Palopalema 1 - Educational - To'utupu

[Daphne Taukolonga]

Tulou atu Tasilisili   'Oku ou lave'i ko Tasilisili ni na'e fanaui'i mai meihe fakakaukau ke talanoa'i 'a e kosipeli.  Ko hono faka-pratical 'o e kosipeli 'ihe tafa'aki kihe ako 'etau fanau oku 'uhinga ai 'eku vahevahe mo kimoutolu 'ihe tepile ni, tautefito kihe tafa'aki ko 'eni felave'i moe to'utupu.  Teu hanga 'o fakamatala'i atu 'a e ngaahi palopalema 'oku tofanga ai hotau kakai 'i Sene koe 'uhi na'a tokoni atu 'ihe tafa'aki 'oku ke fakakaungatamaki ai.   Na'e fetu'utaki mai 'a e fa'e, talamai 'e ia koe lolotonga pe 'a e kalasi 11 'ene ki'i tamasi'i 'ihe high school (year 11, 'aia 'oku tatau ia moe form 5 'i Tonga), pea nofo mai ia 'ihe uike kuo 'osi, ka 'oku fie ako kihe motor mechanic.  Koe fiema'u 'a e fa'e ni, ke talaange ha fa'ahinga course 'ihe TAFE 'e fe'unga ke hu 'ene tamasi'i 'o ako ai.     Koe tali ki ai, ke 'alu mo 'ene tama kihe TAFE ofi taha atu ki honau 'api, 'aia koe TAFE 'e teautupu 'i Sene ni 'ata'ataa pe.  'Oku mahu'inga 'ene 'alu mo 'ene tama, pe koe tamai ke 'alu mo hona foha, koe 'uhi 'oku fa'a lotosi'i 'a e fanau 'ihe taimi 'oku 'ai ai kenau 'alu kiha feitu'u fo'ou, tautefito kapau koe 'change', 'o hange koe liliu meihe high school kihe TAFE.  Fakatokanga'i ange neongo ko 'ete ki'i tamasi'i pe ta'ahine 'oku fa'a fuhu pe taungutu 'i 'api ka koe taimi lahi koe fanga ki'i tamaiki loto si'i taha ia 'ihe fehangahangai moe kakai 'ihe ngaahi potungaue 'a e pule'anga.  Koe mahu'inga ia kete kau fakataha mo 'ete tama 'i hono fakalotolahi'i pea te tu'u 'o 'alu 'o kau 'i hono alea'i kihe tafa'aki 'o e ako ke hoko atu ki ai 'o hange koe situation ko 'eni.    Na'e toe talaange foki kihe fa'e ko 'eni ke 'alu mo 'ene tama 'o 'eke 'a e course 'oku 'iloa koe Pre-Vocational pe Pre-Apprentice - Automotive koe 'uhi he'e lava 'o huu meihe course ko ia 'iha 'ane 'osi ai kihe course 'e taha koe motor mechanic certificate III, pea toki hoko ai koe tradesman (motor mechanic).  Ko 'ete hoko koe tradesman 'i 'Aositelelia 'oku malava kete fokotu'u pe 'e kita ha'ate pisinisi 'ihe tafa'aki ako 'oku te ako ai. 'Oku kau i hono ako'i 'ihe TAFE 'ae  tamasi'i ako kene lava 'o fakalele pe 'e ia 'ene pisinisi 'ihe tafa'aki ako 'oku ako ki ai.  'Oku toe ako'i foki kene lava 'o 'ilo'i 'a e industry 'oku ako ki ai moe anga hono maketi'i 'ene taukei moe 'ilo ngaue (moto mechanic skills).          malo daphne

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[mohetaulanga kupu]

Malo aupito Daphne e tokoni  moe fakataukei mei he mala'e'oe ako mei Sene Lahi,kapau teu hiki atu teu feinga atu ke ke mono au kihe TAFE ke fai ha ki'i kokohi ai. 'Ofa atu Seniale. --- On Mon, 22/6/09, Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au> wrote:

Email slow, clunky, unreliable? Switch to Yahoo!Xtra Mail, New Zealand's new email address.

[Daphne Taukolonga]

Malo Seniale 'a e fakatalanoa mai.

 

Koe tafa'aki ia ko 'eni kihe ako 'oku 'ikai koe to'utupu pe 'oku tofanga ai, 'oku tokolahi ange 'a e kakai lalahi 'oku tofanga 'ihe veiveiua pe tenau toe hoko atu 'enau ako pe 'ikai.  Koe me'a lelei hono talanoa'i ko hono 'uhinga 'oku tupulekina hono fakatokanga'i ange 'ehe kakai lalahi 'a e mahu'inga ke toe hoko atu 'enau ako, tautefito kiate kinatolu 'oku nofo muli, tatau pe 'i 'Aositelelia, Nu'usila mo 'Amelika.  

 

Koe tokolahi taha foki 'o e kakai 'i hotau community neongo 'oku hangehangee 'oku nau teke 'a e fanau kihe ako ka 'oku 'ikai kenau tui kinautolu kihe lelei 'o e ako kihe 'enau fanau.  'Oku ou osi fetaulaki moe fanau 'oku nau fie ako kae 'ikai poupoui'i kinautolu 'ehe matu'a pea fu'u mata'a'a pe 'a e 'ikai ke tui 'a e matu'a ko ia kihe lelei 'o e ako.   'Oku 'iai moe matu'a tokolahi 'oku nau faka'amu ke ngaue 'enau fanau ke ma'u mai ha pa'anga ke fua 'aki 'a e ngaahi kaveinga fakasiasi, ka 'ihe taimi tatau 'ikai kenau loto kinautolu ke toe hoko atu 'a e ako 'enau fanau.    

 

malo

daphne

---

From: mohetaulanga kupu <senia...@yahoo.co.nz>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Monday, 22 June, 2009 2:14:11 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 1 - Educational - To'utupu

Malo aupito Daphne e tokoni  moe fakataukei mei he mala'e'oe ako mei Sene Lahi,kapau teu hiki atu teu feinga atu ke ke mono au kihe TAFE ke fai ha ki'i kokohi ai. 'Ofa atu Seniale. --- On Mon, 22/6/09, Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au> wrote:

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au> Subject: [tasilisili] Palopalema 1 - Educational - To'utupu To: tasil...@googlegroups.com Received: Monday, 22 June, 2009, 1:42 PM

Tulou atu Tasilisili   'Oku ou lave'i ko Tasilisili ni na'e fanaui'i mai meihe fakakaukau ke talanoa'i 'a e kosipeli.  Ko hono faka-pratical 'o e kosipeli 'ihe tafa'aki kihe ako 'etau fanau oku 'uhinga ai 'eku vahevahe mo kimoutolu 'ihe tepile ni, tautefito kihe tafa'aki ko 'eni felave'i moe to'utupu.  Teu hanga 'o fakamatala'i atu 'a e ngaahi palopalema 'oku tofanga ai hotau kakai 'i Sene koe 'uhi na'a tokoni atu 'ihe tafa'aki 'oku ke fakakaungatamaki ai.   Na'e fetu'utaki mai 'a e fa'e, talamai 'e ia koe lolotonga pe 'a e kalasi 11 'ene ki'i tamasi'i 'ihe high school (year 11, 'aia 'oku tatau ia moe form 5 'i Tonga), pea nofo mai ia 'ihe uike kuo 'osi, ka 'oku fie ako kihe motor mechanic.  Koe fiema'u 'a e fa'e ni, ke talaange ha fa'ahinga course 'ihe TAFE 'e fe'unga ke hu 'ene tamasi'i 'o ako ai.     Koe tali ki ai, ke 'alu mo 'ene tama kihe TAFE ofi taha atu ki honau 'api, 'aia koe TAFE 'e teautupu 'i Sene ni 'ata'ataa pe.  'Oku mahu'inga 'ene 'alu mo 'ene tama, pe koe tamai ke 'alu mo hona foha, koe 'uhi 'oku fa'a lotosi'i 'a e fanau 'ihe taimi 'oku 'ai ai kenau 'alu kiha feitu'u fo'ou, tautefito kapau koe 'change', 'o hange koe liliu meihe high school kihe TAFE.  Fakatokanga'i ange neongo ko 'ete ki'i tamasi'i pe ta'ahine 'oku fa'a fuhu pe taungutu 'i 'api ka koe taimi lahi koe fanga ki'i tamaiki loto si'i taha ia 'ihe fehangahangai moe kakai 'ihe ngaahi potungaue 'a e pule'anga.  Koe mahu'inga ia kete kau fakataha mo 'ete tama 'i hono fakalotolahi'i pea te tu'u 'o 'alu 'o kau 'i hono alea'i kihe tafa'aki 'o e ako ke hoko atu ki ai 'o hange koe situation ko 'eni.

Na'e toe talaange foki kihe fa'e ko 'eni ke 'alu mo 'ene tama 'o 'eke 'a e course 'oku 'iloa koe Pre-Vocational pe Pre-Apprentice - Automotive koe 'uhi he'e lava 'o huu meihe course ko ia 'iha 'ane 'osi ai kihe course 'e taha koe motor mechanic certificate III, pea toki hoko ai koe tradesman (motor mechanic)..  Ko 'ete hoko koe tradesman 'i 'Aositelelia 'oku malava kete fokotu'u pe 'e kita ha'ate pisinisi 'ihe tafa'aki ako 'oku te ako ai. 'Oku kau i hono ako'i 'ihe TAFE 'ae  tamasi'i ako kene lava 'o fakalele pe 'e ia 'ene pisinisi 'ihe tafa'aki ako 'oku ako ki ai.  'Oku toe ako'i foki kene lava 'o 'ilo'i 'a e industry 'oku ako ki ai moe anga hono maketi'i 'ene taukei moe 'ilo ngaue (moto mechanic skills).          malo daphne Access Yahoo!7 Mail on your mobile.. Anytime. Anywhere. Show me how.

Email slow, clunky, unreliable? Switch to Yahoo!Xtra Mail, New Zealand's new email address.

[tino tahitu'a]

Ko e fanau 'oku nau feinga pehee..Oku fo'i pe matu'a ia hono teke kinautolu ke nau oo 'o ako ke lava lelei 'a e Form 5 pea form 6 pea form 7 pea toki hokohoko atu he 'oku mahu'inga pe ke fai 'a e ngaahi me'a kotoa pe ko ia..

 

Ka 'oku fu'u fie fa'iteliha pe fanau ia...Oku nau loto pe kinautolu ia ke fai ee ma'a kinautolu ka kapau Daphne te ke hanga 'o fakatotolo'i e fanga ki'i fanau pehee ni te nau kei palopalema pe kinautolu he feitu'u 'oku nau loto ki ai. Pea kapau he 'ikai ke si'isi'i ko e palopalema lahi mo'oni.

 

Na'e 'ai ke u  ha'u ki Fiji na'e a'u ange pe ha motu'a mei homau kolo mei Te'ekiu 'o talamai 'oku ne fiema'u ke fakahu 'a 'ene ki'i ta'ahine ki he Community ke ako Computer...Na'a ku talaange na'e sivi...pea na'e talamai 'e ia 'ikai...

Pea u talaange ki ai ko 'ene form fiha 'eni pea ne talamai 'e ia Form5 pea na'e 'alu 'ene ki'i ta'ahine 'a'ana ki Nu'usila pea 'oku fie hu ia 'o ako Computer..Na'a ku fakamatala leva ki he tokotaha ni ko e lesoni ia 'oku mamafa he 'oku ngaue'aki 'a e Logic Fakafika...pe na'e fika 'a 'ene ta'ahine pea talamai 'e he motu'a ia 'ikai..

Na'a ma fetakai mo e motu'a ka na'e vivili pe motu'a ia ke hu 'a 'ene ta'ahine..Na'a ku ha'u leva ki he Community 'o hu ki he Tokoni Talekita ako ai 'e taha ko Liuaki ko e fefine pe te'eki mali..

Na'a ma talanoa ai pea na'e loto 'a e Tokoni Talekita ni ke toe foki 'a e ta'ahine ki he Kolisi..Na'a ku vili ta'e'unua pe he na'e pau pe ke 'i ai homau le'o..Ikai ke ngata ko e kau faiako pe kimautolu pea ko kimautolu e kau IT oku mau tokanga'i fakalukufua 'a e Potungaue ako 'a TOnga...

 

Oku fefeka mai 'a e poini 'a e Talekita ka na'e lahi 'a 'eku 'ita he motu'a he ta'emahino..pea u pehee ange ki he Talekita ko 'eni...Sio heni..oku fakahela 'a e fakavilivili 'a e motu'a...ka oku ou tui ki he hanga pe 'e he tokotaha ako 'o tuli pe ia mei he 'apiako ko e 'ikai ke lava 'o ne fai 'a e ngaahi theory 'o loki ako koloa pe ke ne fai mo totongi mai 'e ia 'a e akoo...

 

Na'a ku 'alu leva au ki 'api..aho pe taha kuo toe a'u mai 'a e motu'a ta ko ee na'e fekau ke hu pea fekau 'e he Coordinator ia pe ko e fe 'a 'ene tohi fakamo'oni akoo...

Na'a ku toe ha'u ki he Community pea u pehee ange ki he Coordinator..ka 'oku 'i ai ha me'a te ke manatu'i ai au pea ke fakahu e ki'i ta'ahine ni....

Kuo u email atu ki he si'isi'i 'iate au 'oku ta'u ua ia he Diploma he Computer 'i Community pea u pehee atu...Oku ha e ki'i ta'ahine..Talamai 'e hoku ki'i tokoua oku fai e kalasi ia 'oku tangutungutu pe ia 'i tu'a.......

Me'a fakaoli eee...

Daphne toe ki'i fakatokanga'i angee...Oku 'omai pe 'e he 'Otua 'a e malohi mo e fakapotopoto ke fai'aki 'a 'ene ngaue...Oku ou sio kiate koe 'oku ke feinga koe ke kapui e me'a kotoa pe mo 'ofa ki he kakai kotoa...

Oku 'omai pe 'e he 'OTUA 'A E MALOHI MO E FAKAPOTOPOTO..........

 

malo

[Daphne Taukolonga]

Na'e fetu'utaki mai 'a e tamai ko hono foha na'e nofo mai meihe kalasi 12, 'ikai pe ke toe fie huu 'a e tamasi'i ia 'o ako.  Na'ane talaange 'e ia kihe tamai moe fa'e 'oku' ikai pe ke toe fie ako ia, fie 'alu ia 'o ngaue 'ihe construction, ngaue sima.  

 

Na'e lotomamahi 'aupito 'a e ongo matu'a pea na'ana 'osi talanoa moe faiako felave'i moe palopalema ko 'eni.  Na'ana fetu'utaki mai peau talaange 'oku 'ikai keu tui au koha palopalema 'a e fie ngaue hona foha 'ihe construction.  Na'ana talamai 'oku na loto pe kinaua ke 'alu 'ena tamasi'i 'o ako 'ihe building 'ihe TAFE.  Na'aku talaange kapau ko haku foha 'o 'oku teu poupoui'i 'e au ke 'alu aa 'o ngaue, tautefito kapau ko hoku foha 'oku hange ko hona foha 'o fakakina mo houtamaki hono taa 'a e fanau 'a e kakai 'ihe high school na'e ako ai.  Na'aku toe talaange foki, ke 'oua tena ofo 'iha va'inga noa'ia holo pe hona foha 'ihe TAFE pea 'e iku ai hano tuli mei ai.   Kuo 'osi lava hona fatongia pea kapau 'oku vili ta'e'unua pehee hona foha, 'e saiange aa ke 'alu 'o ngaue ha'ane toe fakahoko ha kovi 'oku pango ange.  'E toki ako 'a e foha ko 'eni 'i ha'ane ngaue pe'e teke'i ia ke toe huu 'o ako pe ko 'ene tali pe 'e ia ke ngaue construction pe 'o a'u kihe 'ene 'alu ki taanekinanga.

 

malo

daphne  

 

---

[Daphne Taukolonga]

Malo Tino 'a e fakatalanoa mai 'ihe tepile ni. 

 

'Oku ou tui 'oku lahi 'a e kau memipa 'oku 'iai mo 'enau lau 'akinautolu. 

'Oku tangi 'a hoku loto he 'oku mahino kiate au 'a e lahi ange 'a e ngaahi options 'i muli ni 'i Tonga.  

 

Kaikehe, 'oku mahu'inga 'aupito ke talanoa lelei 'a e matu'a moe fanau, kae tautefito kihe situation ko 'eni 'oku ke talanoa mai ai Tino.  Ko 'eku tui kapau na'e 'eke kihe ki'i ta'ahine ko 'ena pe na'e fie ako kihe computer, 'e kehe 'ene tali meihe 'ene tamai.   Mahalo 'e opposite 'aupito 'ena fakakaukau.

 

 'Oku mahu'inga 'etau ngaahi personal values, kapau ko kita 'oku te tui 'oku totonu ke talanoa 'a e matu'a moe fanau ke femahino'aki, pea koe me'a pe ia tete malanga'i 'i falelotu moe ngaahi ako 'anga.  Kapau ko kita 'oku te tui kita 'oku totonu ke 'oua na'a toe 'iai ha le'o 'o e fanau 'ihe taimi 'oku talanoa'i ai honau kaha'u 'ehe matu'a pea koe me'a pe  ia tete malanga'i.  Koe founga pe 'eni tene hanga 'o fakatupu 'a e ngaahi options ma'a 'etau fanau pea moe ngaahi matu'a, koe talanoa femahino'aki 'i 'api kimu'a pea toki fakakau atu 'a tu'a 'api.   

 

malo

daphne

---

From: tino tahitu'a <tino...@yahoo.com>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Monday, 22 June, 2009 3:03:30 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 1 - Educational - To'utupu

[tino tahitu'a]

Daphne tui mai kiate au..te ke sio koe ki he 'u palopalema lahi mo'oni pea kapau ko ha pole ia 'a e SNM ke ngaue ki ai..o hange ko ho'o 'u lave ki mu'a 'o pehee 'oku 'ikai ko e kakai kuo mahino 'oku poto 'oku fie ngaue ki ai a e SNM..ko 'ena kuo ke 'ave 'a e ILETS ki Tonga..kuo u fakatokanga'i he ngaahi ta ai ko e kau leka ako 'oku ou 'ilo na'a nau 'iate kimautolu pea mahalo kuo nau feinga ki muli..oku ou tui ko e kau pau'u peheee..ka ko kinautolu 'oku nau li'ekina...'e lau pe fa'ahinga ko ee 'oku houtamaiki pe fa'a fuhu pehee ko e li'ekina...he 'oku 'i ai pe hono 'uhinga..ko e me'a kovi kotoa pe 'oku 'i ai hono 'uhinga...ka ko e taimi ko ia te ne liliu 'a e me'a kovi ko ia 'o hange ha fu'u 'akau kuo motuhi hano va'a pea 'e toki ta huli pe ia 'iate ia...ka e 'oua 'e ngalo honau 'ulungaanga 'o hange ko ia ko e lauu..every cloud have a silver lining.......

 

malo toki hoko atu ka u 'alu ako ha'aku me'a ki he sivi faka'osi......

 

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Monday, June 22, 2009 5:12:13 PM
Subject: [tasilisili] Palopalema 2 - Educational - To'utupu

[Daphne Taukolonga]

'Ihe kamata'anga 'o e ta'uni na'e fetu'utaki mai 'a e tamai felave'i mo hono foha.  Na'ane talamai ko hono foha na'e  apply kihe course 'ihe TAFE, 'aia foki kuo 'osi sivi hu kihe university (HSC), kuone lava'i 'a e kalasi 12. 

 

Koe 'uhinga 'a e fetu'utaki mai 'a e tamai na'e 'ikai ke tali hono foha 'ehe TAFE, koe 'uhi na'e apply tomui.  Ko 'ene kole pe'e lava ke fai ha tokoni ange ke ma'u ha place 'ene tamasi'i 'ihe course na'e 'apply' ki ai pea 'ikai ke tali.  Na'e lava leva 'o ma'u 'a e place hono foha, ka na'e 'osi pe 'a e mahina 'e ua kuo foki 'a e foha 'o talaange ki he tamai, he'ikai toe ha'u ia 'o ako ko hono 'uhinga na'e 'osi apply kihe Defence 'a 'Aositelelia pea 'e nofo pe 'i 'api 'o fakaongoongo ai kihe Defence.. 

 

'Ihe uike 'e ua kuohili na'e toe telefoni mai ai 'a e tamai 'o talamai ko hono foha kuo 'ikai toe fie hu kihe Defence, pea 'oku fie foki mai kihe TAFE pea koe kole mai ke fai ange ha fale'i ko hono 'uhinga ko hono foha 'oku loto ke liliu 'a e course na'e 'uluaki hu 'o ako ki ai kihe course kehe.  

 

Na'aku talaange kihe tamai, koe koloa pe 'oku kei fieako ho foha, kake kataki 'oua 'e fo'i, kapau 'e ako atu pe 'a e foha 'ihe koosi na'ane talaatu ke liliu ki ai pea toe fie fetongi kiha koosi 'e taha pea 'oua tene hanga 'o fakapopula'i, kae tuku pe ke fetongitongi he'e 'ohovale pe kuo hu atu 'o fe'unga tonu moe koosi 'e manako ke 'alu ai pea he'ikai toe ta'ofi 'eha taha.  Na'aku pehe ange foki kihe tamai, kapau 'oku ke lava pe 'o kataki 'ihe tu'unga fakapa'anga pea koe founga pe ia, koe tuku kiho foha ke ako kae 'oua leva kene 'ilo'i ' ae tafa'aki 'e manako ke ako ai..

 

malo

daphne

 

 

 

[tino tahitu'a]

to atu 'eni..i he taimi 'oku 'ikai ke 'i ai ha'aku fakakaukau ke fakafepaki'i 'a ho'o fokotu'utu'u ko 'eni ka e tukuange ha kii taimi ke u fakakaukau angee...

 

 

ka u sio ki he past exams ko ee na'a faifai pea ha'u ai ha ki'i konga ai he sivi 'o e 'apongipongi...

 

malo

tc

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Monday, June 22, 2009 10:11:54 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 3 - Educational - To'utupu

[Daphne Taukolonga]

Ko hono lelei pea moe kehekehe ia 'o Tonga mo 'Aositelelia,  'oku lahi ange 'a e ngaahi options ke fili ai 'a e fanau moe kakai 'o e fonua 'ihe tafa'aki kihe ako 'i muli ni 'i Tonga.  

 

Ko ia ai, neongo na'e form 4 pe 5 pe 6 pe 'a e fanau 'i Tonga, 'oku toe lelei ange kapau 'e 'omai kinautolu kenau ako 'ihe Vocational Education pe TAFE ko hono 'uhinga 'oku lahi ange ai 'a e ngaahi options.  Ko 'ete vaivai fakapa'anga pe 'a kita ka ko hono lelei 'o e TAFE (Vocational Education), 'e malava ke ako'i ai 'a e fakatupu koloa kehekehe, pea foki 'a e fanau moe knowledge & skills ko ia 'o fakatupu koloa 'i Tonga 'o malava ke export atu ki tu'apule'anga.  Koe founga pe ia 'e ma'anu ai 'a e fonua ki 'olunga.  'Oku lelei ange ketau 'uluaki fakakaukaui'i ke feinga'i 'a e export 'ihe 'ene 'alu fakataha moe ako (vocational education) koe hao'anga pe ia 'o Tonga 'ihe 'ene tu'u kihe kaha'u.

 

Koe fakangatangata 'a Tonga 'oku tupu pe ia meihe fakapa'anga'i 'o e kau faiako.  Kapau koha fonua tu'umalie 'a Tonga ke totongi 'a e kau faiako kanau hanga 'o ako'i 'a e tamasi'i moe ta'ahine kotoa pe 'o fakatatau kihe 'ene founga ako (individual learning needs) pea he'ikai leva ke 'iai ha taha ia tene leipolo'i ha taha 'ihe fanau 'i Tonga koha tamasi'i pe ta'ahine 'atamai kovi pe 'atamai tuai.  

 

'Oku 'ikai ke 'iai ha taha ia 'e 'atamai kovi, pea 'oku 'ikai ke 'iai ha taha ia 'e vale, koe founga faiako (teaching techniques) kotoa pe 'oku lelei kihe taha kae 'ikai ke 'effective' kihe taha.   

He'ikai teu tukuaki'i 'e au 'a e kau faiako, 'oku fai honau lelei taha.  He'ikai teu tukuaki'i 'a e matu'a, ko hono 'uhinga koe 'parenting' koe skills, pea 'oku 'iai 'a e skills 'oku 'learn' from life experiences' pea 'oku 'iai 'a e skills 'oku develop meihe knowledge fakafaleako.   He'ikai teu tukuaki'i 'a e fanau, ko hono 'uhinga ko hoku fatongia ia 'o 'oku (community/SNM) keu kau atu 'ihe poupou ki hono langa hake kinautolu kenau 'realise' pe 'aware' 'oku nau mahu'inga pea 'oku totonu kenau ngaue'i honau full-potential. 

 

malo

daphne 

 

 

[Rev. Sisitoutai Taufa]

Daphne,malo 'aupito e ngaue lahi,mo e tokoni ki he kakai mo 'enau ngaahi
fiema'u vivili, faka'amu ange pe ke kei foaki atu 'e he 'Eiki ha kelesi
mo ha ivi fe'unga ma'au koe'uhi ko e fatongia mahu'inga 'oku ke fai
ma'a e kakai, 'ofa lahi atu Sisi T.

> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how

> <http://au.rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.
> >

[Daphne Taukolonga]

'Ihe lolotonga 'eku ha'u 'ihe lelue 'ihe pongipongi ni kihe ngaue, kuo telefoni mai 'a e fa'e.  Na'e fakamatala mai ko 'ene tama na'e toki hu pe 'ihe ta'uni kihe kolosi (high school), koe tu'o 4 hake pe 'eni 'ihe ta'uni hono suspended pea na'e toki suspend mai 'aneafi kihe 'aho 'e 4. 

 

Na'aku faka'eke'eke atu 'a e 'uhinga hono tuli fakamuimui mai ko 'eni.  Koe fakamatala 'oku lava 'o mahino mai koe natula tatau pe 'a e ngaahi situations kehekehe ko 'eni na'e 'uhinga ai hono suspended.   Kuo volu 'a e ki'i tamasi'i hono taa 'ehe ongo matu'a.  Koe fa'e 'oku ngaue 'o tauhi 'a e fanau moe famili, pea koe tu'o ua hake pe 'ihe ta'u ni hono 'ave 'o assess 'ehe psychologist pea talamai 'oku 'ikai ke 'iai hano palopalema faka'atamai.   Ko 'ene 'ita pe 'a'ana hono fakamatalili'i 'ehe fanga ki'i tamaiki fefine 'ihe ako kuo ne hanga 'o 'aka 'a e kapa veve, pe ko 'ene hanga 'o 'aka 'a e matapa 'oe faleako, pea kuo kamata 'eni kene kapekape'i 'a e faiako.   Na'e 'ihe special class 'ihe ta'u 'e 3 kuo hiliange 'ihe primary school, ko hono 'uhinga na'e tuai 'ene learning (reading and writing).  Na'e lelei pe 'ene ako 'a'ana pea 'ulungaanga lelei, koe ta'uni kuo kehe 'a e ngaahi 'ulungaanga 'oku 'asi mai.

 

'Oku fiema'u (need) ke 'iai ha community pe social worker, kene hanga 'o taukapo'i 'a e fo'i case ko 'eni ma'ae ki'i tamasi'i kihe education department (officials) koe 'uhi 'oku' iai 'a e ngaahi missing information.  Koe ongo matu'a 'oku 'ikai kena lava 'a e fetu'utaki pea 'oku toe fiema'u ke fai ha talanoa mo kinaua kiha founga 'e malava ke tokoni'i 'aki 'a e ki'i tamasi'i ke prevent 'aki meihe 'ene 'alu maamalie ki pilisone.

 

Na'aku talaange kihe fa'e 'ihe telefoni, toutou punou 'o lotu pea kau fakataha hono kole kihe 'Otua ke fakafaingamalie'i hano 'establish' ha tutoring centre 'o e Sioeli Nau Mission 'i Sene ni koe 'uhi ke 'omai 'ene ki'i tamasi'i ke develop mei ai, 'oku 'iai 'a e taimi lahi, koe Tonga pe tene 'ofa mo mahino'i  'a e Tonga. 

 

malo

daphne    

 

 

 

 

    

 

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[Daphne Taukolonga]

Sisitoutaki, malo 'a e ma'u koloa, moe fakalotolahi. 

 

ofa lahi atu

daphne

---

From: Rev. Sisitoutai Taufa <ngal...@optusnet.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 23 June, 2009 9:54:52 AM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 3 - Educational - To'utupu

Daphne,malo 'aupito e ngaue lahi,mo e tokoni ki he kakai mo 'enau ngaahi
fiema'u vivili, faka'amu ange pe ke kei foaki atu 'e he 'Eiki ha kelesi
mo ha ivi fe'unga  ma'au koe'uhi ko e fatongia mahu'inga 'oku ke fai
ma'a e kakai, 'ofa lahi atu Sisi T.

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[Daphne Taukolonga]

'Ihe konga kimui  'o e ta'u kuo 'osi, na'e fetu'utaki mai 'a e husepaniti ko hono ta'u 49.  Na'ane fakamatala mai ko ia na'e ngaue langa (building industry) 'i NZ mo 'Aositelelia ni 'ihe ta'u 'e 20tupu.  Fakatatau kihe 'ene fakamatala kuone 'osi lava 'a e ngaue faka-practical kotoa pe 'ihe building.  Kuone 'osi lava 'o langa 'a e ngaahi fale ka na'ane ngaue 'aki 'a e licence 'a e siana 'Itali na'e ngaue ki ai.  Na'ane fakatokanga'i hake kuo lahi hono kaaka'i ia 'ehe 'Itali, pea fe'unga ia mo 'ene fanongo 'ihe polokalama letio 'a e SNM 'i hono fakalotolahi'i 'atu hotau kakai, hange koe fa'ahinga tatau moe situation ' ae tokotaha ni kenau huu 'o ako kema'u ha'anau laiseni.   Na'ane fakamatala mai foki 'oku kei iiki 'ene ki'i fanau pea koe taimi na'e telefoni mai ai kuo nofo mai meihe ngaue ko 'ene 'ita 'ihe 'Itali.  Ko hono palopalema koe 'ikai ke 'iai ha'ane laiseni koe 'uhi 'oku lahi 'a e ngaahi ngaue langa na'e tu'uaki mai kihe fa'ahinag pe 'oku 'iai 'enau laiseni (building license).

 

Na'aku 'eke ange pe 'oku loto hono mali ke ako, na'a ne talamai ko hono mali 'oku poupou lahi taha ange ki ai ke huu 'o ako ke ma'u ha'ane laiseni.  Na'aku talaange ke 'alu 'o 'omai hono mali kemau talanoa.  Na'aku lea ange ki hono mali kene 'ilo'i ka hu hono husepaniti 'o ako koe kalusefai lahi 'ena mo'ui 'ihe taimi 'e ako ai.  'E kau atu ai 'a e si'isi'i hona taimi fakataha, ko hono 'uhinga kuopau ke tukutaha 'a e fakama'unga 'a e husepaniti kihe 'ene ako.  'Oku kanoni mai 'aki 'a e 'ikai ke confident 'a e husepaniti 'ihe 'ene English.  Ko ia ai, 'e liunga ua 'a e study-load 'a e husepaniti, ko 'ene feinga ke lahi 'ene knowledge mei faleako, 'ihe taimi tatau 'oku toe kehe atu moe palopalema 'e ha'u fakataha koe 'uhi koe 'ikai ke confident 'ihe 'ene English.

 

Koe husepaniti kuopau ke ako 'ihe koosi 'oku 'iloa koe Certificate IV 'ihe  Building 'ihe TAFE ke ma'u 'ene building license.  'Oku fe'unga moe ta'u 'e 2, ako full-time, 'aia 'oku 'ikai toe si'i hifo 'ihe houa 'e 20 'ene attend 'i faleako, tukukehe 'a e taimi kuopau ke tanaki atu kihe 'ene ngaahi 'assignments.  

