupito ia kihe fanongo 'ae Matakali kehe.

(e)Koe taukave koee neu fai kihe "Kaveinga-Folau' 'ae Tonga,, ma'a atu ia, he kapau teu muli "kaoku no'o pe ia hoko konga loto,heikai sio mai ha taha ia kiai, pea kapau teu liliu-kakai muli, he'ikai pe sio mai ha taha ia ke 'ilo'ii 'eku "kaveinga 'aki e "'Otua moTonga Kohoku Tofi'a he 'oku "nofo o pe ia 'o mo'ui i Loto.

Koe kaveinga folau,, ka Hikitohi, pe e lea'aki pe kohano fa'ahinga 'ai ke fakamahino ki mamani,,, 'e lelei 'aupito ia he "oku 'ikai ongo- veiveiua ia kihe Fanongo 'a mamani..
He 'oku te fakahaa, Kokita mo'ete ki'i nga'oto'ota "Oku 'a 'ATONAI IA".


(f) Koe toenga ta'ovala moe tupenu , 'oku 'ikai  "nusinusi"  ia, Ka  'oku "haiane'ii pe ia pea henga'ii " he 'oku mahino pe ia.,

Kataki pe FakaPulia,  na'a kuote hange ko "Mosese" 'o ki'i muhumuhu kiai 'a Meliame mo 'Elone koe 'uhi ko'ene mali moe Kusa (muli).  koe faofao atu pe kae toki fai mai hano fakamaama.

sami.

[sale Finau]

Fakapulia,
Malo 'e tau lava.Malie 'a e tali mo fakatupu fifili.'Oku malie, he 'oku faingofua hono 'ilope fua 'a e ola 'o e kili 'i he uho. Ko e uho kuo pau ke fou mai he kili pea tau toki 'ilo ai.Koe uho ko loto ia-'ikai faingofua ia ke 'ilo. "e lava ke fakalelei 'a e uho ko e tala 'e kili pe forms. Hei'ilo.
'ofa atu mo e lotu.Mo'oni koe tala kia MA ke 'oleva 'a e ifi 'a e kakalu mo e toe hela 'a e kakai hono 'eke pe koeha koaa 'a e me'a 'oku ifi.
 
sale'

---

Date: Thu, 23 Oct 2008 06:19:28 -0700
From: peni...@gmail.com

To: tasil...@googlegroups.com
Subject: [tasilisili] Re: " Faka-Tonga"