 

Ko 'eku talanoa atu ko 'eni, na'e ha'u 'a e husepaniti ko 'eni 'aneafi mo 'ene 'u assignments fika ua 'o e ngaahi lesoni kotoa 'oku ako ki ai keu hanga 'o 'check' (proofread).  Ko 'ene talamai 'oku faingata'a'ia 'ihe ngaahi 'uhinga kehekehe, ka 'ihe taimi tatau 'oku lotolahi 'aupito 'aupito ko hono 'uhinga 'oku tui kapau 'e kataki lahi mo sio looloa kuopau kene lava'i 'a e ako 'oku ako ki ai, pea 'e ma'u mo 'ene laiseni, pea he'ikai leva ke toe faingata'a'ia fakapa'anga pea tene lava ke fua 'a e ako 'ene fanau 'ihe kaha'u, mo fakatau hanau fale. 

 

Koe kakai peheni, ko 'etau poupou lahi kiate kinautolu ko 'etau fakalotolahi 'ihe taimi kotoa, pea kau ai pe mo 'ete fakalotolahi atu kia kinautolu ke 'oua 'e tolotoloi 'enau 'review' 'a e ngaahi notes.  'Oku ou fakatokanga'i foki kuo lahi ange 'a e fa'ahinga kuo 'osi 'iai 'a e fanau na'e ako pe 'i Tonga, pea na'anau nofo meihe ako 'ihe ngaahi ta'u lahi 'aupito kuo nau 'osi foki kihe ako, fa'ahinga tokolahi 'oku ako part-time. 

 

 'E tokoni lahi 'aupito kapau 'e 'iai ha tutoring centre ma'ae kakai lalahi (adults) 'o Tonga moe Pasifiki 'i Sene ni.

 

 

 

ofa atu

daphne

 

       

 

[Daphne Taukolonga]

Na'e toki 'osi mai 'ihe ta'u ni 'a e ako 'a e tangata Tonga 'o graduate 'ihe Master Degree 'ihe Electrical Engineering meihe University.  Ko 'ene fakamatala 'oku fie hoko koe Licensed Electrician neongo koe Electrical Engineer ia. 

 

Na'aku talaange, kuopau ke ako ihe TAFE 'ihe Electrical Trade, Certificate III, he'ikai kene toe ako 'a e theory subjects (exempted), ka kuopau kene ako 'ihe practical, 'aia 'e mei fe'unga pe ia moe ta'u 'e 2 kehe 'ene toe ako'i 'a e Electrical Trade Certificate Course.  Kuopau leva ke kau mai ai mo 'ene ngaue 'ihe industry 'o 'ikai toe si'i hifo 'ihe houa 'e 1600, pea kuopau ke 'assess 'eha Licensed Electrician 'ene practical.   Ko ia ai, neongo 'ene ako 'o 'ikai toe si'i hifo 'ihe ta'u 'e 8 ki hono MA 'ihe Electrical Eng., kapau na'e te'eki ke ngaue (employed) 'ihe industry na'e ako ki ai, 'oku 'ikai ke 'iai ha founga halaloto'api 'e toe hao ai, kuopau kene ako'i 'a e practical 'o e Electrical Trade Cert III ke toki hoko koe Licensed Electrician. 

 

Koe requirement kihe Electrical Trade Certificate III koe year 10 kate toki lava 'o ako ai 'ihe TAFE.  

 

Koe course 'eni 'oku fiema'u ke ako ki ai 'a e tokotaha ko 'eni na'e ako hono MA 'ihe Electrical Engeering kae hoko koe Licensed Electrician. 

 

Mou fakatokanga'i koe Vocational Education 'oku le'o lahi 'ene lau 'a'ana 'ihe langa fakalakalaka.

 

malo

daphne 

 

[tino tahitu'a]

Lave lahi e konga ko ko 'eni ki he mahu'inga 'o e Vocational Education..Ko e konga ia 'o 'eku sivi 'anai 'oku feku'aki mo 'ene lave ki he Human Capital........

 

 

Human Capital is the knowledge and skill that people obtain from Education, on the job training, and work experience.
If we are to increase labour productivity one of the factor influences is human capital. Labour productivity is real GDP per hour labor worked. The more experience the labour force, the greater is its labour productivity.

Learning about the new work environment consumes the newly hired worker. But as time passes and experience accumulates, the worker become more productive.
Learning by doing can bring incredible increases in labour productivity. The more experienced the labour force, the greater is its labour productivity, and the other things remain the same, the greater is labour productivity.

Human capital expands over time. Today, in rich industrial countries such as Australia, almost everyone has completed a solid education and has a sophisticated appreciation of language, basic mathematics, and awareness and appreciation of the logical and scientific approach to solving problem. And an increasing proportion of the population has undertaken tertiary education and obtained a high degree of specialized knowledge and skill.
Although formal education in schools, colleges and universities is a key source of human capital, it isn’t the only one. On the job training adds even more human capital and constantly upgrades and updates the person’s skills.

 

Oku ou tui pe ko e TAFE ko hono 'uhinga ia na'e fokotu'u ai 'e Aositelelia..

Ikai ko ia Daphne? Na'e lave 'a e Textbook na'a kau ma'u e fakamatala mei ai ki Aositelelia ko e rich country in the World...'o hange ko 'ena 'oku high light'aki e Block Letters...

Ko Tonga 'oku nga'unu ki he ngaahi sipinga ako 'a e TAFE...ki'i lahilahi he taimi 'o hange ko e TIST - Tonga Institute of Science and Technology pea kau ai pea mo Fokololo pea pehee ki Monfort ko e ha hono 'uhinga..he 'oku fie tu'umalie pe mo Tonga...Ka ko e pango 'oku tau 'o'oho he me'a hala....hange ko e 'akapulu 'ete taulau atu 'i Tonga 'o hange ha finematu'a...hahahah! ko e fakatataa mahino ia...

 

Ka 'oku 'i ai ha tapuaki 'oku tau fiema'u he taimi ni..Ko e lotu pe mo e ako.....

 

toki hoko atu ka u ki'i step ki hee 'o sivi..

 

tc

 

 

 

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Tuesday, June 23, 2009 4:52:28 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 6 - Educational - Adults

[Sione Tuipulotu]

 
Daphne, Malo e ngaue mei hena mo hono tokoni'i 'etau fanau ako. Koe vakai atu pe pe temou toe lava ke fai ha toe feinga kihe ngaahi sikolasipi 'a Australia ki Tonga moe Pasifiki. 'Oku 'uhinga 'eku fakatalanoa kihe me'a ko 'eni. Kapau 'e 'alu atu ha taha mei Tonga 'osi paasi 'ene ILTS 'o ako private he TAFE hena, totongi pe 'eia 'ene ako. Kapau 'e 'osi 'ene 1st semester 'oku lava lelei, 'E 'iai nai hano faingamalie ke ma'u ha'ane sikolasipi meihe Australian aid scholarship ke faka'osi 'aki 'ene ako kae si'i malolo a uma hono famili. Pe koha fa'ahinga source pe hena 'e lava ke totongi 'aki 'ene ako. Koe vakai atu pe koe 'uhi he 'oku 'iai 'emau ki'i leka 'oku mau lolotonga feinga ke totongi 'ene ako ke kamata he ta'u fo'ou na'a 'aia ha fa'ahinga tokoni hena ke tokoni kihe 'ene totongi ako kae si'i fai pe 'ehe famili e accommodation
 
Malo
Tokelau moe Tonga

 

---

Date: Mon, 22 Jun 2009 21:52:28 -0700
From: sioelina...@yahoo.com.au

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 6 - Educational - Adults

To: tasil...@googlegroups.com

[Daphne Taukolonga]

'Oku mahu'inga ke 'ilo'i 'oku vocational education foki 'a e ngaahi programs lahi 'a e  ngaahi Universities.  Koe course kotoa 'a e ngaahi Universities, tautefito ki 'Aositelelia 'oku 'alu fakataha pe 'a e practical moe theory (vocational).  Koe ako lao, kuopau kete 'alu kita 'o practical 'ihe ngaahi houa lahi 'aupito 'i falehopo, pea 'e assess kita ai pea 'e 'ilo mei ai pe 'oku te fe'unga kihe fa'ahinga vocation ko ia.  'Oku tatau pe moe ako nurse, kuopau ke kau mai 'a e practical (vocational components), 'aia 'oku kau 'a e on-the-job moe off-the-job (vocational education) 'ihe polokalama ako fakaneesi.  'Oku tatau pe moe ako accounting, he'ikai kete ma'u mata'itohi pe kita 'ihe accounting pea lau kita koe 'qualified accoutant'.  Kuopau kete 'alu kita 'o ngaue 'ihe industry ko ia 'ihe ngaahi houa lahi pea toki lau kita koe qualifed accountant 'ihe ngaahi professional bodies kehekehe 'i 'Aositelelia ni.  'Oku tatau pe mo 'ete ako kete hoko koha social worker pe psychologist, kuopau kete practical kita 'ihe ngaahi houa lahi 'aupito 'ihe lolotonga pe 'ete ako ki hoto mata'itohi. 

 

Koe 'uhinga 'ena 'oku malava ai ke hu pe 'a kinautolu na'e ako 'ihe TAFE 'o hoko atu 'ihe university pea 'exempt' 'a e ngaahi lesoni kuo 'osi cover 'ihe ngaahi polokalama ako 'a e TAFE.   'Oku 'iai moe fa'ahinga na'e ako 'o ma'u honau ngaahi mata'itohi 'ihe universities pea nau fie hu kihe TAFE 'o fakahoko 'a e ngaahi polokalama ako ofiofi atu pe 'ihe mala'e tatau pea 'oku 'exempt' (recognition of prior learning) leva 'a e konga 'o e ngaahi lesoni meihe 'enau ako 'ihe TAFE. 

 

malo

daphne 

 

 

---

From: tino tahitu'a <tino...@yahoo.com>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Wednesday, 24 June, 2009 5:37:48 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 6 - Educational - Adults

Lave lahi e konga ko ko 'eni ki he mahu'inga 'o e Vocational Education..Ko e konga ia 'o 'eku sivi 'anai 'oku feku'aki mo 'ene lave ki he Human Capital........

 

 

Human Capital is the knowledge and skill that people obtain from Education, on the job training, and work experience.
If we are to increase labour productivity one of the factor influences is human capital. Labour productivity is real GDP per hour labor worked. The more experience the labour force, the greater is its labour productivity.

Learning about the new work environment consumes the newly hired worker. But as time passes and experience accumulates, the worker become more productive.
Learning by doing can bring incredible increases in labour productivity. The more experienced the labour force, the greater is its labour productivity, and the other things remain the same, the greater is labour productivity.

Human capital expands over time. Today, in rich industrial countries such as Australia, almost everyone has completed a solid education and has a sophisticated appreciation of language, basic mathematics, and awareness and appreciation of the logical and scientific approach to solving problem. And an increasing proportion of the population has undertaken tertiary education and obtained a high degree of specialized knowledge and skill.
Although formal education in schools, colleges and universities is a key source of human capital, it isn’t the only one. On the job training adds even more human capital and constantly upgrades and updates the person’s skills.

 

Oku ou tui pe ko e TAFE ko hono 'uhinga ia na'e fokotu'u ai 'e Aositelelia..

Ikai ko ia Daphne? Na'e lave 'a e Textbook na'a kau ma'u e fakamatala mei ai ki Aositelelia ko e rich country in the World...'o hange ko 'ena 'oku high light'aki e Block Letters...

Ko Tonga 'oku nga'unu ki he ngaahi sipinga ako 'a e TAFE...ki'i lahilahi he taimi 'o hange ko e TIST - Tonga Institute of Science and Technology pea kau ai pea mo Fokololo pea pehee ki Monfort ko e ha hono 'uhinga..he 'oku fie tu'umalie pe mo Tonga...Ka ko e pango 'oku tau 'o'oho he me'a hala....hange ko e 'akapulu 'ete taulau atu 'i Tonga 'o hange ha finematu'a...hahahah! ko e fakatataa mahino ia...

 

Ka 'oku 'i ai ha tapuaki 'oku tau fiema'u he taimi ni..Ko e lotu pe mo e ako......

 

toki hoko atu ka u ki'i step ki hee 'o sivi..

 

tc

 

 

 

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, June 23, 2009 4:52:28 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 6 - Educational - Adults

Na'e toki 'osi mai 'ihe ta'u ni 'a e ako 'a e tangata Tonga 'o graduate 'ihe Master Degree 'ihe Electrical Engineering meihe University.  Ko 'ene fakamatala 'oku fie hoko koe Licensed Electrician neongo koe Electrical Engineer ia. 

 

Na'aku talaange, kuopau ke ako ihe TAFE 'ihe Electrical Trade, Certificate III, he'ikai kene toe ako 'a e theory subjects (exempted), ka kuopau kene ako 'ihe practical, 'aia 'e mei fe'unga pe ia moe ta'u 'e 2 kehe 'ene toe ako'i 'a e Electrical Trade Certificate Course.  Kuopau leva ke kau mai ai mo 'ene ngaue 'ihe industry 'o 'ikai toe si'i hifo 'ihe houa 'e 1600, pea kuopau ke 'assess 'eha Licensed Electrician 'ene practical.   Ko ia ai, neongo 'ene ako 'o 'ikai toe si'i hifo 'ihe ta'u 'e 8 ki hono MA 'ihe Electrical Eng., kapau na'e te'eki ke ngaue (employed) 'ihe industry na'e ako ki ai, 'oku 'ikai ke 'iai ha founga halaloto'api 'e toe hao ai, kuopau kene ako'i 'a e practical 'o e Electrical Trade Cert III ke toki hoko koe Licensed Electrician. 

 

Koe requirement kihe Electrical Trade Certificate III koe year 10 kate toki lava 'o ako ai 'ihe TAFE.  

 

Koe course 'eni 'oku fiema'u ke ako ki ai 'a e tokotaha ko 'eni na'e ako hono MA 'ihe Electrical Engeering kae hoko koe Licensed Electrician. 

 

Mou fakatokanga'i koe Vocational Education 'oku le'o lahi 'ene lau 'a'ana 'ihe langa fakalakalaka.

 

malo

daphne 

 

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

Send instant messages to your online friends http://au.messenger.yahoo.com

[Daphne Taukolonga]

Tokelau moe Tonga

 

Koe fehu'i mahu'inga 'oku ke 'omai.  Fakamolemole pe mu'a keu fakalooloa'i atu 'a e fakatalanoa felave'i moe ngaahi issues 'oku faka'aaki ki ai kitautolu 'e ho'o fehu'i koe 'uhi ketau 'ilo kotoa kihe ngaahi me'a 'oku hoko felave'i moe tafa'aki kihe ha'u ako ki 'Aositelelia ni. 

 

Ko hono pango pe he'ikai fakafiemalie 'a e tali kihe situation 'oku 'uhinga ai ho'o fakafehu'i, 'aia 'oku 'ikai ke 'iai ha scholarship ia kihe fa'ahinga 'e ha'u ako mei Tonga 'i 'Aositelelia, 'o fakatatau ki ho'o fehu'i.   'Oku 'oange 'enau visa ako fakataha pe mo 'enau visa ngaue, pea koe lelei taha kapau tenau tu'uta pe 'o ma'u ha'anau ngaue part-time kene assist kinautolu 'ihe tafa'aki kihe fakapa'anga.

 

 'Oku hanga 'e 'Aositelelia ni 'o 'nominate'  'a e ngaahi kautaha moe organisations ke hoko koe Education Agents, ko hono 'uhinga koe income lahi  'aupito 'a 'Aositelelia 'oku ma'u meihe fa'ahinga 'oku ha'u ako mei tu'apule'anga.  'Oku fe'unga pe 'enau fakatau atu 'e kinautolu 'a e ako kihe ngaahi fonua 'oku tu'umalie.  Ko kitautolu 'i Tonga 'oku tau si'i faka'ofa kitautolu.  'Oku ua leva 'a e fili ketau fai 'e kitautolu 'i Tonga.  Ko 'etau fili ke taanaki 'etau ki'i seniti kotoa 'oku ma'u ke 'omai 'aki ha taha 'i hotau kainga, pe ko ha'atau fili ke 'oua tetau tokanga ki hano 'omai kinautolu ki 'Aositelelia ni 'o ako'i.   Either way, he'ikai ke tokanga mai 'a 'Aositelelia ia ki Tonga 'ihe tafa'aki ko ia he 'oku 'ikai koha fonua tu'umalie. 

 

Na'e lava atu 'a e SNM kihe Australian High Commission 'i Nuku'alofa 'ihe ngaahi uike kuo maliu atu 'o fai 'a e talanoa pau kihe tafa'aki ko 'eni kihe ngaahi scholarships 'a e Ausaid moe pule'anga 'Aositelelia.  Koe fakakaukau ke kole kia kinautolu ke 'oanga ha faingamalie 'o kinautolu 'e hange koe fa'ahinga 'oku ke fakamatala mai 'e Tokelau mo Tonga.   Koe fakamatala na'e 'omai 'oku 'iai 'a e ngaahi scholarships 'a e Australian Government (Ausaid) koe scholarship pe ia kihe ngaahi polokalama ako 'post graduated' (MA & PHD & graduated Dip).   

 

Koe tafa'aki na'e alarm pe hoha'a ai 'a e SNM,  'eke atu pe 'oku 'iai ha ngaahi scholarship kihe vocational education hange koe TAFE, pea tali mai, 'oku 'iai 'a e ngaahi vocational education scholarships, ka koe fa'ahinga ko ia 'oku 'ave kinautolu ki Fiji, Ha'amoa mo Solomon moe ngaahi fonua pe 'o e pasifiki 'o ako ai.  Na'e 'eke'i leva 'ehe SNM pe koe ha hono 'uhinga 'oku 'ave ai 'a e fa'ahinga ko ia kihe ngaahi fonua 'oku masiva tatau pe mo Tonga, pea 'e anga fefe ai ha fakatupu koloa 'a Tonga meiha ngaahi 'ilo ngaue (vocational skills) 'okapau 'oku 'ikai 'omai kinautolu ki 'Aositelelia ni kae 'ave kinautolu kihe ngaahi fonua tatau tofu pe mo Tonga 'o kolekole ki muli?  Na'e 'omai leva moe fale'i meihe tokotaha na'e fai 'a e talanoa mo ia ke fai hano fakafehu'i mo talanoa moe kau policy makers 'a 'Aositelelia ni kihe tafa'aki kihe scholarships. 

 

Kau memipa 'o Tasilisili, koe taha 'eni 'a e ngahi ngaue 'oku fakahoko 'ehe SNM 'behind the scene' ko 'ene hanga 'o fakafehu'i mo advocate (taukapo'i) ke fakahoko 'ae  ngaahi founga ngaue 'oku ne promote 'a e 'equality, fairness' etc...    'Oku ongo mo'oni 'a 'ete 'ilo'i fakapapau 'oku 'iai 'a e ngaahi founga fakavaha'a pule'anga 'oku totonu ke fakalelei'i ke 'oua 'e kailalo hakalo ai pe hotau matakali koe tupu meihe 'ikai ketau fakakeekee peeaa, telia na'a longoa'a'ia 'a e kau decision makers 'o e ngaahi fonua tu'umalie 'o fakakaukaui'i mai si'otau matakali.  'Oku lava 'o mahino heni koe ngaahi polokalama tokoni mai mei tu'apule'anga tautefito kihe ngaahi fonua tu'umalie ki Tonga ko 'enau faito'o lavea, kuo ha 'a e 'prevention' ia?  'Oku fiema'u ke ma'anu 'a Tonga ki 'olunga, ka he'ikai ke lava 'a Tonga ia 'o tu'u tokotaha, kuopau ke lue fakataha moe ngaahi fonua 'o e pasifiki 'i hono 'analaiso fakataha 'a e ngaahi founga ngaue fakavaha'apule'anga.   Mahalo 'e au na'e totonu ke fakama'ama'a ange 'a e ako 'a 'Aositelelia ni ki he kakai 'o e Pasifiki, ka ko hai tene fakahoko 'a e taukapo ko ia?  'Oku 'iai nai hano toe founga 'e taha? 

 

Na'e totonu ke tuku hifo 'a e ngaahi fu'u scholarship kihe 'post graduated programs' kae taukapo'i ke 'omai 'a e ngaahi scholarships ke ako 'a e fanau 'i 'Aositelelia 'ihe vocational education, kenau foki 'o fakatupu koloa 'i Tonga 'o export ki tu'apule'anga.  Ko hono 'ai 'a e post graduated pea toe folo'i pe 'e 'Aositelelia mo Nu'usila 'a e fa'ahinga ko ia.  'Oku nau ako'i 'a e kakai 'o e pasifiki 'ihe post graduated 'o fou ange 'ihe scholarships, pea nau fakafaingofua'i ke 'emmigrate' mai 'a e fa'ahinga ko ia 'ihe 'skilled category' pea taa ko 'enau taumu'a tokoni 'akinautolu 'ihe pasifiki ke 'omai 'a e kakai ako lelei 'o e pasifiki ke langa hake pe honau ngaahi fonua.    

 

Koe SNM he'ikai ke tuku 'ene fakakeekeee, neongo 'ene si'isi'i mo 'ene toki akoako 'alu. 

 

Tokelau mo Tonga, fakamolemole atu, 'oku ongo 'a e fakafehu'i, 'oku te sio loto atu koe taha pe 'ena 'ete fanau.  'Oku 'ikai toe tuku ha ivi 'o e Sioeli Nau Mission, 'e toe fai pe hono vakai'i 'a e tafa'aki na'ake lave mai ki ai pea 'oku fai 'a e fakatotolo lahi kiha ngaahi faingamalie kihe 'etau fanau 'i Tonga.

 

malo

daphne

 

---

From: Sione Tuipulotu <stu...@hotmail.com>
To: tasili Silisili <tasil...@googlegroups.com>
Sent: Wednesday, 24 June, 2009 9:36:05 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 6 - Educational - Adults

[Daphne Taukolonga]

Koe fakamatala 'a e uaifi kuo fiu mo hono husepaniti 'ihe nofo tu'utamaki mo fusimo'omo, koe husepaniti pe na'e ngaue.  'Oku lolotonga 'iai 'ena fanau 'e toko 3, pea kuo ako 'a e tokoua pea koe si'isi'i taha 'oku kei peepee.  Pehee 'ehe uaifi, na'e fu'u lahi 'a e kavenga, 'ikai ngata 'ihe kavenga fakasiasi kae kanoni mai 'aki 'a e kavenga mei hona ongo fakafamili fakatoloua mei Tonga, pea na'e hanga 'ehe ngaahi palopalema ko ia 'o fakatupu 'a e palopalema kehekehe 'ihe 'ena nofo mali.  'Ihe te'eki ke fanaui'i 'a e peepee, na'e fiu 'ihe kumi ngaue 'a e uaifi 'o fe'unga moe meimei ta'u 'e ua, hoko moe 'iai 'ena toe pepee, toe lahi ange 'a 'ena fiema'u fakapa'anga. 

 

'Ihe anga 'ofa 'a e ngaahi polokalama letio Tonga, hange koe polokalama letio ko ia 'a Mosa'ata Lavulo, 'oku fakalele 'e Laisa Prescott, 'ihe poo Tu'apulelulu kotoa, meihe 8pm kihe 12pm.  'Oku kau mai ki ai moe polokalama 'a Viliam Mahe, 'ihe po Tusite kotoa, meihe 8pm kihe 10pm.  'Oku nau kau fakataha 'i hono sponsor ke fakahoko atu 'a e polokalama 'a e Sioeli Nau Mission 'ihe 'enau ngaahi polokalama.   'Oku kau mai ki ai mo 'Inoke Hu'akau 'ihe 'ene polokalama letio 'ihe fa'a fakalotolahi kihe kakai kenau fetu'utaki mai felave'i mo 'enau ngaahi fiema'u fakaako 'okapau 'oku fiema'u ha fale'i. 

 

Koe uaifi ko 'ena 'oku ou fakamatala atu 'i 'olunga, na'ane fakaava hake 'a e taha 'o e ngaahi polokalama letio 'o ma'u ai 'a e fika telefoni 'o e SNM, pea fetu'utaki mai.  Koe 'uhinga 'ene fetu'utaki mai ke fai ange mu'a ha fale'i.  Na'e ha'u ki 'Aositelelia ni 'ihe 1980tupu, 'ihe 'osi hifo pe 'ene 'ihe high school 'i Tonga.  Na'e faingofua pe ke ma'u ha'ane ngaue, pea na'e filifili ngaue 'ihe taimi ko ia, ka koe taimi ni kuo a'u 'o ta'u 'e ua 'ene kumi ngaue.  'Oku 'i heni hono fangatokoua, pea tokolahi mo hono famili heni 'ikai pe ke lava ke ma'u ha'ane ngaue neongo 'enau kau fakataha hono feinga'i ke ma'u ha'ane ngaue.  Ko hono ta'u 40 tupu 'eni.  Meihe 'ene fakamatala, na'e mahino kiate au 'oku te'eki ke 'iai ha'ane qualification 'i 'Aositelelia ni neongo ko 'ene lea fakapalangi 'oku lelei 'aupito..    Koe palopalema foki 'e taha, 'oku kei peepee 'ena si'isi'i taha, koe tokoua lalahi 'oku na ako kinaua.

 

Koe uaifi ko 'eni kuo 'osi mateuteu kene ako kiha fa'ahinga course pe 'e lava ke fai mo ma'u ha'ane ngaue, ka 'ihe taimi tatau he'ikai ke lava ia 'o 'alu 'o ako 'ihe taimi 'aho.  Ko 'ene fakamatala, kapau 'e ma'u ha'ane ngaue, 'e toki lava pe 'o ngaue 'ihe po'uli, koe 'uhi kae tokanga'i 'e hono hoa 'a e fanau 'ihe po'uli.  Koe ako kihe Aged care 'oku vave taha hono ma'u ai ha'ate qualification, pea vave mo hano ma'u ha'ate ngaue.  Na'e oange leva 'a e fale'i  kene ako 'a e Aged Care Certifiate III, 'ihe tafa'aki ako fetohi'aki (correspondence) 'a e TAFE, 'oku 'iloa koe OTEN.  'Oku malava ke 'osi pe 'ene ako'i 'a e course ko 'eni 'ihe mahina 'e 6, 'okapau tene fakamoleki 'a e houa 'e 15 'i 'api 'ihe uike kotoa 'i he coursework/load.  

 

Na'e lolotonga 'ene ako 'i 'api, lava ai pe hono tokanga'i 'a e fanau 'i he taimi 'aho.  Koe konga 'o 'ene ako 'ihe Aged care koe practical (course placement) kihe nursing home, 'aia koe konga pe ia 'o 'ene course.  Na'e arrange ke 'leave' mai 'a e husepaniti 'o nofo moe fanau 'ihe fo'i uike 'e ua na'e 'alu ai 'o practical.  'Ihe lolotonga pe 'ene practical na'e loto ai pe 'a e Neesi pule 'o e nursing home na'ane course placement ai ke 'oange 'ene ngaue 'ihe week-ends kotoa.  Koe lolotonga ni 'oku ngaue 'a e uaifi ko 'eni 'ihe week-ends (night shift, 4 nights) koe hili  ia 'a e mahina 'e 8 'ene ako'i 'a e Aged Care Certificate III 'i 'api, pea na'ane talamai 'oku fakafiemalie 'ene seniti 'oku ma'u meihe ngaue. 

 

Koe team work 'a e SNM moe ngaahi polokalama letio Tonga na'e malava ai ke a'u 'a e poupou kihe uaifi moe ki'i famili ko 'eni.  Ko hono lelei 'oku 'ikai fakalaua, koe fiefia 'a e uaifi, 'oku fiefia ai moe husepaniti moe ki'i famili ni, lave ai 'a e siasi 'oku na kau ki ai, lave ai moe sosaieti moe community 'oku nau kau ki ai.

 

 

malo

 

daphne

 

[kolo...@bigpond.com]

Koe ki'i fifili eni ia,'e lava nai ke siofi 'ae trasition 'oe 'atakai
'oe Tonga ki he 'atakai fakamuli(NZ),(Aust),(US).Koe natula
;oe liliu kotoa pe foki fakaenatula kuo pau ke 'iai'ae malohi(lelei)
pea 'iai 'ae moe vaivai(kovi).Pea 'oku fklakalaka 'ae malohi mo
mohutapoekina kae
kae 'u'uku 'ae vaivai ki he kovi ange.Koe taimi ia 'oku hu ai 'a e
lotu ke unga kiai pea taimi lahi 'oku 'ikai ngaue.
Taimi lahi 'oku tau tukuaki'i e matu'a he anga 'oe tauhi 'enau fanau
kae mahino ki he tokolahi, Monite ki he Falaite 'oku houa valu pe
lahiange
'ae fanau moe faiako 'ihe matu'a.Pea koe fo'i 'ulungaanga ia 'e ua
taimi lahi vaofi ange ;ae faiako ia 'ia kita matu'a.
Koe taha manatu ko 'ete tu'uta he fonua muli moe unskill and pennyless
(hufanga he fakatapu).Koe kamata mei he
FO"I NOA koe vivili atu. lolotonga 'ete langa hoto ki'i famili fiema'u
ia ke ngaue tokoua ke feau 'ae famili, siasi moe fonua kae lolotonga
'a 'ete fepaki moe faingata'a kafakafa koia 'oku silently observe
lelei pe he'e ki'i longa'i fanau ia 'o hoko koe fo'i taulema 'ihonau
lalanga hake.
He'ikai loi ha taha na'e 'ikai akonekina ha'ane tamasi'i mo
lalanga'aki e tutupu fklotu.(Fkme etc).Ka 'oku fkkonahi he'e ki'i loto
'ofa he'ne matu'a
'ene siofi respectfully 'ae faingata'a 'oku tofanga ai 'ene
matu'a.He'ikai teu loko fktokanga'i he kou anga au he mama hamu 'i
hoku 'atakai ka koe fanau
'ouaa.'Ai atu 'e nau excursion 'ikai ha seniti kae lukuluku toatu
'ikai mahino ia ki he valevale 'ae 'uhinga kae kafoloto pe.
Kou tui koe taha ia 'ae palopolema 'oku fepaki 'etau fanau 'o hopo ai
'ae tokolahi 'o fili ki he angi honau loto.
Fakamolemole koe fktalanoa pe eni 'iate au telia na'a te molokaki ha
lau'itelie pea tamala ai ha fakatoka kuo fkmohe mei 'ulu.

Malo tu'a 'ofa atu moe lotu.



On Jun 25, 3:31 pm, Daphne Taukolonga <sioelinau_miss...@yahoo.com.au>
wrote:

> Koe fakamatala 'a e uaifi kuo fiu mo hono husepaniti 'ihe nofo tu'utamaki mo fusimo'omo, koe husepaniti pe na'e ngaue.  'Oku lolotonga 'iai 'ena fanau 'e toko 3, pea kuo ako 'a e tokoua pea koe si'isi'i taha 'oku kei peepee.  Pehee 'ehe uaifi, na'e fu'u lahi 'a e kavenga, 'ikai ngata 'ihe kavenga fakasiasi kae kanoni mai 'aki 'a e kavenga mei hona ongo fakafamili fakatoloua mei Tonga, pea na'e hanga 'ehe ngaahi palopalema ko ia 'o fakatupu 'a e palopalema kehekehe 'ihe 'ena nofo mali.  'Ihe te'eki ke fanaui'i 'a e peepee, na'e fiu 'ihe kumi ngaue 'a e uaifi 'o fe'unga moe meimei ta'u 'e ua, hoko moe 'iai 'ena toe pepee, toe lahi ange 'a 'ena fiema'u fakapa'anga. 
>
> 'Ihe anga 'ofa 'a e ngaahi polokalama letio Tonga, hange koe polokalama letio ko ia 'a Mosa'ata Lavulo, 'oku fakalele 'e Laisa Prescott, 'ihe poo Tu'apulelulu kotoa, meihe 8pm kihe 12pm.  'Oku kau mai ki ai moe polokalama 'a Viliam Mahe, 'ihe po Tusite kotoa, meihe 8pm kihe 10pm.  'Oku nau kau fakataha 'i hono sponsor ke fakahoko atu 'a e polokalama 'a e Sioeli Nau Mission 'ihe 'enau ngaahi polokalama.   'Oku kau mai ki ai mo 'Inoke Hu'akau 'ihe 'ene polokalama letio 'ihe fa'a fakalotolahi kihe kakai kenau fetu'utaki mai felave'i mo 'enau ngaahi fiema'u fakaako 'okapau 'oku fiema'u ha fale'i. 
>

> Koe uaifi ko 'ena 'oku ou fakamatala atu 'i 'olunga, na'ane fakaava hake 'a e taha 'o e ngaahi polokalama letio 'o ma'u ai 'a e fika telefoni 'o e SNM, pea fetu'utaki mai.  Koe 'uhinga 'ene fetu'utaki mai ke fai ange mu'a ha fale'i.  Na'e ha'u ki 'Aositelelia ni 'ihe 1980tupu, 'ihe 'osi hifo pe 'ene 'ihe high school 'i Tonga.  Na'e faingofua pe ke ma'u ha'ane ngaue, pea na'e filifili ngaue 'ihe taimi ko ia, ka koe taimi ni kuo a'u 'o ta'u 'e ua 'ene kumi ngaue.  'Oku 'i heni hono fangatokoua, pea tokolahi mo hono famili heni 'ikai pe ke lava ke ma'u ha'ane ngaue neongo 'enau kau fakataha hono feinga'i ke ma'u ha'ane ngaue.  Ko hono ta'u 40 tupu 'eni.  Meihe 'ene fakamatala, na'e mahino kiate au 'oku te'eki ke 'iai ha'ane qualification 'i 'Aositelelia ni neongo ko 'ene lea fakapalangi 'oku lelei 'aupito.    Koe palopalema foki 'e taha, 'oku kei peepee 'ena si'isi'i taha, koe tokoua lalahi 'oku na ako kinaua.

>
> Koe uaifi ko 'eni kuo 'osi mateuteu kene ako kiha fa'ahinga course pe 'e lava ke fai mo ma'u ha'ane ngaue, ka 'ihe taimi tatau he'ikai ke lava ia 'o 'alu 'o ako 'ihe taimi 'aho.  Ko 'ene fakamatala, kapau 'e ma'u ha'ane ngaue, 'e toki lava pe 'o ngaue 'ihe po'uli, koe 'uhi kae tokanga'i 'e hono hoa 'a e fanau 'ihe po'uli.  Koe ako kihe Aged care 'oku vave taha hono ma'u ai ha'ate qualification, pea vave mo hano ma'u ha'ate ngaue.  Na'e oange leva 'a e fale'i  kene ako 'a e Aged Care Certifiate III, 'ihe tafa'aki ako fetohi'aki (correspondence) 'a e TAFE, 'oku 'iloa koe OTEN.  'Oku malava ke 'osi pe 'ene ako'i 'a e course ko 'eni 'ihe mahina 'e 6, 'okapau tene fakamoleki 'a e houa 'e 15 'i 'api 'ihe uike kotoa 'i he coursework/load.  
>
> Na'e lolotonga 'ene ako 'i 'api, lava ai pe hono tokanga'i 'a e fanau 'i he taimi 'aho.  Koe konga 'o 'ene ako 'ihe Aged care koe practical (course placement) kihe nursing home, 'aia koe konga pe ia 'o 'ene course.  Na'e arrange ke 'leave' mai 'a e husepaniti 'o nofo moe fanau 'ihe fo'i uike 'e ua na'e 'alu ai 'o practical.  'Ihe lolotonga pe 'ene practical na'e loto ai pe 'a e Neesi pule 'o e nursing home na'ane course placement ai ke 'oange 'ene ngaue 'ihe week-ends kotoa.  Koe lolotonga ni 'oku ngaue 'a e uaifi ko 'eni 'ihe week-ends (night shift, 4 nights) koe hili  ia 'a e mahina 'e 8 'ene ako'i 'a e Aged Care Certificate III 'i 'api, pea na'ane talamai 'oku fakafiemalie 'ene seniti 'oku ma'u meihe ngaue. 
>
> Koe team work 'a e SNM moe ngaahi polokalama letio Tonga na'e malava ai ke a'u 'a e poupou kihe uaifi moe ki'i famili ko 'eni.  Ko hono lelei 'oku 'ikai fakalaua, koe fiefia 'a e uaifi, 'oku fiefia ai moe husepaniti moe ki'i famili ni, lave ai 'a e siasi 'oku na kau ki ai, lave ai moe sosaieti moe community 'oku nau kau ki ai.
>
> malo
>
> daphne
>

>       Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.

> Show me how:http://au.mobile.yahoo.com/mail

[Rev. Sisitoutai Taufa]

Kolomaile
Malo e lelei mo e tau mo e ngaue lahi faufaua mei hena,pea malo e
fokotu'u fakakaukau lelei mo e me'a mo'oni foki 'a ia 'oku tau tofuhia
he me'a tatau,pea 'i ai 'a e ngaahi famli 'oku nau lava 'o handle lelei
'o 'ikai ha me'a 'e maumau he vaa 'o e matu'a mo fanau,pea 'i he
tafa'aki leva 'e tahaa, hoko ai 'a e fu'u maumau lahi ki he 'atamai 'o e
si'i fanau,ko e palopalema lahi eni ta'e hano tatau.Mahalo ko e fehu'i
lahi mo totonu ke fai, Ko e ha 'a e me'a te tau fai ki he \ palopalema
ni, ko solova ai?'Oku ou tui pe 'oku tau takitaha pe 'a e founga ki
he'ene vete 'a e ngaahi me'a 'ok taki taha hoko hono 'api pe famili pe
'api ako kapau ko faiako koe pe pule ha ngaue'anga.
Na'e 'i ai 'a e faifekau,kau pe he kau faifekau falala'anga 'o e sutt
maheni lelei 'aupito mo ia,te'eki teu ma'u famili,lolotonga 'eku kei
ngaue he kolosi,ma faiako fakataha mo hono foha.Pea u 'eke ange ki ai pe
'oku anga fefe 'ene tauhi 'ene fanau,pea ne tala mai,ko e anga 'eku
tauhi 'eku fanau ,neongo ko 'eku fanau na'a ku fa'ele'i,ka 'oku ou tauhi
kinautolu hange haku ngaahi kaume'a mamae,pea u pehe ange 'o fefe? ke
'oua teu tu'utu'uhau ko e tamai au kiate kinautolu,ke hange 'oku o tala
kae tohi kiate kinautolu,he ko 'etau me'a faka Tonga ia
Mau fa'a omai ki honau 'api, pea u fakatokanga'i 'enau fu'u vaofi mo
'ene fanau,'ikai 'iai ha le'o lalahi,pea fakafiefi 'a e 'etimosifia 'o e
lotofale ko ia ,kei manatu lelei pe ki ai.
Mo e ha, pehe mai leva ia,pea fai totonu kihe fanau,ka 'ou haa ha
seniti,pea 'ai ke mahino 'oku mo'oni.ko e ha 'a e tala 'oku hala ka te
kohu atu pe fo'i sikaleti ia mo e kofu kava ia,'oku 'ilo'i lelei 'e he
fanau ia,pe te nau lava 'o toe lea atu,pe ko e kukuta fakalongolongo
pe,koma pe he mo e 'ofa atu. Sisi T.

[hamilto...@paradise.net.nz]

Matamata 'oku lahi 'a e ngaahi ulungaanga pea mo e founga tauhi fanau
etc 'oku nau fengaue'aki pea felavai 'a e ngaahi kafa 'o faingata'a leva 'a
hono fakavetevete.

Tuku keu ki'i kamata'i atu kae toki fakakakato mai 'e veni, lotopopha, iki
he 'oku mo'u 'a e kau tasilisili mei Tonga he paloti he he. Ko e fakatalanoa
koeni 'oku ou feinga ke nofo pe 'i loto 'i he fakamatala 'oku hiki 'e
kolomaile.

- 'Oku fiema'u ke mahino mo mahu'inga malie 'a e lotu ki he mo'ui 'a e
tokotaha lotu. Ko e fiema'u koeni 'oku tatau pe ai 'a e nofo 'i he ngaahi
fonua Muli pea mo Tonga.

- Ko e taimi 'o e fanau mo e faiako. 'Oku tokolahi 'a e kau faiako pea nau
vahevahe taimi ki he fanau ako 'i loki ako. 'oku kehekehe 'a e 'ulungaanga 'o
e faiako ko ee mei he taha ko ee pea ako 'a e fanau 'i he 'atakai 'o e ngaahi
ulungaanga kehekehe ko ia neongo 'oku nau ngaue fakataha ma'a'enau
lelei. 'Oku 'i ai pe 'a e kainga 'o e 'imisi pe 'o e ako 'i he ngaahi fonua
muli pea mo Tonga neongo 'oku ki'i 'ataa ange 'a e tautea ngauemo'ua mo e
lau'itoume 'a Sikei 'i Tonga. Pea ko e kau tama hange ko Seniale (tulou), Lufe
mo e tokolahi 'o e kau tasilisili na'e ako nofoma'u he ta'u kakato,
na'e 'ikai ha taimi mo e matu'a ka 'oku tonunga pe fai fatongia he 'aho ni.

- 'Oku mahu'inga ke fakamatala ki he fanau 'a e 'uhinga 'oku tau fai ai ha
ngaue pe foaki. 'Oku 'i ai pe ' a e fifili mo e fehu'i 'a e fanau pea ''oku
mahu'inga ke 'oange ha ki'i taimi ke tali ai 'a e ngaahi me'a mahu'inga ko
ia. 'Oku 'i ai 'a e Faifekau Tonga 'oku ngaue 'i he KoloKakala, NZ pea 'oku
ngaue 'ia he vahenga Ngaue lea fakapapalangi. Pea ko e taimi feinga pa'anga 'a
e ngaahi Siasi 'o e kakai Tonga pea 'oku ne taki ange 'e ne fanau. pea 'oku ne
fakahinohino ko e taha e 'a e konga 'o e mo'ui 'a e kakai Tonga 'oku ui ko e
foaki. pea 'oku ne 'oange 'a e seniti ki he'ene fanau kenau 'alu 'o fai 'a e
fakapale he ngaahi tau'olunga etc... 'Oku ongo'i 'e he fanau 'oku nau kau mo
nautolu he fononga mo e tau'olunga.

mo e 'ofa mei he nursing chapel.

hausia

Quoting "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>:

Koe ki'i fifili eni ia,'e lava nai ke siofi 'ae trasition 'oe 'atakai
'oe Tonga ki he 'atakai fakamuli(NZ),(Aust),(US).Koe natula
;oe liliu kotoa pe foki fakaenatula kuo pau ke 'iai'ae malohi(lelei)
pea 'iai 'ae moe vaivai(kovi).Pea 'oku fklakalaka 'ae malohi mo
mohutapoekina kae kae 'u'uku 'ae vaivai ki he kovi ange.Koe taimi ia 'oku hu
ai 'a e lotu ke unga kiai pea taimi lahi 'oku 'ikai ngaue.
Taimi lahi 'oku tau tukuaki'i e matu'a he anga 'oe tauhi 'enau fanau
kae mahino ki he tokolahi, Monite ki he Falaite 'oku houa valu pe
lahiange 'ae fanau moe faiako 'ihe matu'a.Pea koe fo'i 'ulungaanga ia 'e ua
taimi lahi vaofi ange ;ae faiako ia 'ia kita matu'a.
Koe taha manatu ko 'ete tu'uta he fonua muli moe unskill and pennyless

[Daphne Taukolonga]

'Ihe ngaahi ta'u kuo maliu atu, na'e fetu'utaki mai 'a e potungaue ko ia 'oku nau tokanga'i 'a e fanau, 'iloa 'i 'Aositelelia ni koe Department of Community Services (child protection), keu 'alu ange kemau oo 'o talanoa moe ongo matu'a Tonga.  Koe ongo matu'a 'oku toko hiva 'ena fanau, 'oku 'iai mo 'ena mahanga 3.   Kimu'a atu pea toki fetu'utaki mai 'a e potungaue ni, na'a nau 'osi fakatokanga tu'o tolu kihe ongo matu'a ni felave'i mo 'ena fanau, 'i hono tuku 'i 'api 'ikai ke 'iai ha taha lahi (adult), kana 'alu kinaua kihe lotu.  Na'e ta'efakafiemalie kihe potungaue 'a e anga hono tokanga'i 'o 'ena fanau, 'aia koe launga kihe potungaue 'a e ngaahi kaunga'api.   Na'aku ngaue taimi nounou 'ihe potungaue ni pea 'oku nau fa'a fetu'utaki mai felave'i moe ngaahi cases 'a e kakai Tonga mo 'enau fanau.

 

Na'e fiema'u 'ehe potungaue ke to'o 'a e mahanga tolu meihe ongo matu'a pea koe 'uhinga 'ia 'enau fetu'utaki mai keu fakamatala 'a e 'uhinga ha'anau to'o 'a e mahanga tolu kihe ongo matu'a.  Na'e te'eki ta'u taha 'a e mahanga tolu 'ihe taimi ko ia.  Na'aku kole kihe toko tolu meihe potungaue na'a mau oo kihe 'api ke toe 'oange pe mu'a ha faingamalie 'o e  ongo matu'a.  Na'a nau loto ki ai ka kuopau keu translate kihe ongo matu'a 'a e tu'utu'uni tenau fakahaa mai.   Kapau na'e poto 'a e kau palangi 'ihe lea fakatonga, mahalo na'anau too ai pe 'a e fanau.  Na'aku kikivi atu au 'oku ta'efakalao 'ena hanga 'o tuku 'a e fanau ke to'otama ai 'a e kalasi lalahi hake ihe 'ena fanau (neglect), 'aia koe lahi taha koe ta'u 12.  'Ikai toe hala 'iha ta'u 'a e fanau.  Koe uaifi fakamatala atu au kae kata pe ia mo fakamatala mai 'o talamai 'oku 'ikai ke mahino kihe kau palangi 'etau fa'ahinga anga fakatonga 'oku 'ikai ke 'iai hano kovi 'etau tuku pe 'e kitautolu 'etau fanau ke to'o tama 'a e kalasi lalahi 'ia kinautolu.   Na'e faifai peau 'ita peau talaange kapau temo toe tuku 'a e fanau ke to'otama ai 'a e kalasi lalahi kamo oo kimoua kihe lotu, he'ikai teu toe ha'u 'o taukapo'i kimoua, 'e tuku ke ha'u 'a e potungaue 'o to'o ho'omo fanau.  Na'e kau 'ihe tu'utu'uni 'a e potungaue kuopau ke telefoni mai 'a e uaifi tu'o tolu ihe uike kema talanoa felave'i moe fanau 'ihe fo'i mahina 'e tolu.  Kapau na'e 'ikai keu loto ke telefoni mai, 'e faingata'a kenau loto ke kei tuku pe 'a e mahanga tolu 'ihe ongo matu'a.   Na'e fe'unga pe moe uike 'e tolu na'e telefoni mai ai 'a e uaifi pea motu 'ikai toe fetu'utaki mai, he'ikai keu ofo au kapau teu fanongo atu kuo 'i 'api popula 'a e fanau ' ae ongo matu'a 'i ha'anau lalahi.

 

Ko 'eku tui ko 'ete personal values felave'i moe tauhi fanau ko ia pe 'oku te muimui ki ai.   Ko 'eku tui vaivai, ko 'ete 'priority' 'ihe mo'ui, ko ia pe 'e 'reflect' atu 'ihe 'ete me'a kotoa pe 'oku fai 'i mamani, 'o kau ai pe mo 'ete tauhi fanau.   'Oku ou tui lahi ai kihe lau 'a Taufu'i, 'oku mahu'inga ke 'ilo'i 'ehe fanga sipi koe fe 'a e me'a 'oku ui koe lotu.  Kapau leva 'oku ongongata'a 'a e ni'ihi 'o e fanga sipi kihe lao 'o e fonua, neongo 'enau taamu'omu'a 'ihe ngaue 'aki 'a e 'family allowance' meihe Center-link, 'oku nau fanongo ange kihe kau Tauhi Sipi 'o Falelotu.   

 

malo

daphne

 

 

---

From: "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>
To: Tasilisili-he-ngaluope <tasil...@googlegroups.com>
Sent: Friday, 26 June, 2009 10:19:09 AM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Koe ki'i fifili eni ia,'e lava nai ke siofi 'ae trasition 'oe 'atakai
'oe Tonga ki he 'atakai fakamuli(NZ),(Aust),(US).Koe natula
;oe liliu kotoa pe foki fakaenatula kuo pau ke 'iai'ae malohi(lelei)
pea 'iai 'ae moe vaivai(kovi).Pea 'oku fklakalaka 'ae malohi mo
mohutapoekina kae
kae 'u'uku 'ae vaivai ki he kovi ange.Koe taimi ia 'oku hu ai 'a e
lotu ke unga kiai pea taimi lahi 'oku 'ikai ngaue.

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[Sam Pakofe]

malo e vahevahe Daphne, fakafiefia ho'o langa'i e me'a ni, he kuo " taufangatua" e matau'a mo'enau tauhi fanau " koe fakamu'omu'a e me'a tenau mavae ai moe fanau... Koe taha foki ia he me'a na'e fai ai si'i kole kimu'a  atu ,ke tau 'lotua" mo tokoni'i ange 'ae ngaahi matu'a,,,pea kau aipe moe fanau kuo nau si'i mavahe mei 'api 'o nofo-hopoate... 

 

kuo a'u mai aipe kihe taimini, kuo 'iai 'ae fanau kuo nau 'ihe pilisone , "pea kuo situ'a 'ae matau'a meia teknautolu "'o 'ikai fai ha 'a'ahi kiate kinautolu..." tokua , koe 'enau ma'u 'ae fo'i 'uhinga ko'eni "tuku pe he 'e hoko koe 'ako kinate kinautolu { lolotonga 'enaui ilisone )..

 

kae kehe malo mu'a...

 

sami.

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 26 June, 2009 11:40:40 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

'Ihe ngaahi ta'u kuo maliu atu, na'e fetu'utaki mai 'a e potungaue ko ia 'oku nau tokanga'i 'a e fanau, 'iloa 'i 'Aositelelia ni koe Department of Community Services (child protection), keu 'alu ange kemau oo 'o talanoa moe ongo matu'a Tonga..  Koe ongo matu'a 'oku toko hiva 'ena fanau, 'oku 'iai mo 'ena mahanga 3.   Kimu'a atu pea toki fetu'utaki mai 'a e potungaue ni, na'a nau 'osi fakatokanga tu'o tolu kihe ongo matu'a ni felave'i mo 'ena fanau, 'i hono tuku 'i 'api 'ikai ke 'iai ha taha lahi (adult), kana 'alu kinaua kihe lotu.  Na'e ta'efakafiemalie kihe potungaue 'a e anga hono tokanga'i 'o 'ena fanau, 'aia koe launga kihe potungaue 'a e ngaahi kaunga'api.   Na'aku ngaue taimi nounou 'ihe potungaue ni pea 'oku nau fa'a fetu'utaki mai felave'i moe ngaahi cases 'a e kakai Tonga mo 'enau fanau.

[Daphne Taukolonga]

Kau Memipa 'o Tasilisili, malo 'etau ma'u 'a e 'aho faka'ofo'ofa ni, koe Tokonaki 'eni ko hono 27 'o Sune (2009) mei Sene, 'Aositelelia.  'Oku winter foki 'ae feitu'uni pea 'oku momoko 'aupito 'a e lolotonga ni.

 

Malo 'a e fakatalanoa mai 'ihe tepile ni, Sisitoutai, Loumaile, Hausia, Sione Tu'ipulotu, mo kimoutolu kotoa 'ihe lilo.

 

'Oku 'osi me'a'i 'ehe tokolahi 'o Tasilisili ni, koe discipline faka-'ekatemika ko ia koe 'Education' (vocational, human development, community), 'oku kau 'a e 'cultures' 'i hono ako'i fakaikiiki ai kihe 'ene felave'i moe founga ke ako'i (train/facilitate) ai 'a e kakai 'o e community pe sosaieti.  Ko kinautolu ia 'oku ui koe 'Educators', pea ko 'enau tefito'i ngaue 'ihe sosaieti ke 'liliu' 'a e 'ulungaanga pe tui, pe to'onga mo'ui, 'a e kakai 'o e fonua 'o fakatatau kihe ngaahi principles 'o e fa'ahinga culture, lao, moe systems 'o e sosaieti 'oku nau kau ki ai.

 

Hange koe fakatalanoa na'e fai 'e Loumaile, ko si'etau nofo fo'ou mai kihe ngaahi fonua muli ni, pea ko kinautolu koee na'e manako kihe mo'ui fifili 'i Tonga pe ako (acknowleding of changes), tenau feinga ma'u pe ke lalaka fakatatau kihe taimi moe principles 'o e fonua 'oku nau hiki ki ai..  Ko kinautolu koee na'e nofo muunoa mo mo'ui fakafalala pe 'i Tonga, ka 'ikai kenau mo'ui fifili 'ihe 'enau hiki mai ki muli ni, ko 'ene vaihiee ha fakalakalaka 'a e mo'ui.  'E ma'u 'a e seniti, ka 'e toe faka'ofa ange 'a e fepaki fakahusepaniti moe fakauaifi, pea 'e kanoni mai mo 'enau fepaki moe fanau.

 

Ko 'eku tui, koe 'uhinga lahi ia na'e folofola 'aki 'e Sisu ketau 'ofa'i hotau fili 'o tu'o 77, ko hono 'uhinga koe taimi lahi ko 'ete fakahoko ha fa'ahinga to'onga mo'ui (neglect, abuse) 'o 'hurt',  pe mamahi, pe 'humiliate' ai ha taha, ko hono 'uhinga koe 'ikai kete 'ilo'i pe mahino'i 'a e 'pain' pe 'faingata'a 'ia  'oku tofanga ai 'a e tokotaha 'oku te fai ki ai ha fa'ahinga to'onga 'oku fepaki mo 'ene fakakaukau.  Pea 'oku malava ke lau pe kita ia koe fili (enemy) 'o e tokotaha 'oku te fakalotomamahi'i mo fakafaingata'a'ia'i. Ko 'ete fai koee 'a e to'onga 'oku fepaki moe fanau, neongo 'ete nofo fakataha mo kinautolu 'under the same roof' ka 'oku te hoko pe kita ia koe fili (enemy) 'o e ki'i tamasi'i pe ta'ahine koia.   Ko 'eku tui kapau 'e 'omai 'a e fakakaukau tatau 'o hili hifo 'ihe tauhi fanau.  'Oku tupu hono 'abuse, pe neglect' 'ehe matu'a 'a e fanau koe 'ikai ke mahino'i 'ehe matu'a 'a e 'pain' pe 'hurt' pe 'negative implications 'o 'enau to'onga pe tokateline tauhi fanau, 'ihe lolotonga moe kaha'u 'o'enau fanau.   'Oku 'ikai foki ke totonu ke lau ia koe 'excuse' kihe ngaahi matu'a, ka 'ihe 'fail' 'a kimautolu matu'a, neongo 'oku mau tui 'oku lelei pe 'emau tauhi fanau,  'fail' 'a e kau faiako, pea 'fail' 'a e community ke 'omai 'a e poupou 'e fetaulaki moe fiema'u homau ngaahi famili, fakasaikolosia pe fakateolosia  'oku totonu leva ke fakasio pe koe haa 'a e founga ngaue 'oku totonu ke toe fakalelei'i.  Ko hono 'uhinga ke tokoni kia kimautolu  'oku tauhi fanau ke 'oua temau 'feel offended' kamau 'welcome' 'a e ngaahi founga 'e malava ke fakaleleli'i pe 'develop' mei ai ha ngaahi 'facilitating processes' ke fakalotolahi mo fakamaama'i kimautolu 'i homau fatongia fakatauhi fanau. 

 

Koe ki'i fakataataa 'eni.  'E malava fefe keu 'ilo'i 'e au tauhi fanau 'oku totonu keu 'uluaki tokanga kihe fiema'u 'eku fanau fakafaleako?  Hange koe fiema'u ke kumi ha'anau computer ke ngaue'aki kihe 'enau ngaahi fakatotolo 'ihe 'enau ngaahi homework, ka kuo vahe mai homau 'inasi fakakulupu 'ihe misinale 'e fe'unga pe 'a e seniti ia 'e 'ave ki ai pea 'ikai toe lava 'o totongi ha computer ia.  Kapau he'ikai ke li ha seniti 'ihe misinale kae totongi 'a e computer 'a e fanau 'e faka'ite'ita mai 'emau taki kulupu 'a kimautolu. 'Oku ou loto ke fakatau 'a e computer ka 'oku ou toe fiema'u pe ke kei fofonga malimali mai 'a e faifekau moe kainga lotu 'okapau 'e fakatau 'a e computer 'oku need 'ehe 'eku fanau.  

 

'Oku malava ke hanga 'ehe cultures 'o tamate'i pe fakatoomui'i kitautolu kae tautefito kihe 'etau fanau mei ha'anau Faith in Christ of Love and Faithfulness.  Ko 'eku tui 'oku 'iai 'a e culture/custom 'oku totonu ke pusiaki'i mai, pea 'oku 'iai 'a e culture 'oku totonu ke fakalelei'i 'o fakatatau kihe founga ngaue moe principles 'o e fa'ahinga political moe social contexts 'o e ngaahi fonua 'oku tau hiki mai ki ai.   'E 'iai 'a e ni'ihi tenau pehe mai kinautolu, 'mind your own business', ka koe 'welfare' pe 'well being' 'o e matu'a tauhi fanau 'o kau ai moe fanau, koe pisinisi ia foki ia 'e taha 'a e kakai 'oku taki 'ihe ngaahi community moe ngaahi kulupu 'oku tau kau ki ai.  'Oku 'iai foki 'a e ngaahi lao 'o e ngaahi fonua muli ni kuo 'osi mahino lelei 'ene 'indirectly' fepaki moe konga 'o e ngaahi 'cultures/customs' 'oku tau 'omai kihe ngaahi fonua muli ni.  Ko kinautolu koee 'oku malava kenau 'alu 'ihe change (transition) 'oku malava kenau toe 'ilo'i 'e kinautolu 'a e ngaahi mafuhinga, pe founga ngaue ta'efakalao pea 'ikai fakamolale 'a kinautolu koee kau taki 'ihe ngaahi community 'oku nofo mai kihe fonua ni 'okapau 'oku nau pusiaki'i mai ha ngaahi cultures 'oku ne fakafaingata'a'ia'i 'a e muimui 'a e kakai 'oku taki ai kihe lao moe principles 'o e fonua 'oku tau nofo mai ki ai. 

 

Koe tauhi fanau koe pisinisi 'a 'aku, neongo pe 'oku 'iai ha'aku fanau pe 'ikai, ko hono 'uhinga, 'oku 'hounga' ki hoku loto 'a e pekia na'e fai 'e Sisu ma'aku ko 'ene mahu'inga 'ia 'ihe 'fo'i mo'ui kotoa pe. 

 

-'Oku mahu'inga nai hono demonstrate koe fo'i 'truth pe reality' 'a e 'Afio 'a e 'Otua' 'i hotau loto?  how and when?

 

-Koe ha hono felave'i 'o e 'Reality 'oe 'Afio 'a e 'Otua 'i hotau loto' moe palopalema 'oku tofanga ai 'etau fanau mo kitautolu ngaahi matu'a, mo 'etau cultures mo kitautolu kau taki?  

 

-'Oku lelei nai 'a 'etau fekau 'a e 'Otua 'oku 'afio 'i hotau loto ke ha'ele hifo 'o 'alu fakataha mo 'etau fanau 'ihe 'etau cultures/customs?  

 

-Koe ha kuo lava ai keu ako'i 'a e kakai 'oku ou taki ai kenau lotu fai ma'upe mo tala honau loto kihe 'Otua 'ihe lilo, kae 'ikai keu malanga'i 'a e mahu'inga ke tangutu hifo 'a e matu'a 'o talatalanoa mo 'enau fanau?  

 

- 'Oku faingofua ange nai 'ete tala tu'utu'uni kihe 'Otua 'ihe taimi 'oku te lotu lilo ai koe 'ikai ke 'iai ha le'o tete fanongo ki ai, kae faingata'a 'ete tali 'a e lea mai 'ete fanau koe 'uhi ko 'ete fanongo ki honau le'o?  

 

-'Oku fai 'ehe matu'a honau lelei taha pea kapau koe lelei taha koe iku 'ae fanau ki pilisone, koe ha leva 'a e 'prevention strategy' 'a e kau taki 'o e ngaahi kulupu 'oku tau kau ki ai? 

 

Koe parenting koe 'skills' 'oku ako'i through life experiences, pea 'oku 'iai 'a e ngaahi parenting skills lahi 'oku ma'u ia mei hono ako'i 'formal'. 

 

'Oku ou ofa atu kia kimoutolu kotoa 'o 'a'ahi mai kihe tepile ni.

 

malo

daphne                      

 

---

From: Sam Pakofe <pak...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Saturday, 27 June, 2009 8:59:04 AM

[Saikolone Taufa]

Daphne, 'ofa pe 'oku 'ikai hanga 'e ho'o fakamatala 'i laloo 'o uesia 'ae molumalu moe falala 'ae potungauee kiate koee. Mahalo na'a 'oku 'iai ha mo'oni he hoha'a felave'i moe tokoni 'oku fai 'ehe Siasii ki he tupu 'ae ngaahi palopalema fakasiosiale he fonuaa, pea fakamolemole kapau 'oku faka'ataa pe ia 'e ho'o mou ngauee 'a hono tuku mai ki faleni 'ae ngaahi case pehe ni. Malo e ngaue lahi moe 'ofa moe lotu. Lone

---------------------------------------

[Daphne Taukolonga]

Saikolone

 

Kapau leva 'e 'asi atu ha hingoa 'iha case 'oku ou 'oatu pea ko 'ene ta'e fakalao ia hano 'oatu ha fakamatala pehe ni.  Koe fakamatala 'oku ou oatu 'oku 'specific' kihe 'specific group'.  Koe taumu'a hono tukuatu 'a e ngaahi fakamatala pehe ni ke mahino 'oku fu'u tootu'a 'a e palopalema 'i hotau komiuniti, pea koe 'uhinga ia 'e taha hono feinga'i ke establish 'a e SNM ke kau fakataha moe pule'anga 'ihe participation i hano fa'u ha ngaahi strategies pe ngaahi founga 'e malava ke tokoni'i 'aki hotau community.  

 

'Oku 'iai 'a e ni'ihi leva ia, kapau he'ikai kete fakahaa atu na'ate ngaue 'ihe potungaue ko ia pea 'oku ke pehee 'e pehee mai 'eha taha koe haa 'ete fakamatala?  'Oku ke pehe 'e anga fefe leva hano 'ilo'i 'oku 'iai ha palopalema? 

 

'ofa pe 'oku mahino atu 'a e ki'i fakamatala ni.

 

malo

daphne 

---

From: Saikolone Taufa <taufach...@xtra.co.nz>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Sunday, 28 June, 2009 5:40:24 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

[Saikolone Taufa]

Daphne

Malo 'aupito 'ae fakamatala mahino mo lelei pea 'oku ou fiefia he mahino koe founga ngaue ko'enaa 'oku ngaue'aki pe ia 'i hena. Pea 'oku ou tui foki 'oku 'ikai teke maumau'i 'e koe ha lao. Na'aku fie tokoni atu pe au ia he 'oku matamata 'e faingofua 'auptio hono identify 'oe ki'i famili ia ko'ena na'ake lave kiaii, he koe mahanga tolu 'oku taitaitaha 'ene hoko hotau kainga Tonga (tuku kehe kapau kuo fonu mahanga tolu 'ae kau Tonga ia 'o 'Aositelelia na). Pea kapau 'oku 'iai ha famili pe koha taha 'i he famili ko'ena 'i faleni - koe ha leva 'a'ene tokoni 'a hono folahi atu honau palopalema he faleni? Pea kapau 'oku tokoni pe ia pea 'oku sai 'aupito pe ia ka 'oku hangehange 'oku na fepaki naua moe adult ecducational model ko'eni 'oku malanga'i. Moe 'ofa moe lotu. Lone

 

 

[Daphne Taukolonga]

Saikolone

 

Malo 'a e fakatalanoa mai pea koe me'a mahu'inga ketau femahino'aki.  Na'e 'osi lau pe 'a e tohitapu ki ai ke tuku 'etau fai 'ae me'a koe mahalo kovi moe mo'ui hu'uhu'u. Ko ia ai kapau 'oku ma'u 'eha ni'ihi heni 'a e me'a koe mahalo kovi moe hu'uhu'u 'o hange koe fakamatala 'a Saikolone 'oku sai pe ia kae 'oua mu'a na'ake fakahoko ha fa'ahinga to'onga teke iku ai ki falehopo.   Saikolone, 'oku 'ikai keu 'ilo 'e fu'u fakapo'uli pehee 'a e kakai Tonga 'o 'Aositelelia ni 'o hange ko ho'o fakamatala.  'Oku ou toki fakatokanga'i hake ko ho'o fakatalanoa mai mei Nu'usila na, 'oku 'iai ho'o mo'oni, koe konitineniti foki 'a 'Aositelelia ni pea 'oku taki taha nofo atu pe 'i hono tuliki, tukukehe 'ete maumaui'i 'a e lao 'a e fonua 'defamation' pe laukovi'i ta'e'uhinga ha taha.  'Oku 'iai 'a e fa'ahinga lao ia 'e taha kuopau ke 'ilo 'a e kakai 'o e feitu'u 'oku te nofo ai 'oku te nofo atu ki ai 'okapau na'ate maumaui'i 'a e fa'ahinga specific lao ko ia. 

 

Koe ' kau qualified lawyers, counsellors, psychologists, social workers, educators moe community workers kotoa pe 'i 'Aositelelia ni, 'oku 'omai 'a e ngaahi 'cases' kehekehe 'o hange koe natula 'o e fakatalanoa 'oku ou fakahoko atu 'ihe ngaahi tepile ni 'o folahi mai 'ihe ngaahi 'text books' na'a nau ako ai. 

 

Koe adult learning 'oku fele hono ngaahi models pea 'oku kau ai 'a e tafa'aki 'oku 'iloa koe 'experiential learning' pea ko ia 'eni 'oku 'oatu atu 'ihe ngaahi tepile kotoa 'oku ou fakatalanoa atu ai.

 

Saikolone, 'oku totonu keu 'eke atu pe 'e au 'a e fehu'i tatau na'ake 'omai,koe ha ha'ane 'aonga kia koe 'a e ngaahi fakatalanoa 'oku ou fakahoko atu?  Manatu'i 'oku 'iai 'eku taumu'a 'a'aku pea 'e kehe pe ia mei ho'o expectation, ka 'oku 'ikai 'uhinga ia keke feinga mai koe ke tuku 'eku founga koe 'uhi kau lele au 'i ho'o founga 'ihe fakatalanoa 'oku ou fai atu.  'Oku ke 'ataa pe keke fokotu'u ha'o tepile 'o fakatalanoa mai ai pea fokotu'u ki ai mo hao topiki ihe adult education 'oku ke pehe 'oku tonu. 

 

'Oku lahi 'aupito 'a e kau mahanga tolu 'i heni ko ia ai 'oua teke manavasi'i he'ikai ke laui'i ha taha ia, 'oku maama pe 'a e kakai Tonga 'o 'Aositelelia  'oku 'ikai tenau fu'u fakapo'uli peheee.  Fetu'utaki atu pe koe kihe ngaahi mahanga tolu ko 'ena 'oku ke 'ilo ke 'oua na'anau li'aki 'enau fanau (neglect/abuse) 'o hange ko 'eku fakamatala kimu'a.   

 

 

malo

 

daphne   

---

From: Saikolone Taufa <taufach...@xtra.co.nz>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Sunday, 28 June, 2009 1:11:18 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Daphne

Malo 'aupito 'ae fakamatala mahino mo lelei pea 'oku ou fiefia he mahino koe founga ngaue ko'enaa 'oku ngaue'aki pe ia 'i hena. Pea 'oku ou tui foki 'oku 'ikai teke maumau'i 'e koe ha lao. Na'aku fie tokoni atu pe au ia he 'oku matamata 'e faingofua 'auptio hono identify 'oe ki'i famili ia ko'ena na'ake lave kiaii, he koe mahanga tolu 'oku taitaitaha 'ene hoko hotau kainga Tonga (tuku kehe kapau kuo fonu mahanga tolu 'ae kau Tonga ia 'o 'Aositelelia na). Pea kapau 'oku 'iai ha famili pe koha taha 'i he famili ko'ena 'i faleni - koe ha leva 'a'ene tokoni 'a hono folahi atu honau palopalema he faleni? Pea kapau 'oku tokoni pe ia pea 'oku sai 'aupito pe ia ka 'oku hangehange 'oku na fepaki naua moe adult ecducational model ko'eni 'oku malanga'i. Moe 'ofa moe lotu. Lone

 

 

[kolo...@bigpond.com]

Faifekau malo e kei tauhi mai ho tau mataafanga pea 'oku ou fiefia
ma'u pe he fktokanga'i hifo
ho'o ngaahi tohi.Koe taha ia 'oe ngaahi fkofo 'o 'ene tauhi kuo ne kei
foaki kiate koe 'ae mo'ui lelei
foki. pea malo Hausia e poupou ki he ta'emahino ni' 'Oku fai foki 'ae
fifili koe taku he'e tokolahi 'ae mahu'inga 'a hono
siofi 'ae 'atakai 'oku fklakalaka hake ai 'ae longa'ifanau 'o
tautautefito mei he 'aho taha ki hono nima pe ono
ta'u.The most important key factors ki hono upbringing 'oe fanau.Koe
taimi pe ia tokua 'oku fatu 'e hono
"atakai 'a hono 'ulungaanga,to'onga mo'ui etc.Tuku ke he ka 'oku
fanau'i mai 'oku ne alangavakaa 'iha
fa'ahinga alanga mahaki (hufanga he fktapu)."Kuo malava he'e kau
toketa 'i hotau taimi 'o fkmatala
lelei'i pe fkofiofi nai ki he 'uhinga 'oe fa'ahinga 'ulungaanga kuo
mo'ua 'e tau fanau tokolahi.
Manatu ki hoku ki'i 'foha ne saisai he sipoti pea 'o mai he'e faiako
'ae lisi 'oe fa'ahinga me'a tokoni
te ne tokonia mo fkivia 'ae ki'i tamasi'i lolotonga 'ene kei tutupu
hake.Fakamolemole atu he'e toe
poto hake ha taha 'ia kapakapa'i sipi. Ne fu'u uesia ai pea ne tapuni
au moe ngaahi akonaki kotoa pe he ko hoku
ngata'anga pe ia .Hange 'eku taumu'a fekumi ki he mo'ui koe ""Hiki 'ae
Tonga mei he kai tunu 'ihe pongipongi 'o faifononga
ki he T-Bonestake.'Ikai a'u kia T-Bone pea 'ikai toe lava 'o foki kia
kai tunu vauvau kae mo'umo'ua pe he fo'i
pelepela ko supo sipi.
Ifo e kamata 'ae fanau 'oku 'iai ha me'a 'ihe nima pea ka koe kamata
mei he fo'i noa 'oku fa'a palopalema ai koe
fepakipaki ai 'ae ngaahi fusimo'omo.Koe tuku'au mai ena ia 'oe tauhi
fanau fkTonga hala ki OZ kae 'ok pe ki Tonga koe taimi ia
'oku fepaki ai 'ae ongo 'atakai."E alamai leva 'ae ma'u mafai ke ne
vavae 'ae fe'ofo'ofa ni,ka kuo loa kaliu e kamata ke lavea moe kona
'ii'ii pea kuo 'osi lalanga ia 'i loto pea ko 'ene situ'a ia mei ho
tau le'o.Taimi lahi 'oku nau tukuaki'i kitautolu tauhi fanau
ka 'oku take time ke adopt he'e matu'a 'ae 'atakai moe lao 'oe fonua
pe 'oku ou mo'ua he you can't teach anold dog a new trick.
Tuku pe mu'a kia kimoutolu mo Daphne ia 'ae tafa'aki fk'akitemika
(fkmolemole atu na'a levei ai ha loto)
ka koe palopalema eni 'oe hukitonu.Kou fe'unga pe tufitufi mei he
opeope ke fai'aki ha fklelei'i 'oe fononga 'i taimi

malo moe lotu..
.

On Jun 28, 2:22 pm, Daphne Taukolonga <sioelinau_miss...@yahoo.com.au>
wrote:

> Saikolone
>
> Malo 'a e fakatalanoa mai pea koe me'a mahu'inga ketau femahino'aki.  Na'e 'osi lau pe 'a e tohitapu ki ai ke tuku 'etau fai 'ae me'a koe mahalo kovi moe mo'ui hu'uhu'u. Ko ia ai kapau 'oku ma'u 'eha ni'ihi heni 'a e me'a koe mahalo kovi moe hu'uhu'u 'o hange koe fakamatala 'a Saikolone 'oku sai pe ia kae 'oua mu'a na'ake fakahoko ha fa'ahinga to'onga teke iku ai ki falehopo.   Saikolone, 'oku 'ikai keu 'ilo 'e fu'u fakapo'uli pehee 'a e kakai Tonga 'o 'Aositelelia ni 'o hange ko ho'o fakamatala.  'Oku ou toki fakatokanga'i hake ko ho'o fakatalanoa mai mei Nu'usila na, 'oku 'iai ho'o mo'oni, koe konitineniti foki 'a 'Aositelelia ni pea 'oku taki taha nofo atu pe 'i hono tuliki, tukukehe 'ete maumaui'i 'a e lao 'a e fonua 'defamation' pe laukovi'i ta'e'uhinga ha taha.  'Oku 'iai 'a e fa'ahinga lao ia 'e taha kuopau ke 'ilo 'a e kakai 'o e feitu'u 'oku te nofo ai 'oku te nofo atu ki ai 'okapau na'ate maumaui'i 'a e fa'ahinga specific lao ko ia. 
>
> Koe ' kau qualified lawyers, counsellors, psychologists, social workers, educators moe community workers kotoa pe 'i 'Aositelelia ni, 'oku 'omai 'a e ngaahi 'cases' kehekehe 'o hange koe natula 'o e fakatalanoa 'oku ou fakahoko atu 'ihe ngaahi tepile ni 'o folahi mai 'ihe ngaahi 'text books' na'a nau ako ai. 
>
> Koe adult learning 'oku fele hono ngaahi models pea 'oku kau ai 'a e tafa'aki 'oku 'iloa koe 'experiential learning' pea ko ia 'eni 'oku 'oatu atu 'ihe ngaahi tepile kotoa 'oku ou fakatalanoa atu ai.
>
> Saikolone, 'oku totonu keu 'eke atu pe 'e au 'a e fehu'i tatau na'ake 'omai,koe ha ha'ane 'aonga kia koe 'a e ngaahi fakatalanoa 'oku ou fakahoko atu?  Manatu'i 'oku 'iai 'eku taumu'a 'a'aku pea 'e kehe pe ia mei ho'o expectation, ka 'oku 'ikai 'uhinga ia keke feinga mai koe ke tuku 'eku founga koe 'uhi kau lele au 'i ho'o founga 'ihe fakatalanoa 'oku ou fai atu.  'Oku ke 'ataa pe keke fokotu'u ha'o tepile 'o fakatalanoa mai ai pea fokotu'u ki ai mo hao topiki ihe adult education 'oku ke pehe 'oku tonu. 
>
> 'Oku lahi 'aupito 'a e kau mahanga tolu 'i heni ko ia ai 'oua teke manavasi'i he'ikai ke laui'i ha taha ia, 'oku maama pe 'a e kakai Tonga 'o 'Aositelelia  'oku 'ikai tenau fu'u fakapo'uli peheee.  Fetu'utaki atu pe koe kihe ngaahi mahanga tolu ko 'ena 'oku ke 'ilo ke 'oua na'anau li'aki 'enau fanau (neglect/abuse) 'o hange ko 'eku fakamatala kimu'a.   
>
> malo
>
> daphne   
>
> ________________________________

> From: Saikolone Taufa <taufachchno...@xtra.co.nz>

> To: tasil...@googlegroups.com
> Sent: Sunday, 28 June, 2009 1:11:18 PM
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
>
> Daphne
> Malo 'aupito 'ae fakamatala mahino mo lelei pea 'oku ou fiefia he mahino koe founga ngaue ko'enaa 'oku ngaue'aki pe ia 'i hena. Pea 'oku ou tui foki 'oku 'ikai teke maumau'i 'e koe ha lao. Na'aku fie tokoni atu pe au ia he 'oku matamata 'e faingofua 'auptio hono identify 'oe ki'i famili ia ko'ena na'ake lave kiaii, he koe mahanga tolu 'oku taitaitaha 'ene hoko hotau kainga Tonga (tuku kehe kapau kuo fonu mahanga tolu 'ae kau Tonga ia 'o 'Aositelelia na). Pea kapau 'oku 'iai ha famili pe koha taha 'i he famili ko'ena 'i faleni - koe ha leva 'a'ene tokoni 'a hono folahi atu honau palopalema he faleni? Pea kapau 'oku tokoni pe ia pea 'oku sai 'aupito pe ia ka 'oku hangehange 'oku na fepaki naua moe adult ecducational model ko'eni 'oku malanga'i. Moe 'ofa moe lotu. Lone
>  
>  
>

>       Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.

> Show me how:http://au.mobile.yahoo.com/mail

[Daphne Taukolonga]

Malo mu'a 'a e ma'u koloa 'a kimoutolu kotoa 'oku fetalanoa'aki 'ihe tepile ni.

 

'Oku hoko 'a Tisilisili ni koe 'ako 'anga lahi kiate au, 'oku ou 'ilo heni 'a 'eku toonounou, peau toe ma'u pe moe fakalotolahi pea 'aonga ia ke fakahoko ha fa'ahinga ngaue 'oku ou tui 'oku lelei kiate au pea pehe kiha tokotaha kehe, kae huluatu 'eku faka'anaua ke hoko pe mu'a 'a e feilaulau 'oku ou fai 'ihe 'eku mo'ui fakafo'ituitui koe 'hivahiva 'a hoku loto kihe 'Otua 'ihe hounga 'a 'Ene faka'ilo kiate au ko Ia hoku mo'ui'anga pea na'ane 'uluaki 'ofa kiate au'.

 

Na'e 'iai 'a e fefine na'e fetu'utaki mai 'ihe ta'u kuo 'osi, pea ko 'ene fakamatala ko ia 'oku 'i hono ta'u  40tupu ka na'e mali moe motu'a pea koe motu'a ni kuo tokoto 'i mohenga 'ikai ke toe lava 'o mafulifuli holo, 'o hangee pe ha peepee.  Na'e fakamatala 'a e fefine pea malava keu fanongo atu pe ihe telefoni kihe tau'aki si'ene maanava.  Ko 'ene fakaha mai 'oku 'iai 'ene ongo ki'i tamaiki fefine, koe ta'u 16 'a e tokotaha pea 17 'a e tokotaha, ko 'ena 'alu pe kihe ako (high school) ko 'ena toki foki mai pe 'ihe tu'a 12 po'uli, 'aia koe tuku pe 'a e ako pea na 'alu hake ai pe kinaua 'o nofo 'i hona kaungaa tamaiki.  Na'ane 'eke mai pe 'oku 'iai nai ha fa'ahinga tokoni 'oku ou 'ilo ki ai.  Koe 'ai ai 'ene mo'ua 'ihe motu'a mo 'ene faingata'a'ia 'ihe 'ene ongo tamaiki.  Na'aku 'eke atu pe na'ane fa'a tautea taa'i 'a e ongo tamaiki, talamai 'e ia 'ikai.  Faiatu 'eku fakafehu'i, peau fakatalanoa atu felave'i moe department 'e taha ' ae pule'anga 'oku nau hanga 'o 'omai ha taha ke nofo moe fa'ahinga hangee ko hono motu'a kane (fefine) ki'i mavahe atu.  Na'ane talamai 'oku ngaue ange 'a e department ki ai mo hono motu'a, ka ko 'ene palopalema ko 'ene ongo ki'i tamaiki fefine.   Na'aku fanongo pe kae fakalau mai 'ene faingata'a'ia 'o a'u kihe 'ene fiu 'ihe talanoa peau toki lea ange, 'oku ou kole fakamolemole atu koe me'a pe 'eni 'oku ou lava ko 'eku fanongo atu ke fakalau mai pe hono mamahi, pea mahalo pe na'a 'iai ha 'aho 'e 'ia ha fa'ahinga kautaha 'a kitautolu kakai Tonga 'e 'iai ha'ane fa'ahinga polokalama 'e lava ke fakalelu atu kihe fa'ahinga 'oku nau ma'u ha fa'ahinga palopalema 'oku mei tatau mo ia.  Na'aku kole ange kihe fefine pe'e loto pe nai keu lea 'aki 'ene case 'ihe letio pea na'ane loto fiemalie ki ai.    

 

Na'e fai leva 'eku polokalama letio peau fakamatala 'a e talanoa 'o e fefine ni, pea na'aku ngaue 'aki ia ko 'eku taukapo'i 'a e mahu'inga ke 'iai ha fa'ahinga kautaha pe organisation 'a e kakai Tonga pe Pasifiki he'e tokoni lahi ia kihe ngaahi matu'a 'oku nau 'osi lea hangatonu mai na'anau fai honau lelei taha kae 'alu kehe pe 'enau fanau 'akinautolu.  'Ihe 'aho pe 'e taha hili 'eku polokalama letio, na'e telefoni ange 'a e tokotaha pea ne talamai koe faifekau ia 'o e Siasi 'i Sene ni.  Na'ane talamai kiate au na'e totonu keu lea pehee..... mo pehee..... mo pehee..... ki he fefine ni ko hono 'uhinga ko 'ene kovi pe 'a'ana 'oku pehee ai 'ene ongo tamaiki fefine.  Talanoa 'a e tokotaha ni, na'aku fakalongolongo kae fetakai 'o 'osi pea toe kole fakamolemole mai he'ene fakaanga'i 'eku taukapo'i 'a e fakamatala 'a e fefine na'ane fai hono lelei taha 'ihe 'ene 'ohake 'ene ongo tamaiki. 

 

'E tasilisili, kapau 'e lea mai ha taha na'ane fai hono lelei taha 'ihe 'ene tauhi 'ene fanau kate fakafekiki'i atu, 'oku 'ikai 'uhinga 'ete fakafekiki 'a kita ko ha'ate fie tokoni, koe 'uhinga ia ko 'ete fakamaau.  Hange koe lau 'a Kolomaile, tetau toe 'expect' 'e kitautolu 'a e 'manioke' ke 'alu hake 'o kumala?  'Oku totonu kete tuiaaa ko si'ono ngata'anga ia, ko hoku fatongia 'o 'oku (community) ko hono fakamatala ke huuhuu lelei 'a e 'consequences' 'o e 'behaviour' koeee meihe 'behavior' ko eeee moe fakatu'utamaki kihe tama 'a hono manava.   Ko hai leva 'a e community?  Ko au Daphne? pe koe SNM? pe koe Siasi 'oku kau ki ai? pe koe kakai Tonga? pe koe fa'ahinga 'o e tangata? pe koe Sosaieti?  Koe haa leva 'a e lau 'a Sisu?

 

Teu fakamatala leva 'e au (SNM) ke huuhuu malie  .........'ko 'ete toutou lolomi mo lolomi 'a 'ete ki'i tamasi'i 'i 'api 'o 'ikai ke tuku ange ke fakamatala mai keu fanongo ki hono ki'i le'o 'ihe 'uluaki ta'u 'e 6 'oku lau ki ai 'a Kolomaile,  'e 'iai 'a e taimi teu toe fehopokaki holo 'i ha'aku feinga ke launga'i ha ki'i tamasi'i kehe na'ane tuki fe'iteliha pe 'e ia 'eku ki'i tamasi'i 'ihe 'aho kihe 'aho kihe 'aho 'i 'api ako.  'Oku totonu ke 'oua teu toe ofo 'i ha'aku toki 'ilo hake koe 'osi ee 'a e ta'u 'e 3 mo hono 'intimidate' 'eku ki'i tamasi'i mo hono 'bully' holo 'ehe fanga ki'i tamaiki kehe.  Koe me'a tatau pe 'oku te fai ki he'ete ki'i tamasi'i 'oku fai 'ehe fanga ki'i tamaiki kehe.  'E pehee ai pe he'eku ki'i tamasi'i ko ia 'oku si'i maumau hono 'atamai 'i hono 'treat' pehe'i ia 'i 'api, pea toe 'treat' pehe'i ia 'i 'apiako.  Koe taimi ia 'oku totolo atu ai 'a e 'upbringing 'o 'api kihe 'ataakai'.   Koe 'uhinga ia 'ene fakalongolongo 'ikai pe kene lea 'o tala hono ngaahi kovi'i ia 'i 'apiako ko 'ene fakakaukau 'e kovi ha'ane lea 'o fakamatala mai kiate au.  Kuo si'i anga ia kihe 'eku loolomi mo loolomi 'ihe 'aho kotoa.  'Oku malava ke tupulekina 'a e fo'i 'experience ko ia 'ihe 'ete ki'i tamasi'i, pea ka 'ikai kene ma'u ha toe fakamaama ange 'e taha i ha'ane fu'u lahi, 'e si'i fakalongolongo ai pe kae taamoloki holo 'ehe 'api ngaue, kau atu ai moe kakai 'o e Siasi 'oku kau ki ai, pea kau atu ai pe mo hano taamoloki 'ehe kakai kehe kae si'i fakalongolongo pe 'o lavelavea 'i hono loto moe 'atamai.  Taimi 'e taha, 'e mafuli 'a e fa'ahinga pehee 'o kee moe tokotaha kotoa 'ihe ngaue 'oku 'ikai ke 'agree' mo ia, pe 'atakai, ko hono 'uhinga koe fo'i 'experience' na'ane ma'u 'ihe 'ene kei si'i.  'E toki kimui mai 'a e talanoa lelei ia, 'uluaki fa'a mu'a ma'u pe 'a e kapekape moe physical fist.  Koe taha ia 'o e ngaahi 'uhinga 'oku 'aggresive' pehee ai 'etau fanau 'onau fuhu mo kee, kae 'ikai kenau lava 'o ki'i taimi hifo ke ngaue 'aki hono solova 'o e palopalema 'aki 'a e talanoa lelei, pea iku ai kihe 'enau 'alu ki pilisone. 

 

Ko 'eku fakamatala 'e au 'community' ke mahino peheee 'a e 'consequences' 'o e 'upbringing' 'aia 'oku malava kene fakakonahi ' ae 'ataakai 'ihe sio  'ete ki'i tamasi'i na'ate loolomi mo tukutuku noa'i 'ikai ke 'oange hano taimi mavahe mo au 'i 'api.  Ko hono talatalanoa'i 'a e 'consequences' 'o e founga tauhi fanau pea 'oku 'ikai 'feel offended' pe 'insulted' pe 'humiliated' ai 'a e kakai 'oku te feinga ke fakamahino'i hono lelei 'a e fanongo kihe le'o 'o e fanau,   'oku malava kene hanga 'o maumaui'i pe fakakonahi 'a e kaha'u 'o e fanau.  Koe me'a kehe 'a e fai ki honau loto, koe me'a kehe 'ete fanongo kia kinautolu pea te fakamatala'i 'ete 'uhinga kihe ngaahi me'a 'oku nau fakafehu'i, tautefito kihe 'enau kei iiki, 'o hange ko ia kuo mou 'osi mea'i kotoa.

 

Koe fefine ko 'ena na'aku talanoa atu ki ai mo hono mali na'e 'i mohenga pee, na'e telefoni mai 'ihe konga kimu'a 'o e ta'uni kuo si'i maalooloo, pea 'oku lolotonga ako 'ae fefine kihe aged care certificate III fakataha mo 'ene ongo tamaiki ko 'ena na'aku fakamatala atu 'ihe TAFE.

 

 

malo

daphne   

 

 

---

From: "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>
To: Tasilisili-he-ngaluope <tasil...@googlegroups.com>
Sent: Sunday, 28 June, 2009 4:34:32 PM

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[Hunu Hunu]

Daphne,
Malo e ngaue pea mo e tokoni ki hotau kakai, a 'oku pehe pe 'etau nofo he ngaahi fonua muli, its take time ke tau comply pea mo e anga fakalao 'o e ngaahi fonua muli. Tautautefoti ki he ngaahi fonua 'oku 'ikai 'iai ha'a nau culture. Ko kitautolu 'oku 'iai 'e tau tradition moe cultural norms 'oku root ia 'i he 'etau mo'ui. Malo e ngaue pea hange ko e lau, keep up the good work.....hunuhunu

2009/6/28 Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>

[Saikolone Taufa]

Daphne

 

Na'aku pehee 'e au ko Veni pe 'i 'Aositelelia na 'oku malava ke 'iai 'ene mahanga toluu, ta koee 'oku tokolahi pe ia ee.

 

'Oku ke mo'oni 'i ho'o lave'i 'ae ngaahi TENSIONS 'oe kalatua fakapasifikaa, he koe hu'uhu'u, mahalo kovii, fakamaa, moe ha fua - koe konga pe ia 'oe ngaahi TENSIONS 'oe kalatua fakapasifiki 'aee koee tene tokoni ki hono fakasino'i 'oe ngaahi mefatolosia, strategies moe ngaahi approaches ki he ngaahi palopalema 'oku fetaulaki moe kakai Pasifika he ngaahi fonua mulii (tatau pe heni, mo 'ena mo ee).

 

'Oku ou faka'ofo'ofa 'ia 'i ho'o INTENSION, ka 'oku matamata koe approach 'oku ke ngaue'aki 'oku ne hanga 'o fakali'eli'aki 'ae ngaahi TENSIONs 'o e kalatua fakapasifika (neongo 'oku pehee koe kakai lotu kitautolu). Pea ko'eku manavasi'i telia na'a 'ikai tokoni ke fakasi'isi'i hifo ai 'ae palopalema 'o hono li'ekina si'etau fanauu 'i 'apii, 'aia koe palopalema ia 'oku hoko hena, mo'eni mo ee.

 

Koia kataki kae toe toho'i mai 'ae ki'i tokoni maumautaimi ia na'e tomu'a 'oatu, kae fakahu atu 'ae ki'i tokoni maumautaimi fo'ou ko'enii - koe fa'ahinga FEELINGS ko'eni 'oku mapuna hake mei ho'o talii, 'ofa pe 'e 'ikai ke toe transfer atu ia ki he fa'ahinga tohi teke fai felave'i moe ngaahi palopalema hotau kainga Tongaa. Moe 'ofa moe lotu. Lone

 

[Daphne Taukolonga]

Saikolone

 

Na'aku toki fakatokanga'i hake 'ihe fakamatala 'a Kolomaile koe faifekau koe,  'oku ifo leva 'eku talanoa hangatonu atu kiate koe, koe talanoa 'a e kakai mahino.  

 

'Oku ou tui 'oku ke 'osi mea'i 'e fehalaaki ia keu hanga 'o 'generalise' ha fo'i situation ke 'stigmatise' 'aki 'a e toenga, pea ko ia ai 'oku ou tui kuo mahino atu 'e fakatatau 'eku respond kiha situation mei hono meliti.  Na'e 'ikai teke senolaisi mai ho'o talanoa kimu'a, na'ake 'personal' mai, pea 'oku ke pehee 'e koe keu tu'u atu pe kake fakapatupatuu mai koha ki'i kiti keti au?  'E fehalaaki leva ia meihe 'eku taukapo ketau 'ofa mai 'o fanongo kihe 'etau fanau. 

 

'Oku lahi pe 'a e ngaahi metafolosia kete ngaue 'aki 'o fakatatau kihe 'ete values mo 'ete objectives.  'Oku 'ikai foki ke tapu ia 'ihe lao, pe ko 'etau nofo fakasosaieti keu tu'u hake pe au 'o fokotu'u mo fakahoko ha'aku fa'ahinga metafolosia 'oku te'eki ke ngaue 'aki 'i mamani.  

 

Ko 'eku kole atu pe 'a'aku kiate koe Saikolone kapau leva 'oku ke 'ilo'i hifo koe fakamatala maumautaimi 'oku ke 'omai 'o hange ko ho'o fakamatala, koe haa 'oku toe 'omai ai ki loto?   Koe me'a ia 'oku kei kovi ai 'a mamani koe toitoi mai 'a e faka'aki'akimu'a 'ihe faka'aki'akimui. 'Oku mo'oni 'etau lea Tonga, koe u'u pe 'a e honey pea te toe kalakala ko hono hoka.  

 

Ko 'eku 'suggestion', fiefia mu'a 'ihe 'oatu 'ehe 'Otua ho sio'ata (mirror) 'ihe kau memipa 'o Tasilisili.  'Oku ke monuu'ia 'i he 'eku hoko koho sio'ata (reflection) koe 'uhi ke ta'aki mai 'ai 'a e lotu lelei 'a Sisu 'iate koe.  

 

'ofa atu

 

daphne

---

From: Saikolone Taufa <taufach...@xtra.co.nz>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Monday, 29 June, 2009 7:15:51 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

[hamilto...@paradise.net.nz]

Ko e vahevahe mahu'inga ena Daphne pea 'oku fakamafana 'a e mahino 'oku 'i
ai 'a e kakai 'oku nau loto ke fanongo ki he mapuhoi 'a e hela he tauhi 'o e
fuakava. Pea mahalo kapau na'e 'omai mo e fakamatala 'a e fanau ke tau fanongo
atu ki ai pe ko e ha 'a e 'uhinga 'oku 'ikai ke tuklu ai 'a e ako pea na 'alu
ki honau 'api.

Daphne, 'oku ou faka'amu ke 'oatu mo e vahevahe koeni he na'e 'ikai ko e lau
tohi ka ko e hala na'aku fou mai ai. 'Oku 'ikai keu manatu ki he'eku fine'eiki
he na'e malolo 'oku ou kei ta'u 3. Pea na'aku 'alu 'o ako nofoma'u 'i hoku
ta'u 9 pea ko e vaa'i hala ia na'aku tupu hake ai. KO e fanongo pe he taimi
kotoa mo e 'aho kotoa kae fakahoko mai 'a e tu'utu ni.

'Oku lahi 'a e ngaahi founga tauhi pea 'e ola lelei ange ka ngaue'aki 'a e
founga 'oku 'uhinga mo mahino'i 'e he 'atakai takitaha.

mo e 'ofa mei he Nursing Chapel
hausia i moana taufui

Quoting Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>:

> Malo mu'a 'a e ma'u koloa 'a kimoutolu kotoa 'oku fetalanoa'aki 'ihe
> tepile ni.
>

[hamilto...@paradise.net.nz]

Kolomaile, ko e mahu'inga ia 'o e fekumi 'oku mo fai mo Daphne ke vahevahe mai
pea ke fakakoloa'aki 'a e Tasilisili. Pea ko e fatongia 'o e kau lau
Tasilisili ke tali 'a e fakamatala pe ko hono fakaanga'i pea ko'ene
faka'ekatemika ia.

Ko e taha eni 'o e founga ke ako'i ha anold dog a new trick.
Ko e to e kumi mai 'a e anold dog 'o teuteu'i ia ko e master.

ko e anga pe foki e sio mei he Nursing Chapel ka 'oku mahu'inga ke tuku mai 'a
ho'o mo fakatotolo ke tau pakipaki ai he 'e tokoni ia ki he'etau fononga.

mo e 'ofa
hausia

Quoting "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>:

Faifekau malo e kei tauhi mai ho tau mataafanga pea 'oku ou fiefia
ma'u pe he fktokanga'i hifo ho'o ngaahi tohi.Koe taha ia 'oe ngaahi
fkofo 'o 'ene tauhi kuo ne kei foaki kiate koe 'ae mo'ui lelei
foki. pea malo Hausia e poupou ki he ta'emahino ni' 'Oku fai foki 'ae
fifili koe taku he'e tokolahi 'ae mahu'inga 'a hono
siofi 'ae 'atakai 'oku fklakalaka hake ai 'ae longa'ifanau 'o
tautautefito mei he 'aho taha ki hono nima pe ono
ta'u.The most important key factors ki hono upbringing 'oe fanau.Koe
taimi pe ia tokua 'oku fatu 'e hono "atakai 'a hono 'ulungaanga,to'onga mo'ui
etc.

Taimi lahi 'oku nau tukuaki'i kitautolu tauhi fanau

[Daphne Taukolonga]

Hausia

 

Malo mu'a 'a e si'i pukepuke 'a e fakalata 'o e tepile ni.  

 

Koe mahu'inga ia 'a e huu mai 'a e 'Spirituality', taimi lahi 'oku 'ikai ketau mahino'i kakato 'a e ngaahi me'a 'oku hoko mai kihe 'etau mo'ui.  Talamai leva 'ehe Spirituality ko 'etau mo'ui ni koe Misiteli, pea koe taimi lahi 'oku taki kita kihe ngaahi feitu'u 'oku 'ikai kete loto ki ai.   Koe ta'u 'e 20 tupu si'i 'o a'u mai kihe ta'u ni,  neongo 'eku feinga ke fakamama'o meihe fanongo kihe to'e moe tangi 'a e kakai tokolahi kuou 'osi fetaulaki mo ia, he'ikai pe ke lava kete situ'a meihe ngaahi situations ko ia.  'Oku hanga'ehe 'enau to'e mo tangi 'o  fakafoki au  keu toe 're-visit' pe 're-cap' 'a hoku 'aneafi, pea 'oku nau toe 'fakatonulea'i  mai 'a e konga lahi 'o e ngaahi malanga 'a Sisu pea moe kosipeli foki.  Ne'ine'i ke lea 'aki 'e Paul, ''ihe taimi na'aku kei tamasi'i na'aku anga fakatamasi'i ka 'ihe taimi kuou fu'u lahi ai 'oku 'ikai keu kei pule kiate au.  'Oku hoko leva ai 'a e to'e moe tangi 'a e tokotaha kehe ko 'eku tangi mo 'eku to'e. 

 

 'Oku toe fakatokanga mai foki 'e 'Spirituality' ketau tokanga kihe 'etau fononga fakataha moe 'Original Sin' 'o hange koe fu'u tama malualoi ko ia ko 'Sin of Omission' 'ihe 'ene fahu loa 'ihe mo'ui pea faingata'a ai ke fai ha fanongo kihe ngaahi to'e moe tangi 'a hoto 'atakai koe ngaue 'a e hono tupu'anga ko Original Sin. 

 

'Oku ou tui tatau mo koe,  koe fakatotolo ko hono 'elito ko life experiences pea 'oku 'ikai ketau fie inu kava hu'i.

 

 

ofa atu

daphne

---

From: "hamilto...@paradise.net.nz" <hamilto...@paradise.net.nz>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Monday, 29 June, 2009 11:38:47 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[kolo...@bigpond.com]

Malo Daphne pea koe fkkoloa kiate au 'ae fepotalanoa'aki he koe taimi
tatau 'oku ou
to'oto'o me'alelei ai mo 'ilo ai 'ae founga keu muimui ai lolotonga
'oku kei iiki 'ae kau kiti.
Kou manatu ki he to'otama 'ae ta'u tahaua ki he mahangatolu he 'oku
'ikai ke 'iai ha fkngatangata
ia ki he tauhi fanau 'ae Tonga.Koe mo'unga'i tangata he lotu kuo ne
holo mu'a atu na'a ne pehe
kapau na'e 'ikai ke taa'i malohi au he'eku matu'a he'ikai teu 'i he
tu'unga ko eni,pea moe tokolahi pe.
Fakamalo atu kiate koe he kuo fkkoloa koe mei he 'Otua ki he fatongia
kafakafa 'oku 'i ho uma.
Ka 'oku fkngatangata he'e potungaue 'ae mafai pea mo hono tu'utu'uni
'ae founga hono tauhi 'oe fanau
'ae totonu ki he matu'a moe ngata'anga 'oe fu'u leta ki he fanau.
Ko Palesitaine koe ta'u tahaua kuo mahiki 'ae fanau mei he tamasi'i 'o
tangata lahi (Sisu moe ako he teipale)
Te tau lava 'o o'i 'akinautolu kuo fu'u o'i ngata'a (hufanga he
fktapu)'aki 'ae fkoleole moe fkhekeheke?
Koe talanoa malie 'ae fefine ngaue UN he'ene fktokanga'i hono
kaiha'asi fkmalohi'i 'e Fotei
(takiangatu'u 'o Sele Leone)'ae longa'i fanau ta'u fitu ki he
hongofulu pea ne 'oange 'ae me'a kotoa pe 'oku hohoi
kiai 'ae ki'i tamsi'i 'o a'u ki he fktolia'i loto(tapu mo kimoutolu )
koe tamate 'ae longa'i fanau koe ni fklilifu ia
he 'oku nau kei lau pe 'ekinautolu koe va'inga pe.(war game).
Koe talaloto 'e taha 'a ha ki'i ta'ahine ko Gillian Slovo mei he
uhouhonga 'oe kei laulanu 'a S.Africa.ne nau ngaue'aki
'ae tu'utu'uni koe NET BLANKE(White only)pea SLEGES BLANKES(Black
only) pea mahino honau 'alunga ka kuo ne lulu'i
'ae lototaufehi'a kiate kinautolu mo honau 'atakai.Koe lao ia mo 'ene
'ofa 'o fktatau ki hono mafai pea ne toki fk'osi'aki
Ka koe 'ofa 'ae matu'a 'oku faloo atu pe 'o a'u ki he kolosi.
Hausia koe fktalanoa pe ki ha lelei 'oe tauhi e kau kiti fu'u fifisi
atu e leangata'a.

Malo e lave mai moe lotu ai pe.

.

On Jun 29, 3:45 pm, Daphne Taukolonga <sioelinau_miss...@yahoo.com.au>
wrote:

> Hausia
>
> Malo mu'a 'a e si'i pukepuke 'a e fakalata 'o e tepile ni.  
>
> Koe mahu'inga ia 'a e huu mai 'a e 'Spirituality', taimi lahi 'oku 'ikai ketau mahino'i kakato 'a e ngaahi me'a 'oku hoko mai kihe 'etau mo'ui.  Talamai leva 'ehe Spirituality ko 'etau mo'ui ni koe Misiteli, pea koe taimi lahi 'oku taki kita kihe ngaahi feitu'u 'oku 'ikai kete loto ki ai.   Koe ta'u 'e 20 tupu si'i 'o a'u mai kihe ta'u ni,  neongo 'eku feinga ke fakamama'o meihe fanongo kihe to'e moe tangi 'a e kakai tokolahi kuou 'osi fetaulaki mo ia, he'ikai pe ke lava kete situ'a meihe ngaahi situations ko ia.  'Oku hanga'ehe 'enau to'e mo tangi 'o  fakafoki au  keu toe 're-visit' pe 're-cap' 'a hoku 'aneafi, pea 'oku nau toe 'fakatonulea'i  mai 'a e konga lahi 'o e ngaahi malanga 'a Sisu pea moe kosipeli foki.  Ne'ine'i ke lea 'aki 'e Paul, ''ihe taimi na'aku kei tamasi'i na'aku anga fakatamasi'i ka 'ihe taimi kuou fu'u lahi ai 'oku 'ikai keu kei pule kiate au.  'Oku hoko leva ai 'a e to'e moe tangi 'a e tokotaha kehe ko 'eku tangi
>  mo 'eku to'e. 
>

>  'Oku toe fakatokanga mai foki 'e 'Spirituality' ketau tokanga kihe 'etau fononga fakataha moe 'Original Sin' 'o hange koe fu'u tama malualoi ko ia ko 'Sin of Omission' 'ihe 'ene fahu loa 'ihe mo'ui pea faingata'a ai ke fai ha fanongo kihe ngaahi to'e moe tangi 'a hoto 'atakai koe ngaue 'a e hono tupu'anga ko Original Sin.. 

>
> 'Oku ou tui tatau mo koe,  koe fakatotolo ko hono 'elito ko life experiences pea 'oku 'ikai ketau fie inu kava hu'i.
>
> ofa atu
> daphne
>
> ________________________________

> From: "hamilton-rag...@paradise.net.nz" <hamilton-rag...@paradise.net.nz>

> To: tasil...@googlegroups.com
> Sent: Monday, 29 June, 2009 11:38:47 AM
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
>
> Kolomaile, ko e mahu'inga ia 'o e fekumi 'oku mo fai mo Daphne ke vahevahe mai
> pea ke fakakoloa'aki 'a e Tasilisili. Pea ko e fatongia 'o e kau lau
> Tasilisili ke tali 'a e fakamatala pe ko hono fakaanga'i pea ko'ene
> faka'ekatemika ia.
>
> Ko e taha eni 'o e founga ke ako'i ha anold dog a new trick.
> Ko e to e kumi mai 'a e anold dog 'o teuteu'i ia ko e master.
>
> ko e anga pe foki e sio mei he Nursing Chapel ka 'oku mahu'inga ke tuku mai 'a

> ho'o mo fakatotolo ke tau pakipaki ai he 'e tokoni ia ki he'etau fononga..
>
> mo e 'ofa
> hausia

>
> Quoting "koloma...@bigpond.com" <koloma...@bigpond.com>:
>
> Faifekau malo e kei tauhi mai ho tau mataafanga pea 'oku ou fiefia
> ma'u pe he fktokanga'i hifo ho'o ngaahi tohi.Koe taha ia 'oe ngaahi
> fkofo 'o 'ene tauhi kuo ne kei foaki kiate koe 'ae mo'ui lelei
> foki. pea malo Hausia e poupou ki he ta'emahino ni' 'Oku fai foki 'ae
> fifili koe taku he'e tokolahi 'ae mahu'inga 'a hono
> siofi 'ae 'atakai 'oku fklakalaka hake ai 'ae longa'ifanau 'o
> tautautefito mei he 'aho taha ki hono nima pe ono
> ta'u.The most important key factors ki hono upbringing 'oe fanau.Koe
> taimi pe ia tokua 'oku fatu 'e hono "atakai 'a hono 'ulungaanga,to'onga mo'ui
> etc.
>
> Taimi lahi 'oku nau tukuaki'i kitautolu tauhi fanau
> ka 'oku take time ke adopt he'e matu'a 'ae 'atakai moe lao 'oe fonua
> pe 'oku ou mo'ua he you can't teach anold dog a new trick.
> Tuku pe mu'a kia kimoutolu mo Daphne ia 'ae tafa'aki fk'akitemika
> (fkmolemole atu na'a levei ai ha loto)
> ka koe palopalema eni 'oe hukitonu.Kou fe'unga pe tufitufi mei he
> opeope ke fai'aki ha fklelei'i 'oe fononga 'i taimi
>
>
>
> > malo moe lotu..
>

>       Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.

> Show me how:http://au.mobile.yahoo.com/mail

[hamilto...@paradise.net.nz]

Kolomaile, 'Oku mau manatua atu koe 'i he faingata'a 'o e tauhi fanau 'oku ke
fononga mo ia he ngaue. Pea ko e fokotu'u atu pe 'e lava ke liliu 'a e
lea "mafai" 'i hono ngaue'aki 'i he taimi 'oku fai ai 'a e talanoa fekau'aki
mo e fanau. Ko e lea "mafai" kiate au 'oku ne 'osi langa 'e ia 'a e
kehekehe 'i he fengaue'aki mo e fanau.

Na'e fai 'a e faikava he uike kuo 'osi pea mo e taha 'o e kau faifekau
sotia 'i he Burnham camp 'i NZ ko Tavake Manu. Na'e talanoa ai 'a Tavake ki he
lolotonga 'enau 'i East Timor he mahina 'e 6 kuo hili. Ko e sio 'a e fanau ki
he kau sotia pea nau lele 'o toitoi he vao (hufanga he fakatapu). Pea pehee
leva 'e he faifekau ni ke tuku 'ene me'afana 'o 'ikai toe to'o kae
fetongi'aki 'a e pulu soka, pulu 'akapulu, mo e pulu netipolo. Pea ko 'enau
fononga atu pe ki ha kolo pea lele 'a e fanau ka ne 'aka'aka holo 'a e fo'i
pulu 'akapulu pea uoke, ko e fanau ena 'oku nau 'asi tahataha mai. Ko e founga
eni na'e mafana ai 'a e pule'anga East Timor pea nau tu'utu'u ni ai ke
langa 'a e paake 'o iu ko Tavake Fai'ana manu 'i he loto kolo. Ko e
fakamanatu 'o e sio 'a e fanau ki he teunga sotia 'oku 'ikai to'o me'afana ka
ko e holo ki lalo 'o tatau mo e fanau he fo'i pulu 'akapulu, netipolo, mo e
soka. Pea ko e paake fakamanatu koena kou lave ki ai ko e fakakakato ia he tau
ni.

ki'i vakai atu ha hingoa lelei 'o ui'aki 'a e fanau pea vakai atu mo ha
fatongia mahu'inga ke tokanga'i 'e he fanau. Pea fakamatala'i kiate
kinautolu 'a hono mahu'inga 'o e fatongia.

Malo e fai hotau fatongia ko e tokangaekina 'o e fanau.

ko e lavelave atu pe mei he Nursing Chapel
hausia

Quoting "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>:

Ka 'oku fkngatangata he'e potungaue 'ae mafai pea mo hono tu'utu'uni
'ae founga hono tauhi 'oe fanau 'ae totonu ki he matu'a moe ngata'anga 'oe
fu'u leta ki he fanau. Ko Palesitaine koe ta'u tahaua kuo mahiki 'ae fanau
mei he tamasi'i 'o tangata lahi (Sisu moe ako he teipale)
Te tau lava 'o o'i 'akinautolu kuo fu'u o'i ngata'a (hufanga he

fktapu)'aki 'ae fkoleole moe fkhekeheke?...

[Daphne Taukolonga]

Kolomaile

 

Malo 'a e kei talanoa mai 'ihe tepile ni.  

 

Hange pe koe fakatalanoa 'a Rev. Sisitoutai felave'i moe fanau 'a hono kaungaangaue, 'ene faka'ofo'ofa atu hono faka'apa'apa'i 'ehe matu'a 'a e fanau.  'Oku ou tui 'oku tui 'a e matu'a tokolahi 'oku totonu ke taa'i pe 'a e fanau 'ihe me'a na'e totonu ke taa'i ai, pea lea'i 'ihe me'a na'e totonu ke lea'i ai, koe founga tauhi fanau ia 'e taha.  'Oku ou tui foki, neongo hano taa'i 'a e fanau kanau kei tui pe 'oku kei 'ofa lahi pe 'a e matu'a 'iate kinautolu koe fo'i 'trend' ia 'e taha.  'Oku toe 'iai moe fanau ia 'oku ta'ai kinautolu pea nau kei tui 'oku 'ofa pe 'a e matu'a 'ia kinautolu, ka 'ihe taimi tatau 'oku hanga 'ehe 'natula' 'o e tauhi fanau taa'i 'o 'drive' pe tataki pe 'mould' 'a e to'onga mo'ui (character/personality) 'o e fanau.

 

'Oku ou tui foki 'oku 'ikai koe fanau kotoa pe kuo matutu'a 'ihe taimi ni na'anau sai'ia pe tui na'e sai hono tautea taa kinautolu.  'Oku totonu ketau fakafaikehekehe'i 'a e 'abuse' moe 'excuse' moe 'forgiveness'.  

 

'Oku 'iai leva 'a e fanau 'oku natula kehekehe hono taa'i (abuse) kinautolu, 'oku 'ikai keu 'ilo'i hono fakatonga lelei kihe fo'i lea koe 'abuse'.   'Oku 'iai 'a e taa'i (abuse)  fakasaikolosia pe faka'atamai(psychological/emotional abuse) 'oku kau ai 'a e kee taukape 'a e ongo matu'a, kau mai ai mo hono taa 'ehe motu'a 'a e finemotu'a kae sio 'a e fanau (domestic violence).  'Oku hanga 'ehe ngaahi 'ulungaaanga tauhi fanau 'o e matu'a ko ia 'o uesia 'a e 'atamai 'o e fanau.   'Oku 'iai moe taa'i (abuse) 'e taha 'oku 'iloa koe 'neglect' pe ko hono ta'etokanga'i 'a e fanau.  Ko hono tuku 'a e fanau kae 'alu 'a e ongo matu'a 'o ngaue pe lotu kae 'ikai ke 'iai ha taha lahi ke nofo 'ia kinautolu 'oku ne toe uesia moe development pe tupu pe 'atamai 'o e fanau.   'Oku toe fakatu'utamaki ange 'a e fo'i taa pe abuse 'e taha, 'oku 'iloa koe 'sexual abuse' 'o e fanau.  Koe taimi lahi 'oku fa'a falala noa'ia 'a e matu'a kihe kakai kehe, pea taimi lahi 'oku hoko tonu pe 'ihe fale 'o e fanau 'a e fa'ahinga palopalema fakatu'utamaki ko 'eni.   

 

Koe ngaahi palopalema pe natula 'ena 'o e 'atakai 'o e fanau 'oku ne uesia 'a e 'atamai 'oe  fanau tokolahi, fanau tangata moe fanau fefine.   'Oku toe uesia pe moe fanau 'ihe komiuniti Tonga, 'i Tonga moe ngaahi fonua muli, hange ko 'Aositelelia ni 'ihe palopalema ko ia.  Koe palopalema faka-universal 'eni ia, pea koe ngaahi nunu'a ia 'o e original sin.   

 

Tasilisili, 'oku 'ikai keu tui au 'oku 'iai ha me'a koe tauhi faka-Tonga, 'oku fa'a hoko ia koe 'excuse' ke kape'i ai 'eha finemotu'a ia 'a e mata'i ngeli 'ene ki'i tama kae sio atu 'a e kakai, fa'ahinga ia 'e ni'ihi koe taa mo kapekape'i 'a e fanau kae sio atu 'a e kakai kehee.  Koe abuse kotoa pe 'a e ngaahi to'onga tauhi  fanau ko 'ena, pea koe ngaahi matu'a 'ulungaanga ta'e faka'apa'apa ia, pea kapau 'oku 'asi mai honau palakuu 'ihe mata 'o e kakai huanoa ha'anau hanga 'o ngaahi kovi'i 'a e fanau 'i 'api.  'Oku hanga 'ehe ngaahi founga tauhi fanau ko ia 'o uesia 'a e 'development' 'a e fanau.  'Oku toe fele pe moe kakai Tonga 'oku 'ikai kenau tui kinautolu kihe taa noa'ia 'a e fanau mo hono kapekape'i noa'ia pea nau faka'apa'apa'i 'a 'enau fanau 'iha potu pe 'o a'u ki peito.  

 

'Oku mei tatau pe 'a e lao 'o Tonga moe lao 'o e ngaahi fonua temokalati felave'i moe tauhi fanau.  Ko hona kehekehe 'oku fakapapaui'i 'ehe kakai 'oku nau implement 'a e lao felave'i moe fanau 'i muli ni 'oku fakahoko pea muimui ki ai 'a e kakai 'o e fonau, pea ko ia 'oku 'ikai ke muimui ki ai 'oku 'ave ki falehopo 'okapau 'e ma'u atu 'ehe lao.. 

 

'Oku ou tui foki 'oku 'iai 'a e totonu fakamolale mo fakalaumalie, 'a e ngaahi pule'anga 'i muli ni pea mo Tonga, tukukehe 'enau totonu fakalao ke fakapapaui'i 'oku 'ikai ke physical/psychological/emotional/sexual abuse 'a e fanau.  Kuo 'osi fai 'a e fakatotolo kehekehe 'o 'ilo'i 'oku uesia 'a e fanau 'i hono abuse kinautolu.   

 

'Oku 'ikai koe matu'a kotoa pe 'oku nau abuse 'enau fanau.  Koe fatongia tauhi fanau  'oku faingata'a atu, pea ko 'ene 'osi pe 'eku kaataki peau tafoki 'o fu'u taa 'o mei mate 'eku ki'i ta'ahine pe tamasi'i pea te toe 'oho atu 'o fakana'ana'a mo kole fakamolemole. 

 

malo

daphne

 

 

 

---

From: "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>
To: Tasilisili-he-ngaluope <tasil...@googlegroups.com>

Sent: Tuesday, 30 June, 2009 10:07:32 AM

> Show me how:http://au.mobile.yahoo..com/mail

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[Sisilia Thomas]

Daphne, hangee kiate au ia 'oku hala hono liliu (translate) ó e foí "lea taai" ke "abuse" ín English í he anga e fetalanoaáki óku fai.  Kiate au ia óku ái e "abuse" ki hano ngauehalaáki ha mafai, pe ko hano faáo fakamalohií ha mafai ó ha taha. Pea óku kehe áupito ia mei he taaí ko hano tautea pe akoí é ha tamai/faée hano foha/ófefine.  Ka í heéne tootuá ko ee á e foí tautea/akonaki (taaí), pea hoko leva ia ko e physical abuse!  Naé faá ngaueáki í he Education System pe ko e Lao ó ui ko e corporal punishment; á ia naé ngaueáki á e cane (kaho/vaákau) hano tautea taaí ha tamasií ako.  Áia kuo tapui ia he taimi ni. 

 

Manatuí óku kehekehe á e parenting styles í he áatakai óku tau takaitaha moúi ai (this is a multiculrual/lingual society). ÍKai ngata aii, manatuí óku kehekehe mo e ngaahi parenting styles within each cultural or ethnic group.  Each family is unique in each dynamic, and each situation is quite unique too! Pea óku í ai á e ngaahi gaps (vanu) he vaa ó e ngaahi toú tangata (generations), kau ai á e vaa ó e maatuá mo e faanau.  Toko lahi sií faanau tautautefito ki he youth, óku nau faingataáía he identity crisis, not knowing who they really are!  Tokolahi e tuótupu ko e faanau á e maatuá naé tupu hake í Tonga ó íkai fehangahangai mo e ngaahi temptations ó e áatakai óku tupu hake ai étau faanau (diaspora).  So, how can we judge the parents, those who were not well equipped or experienced or trained to raise children in diaspora?

 

Naá ku í NZ last year, óu fanongo talanoa ai kau ki he toútupu Tonga & Taonakita (suicides), pea naá ku fuú ongoi e kau hake ai e foha ó e tangataéiki faifekau.  Ka óku fakamanatu mai é he talanoa, even families of Church Leaders & Ministers, even politicians, PMs are not immuned from crises migrant families often struggle with (what you have been discussing)!  It is that "gap" (gaps) that we need to explore, why is it becoming wider as years gone by?  How are we going to bridge that gap?  Heiílo naá lava ó fai ha fetaulaki mo e sií kau tama á Sami í Long Bay, kau tama á Jione í Parklea, pea óku ou kei lama faingamalie ke u aú ki he John Moroney Jail (ofi heni).  Ka óku íkai ko e pilisonee pe óku í ai á e NEEDS, fakailifia á e ngaahi nightclubs, fielau hono ui ia é he niíhi ko e "Áa puaka!" (tapu mo houéiki); pea hanga é heéku fononga holo lelue ó fakaáaki au keu mamata totonu he ngaahi meá lahi fekauáki mo e toutupu.  Kií tuku hoó motokaa í ápi ka ke heka lelue ha Áho, kií fetongi leleue í Parramatta ha efiafi Falaite ke ke mamata tonu ai he toútupu.....................fakaófa lahi atu ko e kahaú!

 

Kataki, kuo u maafana he talanoa, pea kuo ngali loloa á e fakahohaáni, but it's an issue so close to any mother's heart. Tokolahi foki á e faanau ia óku íkai oo ki he lotu, but by saying this, even youth who go to church on Sundays, kei moúa pe he alcohol & substance abuse, mo e feáuaki (hufanga atu he fakatapu).  Mahalo pe naá óku tau kei vaivai he sow á e seeds....laku tavale!  Naá óku fehalaaki étau fakafotunga mo ái kakano á e folofola!  Ko e ha étau ámanaki ki heétau faanau & kahaú, kapau óku tau fengulunguluí pe mo kauhala kehekehe hono fai e lotu?  Te u koma hee.  Ófa atu, Sisilia.

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 30 June, 2009 12:39:46 PM

[Daphne Taukolonga]

Sisilia

 

Malo 'a e talanoa moe vahevahe.

Na'aku ngaue 'aki 'a e fo'i lea koe taa'i koe 'metaphor' pea ko'ena na'aku ngaue faka-metaphor 'aki 'ihe 'eku fakamatala ko hono 'uhinga 'oku 'ikai ke 'iai ha fo'i lea Tonga 'e taha kihe 'abuse'.    Ko hono taa'i 'ihe 'ene tu'u faka-metaphor kihe 'abuse, either (physically, psychologically, emotionally, neglect or sexual) 'oku malava kene fakalave'i 'ae sino, pe 'atamai moe loto 'o e ki'i tamasi'i pe ta'ahine.   'Oku tau lau foki 'e kitautolu ko 'etau ako'i (discipline) ka 'oku talamai 'ehe lao ia koe taa'i (physical punishment) 'e lau pe ia koe 'abuse'.

 

Ko hono me'apango kia kinautolu 'oku nau tui malohi ki hono physically discipline 'a e fanau,  'oku 'ikai fai 'aki ia 'a 'etau opinion mo etau ngaahi 'uhinga, kuopau ke 'uluaki mu'omu'a 'a e lau 'a e lao (law).   Koe lao kotoa pe na'e 'uluaki fakahoko 'a e ngaahi fakatotolo pea fai hono talanoa'i mo hono sivi fulifulihi ke mahu'inga malie 'a e totonu ke hoko koe kupu'i lao. 

 

 Koe tangata ko ia ko Senituli Koloi, 'ihe 'eku tupu hake na'aku fuofua fanongo 'i Tonga mei ai 'ene taukapo'i ko hono lalanga 'a e fanau 'oku totonu ke kamata mei manava.   Kuo 'osi 'iai moe ngaahi fakatotolo fakasaienisi kuo nau fakamo'oni kihe malava ke uesia 'a e peepee 'i manava 'ihe ngaahi to'onga mo'ui 'a e fa'ee neongo 'oku te'eki fanaui'i mai.   Koe lau 'a e kau saikolosia 'e ni'ihi 'oku kamata pe 'a e ako 'a e fanau meihe 'aho 'uluaki hono fanaui'i mai kinautolu.  'Oku 'iai leva 'a e ngaahi matu'a ia 'e ni'ihi 'e tuku pe 'a 'enau fanau kenau fetohopo'aki holo 'ihe mohenga 'i 'api moe ngaahi sea 'i loto fale.  Tenau fa'ifa'iteliha 'i 'api, pea koe taimi koee hono 'ave 'a e fanau ko ia kihe ngaahi 'api kehee,  tenau fai 'a e 'ulungaanga tatau pe na'anau fai 'i 'api.  'E toki feinga hake 'a e ongo matu'a ke ta'ofi mo taa'i 'a e fanau pea moe ngaahi 'ita 'ene kalasi kehekehe, si'i anga foki 'a e fanau 'i 'api 'ihe fa'ifa'iteliha.  

He'ikai ke 'iai ha tamai pe fa'e tene talamai na'e toe tuku ha'ane lelei kae kei 'alu hake pe 'a e fanau ia 'o maumau lao mo fakamamahi. 

 

'Oku ou tui tatau foki ko 'etau 'hierachial system' 'i Tonga 'oku ne uesia 'a e mo'ui 'a e kakai Tonga tokolahi, kae tautefito kia kinautolu 'oku 'ikai kenau mahino'i lelei 'a e 'uhinga 'oku tapu ai 'a e physical punishment (physical discipline) 'ihe muli ni,  moe ngaahi to'onga mo'ui na'e lelei pe hono ngaue'aki 'i Tonga kae tapu fakalao 'i muli ni. 

 

ofa atu

 

daphne

 

 

 

     

 

---

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 30 June, 2009 9:49:57 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Daphne, hangee kiate au ia 'oku hala hono liliu (translate) ó e foí "lea taai" ke "abuse" ín English í he anga e fetalanoaáki óku fai.  Kiate au ia óku ái e "abuse" ki hano ngauehalaáki ha mafai, pe ko hano faáo fakamalohií ha mafai ó ha taha. Pea óku kehe áupito ia mei he taaí ko hano tautea pe akoí é ha tamai/faée hano foha/ófefine.  Ka í heéne tootuá ko ee á e foí tautea/akonaki (taaí), pea hoko leva ia ko e physical abuse!  Naé faá ngaueáki í he Education System pe ko e Lao ó ui ko e corporal punishment; á ia naé ngaueáki á e cane (kaho/vaákau) hano tautea taaí ha tamasií ako.  Áia kuo tapui ia he taimi ni. 

 

Manatuí óku kehekehe á e parenting styles í he áatakai óku tau takaitaha moúi ai (this is a multiculrual/lingual society). ÍKai ngata aii, manatuí óku kehekehe mo e ngaahi parenting styles within each cultural or ethnic group.  Each family is unique in each dynamic, and each situation is quite unique too! Pea óku í ai á e ngaahi gaps (vanu) he vaa ó e ngaahi toú tangata (generations), kau ai á e vaa ó e maatuá mo e faanau.  Toko lahi sií faanau tautautefito ki he youth, óku nau faingataáía he identity crisis, not knowing who they really are!  Tokolahi e tuótupu ko e faanau á e maatuá naé tupu hake í Tonga ó íkai fehangahangai mo e ngaahi temptations ó e áatakai óku tupu hake ai étau faanau (diaspora).  So, how can we judge the parents, those who were not well equipped or experienced or trained to raise children in diaspora?

 

Naá ku í NZ last year, óu fanongo talanoa ai kau ki he toútupu Tonga & Taonakita (suicides), pea naá ku fuú ongoi e kau hake ai e foha ó e tangataéiki faifekau.  Ka óku fakamanatu mai é he talanoa, even families of Church Leaders & Ministers, even politicians, PMs are not immuned from crises migrant families often struggle with (what you have been discussing)!  It is that "gap" (gaps) that we need to explore, why is it becoming wider as years gone by?  How are we going to bridge that gap?  Heiílo naá lava ó fai ha fetaulaki mo e sií kau tama á Sami í Long Bay, kau tama á Jione í Parklea, pea óku ou kei lama faingamalie ke u aú ki he John Moroney Jail (ofi heni).  Ka óku íkai ko e pilisonee pe óku í ai á e NEEDS, fakailifia á e ngaahi nightclubs, fielau hono ui ia é he niíhi ko e "Áa puaka!" (tapu mo houéiki); pea hanga é heéku fononga holo lelue ó fakaáaki au keu mamata totonu he ngaahi meá lahi fekauáki mo e toutupu.  Kií tuku hoó motokaa í ápi ka ke heka lelue ha Áho, kií fetongi leleue í Parramatta ha efiafi Falaite ke ke mamata tonu ai he toútupu......................fakaófa lahi atu ko e kahaú!

 

Kataki, kuo u maafana he talanoa, pea kuo ngali loloa á e fakahohaáni, but it's an issue so close to any mother's heart. Tokolahi foki á e faanau ia óku íkai oo ki he lotu, but by saying this, even youth who go to church on Sundays, kei moúa pe he alcohol & substance abuse, mo e feáuaki (hufanga atu he fakatapu).  Mahalo pe naá óku tau kei vaivai he sow á e seeds....laku tavale!  Naá óku fehalaaki étau fakafotunga mo ái kakano á e folofola!  Ko e ha étau ámanaki ki heétau faanau & kahaú, kapau óku tau fengulunguluí pe mo kauhala kehekehe hono fai e lotu?  Te u koma hee.  Ófa atu, Sisilia.

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 30 June, 2009 12:39:46 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Kolomaile

 

Malo 'a e kei talanoa mai 'ihe tepile ni.  

 

Hange pe koe fakatalanoa 'a Rev. Sisitoutai felave'i moe fanau 'a hono kaungaangaue, 'ene faka'ofo'ofa atu hono faka'apa'apa'i 'ehe matu'a 'a e fanau.  'Oku ou tui 'oku tui 'a e matu'a tokolahi 'oku totonu ke taa'i pe 'a e fanau 'ihe me'a na'e totonu ke taa'i ai, pea lea'i 'ihe me'a na'e totonu ke lea'i ai, koe founga tauhi fanau ia 'e taha.  'Oku ou tui foki, neongo hano taa'i 'a e fanau kanau kei tui pe 'oku kei 'ofa lahi pe 'a e matu'a 'iate kinautolu koe fo'i 'trend' ia 'e taha.  'Oku toe 'iai moe fanau ia 'oku ta'ai kinautolu pea nau kei tui 'oku 'ofa pe 'a e matu'a 'ia kinautolu, ka 'ihe taimi tatau 'oku hanga 'ehe 'natula' 'o e tauhi fanau taa'i 'o 'drive' pe tataki pe 'mould' 'a e to'onga mo'ui (character/personality) 'o e fanau.

 

'Oku ou tui foki 'oku 'ikai koe fanau kotoa pe kuo matutu'a 'ihe taimi ni na'anau sai'ia pe tui na'e sai hono tautea taa kinautolu.  'Oku totonu ketau fakafaikehekehe'i 'a e 'abuse' moe 'excuse' moe 'forgiveness'.  

 

'Oku 'iai leva 'a e fanau 'oku natula kehekehe hono taa'i (abuse) kinautolu, 'oku 'ikai keu 'ilo'i hono fakatonga lelei kihe fo'i lea koe 'abuse'.   'Oku 'iai 'a e taa'i (abuse)  fakasaikolosia pe faka'atamai(psychological/emotional abuse) 'oku kau ai 'a e kee taukape 'a e ongo matu'a, kau mai ai mo hono taa 'ehe motu'a 'a e finemotu'a kae sio 'a e fanau (domestic violence).  'Oku hanga 'ehe ngaahi 'ulungaaanga tauhi fanau 'o e matu'a ko ia 'o uesia 'a e 'atamai 'o e fanau.   'Oku 'iai moe taa'i (abuse) 'e taha 'oku 'iloa koe 'neglect' pe ko hono ta'etokanga'i 'a e fanau.  Ko hono tuku 'a e fanau kae 'alu 'a e ongo matu'a 'o ngaue pe lotu kae 'ikai ke 'iai ha taha lahi ke nofo 'ia kinautolu 'oku ne toe uesia moe development pe tupu pe 'atamai 'o e fanau.   'Oku toe fakatu'utamaki ange 'a e fo'i taa pe abuse 'e taha, 'oku 'iloa koe 'sexual abuse' 'o e fanau.  Koe taimi lahi 'oku fa'a falala noa'ia 'a e matu'a kihe kakai kehe, pea taimi lahi 'oku hoko tonu pe 'ihe fale 'o e fanau 'a e fa'ahinga palopalema fakatu'utamaki ko 'eni.   

 

Koe ngaahi palopalema pe natula 'ena 'o e 'atakai 'o e fanau 'oku ne uesia 'a e 'atamai 'oe  fanau tokolahi, fanau tangata moe fanau fefine.   'Oku toe uesia pe moe fanau 'ihe komiuniti Tonga, 'i Tonga moe ngaahi fonua muli, hange ko 'Aositelelia ni 'ihe palopalema ko ia.  Koe palopalema faka-universal 'eni ia, pea koe ngaahi nunu'a ia 'o e original sin.   

 

Tasilisili, 'oku 'ikai keu tui au 'oku 'iai ha me'a koe tauhi faka-Tonga, 'oku fa'a hoko ia koe 'excuse' ke kape'i ai 'eha finemotu'a ia 'a e mata'i ngeli 'ene ki'i tama kae sio atu 'a e kakai, fa'ahinga ia 'e ni'ihi koe taa mo kapekape'i 'a e fanau kae sio atu 'a e kakai kehee.  Koe abuse kotoa pe 'a e ngaahi to'onga tauhi  fanau ko 'ena, pea koe ngaahi matu'a 'ulungaanga ta'e faka'apa'apa ia, pea kapau 'oku 'asi mai honau palakuu 'ihe mata 'o e kakai huanoa ha'anau hanga 'o ngaahi kovi'i 'a e fanau 'i 'api.  'Oku hanga 'ehe ngaahi founga tauhi fanau ko ia 'o uesia 'a e 'development' 'a e fanau.  'Oku toe fele pe moe kakai Tonga 'oku 'ikai kenau tui kinautolu kihe taa noa'ia 'a e fanau mo hono kapekape'i noa'ia pea nau faka'apa'apa'i 'a 'enau fanau 'iha potu pe 'o a'u ki peito.  

 

'Oku mei tatau pe 'a e lao 'o Tonga moe lao 'o e ngaahi fonua temokalati felave'i moe tauhi fanau.  Ko hona kehekehe 'oku fakapapaui'i 'ehe kakai 'oku nau implement 'a e lao felave'i moe fanau 'i muli ni 'oku fakahoko pea muimui ki ai 'a e kakai 'o e fonau, pea ko ia 'oku 'ikai ke muimui ki ai 'oku 'ave ki falehopo 'okapau 'e ma'u atu 'ehe lao... 

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.. Show me how.

[Sisilia Thomas]

Daphne, Kataki kapau kuo haa nenefu atu éku e-mail, ó ke pehee ai óku ou fakaátaa pe poupouí á e ABUSE ko ena óku ke lave ki ai.  Mole ke mamaó!  Naá ku feinga ke highlight hono kehekehe á e úhinga ó e abuse as a word in its merit, mo hano discipline pe akoí á e faanau ó aú ki hano taaí (smack).  Pea mahalo pe ko éne taémahino ko hoó ngaueáki faka-metaphor á e foi lea ko ia ko e "abuse" and what that word stands for?

 

Naá ku kau au ia he faanau naé taaí é heéku ongo matuá, pea toe taa lahi ange au he Kolisi (QSC), pea í heéku faá fakakaukau ki ai he taimi lahi, naé í ai e ngaahi taa ia ne tuú he laine ó e "abuse" (hoó metaphor).  Ka ko e áatakai ia na''a ku tupu ai mo e tokolahi he paenga ni.  Íkai ngata pe heéne tapu he Lao á Tonga (my guess) he taimi ni, ka óku tapu ha ia he Lao á e fonua ni, ha faáhinga taa pe! He ne tuó lahi éku fakatonulea (interpreted) í he Fakamaauánga he fonua ni, í he hopo á e Tongan parents (á e niíhi) í heénau taaí énau fanau pea reported é he Ápiako & DOCS.  But those cases were/are confidential, which means they are not to be disclosed/discussed anywhere, at any time!

 

I spent 4 years (part-time) at a Sydney TAFE & 5 years (part-time) at a Sydney University to study/learn what you learned from the late Rev Senituli Koloi. And before I was called to ministry, I spent years putting into good use (practice) what I did learn, not just from the Educational Institutions here in Sydney, but also in Tonga (Tonga Teachers' Training College & others), from Early Childhood to Tertiary levels. I'm also a mother, and a grandmother.  So, there are lots that you and I can share & learn from one another, perhaps.

 

Óku í ai foki étau fanga kií founga tautea í muli ni, eg.  take away the privileges from our children as punishment; have them grounded; etc., but they are not as effective as we wish them to be.  I wish to share with you something I learned from my experience as an educator/teacher; many of our Pacific Islands'children get into strife within the schoold environments, especially those who get smacked at home.  At school, teachers are not allowed to smack them, so the kids who get smack at home muck up there until the school get sick of reprimanding them them to no effect and throw them out!  Kuo nau anga foki hono faá taaí í api, taóáki mo akoíáki á e taa (smack) í ápi, pea oo atu ia ki he environment óku íkai ngofua ai ha taa, ko e leaí pe, mo e detention, etc. And this is the kind of "gap" I mentioned earlier, í he founga ó e discipline í ápi (home & parents) pea moe discipline & expectations/rules) á e ápiako.  Hitting a child is more damaging than anything else, íkai ngata heéne hurt the child physically, emothinally, psychologically, etc., ka óku ako leva é he leka mei he foí founga ko ia, that "hitting (aggression/violence) is one way solve problems"! Pea ka toutou hoko ia ki he leka, s/he accepts it as the only way to solve problems.  Fakatokangaí étau fanau (toútupu) he vave pe ki he fuhu (tuke), íkai ke fuhu ngutu ke maha á e vocab, kae toki vakaií e founga ko ee!

 

Ko ia ai Daphne, óku íkai ke u poupouí á e taa (smack), I won't use your metaphor "abuse" for it's too extreme ki heéku ongoí, í he foí laumalie óku tau potalanoa ai.  Ófa atu, Sisilia.

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Tuesday, 30 June, 2009 11:23:12 PM

[Ben Mysterymann]

Koe fiekau atu pe he potalanoa 'o fekau'aki mo hono ui e taa'i 'oe fanau koe "Abuse."

'Oku mahino pe kiate au a'e lau 'ae lao 'i tonga ki hono ngaue'aki e ta 'i he ngaahi lokiako pea pehe ki hono hanga 'ehe lao 'oe ngaahi fonua hange 'Aositelelia 'o kolosikula'i a' hono ngaue 'aki e ta'i 'oe fanau tatau pe ha feitu'u.

Koe taa'i 'oe fanau ia he hisitolia 'oe ako 'i he ngaahi fonua 'oe west pea pehe ki Tonga na'e common pe ia. Pea pehe ki no ngaue'aki koe disaplice 'i he ngaahi 'api pea pehe ki ngau educational institutions. Koe me'a 'oku hoko he taimi ni koe liliu he to'onga fakaukau 'i hono ngaue'aki 'oe ta 'o fatatau ki he ngaahi faka'uhinga he mala'e 'o e saikolosia etc.

'Oku ou pehe 'e au 'oku totonu ke define 'ae ta koe 'oku "abusive" moe ta 'oku 'ikai ke "abusive" mei he laumalie 'oku fakahoko 'aki 'ae action ko 'eni. Hange ko 'eni kapau koe ki'i "smack" pea moe ki'i "fusi telinga" ko hono 'uhinga ke tokanga e ki'i tamasi'i pe ta'ahine ke fai 'ene homueka pe ko 'ene ki'i chores at home pea 'oku sai pe ia. Kapau koe to atu 'ita ia 'ae tamai ha me'a kehe 'one uipi ai hono foha/'ofefine 'o mei mate pea 'oku "abuse" leva ia. Pehe pe ki he faiako 'i faleako.

'Oku 'ikai keu tui 'oku totonu ke tau fakafalala kakato hono ngaue'aki e taa'i e fanau ka 'oku ou tui 'oku 'i ai pe 'ae place of "taa'i e fanau" he discpline process pea moho ohi hake 'oe fanau ke mahino kiate kinautolu koe adult life 'oku te fekuki ai moe me'a mamahi kehekehe pea kuo pau ke ako'i ke nau lava 'o cope.

'Oku 'i ai e taimi 'e taha 'oku hange kiate au 'oku fu'u too ideal 'ae ngaahi suggestions 'ae kau saikiolosia, ka kono pango he 'oku tui ki ai e kau fa'ulao ia. Hange koe issue ko 'eni 'oku fai ki ai talanoa: ko kitautolu ko'eni na'e tupu hake taa'i 'ehe matu'a moe kau faiako 'oku tau 'ilo kotoa pe 'ae ola lelei 'oe fa'ahinga discpline ko 'eni. Ka ne 'ikai hono fa'a pekalae kitautolu he'ikai ke tau feinga ke tau saisai. Koe fanau tokolahi na'e 'ikai ke taa'i 'oku 'ikai ke nau a'u ki he tu'unga lelei he na'a nau fakafiefiemalie pe kinautolu ia.

Ko ia ai hono ui e taa koe "Abusive behavor" is very debateable. However, I do respect 'ae lau 'a ha lao 'o ha fonua 'i he issue ko 'eni.





--- On Tue, 6/30/09, Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au> wrote:

> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show
> me how.
>
>
> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show
> me how.
>
>

> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.. Show
> me how.
>
>
>
>

[Ben Mysterymann]

Thanks for sharing this story...

--- On Mon, 6/29/09, hamilto...@paradise.net.nz <hamilto...@paradise.net.nz> wrote:

> From: hamilto...@paradise.net.nz <hamilto...@paradise.net.nz>
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
> To: tasil...@googlegroups.com

> Ka 'oku fkngatangata he'e potungaue 'ae mafai pea mo hono
> tu'utu'uni
> 'ae founga hono tauhi 'oe fanau 'ae totonu ki he matu'a moe
> ngata'anga 'oe
> fu'u leta ki he fanau.  Ko Palesitaine koe ta'u tahaua
> kuo mahiki 'ae fanau
> mei he tamasi'i 'o tangata lahi (Sisu moe ako he teipale)
> Te tau lava 'o o'i 'akinautolu kuo fu'u o'i ngata'a
> (hufanga he

> fktapu)'aki 'ae fkoleole moe fkhekeheke?...

[Daphne Taukolonga]

Sisilia

 

Kataki 'oku ou tui 'oku toe hala pe mo ho'o fakatonulea'i 'eku fakamatala kimu'a.  'Oku a'u kihe taimi ni 'oku te'eki ke tele mai 'ihe 'eku fakakaukau 'oku ke tui pe taukapo'i 'oku totonu ke 'abuse' 'a e fanau.    Na'e 'generalise' 'atu 'eku fakamatala, mahalo na'e totonu ke 'oua 'e tu'u ho hingoa 'ihe 'eku post, neongo na'aku kau talanoa atu 'i ho'o 'uluaki fakamatala.  'E lau foki ia 'oku ou 'ignorant' pea 'e toe lau pe ia 'oku 'ikai keu 'ilo'i 'a e me'a 'oku ou fakamatala ki ai.   'Oku malava pe foki ke maumau 'a hota vaa 'o kitaua (fakasaikolosia) neongo 'oku te'eki keta fesiofaki 'ihe ta'e femahino'aki moe  'inappropriate pe fehalaaki 'a e 'interpretation' 'o e fetalanoa'aki.  Ko hono lelei foki ia 'eta fefine fakatoloua ke mahino kihe matu'a tangata 'e ni'ihi 'i Tasilisili ni koe anga 'eni 'o e talanoa, kapau 'oku 'ikai mahino ha fakamatala 'oku te lea hangatonu, pea lelei pea fakalata 'a e feohi 'i Tasilisili ni.  'Ihe taimi tatau foki, 'oku ou tui na'e lelei pe ke pehe'i hono fakatonulea'i 'o e fetalanoa 'aki na'e ha'u mei ho'o 'uluaki post, koe 'uhi ke fakamatala'i mai ai ho'o 'experiences fakafaleako ke mahino kihe fa'ahinga 'oku nau lau 'etau fetalanoa'aki 'oku 'ikai ke fai ha talanoa noa'ia, koe talanoa 'a e faleako, talanoa 'a e falelotu, talanoa 'a e life experiences, pea moe talanoa 'a 'api.   Sisilia, 'e faifai tama peau fakakaukau na'ake 'ai pe 'e koe ke hangee na'aku tukuaki'i pe fakatonulea'i 'oku ke taukapo'i 'a e abuse 'o e fanau koe 'uhi ke fola mai ai ho'o pelee.  Ko ho'o success ko 'eku success, ko ho'o achievement ko 'eku achievement. Koe ki'i fakafehu'i pe foki ia hoku 'atamai 'ihe 'eku a'u mai kihe konga ko 'eni.

Sisilia, fakamolemole atu,  mahalo na'e 'asi atu kuote fakasi'isi'ia 'e kita ho'o 'uluaki fakatalanoa ka na'ake 'raise' 'a e ngaahi issues lahi pea 'oku totonu ke hokoatu 'etau talanoa he 'oku 'ikai ko kitautolu pe 'oku talanoa, pea 'oku lahi 'a e ngaahi issues kehe 'oku tupu mai 'ihe fetalanoa 'aki 'oku tau fakahoko, 'oku kau mai moe fa'ahinga 'oku nau lau fakalongolongo pe.

 

ofa atu

 

daphne

---

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Wednesday, 1 July, 2009 12:58:38 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Naá ku í NZ last year, óu fanongo talanoa ai kau ki he toútupu Tonga & Taonakita (suicides), pea naá ku fuú ongoi e kau hake ai e foha ó e tangataéiki faifekau.  Ka óku fakamanatu mai é he talanoa, even families of Church Leaders & Ministers, even politicians, PMs are not immuned from crises migrant families often struggle with (what you have been discussing)!  It is that "gap" (gaps) that we need to explore, why is it becoming wider as years gone by?  How are we going to bridge that gap?  Heiílo naá lava ó fai ha fetaulaki mo e sií kau tama á Sami í Long Bay, kau tama á Jione í Parklea, pea óku ou kei lama faingamalie ke u aú ki he John Moroney Jail (ofi heni).  Ka óku íkai ko e pilisonee pe óku í ai á e NEEDS, fakailifia á e ngaahi nightclubs, fielau hono ui ia é he niíhi ko e "Áa puaka!" (tapu mo houéiki); pea hanga é heéku fononga holo lelue ó fakaáaki au keu mamata totonu he ngaahi meá lahi fekauáki mo e toutupu.  Kií tuku hoó motokaa í ápi ka ke heka lelue ha Áho, kií fetongi leleue í Parramatta ha efiafi Falaite ke ke mamata tonu ai he toútupu.......................fakaófa lahi atu ko e kahaú!

 

Kataki, kuo u maafana he talanoa, pea kuo ngali loloa á e fakahohaáni, but it's an issue so close to any mother's heart. Tokolahi foki á e faanau ia óku íkai oo ki he lotu, but by saying this, even youth who go to church on Sundays, kei moúa pe he alcohol & substance abuse, mo e feáuaki (hufanga atu he fakatapu).  Mahalo pe naá óku tau kei vaivai he sow á e seeds....laku tavale!  Naá óku fehalaaki étau fakafotunga mo ái kakano á e folofola!  Ko e ha étau ámanaki ki heétau faanau & kahaú, kapau óku tau fengulunguluí pe mo kauhala kehekehe hono fai e lotu?  Te u koma hee.  Ófa atu, Sisilia.

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 30 June, 2009 12:39:46 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Kolomaile

 

Malo 'a e kei talanoa mai 'ihe tepile ni.  

 

Hange pe koe fakatalanoa 'a Rev. Sisitoutai felave'i moe fanau 'a hono kaungaangaue, 'ene faka'ofo'ofa atu hono faka'apa'apa'i 'ehe matu'a 'a e fanau.  'Oku ou tui 'oku tui 'a e matu'a tokolahi 'oku totonu ke taa'i pe 'a e fanau 'ihe me'a na'e totonu ke taa'i ai, pea lea'i 'ihe me'a na'e totonu ke lea'i ai, koe founga tauhi fanau ia 'e taha.  'Oku ou tui foki, neongo hano taa'i 'a e fanau kanau kei tui pe 'oku kei 'ofa lahi pe 'a e matu'a 'iate kinautolu koe fo'i 'trend' ia 'e taha.  'Oku toe 'iai moe fanau ia 'oku ta'ai kinautolu pea nau kei tui 'oku 'ofa pe 'a e matu'a 'ia kinautolu, ka 'ihe taimi tatau 'oku hanga 'ehe 'natula' 'o e tauhi fanau taa'i 'o 'drive' pe tataki pe 'mould' 'a e to'onga mo'ui (character/personality) 'o e fanau.

 

'Oku ou tui foki 'oku 'ikai koe fanau kotoa pe kuo matutu'a 'ihe taimi ni na'anau sai'ia pe tui na'e sai hono tautea taa kinautolu.  'Oku totonu ketau fakafaikehekehe'i 'a e 'abuse' moe 'excuse' moe 'forgiveness'.  

 

'Oku 'iai leva 'a e fanau 'oku natula kehekehe hono taa'i (abuse) kinautolu, 'oku 'ikai keu 'ilo'i hono fakatonga lelei kihe fo'i lea koe 'abuse'.   'Oku 'iai 'a e taa'i (abuse)  fakasaikolosia pe faka'atamai(psychological/emotional abuse) 'oku kau ai 'a e kee taukape 'a e ongo matu'a, kau mai ai mo hono taa 'ehe motu'a 'a e finemotu'a kae sio 'a e fanau (domestic violence).  'Oku hanga 'ehe ngaahi 'ulungaaanga tauhi fanau 'o e matu'a ko ia 'o uesia 'a e 'atamai 'o e fanau.   'Oku 'iai moe taa'i (abuse) 'e taha 'oku 'iloa koe 'neglect' pe ko hono ta'etokanga'i 'a e fanau.  Ko hono tuku 'a e fanau kae 'alu 'a e ongo matu'a 'o ngaue pe lotu kae 'ikai ke 'iai ha taha lahi ke nofo 'ia kinautolu 'oku ne toe uesia moe development pe tupu pe 'atamai 'o e fanau.   'Oku toe fakatu'utamaki ange 'a e fo'i taa pe abuse 'e taha, 'oku 'iloa koe 'sexual abuse' 'o e fanau.  Koe taimi lahi 'oku fa'a falala noa'ia 'a e matu'a kihe kakai kehe, pea taimi lahi 'oku hoko tonu pe 'ihe fale 'o e fanau 'a e fa'ahinga palopalema fakatu'utamaki ko 'eni.   

 

Koe ngaahi palopalema pe natula 'ena 'o e 'atakai 'o e fanau 'oku ne uesia 'a e 'atamai 'oe  fanau tokolahi, fanau tangata moe fanau fefine.   'Oku toe uesia pe moe fanau 'ihe komiuniti Tonga, 'i Tonga moe ngaahi fonua muli, hange ko 'Aositelelia ni 'ihe palopalema ko ia.  Koe palopalema faka-universal 'eni ia, pea koe ngaahi nunu'a ia 'o e original sin.   

 

Tasilisili, 'oku 'ikai keu tui au 'oku 'iai ha me'a koe tauhi faka-Tonga, 'oku fa'a hoko ia koe 'excuse' ke kape'i ai 'eha finemotu'a ia 'a e mata'i ngeli 'ene ki'i tama kae sio atu 'a e kakai, fa'ahinga ia 'e ni'ihi koe taa mo kapekape'i 'a e fanau kae sio atu 'a e kakai kehee.  Koe abuse kotoa pe 'a e ngaahi to'onga tauhi  fanau ko 'ena, pea koe ngaahi matu'a 'ulungaanga ta'e faka'apa'apa ia, pea kapau 'oku 'asi mai honau palakuu 'ihe mata 'o e kakai huanoa ha'anau hanga 'o ngaahi kovi'i 'a e fanau 'i 'api.  'Oku hanga 'ehe ngaahi founga tauhi fanau ko ia 'o uesia 'a e 'development' 'a e fanau.  'Oku toe fele pe moe kakai Tonga 'oku 'ikai kenau tui kinautolu kihe taa noa'ia 'a e fanau mo hono kapekape'i noa'ia pea nau faka'apa'apa'i 'a 'enau fanau 'iha potu pe 'o a'u ki peito.  

 

'Oku mei tatau pe 'a e lao 'o Tonga moe lao 'o e ngaahi fonua temokalati felave'i moe tauhi fanau.  Ko hona kehekehe 'oku fakapapaui'i 'ehe kakai 'oku nau implement 'a e lao felave'i moe fanau 'i muli ni 'oku fakahoko pea muimui ki ai 'a e kakai 'o e fonau, pea ko ia 'oku 'ikai ke muimui ki ai 'oku 'ave ki falehopo 'okapau 'e ma'u atu 'ehe lao.... 

[tino tahitu'a]

Oku mahu'inga ke hokohoko atu pe Daphne 'a ho'o fakamatala he issue. Hange 'eni ia kuo ke nofo mai koe ke ke tapalasia mai kimautolu. lol! Oua 'e kohu..pe te ke pehee ...mani tahataha au 'oku ou kole seniti pea u hanga atu au...

Kae kehe malo lahi daphne e 'omai 'a e ngaahi issue mahu'inga kotoa pe ko 'eni.

Ko e anga ko ee 'a 'aku lautohi ha fetalanoa'aki oku ou fuofua sio au ki he subject pea 'i he taimi ko ee 'oku ou huke hake ai 'a e mail ko iaa oku tu'utu'u kehee atu pe ia mo e nofo ki he issue 'o e subject..Hange ko ee ko 'ene 'asi he subject 'i 'olunga...EDUCATIONAL ADULTS...asi hake ia ko e tau lau ia...

Ko 'eku fehu'i ko Kaveinga ia pe 'ikai?

 

Ko Tonga 'oku 'ikai ke 'i ai ha maka koloa ai. Ko hono maka koloa pe ko hono population. Oku fele 'a e ngaahi maka koloa matu'aki mahu'inga kuo tanu atu 'i mala'e. Hange ko e toki maloloo atu 'a e tangata 'iloa ko 'eni ko Dr Hu'akavameiliku, Professor Epeli Ha'u'ofa. Te tau pehee pe ko Daphne ko ha Palofesa ia he 'oku 'i ai 'a e maka koloa. Oku fele pe mo e ngaahi maka ta'e'aonga..hhahha? mahalo te u kau au ai.

 

I he'eku tupu 'i Nomuka na'a ku tupu ha famili matu'aki masiva mo'oni. Nofo he fale pola pe. Na'e vela e fu'u fale pola ko aa he'eku tutututu na'e fai..('oua 'e lau mai 'ena). Na'a manatu lelei na'e taha pe hoku fo'i talausese mutu 'o ua'aki pe 'a 'eku talausese kakii.. mo 'eku sote hina.. Taimi 'e ni'ihi 'oku ou fa'a tui sote pe 'o ngaue'aki pe ia.

Ko 'eku tangata'eiki  ko e fika ua pe ia mo e kei vale taha he fanau. Tapu ange mo 'eku tangata'eiki he'eku lea ki ai kei vale..ko 'eku pehee kei vale..he na'e ako pe ia pea fo'i he ako..Oku ou faka'apa'apa ki ai he'eku leaa ka e tuku ke 'ataa pe 'a 'eku fakamatala...Ngaue lelei kotoa 'a e fanga tokoua o eku tangata'eiki he Pule'anga....tama 'e taha ko Ngaluloa na'e ngaue ma'olunga ia he Falealea..Toe hoko mai mo e tama 'e taha ko Viliami hoko atu pe 'a 'ene ngaue 'o toki mate he 'a'ahi fakaFalealea...

 

Kaekehe 'i he vela 'emau fale Tonga na'a mau hiki ai 'o nofo 'uta...mo'oni e lau ko e vala ko e vala nge'esi tangai pe. Ka na'a ku manatu lelei na'a ku tala ange ki he'eku fa'ee 'i Nomuka 'e 'i ai 'a e 'aho he 'ikai ke mau toe vala nge'esi tangai te mau kai niu o kiki'aki 'a e ika...Ka te mau vala fakatu'i pea mo kai pateta...lol!

Ngali fakakata...but this is a confession....Kuo u manatu lelei na'a ma fu'u tufi niu mo 'eku tangata'eiki ke ngaahi niu ke fua ke lava e totongi ako e kau tama pe na'e lalahi 'iate au na'a mau pusiaki'i.

Na'e 'ikai ke 'i ai ha fakamo'oni 'e taha 'iate au ko e foha fika 'uluaki au 'a e Tamai ko 'eni koe'uhi he na'e 'ofa makehe pe 'eku tamai 'a'aku he fanga pusiaki kehee..Ko au na'a ne ui ke ma oo 'o tufi niu ke fahi ke fakamomoa ke fua'aki e ako e kau tama ko eeeee....

Kuo u manatu lelei ki he'ene fu'u hu he lalo mo'osipo oku fele 'a e niu he lalo niu pea si'i hu mai kuo pukee pe hono mata...mo lea pehee muuuuumuuuuuumuuu....ta ko e si'i hanga 'e pii(bee) o u'u ia...

ko 'enau ha'u 'o tangutu he lalo niu mo 'ene fu'u nge'esi tangai lanu kokoo ha taimi ko eee...pea ne pehe mai kiate au...

 

"t" feinga ke ke ako malohi ke ke 'alu 'o hoko ko ha faiako ke ke 'alu pe 'o nofo he 'api lautohi ko ia he oku ke sio mai kiate au 'oku ou faka'ofa pea 'oku 'ikai ke 'i ai ha'aku 'api pea 'oku 'ikai ke 'i ai mo ha'o 'api 'a koe ko ia ai 'oku ke sio mai ki he faka'ofa he tufi niu 'alu 'o ako malohi......."

 

He ikai ke ngalo e lea ko iaa he'eku mo'ui 'o a'u ki ha'aku mate...neongo ko e kapasa ko iaa ne fa'a mole hono tukufua he taimi na'a ku tu'uta ai 'i loto Nuku'alofa.....

 

tuku mu'a ke u toki hoko atu he 'oku 'ikai ke u malava ke hoko atu hoku lo'imata...

 

Uhinga pe 'eku faka langa talanoa ko e kaveinga ->EDUCATION<- that is our only RESOURCE...Oku 'i Fiji ni ko e ako... teuteu foki ki Tonga ki si'oku famili Masiva 'oku nau lepa mo tatali 'i Ma'ufanga....

 

Hala 'ataaa te u teitei 'ilo ko e mumu he taunga bee 'a 'eku tangata'eiki mo si'eku tu'u hono tafa'aki mo 'eku sote hala talausese mutu te u tangutu 'o lomi e fu'u Computer ko 'eni....Oku fakaputu tangi, oku fakatupu 'ofa Oku fakatupu mamahi a e manatu ki he tupu'anga masiva, Oku ou tui 'oku 'i ai 'a e tokotaha kotoa pe he fale ni mo 'ene talanoa malie...

 

Na'e tokoni 'a 'eku fa'ee hono taki au ki he lotu he pongipongi kotoa pe ki he malava 'o 'eku 'i heni...KO E LOTU MO E AKO KO E ONGO KAPASA 'ILOA IA KUO LAU SENITULI 'I TONGA HONO FAKAMO'ONI'I 'OKU 'AONGA.....

 

te u toki hoko atu 'a 'eku talaloto ki he Mahu'inga 'o e ako 'o hange ko e kaveinga 'oku tu'u kavei ai 'a e ta'ahine ko Daphne. Ko e tasilisili kuo fakaPalanisi e Daphne hono lula fua...kuo ongo Olive ia he Sila...LOTU MO E AKO....

 

Kuo tutuku 'a USP he uike ni pea kuo tokolahi hono kau foki ko au pe 'oku ou kei toee....ta ko e api ni ko hono fakalata pe 'o e kei ako...kuo lele mai e ta'elata 'o hange ko e lau...neongo ha fa'ahinga melie 'o mamani...BUT

 

NORTH AND EAST

SOUTH AND WEST

HOME IS THE BEST.........

 

te u toki hoko atu ki he'eku talaloto tupu'anga masiva mo e mahu'inga 'o e akooooo.......

 

bye for now...

just from a very weak tongan crusader

 

 

 

 

 

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Monday, June 29, 2009 12:45:20 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

[kolo...@bigpond.com]

Fakmalo lahi 'aupito atu ki he fepotalanoa'ki he fifili ni pea na'e
la'anga'ia ai 'ae ki'i hoha'ani.
Kapau koe physical abuse pe verbal abuse ia in any form what so ever
'oku ne uesia fksaikolosia
'ae 'atamai 'oe longa'i fanau fefe 'ae tu'unga fkmentality leva 'oe
longa'ifanau?ko hono fktonua moe fkhalakia
kou tui koe me'a fkfo'ituitui depend on the situation 'oe
lolotonga.Na'a ku fkkake mai
mei he Tala pe 'una fai ki fatu 'o hoko mai k he 'uluaki mamani 'oe
tamasi'i(ta'u taha
ki he ono).Mamani hono ua Fitu ki he tahaua 'oku kei angalelei pea kei
ongo 'ae ki'i tamasi'i
ki he le'o 'oe matu'a 'i Tonga pe ko muli.Koe fo'i mamani hono tolu
ngalingali kiate au koe taimi ia 'oe
mata'ivalea in both parties.Kapau koe taimi eni koe ha leva 'ae
prevention ke tamate'i e afi kei taimi????
Taimi 'oku tau lau fkTonga koe fiefefinelahi pe tangata lahi.Ka koe
taimi koa ia??
'oku tonu ke siofi ai 'ihe fa'ahinga 'atakai kuo mohu (abundance) ke
fili ki ai 'ae fanau.Koe taimi nai ia
'oku fai ki ai 'ae tailiili??Lotu moe akonaki kae fefekaange pe
taufefusi ia.'oku fai kae fai pe hanganoa ia.
Ko hoku kaunga fononga hanu pe koe foha ta'u tahanima ma'u koe
haefale.Talaange he'e Polisi 'oua 'e taa'i
kae lea pe.Toe ma'u pe he me'a tatau 'oku taa'i he'e motu'a pea
angalelei ai. Ta'u tahafitu ma'u moe drugs
pea ne talaange ki he Polisi na'e taa'i ia he'e motu'a.Talaange he'e
Polisi ka ke toe ala ki ai te mau fkhu koe pea iku ngaue popula
"Ikai fuoloa toe ma'u koe taa'i e vaivai koe 'ai seniti ki he
drugs.talaange he'e kau Polisi ki he motu'a te ke totongi 'ae fkmole
kotoa.Talaange he'e motu'a Polisi ko ho'o mou lao ena he'ikai teu
totongi ha me'a mou fai 'o fktatau ki he me'a na'a mou lau.He na'e mei
oli
Kapau na'e tuku keu vevela'i.

Malo moe lotu

On Jul 1, 7:42 am, Ben Mysterymann <tongama...@yahoo.com> wrote:
> Thanks for sharing this story...
>

> --- On Mon, 6/29/09, hamilton-rag...@paradise.net.nz <hamilton-rag...@paradise.net.nz> wrote:

> > Quoting "koloma...@bigpond.com"
> > <koloma...@bigpond.com>:

> > > Malo e lave mai moe lotu ai pe.- Hide quoted text -
>
> - Show quoted text -

[Daphne Taukolonga]

Kolomaile

 

Malo 'a e fakatalanoa malie. 

 

Ko 'eku tui 'oku tau 'osi fakatokanga'i kotoa, 'oku 'ikai ke iai ha 'answers' kihe ngaahi fehu'i lahi, pea kapau 'oku 'iai ha 'answers', 'oku si'isi'i pea inappropriate atu kihe taha, kae appropriate atu kihe taha.  'Oku tupulaki ange 'a e ngaahi fehu'i, pea 'oku ou fakatokanga'i 'a e fehu'i na'e ha'u meihe fakamatala 'a Sisilia pea 'oku toe ha'u pe meihe ho'o fakamatala, koe fehu'i......koe haa 'akitautolu ke fai? neongo 'oku hange 'oku fihi ka koe kehekehe 'oku fai ia 'ehe language 'oku tau ngaue 'aki fakafo'ituitui. 

 

Fakamolemole pe Kolomaile keu talanoa atu 'ihe 'life experience.   Na'e 'iai 'eku lave felave'i mo 'eku tupu hake, ko 'eku fuofua fanongo 'ia Senituli Koloi 'ene taukapo'i koe tauhi fanau 'oku kamata pe mei hono kei feitama'i 'o e tama 'ihe manava 'o e fa'ee.  Na'e toe 'iai pe mo 'ene lave makehe ange, ko 'ene pehee, koe kamata 'o e nofo 'api 'oku kamata pe ia meihe taimi 'oku kei fe'eva'aki ai ha ongo matu'a 'o iku kihe 'ena mali.  Koe 'ataakai 'eni 'o e fanau 'oku lalanga.

 

Na'e toe tu'uaki pe 'e Senituli, ko 'ete me'a kotoa pe 'oku fai 'ihe lilo pe 'iha feitu'u pe 'ihe lolotonga 'ete kei mo'ui koe lotu (prayer).   Na'aku tupu hake ai pe 'o hoko 'a e akonekina 'a Senituli 'o kakano 'ihe 'eku mo'ui.  Neongo 'oku 'ikai ke sio mai ha taha kihe 'eku telehaka, pe ko 'eku fufulu 'a e bathroom, ka 'oku ou fakakaukau mo 'ilo'i  'oku 'Afio mai 'a e 'Otua kihe 'eku me'a 'oku fai.   'Oku kau ai pe mo 'eku lama hoku loto 'ihe taimi lahi, pea hoko pe ia koe routine 'eku mo'ui,  ke vakai'i koe haa 'oku ou futefute ai 'iha lea mai 'aha taha 'iha 'ane fa'ahinga fakakaukau kae kovi ia kiate au.  'Oku lava ai pe 'ou 'ilo'i 'eku toonounou.  'Oku hoko aipe foki moe meditation koe konga 'eku mo'ui.   Meihe akonaki 'a Senituli Koloi, hoko 'o kakano 'ihe 'eku mo'ui peau apply 'ihe nofo 'api.  Ko hono teuteu'i 'o e kelekele ke 'omai 'a e tama pe fanau 'o fafanga mo akonekina ai. 

 

'I hono fa'ele'i mai 'eku ki'i tamasi'i lahi, kamata totolo pea feinga ke ala kihe TV.  Na'aku hanga 'o ta'ofi tu'o lahi, ka koe founga hono ako'i, na'e ta'ofi 'ihe taimi kotoa pe na'e ala ai kihe TV.  Kuo anga, koe ala pe hono nima ke ofi kihe 'button' kuou tu'u atu 'o to'o hono nima pea fakatangutu.  Na'e 'ikai toe ua 'a e message na'e 'oange kihe ki'i tamasi'i.  Neongo 'ete fakapikopiko 'ihe tu'u ki 'olunga tu'o 20tupu 'ihe fo'i 'aho 'e taha, ka 'oku work (ngaue) 'a e fo'i founga ako (dicipline) ko ia.  Kapau na'e ala peau ta'ofi pea toe ala peau fakapikopiko ke toe ta'ofi, 'e ua leva 'a e 'message' na'aku 'oange kihe 'eku ki'i tamasi'i pea 'e 'confuse' ai hono 'atamai.

 

Ko 'ene feinga ke ala kihe ipu tea, ta'ofi tu'o taha, ta'ofi tu'o ua, ta'ofi tu'o tolu 'ikai pe ke 'unua.  Koe me'a na'e hoko ko 'ene tu'o faa, sai tuku aa keke ala ki loto ke fai mo vela ho ki'i nima kake 'ilo 'oku 'iai 'a e 'uhinga hono ta'ofi koe.  Ko 'ene toe ala pe 'o 'hot' 'a e nima', pea ko 'ene poto ia 'a e ki'i tamasi'i.  Mahalo pe 'e lau ia koe 'abuse' pea 'e malava ke lau ko 'eku fakapikopiko hono toutou ta'ofi, ka 'oku mahino heni 'a e faingata'a moe pelepelengesi 'o e lakanga ta'uhi fanau.   Koe 'punishment' moe 'reward' pe ia 'oku fakamatala'i mai 'ihe taimi 'oku ako fakafaiako ai 'a e kau faiako.  Ko 'ene ala kihe ipu vai 'oku 'hot', 'e vela ai 'a e nima (punish), pea ka 'ikai ke ala ki ai, pea ko 'ene 'reward' koe 'ikai ke vela hono nima. 

 

Koe ki'i tamasi'i tatau pe, tupu hake 'o kalasi 'uluaki 'ihe ako.  Na'aku 'uluaki 'ave kihe 'apiako Siasi Katolika ko hono 'uhinga ko 'eku mahu'inga 'ia ke tupu hake 'iha 'atakai 'fakakalisitiane'.  Meimei 'ihe 'aho kotoa teu 'eke ai pe, 'how was school'?  'are you happy at school?  and so on.  'Osi atu 'a e ngaahi uike, koe tali tatau moe fehu'i natula tatau ai pe na'aku 'oange.  'Iai 'a e 'aho 'e taha, kuou fakakaukau keu tangutu 'o siofi 'eku ki'i tamasi'i, peau tangutu.  Na'aku fakatokanga'i 'oku mata mamahi, peau ui 'o ha'u 'oma takoto, 'o 'olunga 'i hoku nima, peau feinga ke talanoa ke mahino lelei ki hono ki'i 'atamai, na'aku fakatokanga'i 'oku mata mamahi.   Na'e homo mai leva 'a e lea 'eku tama, ''mami, 'oku 'iai 'a e ki'i tamasi'i 'ia 'ihe ako, ko 'ene me'a 'oku fai ko hono taa au 'ihe 'aho kotoa.  Peau 'eke atu, koe ha 'a e me'a 'oku ne fa'a taa ai koe?  Na'ake anga kovi ki ai? talamai 'ehe 'eku tama, ' koe ki'i tamasi'i ia 'oku ne taa 'e ia 'a e tamaiki kotoa, pea 'oku ne 'aka au 'ihe 'aho kotoa'.  Na'aku 'eke ange kihe 'eku ki'i tamasi'i, 'oku ke ilifia 'ihe ki'i tamasi'i ko ia?  talimai 'ehe 'eku tama, 'ikai.  Peau fehu'i atu, koe ha 'a e 'uhinga 'oku 'ikai ai keke fuhu ai mo ia kapau 'oku 'ikai keke ilifia ai?  Na'e tali mai 'ehe 'eku tama, 'na'ake talamai, na'e tu'o fa 'a e 'alu 'eku dad 'o feinga kemau huu kihe 'apiako ka na'e faingata'a koe 'ikai ketau katolika.  Na'ake toe talamai na'e 'ai keke tohi kihe siana 'oku taki 'ihe siasi Katolika (Archbishop) kene faka'ataa kimautolu kemau huu kihe ako 'a e Katolika. 

 

Tasilisili, koe akonekina au 'e Senituli Koloi neongo na'aku kei si'i 'ihe taimi na'ane mo'ui ai, na'e 'aonga ia kihe 'eku mo'ui 'o a'u kihe 'aho ni.  Koe talanoa 'a 'eku tama, kae hake atu 'eku to'e kihe 'Otua 'ihe taimi tatau, koe haa 'a'aku 'e fai?  Na'e talamai 'ehe 'eku tama, na'e ilifia pe ia ke fuhu koe 'uhi 'oku faka'ofa 'ia 'ihe 'ema feinga kenau huu kihe 'apiako telia na'a tuli ia meihe ako.   Na'aku 'eke ange ki ai, 'teke loto keu 'alu 'o lea kihe faiako', tali mai he'eku tama, 'ikai'. Na'aku 'eke ange, 'teke loto keu 'alu 'o lea kihe ki'i tamasi'i pe ko 'ene ongo matu'a, tali mai, 'ikai.  Na'e mahino kiate au meihe fakamatala 'eku tamaa, ko 'ene faingata'a'ia na'a tuli kinautolu meihe ako ka kuo faka'ofa'ia 'i he'eku feinga moe hoa kenau huu kihe 'apiako. 

 

Na'aku talaange kihe 'eku tama, 'sio lelei mai, teke 'alu 'apongipongi kihe ako, ka toe tuki atu 'a e tamasi'i kuopau keke fuhu mo ia.  Tapu na'ake ha'u ki 'api ni 'o talamai na'ake fo'i.  Kapau 'e tuli koe 'ehe faiako 'i ha'ane ma'u koe 'oku ke fuhu, ko ho'o ha'u pe teu 'alu 'o 'ave koe kiha 'apiako 'e taha, pea 'oua teke tokanga koe ki ai, he 'oku lahi 'a e 'u 'api ako keu kole'i koe ki ai, ka tuli koe meiha 'apiako teu 'ave koe ki ai.   Na'e 'alu 'eku tama 'ihe 'aho 'e tahaa kihe ako, ko 'ene foki mai 'o talanoa mai, na'e toe 'alu ange 'a e ki'i tamasi'i pea ne taa pe 'a e ki'i tamasi'i 'o toki tuku 'ihe lele mai 'a e faiako.  Koe 'ene poto ia 'a e ki'i tamasi'i ko ia, ka ko 'eku tama, na'e hoko 'a e akonaki ko ia ko 'ene 'ilo'i pau, kuopau kene 'face' 'a e 'challenge'.   Na'e 'ikai ke tuli meihe 'apiako, ta na'e fo'i moe faiako 'ihe ki'i tamasi'i tatau he'ene houtamaki.  Koe ngata 'anga pe ia 'a 'eku 'ilo'i kihe fuhu 'physical' 'eku tama, ka 'oku ne 'challenge' 'ae ngaahi situations kotoa pe 'oku totonu kene challenge, 'ihe taimi na'e ako university ai, 'ihe taimi oku ngaue ai, 'ihe taimi 'ene hoko koe tamai moe husepaniti, 'o a'u mai kihe taimi ni, 'ihe founga fakasivilaise.   

 

malo

 

daphne   

---

From: "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>
To: Tasilisili-he-ngaluope <tasil...@googlegroups.com>

Sent: Wednesday, 1 July, 2009 10:33:12 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

[Daphne Taukolonga]

Mysteryman,

 

'Oku malie ho'o fakamatala 'oku ke hanga 'o fakamanatu mai 'a e lea malie na'e fai 'e Futa Helu 'ihe 'eku kei kalasi 8 'i 'Atenisi, na'ane pehe ai, 'koe ako ko 'eni 'oku tau lau koe 'formal education' koe konga  ia 'o e 'culture' 'oe 'democratic system' (culture 'a e 'Westerners).   'Ihe 'eku ha'u ki 'Aositelelia ni 'o toki mahino kiate au ko Futa Helu ko 'ene Professor fakalangilangi meihe Sydney University 'ihe Polynesian Culture.  'Oku mahino leva meihe talatalaifale 'a Futa, na'ane 'osi 'ilo'i 'ihe 'ene fakatotolo na'e lahi 'a e ngaahi konga (factors) 'o e 'polynesian culture' na'e 'conflict' moe 'westerners culture'. 

 

Koe lau leva 'a e Education System 'ihe lolotonga ni 'a 'Aositelelia ni, ko 'ene ta'u nima pe ha degree 'oha taha meiha university pea 'oku 'obsolete' leva ia, whatever they refer to?  'Ihe lau 'a e TAFE, the biggest provider of vocational education in the Southern Hemisphere, 'oku 'iai 'a 'enau ngaahi polokalama ako 'akinautolu 'e ni'ihi ko 'ene 'osi pe 'a e ta'u 'e taha kuo 'obsolete'.  

 

Mysteryman, ko 'eku poini, neongo na'e lelei pe 'ihe ngaahi 'model' pe 'theory' hano 'taa' pe tafulu'i kovi 'aupito ha ki'i tamasi'i pe ta'ahine 'ihe founga na'e ngaue 'aki 'i Tonga 'ihe taimi na'ake kei ako ai, 'oku malava ke lau ia 'ehe Australian System 'oku 'obsolete' ko hono 'uhinga na'e te'eki ke tu'u 'a e research kihe 'child development', 'oku kei lelei ni 'o a'u mai kihe taimi ni.  Koe 'uhinga ia 'oku mafulifuli ai 'a e lao 'ihe taimi lahi koe tataki 'ehe 'outcomes' 'o e ngaahi researches, 'aia 'oku nau ngaue 'aki 'a e ngaahi metatolosia kehekehe. 

 

'E anga fefe hano fakamo'oni'i 'eha taha 'oku ne lolotonga takapo'i na'e lelei pe hono tautea taa'i ia 'ehe faiako, pe matu'a 'ihe kuohili  'okapau na'e te'eki kene 'experience' 'a e tauhi fanau 'ikai ngaue 'aki 'a e taa'i? (abuse).  'Oku 'iai moe toe lau ia 'e taha, koe 'uhinga 'o e lava 'a e tokotaha na'e anga hono tautea taa'i pe physical punishment (incl. psychological, emotional, neglect, sexual etc.) 'o 'move on' koe 'uhi ko 'ene lava 'o 'forgive' 'a e 'perpetrator' pe tokotaha na'ane fai 'a e abuse pe taa 'ihe kuohili.

 

malo

 

daphne 

 

  

---

From: Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Wednesday, 1 July, 2009 7:37:44 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

[Touhuni Hala Puopua]

Hi Daphne
 
Kataki pe ko e ki'i fakatonutonu atu pe na'a ma'u hala 'etau kau fanongo.  Futa Helu is a Professor by virtue of him holding the Chair at his University of 'Atenisi.  Na'e 'ikai foaki ki ai ha Palofesa fakalangilangi mei he 'Univesiti 'o Sene neongo na'e ako ki he Filosofia he 60 tupu 'i he 'Univesiti ni. Still, he's a novel thinker of course and I admire his achievements.
 
'Ofa atu ee,
Uani.

 

---

Date: Tue, 30 Jun 2009 20:07:36 -0700
From: sioelina...@yahoo.com.au

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
To: tasil...@googlegroups.com

'Ihe 'eku ha'u ki 'Aositelelia ni 'o toki mahino kiate au ko Futa Helu ko 'ene Professor fakalangilangi meihe Sydney University 'ihe Polynesian Culture.  'Oku mahino leva meihe talatalaifale 'a Futa, na'ane 'osi 'ilo'i 'ihe 'ene fakatotolo na'e lahi 'a e ngaahi konga (factors) 'o e 'polynesian culture' na'e 'conflict' moe 'westerners culture'. 

 

 

 

---

Click here to find out more POP access for Hotmail is here!

[Daphne Taukolonga]

Malo Uani

 

Na'e toki fokotu'u pe 'a e University 'o 'Atenisi 'ihe 1970 tupu kuo 'osi ui 'a Futa koe Palofesa, pea na'e Director pe 'a Futa 'ihe Board of Directors 'o 'Atenisi, my father was one of the Directors too.  Mahalo 'e au 'e sai ange keu toki fetu'utaki kihe Sydney University kenau confirm 'a e fo'i information ko ia.  'Oku 'ange'ange pe ho'o reliable kiate au 'ihe reliable 'a e fetu'u na'e ha'u mei ai 'a e information na'aku 'uluaki 'oatu.

 

malo

daphne

---

From: Touhuni Hala Puopua <tou...@hotmail.com>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Wednesday, 1 July, 2009 2:00:25 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Hi Daphne
 
Kataki pe ko e ki'i fakatonutonu atu pe na'a ma'u hala 'etau kau fanongo.  Futa Helu is a Professor by virtue of him holding the Chair at his University of 'Atenisi.  Na'e 'ikai foaki ki ai ha Palofesa fakalangilangi mei he 'Univesiti 'o Sene neongo na'e ako ki he Filosofia he 60 tupu 'i he 'Univesiti ni. Still, he's a novel thinker of course and I admire his achievements.
 
'Ofa atu ee,
Uani.

 

---

Date: Tue, 30 Jun 2009 20:07:36 -0700
From: sioelina...@yahoo.com.au
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
To: tasil...@googlegroups.com

 

'Ihe 'eku ha'u ki 'Aositelelia ni 'o toki mahino kiate au ko Futa Helu ko 'ene Professor fakalangilangi meihe Sydney University 'ihe Polynesian Culture.  'Oku mahino leva meihe talatalaifale 'a Futa, na'ane 'osi 'ilo'i 'ihe 'ene fakatotolo na'e lahi 'a e ngaahi konga (factors) 'o e 'polynesian culture' na'e 'conflict' moe 'westerners culture'. 

 

 

 

---

Click here to find out more POP access for Hotmail is here!

[tino tahitu'a]

Te u muimui atu pe 'a 'eku talanoa 'i he Kaveinga 'a Daphne pea ko e hoko atu 'eni 'eku talaloto ki he Education mo e Lotu telia na'a ma'u tepuu mai ha taha ka 'oku ou muimui pe ke fenapasi mo e kaveinga 'a e Daphne..Tuku pe 'a ho'o poto ia ke nau luelue he ngaahi mala'e kehee.

Ko e 'api 'uta mei hiki 'o nofo ai 'i Nomuka ko hono hingoa ko Lotomoe 'ikai ke u 'ilo 'e au pe ko e ha hono 'uhinga ia. Ko e me'a pe na'a ku 'ilo na'e tu'u 'o ofi ki he liku..pe ko e mata tahi...

Oku fa'a ongona mai pe 'a hono 'u'ulu kiate au he taimi 'e ni'ihi..Hange ko 'eku 'i Fiji ko e taimi 'oku ou fakamo'ui ai e ki'i ii he ki'i loki na'e totongi pe 'e he  Pule'anga Tonga ke u ha'u 'o nofo ai pea 'oku 'u'ulu e ki'i iii...pea kuo u manatu lelei ki he'eku fa'a tokoto he ki'i fakapaleple he 'api 'uta masiva ni 'o fanongo ki he liku.

Kuo u manatu lelei ki he'eku fa'a hu he lalo fau fakapopo'uli 'o 'asi mai 'a hono maama ki he liku(matatahi) 'oku 'i ai pe ki'i taputa...Ko e fu'u maka lahi 'oku luo ki loto pea 'oku ou kaka 'o sio ki he fo'i luo ko 'eni 'oku fonu tahi pea 'oku 'i ai e fanga ki'i ika lanu puluu iiki.

 

Oku 'ikai ke nau lava ke nau oo 'o nofo he Oseni pea oku ou sio pe kiate au he'eku kei tupu hake i Nomuka. Na'e fakahaofi au 'e he Education pea mo e Lotu..ko e ongo mahanga 'iloa ia ki he'eku mo'ui.

 

Na'e ki'i lava pe tangata'eiki he sengai mai ha ki'i mata'iika pea 'oku ou manatu ki he ngaahi fo'i vasuva pe ne mau kiki...pea na'e 'ikai pe ke u teitei 'ilo'i 'e au 'oku 'i ai ha me'a ko e fo'i topai pe fo'i ma pea ko e niu motu'u mo e manioke mo e ika tunu mo e ika haka.

 

Oku tu'u 'a e 'api siasi 'o Nomuka ia he tafa'aki 'e taha mama'o mei 'uta. Na'e tauhi mo le'ohi 'a e 'api Siasi ni 'e he'eku fa'ee tangata pe ko e si'isi'i 'e he'eku fa'ee. Na'e pau ke ma luelue mo 'eku fa'ee he pongipongi kotoa pe ki he lotu. Lolotonga 'ema luelue he momoko na'a ne fa'a lave pe kiate au 'a e mahu'inga 'o e lotu.

 

Na'a ku kalasi taha pe 'i Nomuka 'o a'u ki he'eku kalasi 6 pea 'ohovale pe kuo 'i ai 'a e second hand 'a e kakai na'a nau ki'i tu'umalie ange 'i Nomuka kuo u 'alu atu mei he Lautohi 'oku tuku mai ha'aku ki'i ongo talausese loloa 'e ua mo ha'aku sote mo e ki'i falani..Tamani ko e fiefia ka ko ha fiefia 'ikai ke u lava ke mamohe pea ongo'i 'e au 'oku kakato mo'oni ' a'eku mo'ui.

 

Ka mole 'eku peni vahevahe kuo pau ke u tangi mamahi koe'uhi he 'e ta lahi au koe'uhi he 'ikai ke 'i ai ha seniti 'e 10 ia ke ma'u'aki ha'aku peni vahevahe he 'aho 'e taha.

 

Kuo u manatu lelei ki he'eku fa'a 'uakai he ngaahi fo'i keke 'o e kau leka ako ne ki'i tu'umalie ange 'a honau 'api 'i Nomuka.

 

Ko 'eku tangutu ni he Lab Computer ko 'eni...Oku ou siosio holo ki he kaunga ako, ko e kau Solomone ko e kau Ha'amoa, ko e kau Papua ko e India ko e kau Fiji ko e kau Tuvalu ko e kau Niue ko e kau Cook pea 'oku 'ikai ke 'iloa ha Tonga he kuo nau foki ki TOnga..

 

Oku ou talitali he oku 'ikai ke loto 'a e Pule'anga ke nau top up 'a 'eku tikite koe'uhi na'a ku fehalaaki, na'a nau loto pe ke u topup he silini na'a nau pay in advance mai kiate au. Pea kuo u toe kole atu kiate kinautolu ke nau 'ofa mai mu'a 'o topup mai 'eku tikite he oku ou mate he ta'elala 'oku ou fie sio ki he'eku mali mo 'eku fanau ka u toki foki ki Tonga 'o toki ta fakafoki koe'uhi he na'a nau 'omai au 'o fakapopula'i 'a hoku 'atamai pea u service lelei kiate kinautolu 'o 'a he 'aho mo e po 'o ako ke u foki 'o 'aonga kiate kinautolu 'oku nau toe laulau mai kinautolu.....kaikehe kuo nau 'osi topup mai ia..Fakafeta'i ki he Eiki ai.

 

Kae kehe 'oku 'i ai leva hoku le'o 'i he ngaue 'a e EDUCATION PEA MO E LOTU....pea 'oku nau tali  mai...ka nau tuku au heni ke u si'i fefe...oku ou mate he fiekaia he oku 'ikai ke 'i ai ha fo'i noodle...ka ko hono pango malie he na'a ku anga pe au he fiekaia 'i Tonga he taimi na'a ku lava mai ai mei Nomuka..pea u ofo na'e 'ikai ke teu'i 'aho 1 pe kitautolu kau tangata.

 

Kapau 'e tanaki e lo'imata 'i hoku ki'i loki 'i USP ni 'oku ou 'osi tui kuo 'osi fonu ha ki'i ipu 'e 7 pe 8 ka he 'ikai ke tuku ai si'eku feinga koe'uhi ko e famili.

Oku loto pe 'a e kakai ia ke nau me'engaue'aki au 'o hange pe au ha mere act of duty.

BUT I WAS BORN TO BE LIKE THAT....Kapau te ke lau 'a e Tohi Paloveape vahe 31 oku 'i ai 'a e veesi 'e 31. Ko hoku 'aho Fa'ele'i 'a e 'aho 2 pea 'oku ou lau ma'u pe veesi 2 pea ko au ia..Kapau na'e fa'ele'i koe he 'aho 5 lau ia ko koe ia.

Oku ha he'eku veesi 'oku ou li'aki mo'ui ma'ae kakai.....

 

Oku ou adults he taimi ni, pea 'oku ou lolotonga 'i he process of Educational. Oku 'i ai hono ngaahi peau ta. Oku hake 'a e fisi'inaua 'o ne taa'i fakafokifa hoku kano'i mata(hufanga he fakatapu) pea 'oku mamahi mo kula 'ou ofo he pongipongi 'e taha ta ko 'ene kula ko e tangi 'ata'ata pe. Kuo osi 'a e feinga ako pea 'oku toe pe 'eni 'a e ola. Ka ko toe ha ha me'a 'e toe lava ha taha 'o toe fai 'o makehe mei he'ene OSI TAHA...NO!

WHAT A MAN CAN DO MORE THAN HIS BEST pea kuo u fiefia pe ai...Neongo 'oku te'eki ma'u ' ae ola ka kuo u fiefia he kuo u fai hoku 'osi taha..Pea ka lava..pea he 'ikai te u lau ko au...KO E 'EIKI PE....

 

Ko e ngaahi me'a kotoa pe 'oku lave ki ai 'a Daphne oku 'i hono mo'oni 'i he a'usia ko 'eni 'oku ou ma'u. Na'e fiema'u 'e he Pule'anga he taha IT ke 'alu ki Niua 'o tau 'a 'enau Internet pea 'ikai ke fie 'alu ha taha...ne nau me'angaue'aki au. Na'e te'eki ke 'i ai ha'aku taukei hono connect o e Internet mei he Disc ki he Computer ki he Satellite..pea 'i he'ene lava...ne 'i ai leva 'e 'eku lea 'i Niua ko e EIKI PE...taimi na'e tu'u ai e Pule ako o Niua High 'o lea he kaime'akai faka'osi na'e 'i ai 'ene lave na'e peheee..Hange ko e lau 'a Tino ko e Eiki pe...

Ofa ke tau fetalanoa'aki he ngaahi lelei kotoa pe pea tau pehee ko e Eiki pe...Ko e tama tufi niu mo talausesu mutu 'e taha pe kuo ne connect 'a e Internet...ka ko hai? Ko e Eiki pe.

 

E luelue pe 'eku talaloto ki he matapa ne fakaava ma'oni 'e he Otua 'i he Education ma'aku...

 

ofa atu ki he tokotaha kotoa te u toki hoko atu............

 

the weak tc

 

 

 

 

 

 

 

 

[Daphne Taukolonga]

Hello Uani

 

'Oku ou kei mahu'inga 'ihe issue ko 'eni felave'i mo Futa.  Na'e 'osi 'eku reply atu ki ho'o post peau taa'i hifo 'ihe 'google 'a e Professor Futa Helu pea ne 'ave au kihe ngaahi fakamatala 'o kau ai 'a e ngaahi fakatotolo 'a e kau academics kehekehe.  Koe ki'i konga  'i lalo meihe taha 'o e ngaahi researches.  'Oku malava pe keu fakamo'oni'i mei ai 'a e fakamatala na'a ke 'omai kimu'a.  

 

Malo hono fakatonutonu mai 'a e fakamatala na'e fai, pea 'oku ou kole fakamolemole ai.  Uani, talu 'a e lau atu kihe 'culture' 'oku 'ikai pe keke lea mai.  Na'e hoko ho'o fakatokanga ko hono toe taki'i au kihe ngaahi fakamatala 'o Futa, pea hange 'oku ne langa'i 'a e 'ofa makehe ange kia Futa Helu.  Pea ko 'eku toki 'ilo 'eni koe Dr.   Uani 'e kei Professor Sydney Uni. pe 'a Futa ia kihe kau ako 'Atenisi, hehehe.

 

Kataki pe Uani ko 'eku 'oatu 'e au 'a e fakamatala 'i lalo 'oku 'iai 'a e fa'ahinga 'oku nau lau 'etau talanoa ke kau atu ai 'enau lau..

 

From  http://en.wikipedia.org/wiki/Futa_Helu

 

Futa Helu (born 1934) is a Tongan philosopher, historian, and educator whose influence is felt throughout the Pacific. He studied philosophy under the Australian empiricist John Anderson and in 1963 launched an educational institute named ʻAtenisi (Tongan for Athens, to pay homage to the ancient Greek philosophers, Herakleitos in particular). The institute began as a continuing education programme for civil servants, then initiated a high school in 1964 and university in 1976.

Contents [hide] 1 Life 2 ʻAtenisi institute 2.1 High school 2..2 University 2.3 Performing Arts Foundation 2.4 The university's uncertain future 3 References 4 External links

[edit] Life

Helu was born on 17 June 1934 in the village of Lotofoa on the island of Foa in the Haʻapai archipelago in the (Polynesian) Kingdom of Tonga. Helu, in fact, is a minor chiefly title, carrying the task of managing both the people and land of the village. In Haʻapai, Futa was a bright, although headstrong, student. In 1947 he was selected to be part of the founding class of the newly established Tonga high school sited in Tonga's capital, the school being a project of a promising Crown Prince who would accede to the throne as Tāufaʻāhau Tupou IV in 1967.

 

Between 1953 and 1961 Helu studied in Australia at Newington College and the University of Sydney, at Sydney focusing on philosophy, English literature, mathematics and physics. Back in Tonga he did not become – as one might have expected – a government bureaucrat, but held himself out as tutor to those having trouble keeping up at school. His way of teaching soon became famous, and many Tongans who are now important figures claim he instilled a love of learning that impelled their careers.

ʻAtenisi Institute was initially a downtown night school providing continuing education for civil servants, evolving into a secondary school in its second year. In 1966 Helu registered ʻAtenisi's high school with the government and a year later leased a 16-acre (65,000 m²) parcel in Halaano, a western district in the Tongan capital of Nukuʻalofa. The parcel is, in fact, below sea level and students often speak of the swampus instead of the campus.. In 1976 a small university joined the high school on the site, its first bachelor of arts degrees being awarded in 1980, followed a few years later by bachelor of science degrees. By the 1990s, some Master of Arts – and even a Ph.D. degree – were awarded in collaboration with universities in Australia and New Zealand.

 

Dr. Helu not only administered his institute but – like Thomas Jefferson at the University of Virginia in early 19th century America – designed its classrooms, laboratories, and libraries, often in classical style. Whilst small contractors were, of course, employed in ʻAtenisi's construction, in the early days its director was not above roofing a new building after class.

 

In 1992 Dr. Helu joined Tonga's Catholic bishop, Patelisio P. Fīnau, in sponsoring a conference that advocated Tonga's transition from a feudal to parliamentary monarchy. Not only did the Government resist this call but it punished 'Atenisi for its advocacy by thenceforth refusing to employ its university graduates, a severe penalty in the developing world. The boycott was lifted after the accession of a commoner prime minister in 2006 and the Government's concession to democratic principle.

Until her death in April 2008, Dr. Helu was married to Kaloni Schaaf; the union produced six children and numerous grandchildren. Two daughters have distinguished themselves in the performing arts – Sisiʻuno Helu, founding director of ʻAtenisi's performing arts troupe and orchestra, has staged Tongan faiva and spirited excerpts from Italian opera on tours of the Pacific and the U.S., ʻAtolomake Helu has sung soprano in noted international venues, such as Sydney and Auckland Town Halls. A son, Niulala Helu, is a former lecturer in Tongan culture at the University of Auckland and current director of 'Atenisi Institute.

 

Dr. Helu is the author of several books, most importantly two books on Tongan culture, a monograph on Herakleitos, and a collection of essays regarding South Pacific culture. In 1999 the University of the South Pacific awarded him an honorary doctorate in literature. The scholar retired as institute director and dean of its university in 2007, replaced in the former post by his daughter Sisiʻuno (in 2008) and son Niulala (in 2009) ... and in the latter by Dr. Michael G. Horowitz, a U.S. sociologist who served as associate dean in the late '90s. Dr. Helu retains the title of Professor Emeritus of Philosophy and Tongan Culture.

 

In retirement, Helu remains an authority on Tongan history, tradition, and education, and although not a politician himself, retains an influential voice in Tongan politics due to the vindication of his democratic advocacy.

[edit] ʻAtenisi institute

Aerial photo of the institute and surroundings

[edit] High school

In the 1960s there were not many high schools in Tonga, and the few there were catered to either an economic or academic elite. To fill the gap, ʻAtenisi's high school assumed a populist stance, offering inexpensive and innovative education. Yet academic standards were high – for example, whereas other schools settled for the modest New Zealand syllabus, ʻAtenisi choose the more challenging syllabus of New South Wales, Australia.

The 1970 and ʻ80s were the school's heyday, at one point attracting some 800 students; however, enrollment began to fall in the '90s in the face of diverse competition. By 2005 the situation became so pressing that school fees were no longer sufficient to cover costs. The school was, in fact, forced to close in 2006, but reopened in 2007 under revitalised leadership.

[edit] University

ʻAtenisi's university is unique in being the only privately founded university in the Pacific, and therefore autonomous from any church or government. This is both an advantage and a disadvantage. The advantage is that the university can freely train critical thought, rather than compel students to conform to bureaucratic obedience or religious dogma. The disadvantage is that the university rarely receives funding from either source, which has usually condemned it to an austere budget solely supported by modest tuition fees.

Because the university regards method of thought to be its pedagogical priority, philosophy has always been considered its most important course; facility with the English language and appreciation of English literature remains a second key objective. In addition, the university continues to offer core courses in the natural sciences, social sciences, arts, and humanities. Because of its reputation for rigour, most ʻAtenisi students have always found it relatively easy to obtain scholarships to graduate schools in New Zealand, Australia and the U.S.

[edit] Performing Arts Foundation

As part of its arts curriculum, the institute offers courses in music performance, e.g., piano, violin, and voice. Many students also join AFPA: the ʻAtenisi Foundation for the Performing Arts. A small but well-equipped orchestra was established in 2000. Both AFPA and the orchestra regularly tour overseas.This is the most astonishing to the Western culture of how this group pursuit in classical musics.

[edit] The university's uncertain future

In the early years of the university, its emphasis on methodology was popular with Tonga's independent farmers: their sons might return to their modest plantations and display classical learning at weekend faikava (traditional kava circles). Yet with growing pressure for vocational success among Tonga's urban middle class, only the most talented students remain attracted to ʻAtenisi's classical credo. This has led to a decline in enrollment which, in the face of increasingly more viable tertiary training in Tonga and overseas, threatens the prospects of the small university that Futa Helu built.

 

ofa atu 

[Touhuni Hala Puopua]

Hi again Daphne,
 
Ta 'oku ui tui ne ui pe ia 'i 'Atenisi ko e Professor ko 'ene Puleako 'i 'Atenisi College as an institution of higher learning. I know he was a fellow at the ANU, Canberra during the 80s but that's all I can remember.  Ta ne kau ho'o Tangata'eiki ia hono fakalele 'o 'Atenisi fakataha atu mo Lava Faleola, Vakasiuola Hokafonu mo e kau tama ko iaa ee. Ko e golden years ia 'o 'Atenisi. 

 
'Ofa atu ee,
Uani. 
 

---

Date: Tue, 30 Jun 2009 21:08:15 -0700

[Touhuni Hala Puopua]

Malo Daphne
 
Malo 'aupito hono 'omai e fakamatala ko eni.  Ka ko ia ne u manatu'i pe hono foaki e Honorary Doctor 'o Futa he ngaahi ta'u mai ko ee.  Ka ke kataki fakamolemole pe he ngali kaunoa atu e talanoa kia Futa.  'Oku ou vaofi 'aupito mo hono famili heni pea 'oku ke mo'oni 'oku tau 'ofa kia Futa he ko e tangata malie 'ene talanoa, malie 'ene ngaahi 'uhinga pea 'ikai ke te fiu kita he fanongo ki ai.
 
Ko e kole fakamolemole hono ua, ke ke kataki pe he 'ikai ke u hu atu 'o kau he ngaahi talanoa ko eni ki he anga 'etau nofo mai ki he fonua muli ka ko e fu'u topiki 'oku ou mafihungatamaki hono fua 'i hoku loto (passionate about it) mo hoku ngaahi fatongia voluntary 'i he community.  'Oku 'ikai foki ko e kakai Tonga pe ka 'oku falute mo e ngaahi matakali kehee.  Pea ko ia ai kuo u pehe ke u malolo au (break) mei hono discuss he loki ni he ko 'eku hu pe he matapa mei he'eku paid job 'o hoko atu e tokanga mavahe ki he ngaahi ngaue ko ee.  Ka 'oku mahu'inga 'aupito ho'o ngaue mo hono refer si'otau kakai ki he mainstream services 'oku offer mai 'e he Pule'anga mo e ngaahi kautaha tokoni. 
 
'Ofa ke tapuaki'i ai pe koe 'e he 'Eiki mo e ngaue mahu'inga 'oku ke fai.
 
'Ofa lahi atu,
Uani. 
 
 

---

Date: Tue, 30 Jun 2009 21:43:32 -0700

From: sioelina...@yahoo.com.au
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
To: tasil...@googlegroups.com

Hello Uani

 

'Oku ou kei mahu'inga 'ihe issue ko 'eni felave'i mo Futa.  Na'e 'osi 'eku reply atu ki ho'o post peau taa'i hifo 'ihe 'google 'a e Professor Futa Helu pea ne 'ave au kihe ngaahi fakamatala 'o kau ai 'a e ngaahi fakatotolo 'a e kau academics kehekehe.  Koe ki'i konga  'i lalo meihe taha 'o e ngaahi researches.  'Oku malava pe keu fakamo'oni'i mei ai 'a e fakamatala na'a ke 'omai kimu'a.  

 

Malo hono fakatonutonu mai 'a e fakamatala na'e fai, pea 'oku ou kole fakamolemole ai.  Uani, talu 'a e lau atu kihe 'culture' 'oku 'ikai pe keke lea mai.  Na'e hoko ho'o fakatokanga ko hono toe taki'i au kihe ngaahi fakamatala 'o Futa, pea hange 'oku ne langa'i 'a e 'ofa makehe ange kia Futa Helu.  Pea ko 'eku toki 'ilo 'eni koe Dr.   Uani 'e kei Professor Sydney Uni. pe 'a Futa ia kihe kau ako 'Atenisi, hehehe.

 

---

Let us help with car news, reviews and more Looking for a new car this winter?

[Daphne Taukolonga]

Fakamolemole pe kau fiefia atu mu'a 'ihe talanoa'i 'o Futa, pea ko hoku 'ataakai 'ihe 'aneafi,  ka na'a ne hanga 'o 'drive' 'eku mo'ui 'ihe tafa'aki lahi.  Na'aku 'alu ki Tonga 'i Tisema 'ou a'u tonu 'oma talanoa.  Na'aku talanoa pe au kane fofonga fakamama'u pe kihe 'eku talanoa pea mokulukulu pe hono lo'imata.  Ko 'eku confirm 'e au 'a e founga tauhi fanau 'a Futa, na'e hoko ko 'eku mentor and teacher ko 'ene fanongo 'ihe kuohili 'oku kei fanongo pe 'ihe taimi na'ama talanoa fakamuimui ai.   Koe faiako na'e fanongo kihe 'ene kau ako neongo koe me'a kehe 'ene tali mo ta'e tali 'a e loto 'o e tokotaha ko ia.   

 

Na'aku ako au 'i Kuini Salote 'i hoku 'uluaki ta'u 'ihe high school,  pea talaange 'e Futa kia Lava Faleola mo 'eku tangata'eiki, 'omai ho'omo fanau kenau omai 'o ako 'i 'Atenisi, koe haa 'ae  fa'ahinga me'a ko ia, ko 'etau fokotu'u ako pea 'omai 'a e fanau 'a e kakai 'o ako 'i 'Atenisi kae 'ave ho'omo fanau 'o ako 'ihe feitu'u kehe.  Mo'oni foki 'eku tangata'eiki 'a'aku he oku ou hu lalo 'a (fence) atu pe au meihe toumui homau 'api ki Kuini Salote, ka koe toe 'ai ee ke 'omai au ki 'Atenisi, koe fo'i lue ia na'e mama'o ange. Kaikehe, na'e talu ai 'eku 'alu ki 'Atenisi, ka na'e 'ikai keu ako 'ihe University 'o 'Atenisi.   Ko 'eku tangata'eiki ko Sione Maea Taukolonga, na'e ako 'i Nafualu, pea na'a ne 'i Fisi 'ihe 1950s.  Ko 'eku tangata'eiki na'e tamu'omu'a 'i hono fakahoko 'a e ngaahi ngaue 'o tu'a hange koe langa 'o e ngaahi faleako 'o 'Atenisi, 'i hono hiki mei Fasi ki 'Atenisi, 'o kau fakataha atu ai pe mo Lava Faleola moe ngaahi kainga 'o Futa mo hono 'uluaki mali ko Pauline.  Na'e toki mali 'a Futa mo Kaloni pea toki hoko atu 'a e ngaahi ngaue langa faleako 'ehe fanga tuonga'ane 'o Kaloni kuo 'osi mo'ui 'aupito 'a 'Atenisi 'i Kolomotu'a.   

 

Na'aku fa'a 'eke kihe 'eku tangata'eiki pe koe ha 'a e 'uhinga na'e 'ikai ai ke 'alu 'o kumi ha'ane ngaaue 'ihe pule'anga Tonga kae pikimate 'i 'Atenisi.  Na'e talamai 'ehe tangata'eiki, ko 'ene piki 'i 'Atenisi ko hono 'uhinga ko homau (fanau) kaha'u.  Koe tangata'eiki na'e tui kihe lelei 'o e ako pea na'e mahu'inga 'ia 'ihe fa'ahinga loto moe approaches 'a Futa ki Tonga.  

 

Na'aku fa'a fanongo 'i hono fakafehu'i 'ehe kakai na'e te'eki kenau ako 'i 'Atenisi pe 'iai ha'anau  fengaue'aki mo Futa pe koe haa koaa hano mata'itohi?  From my personal perspective, koe 'aho ni, in the last 22 years, kuou 'osi ako 'ihe TAFE 'o ma'u hoku diploma 'ihe mala'e kehekehe 'e tolu, peau toe ako 'ihe ngaahi universities kehekehe 'e 4 'i NSW (as a part-time student & full-time employee) 'ihe mala'e kehekehe, 'o a'u kihe post graduated level 'ihe mala'e ako kehekehe 'e ua, pea neongo ai pe kapau na'e 'ikai ke 'iai ha mata'itohi 'o Futa Helu,  teu kei lau pe 'e au ko 'eku faiako na'ane fakahekeheka au kihe fungavaka 'oku ou tangutu ai ihe lolotonga ni.   It has been a blessing that I was one of his students at 'Atenisi.  I left 'Atenisi high school to come to Australia as an overseas student. 

 

Sioeli Nau Mission Inc. is also an 'indirect' legacy of Dr Futa Helu. 

 

Kuo fakatupu tangi atu 'a e fo'i takai ia ko 'eni 'ihe manatu kia Futa. 

 

malo

 

daphne

 

 

 

---

From: Touhuni Hala Puopua <tou...@hotmail.com>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Wednesday, 1 July, 2009 2:49:59 PM

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how..

[Ben Mysterymann]

Malo Daphne,   Na'aku lave atu he hisitolia 'o hono ngaue 'aki e taa'i e fanau he sosaieti 'oe west he ngaahi ta'u kuo hili he na'a pehee teke hanga 'o mahinbo'i 'ene fekau'aki moe tu'unga fakapolitikale, fakasosiale moe faka'ekonomika 'oe kuonga ko ia. Pea koe liliu pe koe 'ae tu'unga fakakaukau ko ia 'ehe kau papalangi pea tokua koe tonu pe ia. Ka 'i he taimi tatau pe 'oku tau 'ilo 'e kitautoluy ko 'eni ne tupu hake 'i Tonga neogno hono taa'i kitautolu  na'e kei hoko pe ia koe fakamanatu ke tau feinga lahi ange.   Hu mai 'a Francis Bacon mo 'ene ngaahi fakaukau  'o fulihi 'aki 'ae founga tauhifanau. Tokua koe assumption 'e lelei ange ai e tauhi fanau. See koe ha e me'a 'oku hoko he taimi ni tatau pe fanau 'ae palangi moe kakai lanu. 'Oku 'ikai toe kehe ia moe kuonga koee' ko hono fai kehekehe pe  he 'ikai lava 'e he papalangi ia 'o 'Aositelelia ke 'ai 'e nau fanau ke 'Asi matamata kovi he media.     Neongo koe beautiful idea pea poupou'i 'ehe lao 'a hono ta'e taa'i 'oe fanau, ko hai ha tamai pe fa'e 'ofa te ne ta'e sipi'i  'ene tama once a while, then give him or her a big hug after to show that she or did it out of love.   koe term "Abuse" 'i hono 'omi ke ne define hono ngaue 'aki e fusi telinga moe smack 'oe fanau for the purpose of disapline is not correct. Kapau he'ikai te mou mole pa'anaga lahi hono totongi e kau councellors ke nau fai e simple Jobs ko ia koe love you kids.   --- On Tue, 6/30/09, Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au> wrote:

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults To: tasil...@googlegroups.com

Date: Tuesday, June 30, 2009, 8:07 PM

Mysteryman,   'Oku malie ho'o fakamatala 'oku ke hanga 'o fakamanatu mai 'a e lea malie na'e fai 'e Futa Helu 'ihe 'eku kei kalasi 8 'i 'Atenisi, na'ane pehe ai, 'koe ako ko 'eni 'oku tau lau koe 'formal education' koe konga  ia 'o e 'culture' 'oe 'democratic system' (culture 'a e 'Westerners).   'Ihe 'eku ha'u ki 'Aositelelia ni 'o toki mahino kiate au ko Futa Helu ko 'ene Professor fakalangilangi meihe Sydney University 'ihe Polynesian Culture.  'Oku mahino leva meihe talatalaifale 'a Futa, na'ane 'osi 'ilo'i 'ihe 'ene fakatotolo na'e lahi 'a e ngaahi konga (factors) 'o e 'polynesian culture' na'e 'conflict' moe 'westerners culture'.    Koe lau leva 'a e Education System 'ihe lolotonga ni 'a 'Aositelelia ni, ko 'ene ta'u nima pe ha degree 'oha taha meiha university pea 'oku 'obsolete' leva ia, whatever they refer to?  'Ihe lau 'a e TAFE, the biggest provider of vocational education in the Southern Hemisphere, 'oku 'iai 'a 'enau ngaahi polokalama ako 'akinautolu 'e ni'ihi ko 'ene 'osi pe 'a e ta'u 'e taha kuo 'obsolete'.     Mysteryman, ko 'eku poini, neongo na'e lelei pe 'ihe ngaahi 'model' pe 'theory' hano 'taa' pe tafulu'i kovi 'aupito ha ki'i tamasi'i pe ta'ahine 'ihe founga na'e ngaue 'aki 'i Tonga 'ihe taimi na'ake kei ako ai, 'oku malava ke lau ia 'ehe Australian System 'oku 'obsolete' ko hono 'uhinga na'e te'eki ke tu'u 'a e research kihe 'child development', 'oku kei lelei ni 'o a'u mai kihe taimi ni.  Koe 'uhinga ia 'oku mafulifuli ai 'a e lao 'ihe taimi lahi koe tataki 'ehe 'outcomes' 'o e ngaahi researches, 'aia 'oku nau ngaue 'aki 'a e ngaahi metatolosia kehekehe.    'E anga fefe hano fakamo'oni'i 'eha taha 'oku ne lolotonga takapo'i na'e lelei pe hono tautea taa'i ia 'ehe faiako, pe matu'a 'ihe kuohili  'okapau na'e te'eki kene 'experience' 'a e tauhi fanau 'ikai ngaue 'aki 'a e taa'i? (abuse).  'Oku 'iai moe toe lau ia 'e taha, koe 'uhinga 'o e lava 'a e tokotaha na'e anga hono tautea taa'i pe physical punishment (incl. psychological, emotional, neglect, sexual etc.) 'o 'move on' koe 'uhi ko 'ene lava 'o 'forgive' 'a e 'perpetrator' pe tokotaha na'ane fai 'a e abuse pe taa 'ihe kuohili.   malo   daphne

From: Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>

To: tasil...@googlegroups.com Sent: Wednesday, 1 July, 2009 7:37:44 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Koe fiekau atu pe he potalanoa 'o fekau'aki mo hono ui e taa'i 'oe fanau koe "Abuse." 'Oku mahino pe kiate au a'e lau 'ae lao 'i tonga ki hono ngaue'aki e ta 'i he ngaahi lokiako pea pehe ki hono hanga 'ehe lao 'oe ngaahi fonua hange 'Aositelelia 'o kolosikula'i a' hono ngaue 'aki e ta'i 'oe fanau tatau pe ha feitu'u. Koe taa'i 'oe fanau ia he hisitolia 'oe ako 'i he ngaahi fonua 'oe west pea pehe ki Tonga na'e common pe ia. Pea pehe ki no ngaue'aki koe disaplice 'i he ngaahi 'api pea pehe ki ngau educational institutions. Koe me'a 'oku hoko he taimi ni koe liliu he to'onga fakaukau 'i hono ngaue'aki 'oe ta 'o fatatau ki he ngaahi faka'uhinga he mala'e 'o e saikolosia etc. 'Oku ou pehe 'e au 'oku totonu ke define 'ae ta koe 'oku "abusive" moe ta 'oku 'ikai ke "abusive" mei he laumalie 'oku fakahoko 'aki 'ae action ko 'eni. Hange ko 'eni kapau koe  ki'i "smack" pea moe ki'i "fusi telinga" ko hono 'uhinga ke tokanga e ki'i tamasi'i pe ta'ahine ke fai 'ene homueka pe ko 'ene ki'i chores at home pea 'oku sai pe ia. Kapau koe to atu 'ita ia 'ae tamai ha me'a kehe 'one uipi ai hono foha/'ofefine 'o mei mate pea 'oku "abuse" leva ia. Pehe pe ki he faiako 'i faleako.  'Oku 'ikai keu tui 'oku totonu ke tau fakafalala kakato hono ngaue'aki e taa'i e fanau ka 'oku ou tui 'oku 'i ai pe 'ae place of "taa'i e fanau" he discpline process pea moho ohi hake 'oe fanau ke mahino kiate kinautolu koe adult life 'oku te fekuki ai moe me'a mamahi kehekehe pea kuo pau ke ako'i ke nau lava 'o cope. 'Oku 'i ai e taimi 'e taha 'oku hange kiate au 'oku fu'u too ideal 'ae ngaahi suggestions 'ae kau saikiolosia, ka kono pango he 'oku tui ki ai e kau fa'ulao ia. Hange koe issue ko 'eni 'oku fai ki ai talanoa: ko kitautolu ko'eni na'e tupu hake taa'i 'ehe matu'a moe kau faiako 'oku tau 'ilo kotoa pe 'ae ola lelei 'oe fa'ahinga discpline ko 'eni. Ka ne 'ikai hono fa'a pekalae kitautolu he'ikai ke tau feinga ke tau saisai. Koe fanau tokolahi na'e 'ikai ke taa'i 'oku 'ikai ke nau a'u ki he tu'unga lelei he na'a nau fakafiefiemalie pe kinautolu ia. Ko ia ai hono ui e taa koe "Abusive behavor" is very debateable. However, I do respect 'ae lau 'a ha lao 'o ha fonua 'i he issue ko 'eni. --- On Tue, 6/30/09, Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au> wrote: > From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>

> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults > To: tasil...@googlegroups.com

[Daphne Taukolonga]

Tamasi'i 'Okusitino

 

Malo 'ae talaloto,  sai pe 'oku 'iate koe ' ae 'Eiki. 

Koe fu'u talaloto loolooa atu 'a'au. 

 

'Oku 'iai ' ae lea, 'oku hoku ho ngaahi lavea koe fakamo'ui kihe fa'ahinga kehe. 

 

Koe ki'i tamasi'i ko Sioeli Nau, na'e si'i mate pea lava ai ke toe sio atu hono famili 'o 'ilo'i 'oku fele 'ae ngaahi maahanga 'o Sioeli Nau 'i Tonga mo muli ni foki. 

 

Ko ia ai, 'oua 'e fo'i, pea sai pe neongo pe ho'o pia ihe 'aho kotoa ka 'oku ke 'ilo'i pau ho fakamo'ui 'o hange ko ho'o fakamatala.

 

 

 

ofa atu

daphne

 

 

---

From: tino tahitu'a <tino...@yahoo.com>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Wednesday, 1 July, 2009 2:13:51 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Te u muimui atu pe 'a 'eku talanoa 'i he Kaveinga 'a Daphne pea ko e hoko atu 'eni 'eku talaloto ki he Education mo e Lotu telia na'a ma'u tepuu mai ha taha ka 'oku ou muimui pe ke fenapasi mo e kaveinga 'a e Daphne..Tuku pe 'a ho'o poto ia ke nau luelue he ngaahi mala'e kehee.

Ko e 'api 'uta mei hiki 'o nofo ai 'i Nomuka ko hono hingoa ko Lotomoe 'ikai ke u 'ilo 'e au pe ko e ha hono 'uhinga ia. Ko e me'a pe na'a ku 'ilo na'e tu'u 'o ofi ki he liku..pe ko e mata tahi...

Oku fa'a ongona mai pe 'a hono 'u'ulu kiate au he taimi 'e ni'ihi..Hange ko 'eku 'i Fiji ko e taimi 'oku ou fakamo'ui ai e ki'i ii he ki'i loki na'e totongi pe 'e he  Pule'anga Tonga ke u ha'u 'o nofo ai pea 'oku 'u'ulu e ki'i iii...pea kuo u manatu lelei ki he'eku fa'a tokoto he ki'i fakapaleple he 'api 'uta masiva ni 'o fanongo ki he liku.

Kuo u manatu lelei ki he'eku fa'a hu he lalo fau fakapopo'uli 'o 'asi mai 'a hono maama ki he liku(matatahi) 'oku 'i ai pe ki'i taputa...Ko e fu'u maka lahi 'oku luo ki loto pea 'oku ou kaka 'o sio ki he fo'i luo ko 'eni 'oku fonu tahi pea 'oku 'i ai e fanga ki'i ika lanu puluu iiki.

 

Oku 'ikai ke nau lava ke nau oo 'o nofo he Oseni pea oku ou sio pe kiate au he'eku kei tupu hake i Nomuka. Na'e fakahaofi au 'e he Education pea mo e Lotu..ko e ongo mahanga 'iloa ia ki he'eku mo'ui.

 

Na'e ki'i lava pe tangata'eiki he sengai mai ha ki'i mata'iika pea 'oku ou manatu ki he ngaahi fo'i vasuva pe ne mau kiki...pea na'e 'ikai pe ke u teitei 'ilo'i 'e au 'oku 'i ai ha me'a ko e fo'i topai pe fo'i ma pea ko e niu motu'u mo e manioke mo e ika tunu mo e ika haka.

 

Oku tu'u 'a e 'api siasi 'o Nomuka ia he tafa'aki 'e taha mama'o mei 'uta. Na'e tauhi mo le'ohi 'a e 'api Siasi ni 'e he'eku fa'ee tangata pe ko e si'isi'i 'e he'eku fa'ee. Na'e pau ke ma luelue mo 'eku fa'ee he pongipongi kotoa pe ki he lotu. Lolotonga 'ema luelue he momoko na'a ne fa'a lave pe kiate au 'a e mahu'inga 'o e lotu..

 

Na'a ku kalasi taha pe 'i Nomuka 'o a'u ki he'eku kalasi 6 pea 'ohovale pe kuo 'i ai 'a e second hand 'a e kakai na'a nau ki'i tu'umalie ange 'i Nomuka kuo u 'alu atu mei he Lautohi 'oku tuku mai ha'aku ki'i ongo talausese loloa 'e ua mo ha'aku sote mo e ki'i falani..Tamani ko e fiefia ka ko ha fiefia 'ikai ke u lava ke mamohe pea ongo'i 'e au 'oku kakato mo'oni ' a'eku mo'ui.

 

Ka mole 'eku peni vahevahe kuo pau ke u tangi mamahi koe'uhi he 'e ta lahi au koe'uhi he 'ikai ke 'i ai ha seniti 'e 10 ia ke ma'u'aki ha'aku peni vahevahe he 'aho 'e taha.

 

Kuo u manatu lelei ki he'eku fa'a 'uakai he ngaahi fo'i keke 'o e kau leka ako ne ki'i tu'umalie ange 'a honau 'api 'i Nomuka.

 

Ko 'eku tangutu ni he Lab Computer ko 'eni...Oku ou siosio holo ki he kaunga ako, ko e kau Solomone ko e kau Ha'amoa, ko e kau Papua ko e India ko e kau Fiji ko e kau Tuvalu ko e kau Niue ko e kau Cook pea 'oku 'ikai ke 'iloa ha Tonga he kuo nau foki ki TOnga..

 

Oku ou talitali he oku 'ikai ke loto 'a e Pule'anga ke nau top up 'a 'eku tikite koe'uhi na'a ku fehalaaki, na'a nau loto pe ke u topup he silini na'a nau pay in advance mai kiate au. Pea kuo u toe kole atu kiate kinautolu ke nau 'ofa mai mu'a 'o topup mai 'eku tikite he oku ou mate he ta'elala 'oku ou fie sio ki he'eku mali mo 'eku fanau ka u toki foki ki Tonga 'o toki ta fakafoki koe'uhi he na'a nau 'omai au 'o fakapopula'i 'a hoku 'atamai pea u service lelei kiate kinautolu 'o 'a he 'aho mo e po 'o ako ke u foki 'o 'aonga kiate kinautolu 'oku nau toe laulau mai kinautolu.....kaikehe kuo nau 'osi topup mai ia..Fakafeta'i ki he Eiki ai.

 

Kae kehe 'oku 'i ai leva hoku le'o 'i he ngaue 'a e EDUCATION PEA MO E LOTU....pea 'oku nau tali  mai...ka nau tuku au heni ke u si'i fefe...oku ou mate he fiekaia he oku 'ikai ke 'i ai ha fo'i noodle...ka ko hono pango malie he na'a ku anga pe au he fiekaia 'i Tonga he taimi na'a ku lava mai ai mei Nomuka..pea u ofo na'e 'ikai ke teu'i 'aho 1 pe kitautolu kau tangata.

 

Kapau 'e tanaki e lo'imata 'i hoku ki'i loki 'i USP ni 'oku ou 'osi tui kuo 'osi fonu ha ki'i ipu 'e 7 pe 8 ka he 'ikai ke tuku ai si'eku feinga koe'uhi ko e famili.

Oku loto pe 'a e kakai ia ke nau me'engaue'aki au 'o hange pe au ha mere act of duty.

BUT I WAS BORN TO BE LIKE THAT.....Kapau te ke lau 'a e Tohi Paloveape vahe 31 oku 'i ai 'a e veesi 'e 31. Ko hoku 'aho Fa'ele'i 'a e 'aho 2 pea 'oku ou lau ma'u pe veesi 2 pea ko au ia..Kapau na'e fa'ele'i koe he 'aho 5 lau ia ko koe ia.

Oku ha he'eku veesi 'oku ou li'aki mo'ui ma'ae kakai.....

 

Oku ou adults he taimi ni, pea 'oku ou lolotonga 'i he process of Educational. Oku 'i ai hono ngaahi peau ta. Oku hake 'a e fisi'inaua 'o ne taa'i fakafokifa hoku kano'i mata(hufanga he fakatapu) pea 'oku mamahi mo kula 'ou ofo he pongipongi 'e taha ta ko 'ene kula ko e tangi 'ata'ata pe. Kuo osi 'a e feinga ako pea 'oku toe pe 'eni 'a e ola. Ka ko toe ha ha me'a 'e toe lava ha taha 'o toe fai 'o makehe mei he'ene OSI TAHA...NO!

WHAT A MAN CAN DO MORE THAN HIS BEST pea kuo u fiefia pe ai...Neongo 'oku te'eki ma'u ' ae ola ka kuo u fiefia he kuo u fai hoku 'osi taha..Pea ka lava..pea he 'ikai te u lau ko au...KO E 'EIKI PE....

 

Ko e ngaahi me'a kotoa pe 'oku lave ki ai 'a Daphne oku 'i hono mo'oni 'i he a'usia ko 'eni 'oku ou ma'u. Na'e fiema'u 'e he Pule'anga he taha IT ke 'alu ki Niua 'o tau 'a 'enau Internet pea 'ikai ke fie 'alu ha taha...ne nau me'angaue'aki au. Na'e te'eki ke 'i ai ha'aku taukei hono connect o e Internet mei he Disc ki he Computer ki he Satellite..pea 'i he'ene lava...ne 'i ai leva 'e 'eku lea 'i Niua ko e EIKI PE...taimi na'e tu'u ai e Pule ako o Niua High 'o lea he kaime'akai faka'osi na'e 'i ai 'ene lave na'e peheee..Hange ko e lau 'a Tino ko e Eiki pe...

Ofa ke tau fetalanoa'aki he ngaahi lelei kotoa pe pea tau pehee ko e Eiki pe...Ko e tama tufi niu mo talausesu mutu 'e taha pe kuo ne connect 'a e Internet...ka ko hai? Ko e Eiki pe.

 

E luelue pe 'eku talaloto ki he matapa ne fakaava ma'oni 'e he Otua 'i he Education ma'aku...

 

ofa atu ki he tokotaha kotoa te u toki hoko atu............

 

the weak tc

 

 

 

 

 

 

 

 

[Tevita Finau]

Tino wrote:

> Ofa ke tau fetalanoa'aki he ngaahi lelei kotoa pe pea tau pehee ko e Eiki
> pe...Ko e tama tufi niu mo talausesu mutu 'e taha pe kuo ne connect 'a e
> Internet...ka ko hai? Ko e Eiki pe.
>
> E luelue pe 'eku talaloto ki he matapa ne fakaava ma'oni 'e he Otua 'i he
> Education ma'aku...

-------------------------------------------------------------------------
Ma'a lahi Tino. tfinau

[tino tahitu'a]

Daphne ki he'eku tui ko e ivi malohi ia mo e heart beat 'a e 'Otua ko 'ene ngaue faka-mission. Pea 'oku kau 'a e tala loto he the most important tools that Christians must use. Kiate au mo 'eku fakakaukau 'oku ngali fakama 'a hoku tupu'anga he'eku ta'aki peheee.. Pea kapau ko ha me'a ia ke langilangi'ia ai 'a e 'Otua pea ko e ha ka u fufuu'i ai hoku pakupaku...lol! Tuku pe ke langilangi'ia pe 'a e 'Otua.

Ko 'eku feinga pe 'a'aku Daphney ke muimui'i 'a e Palanisi 'o e fale ni 'i ho tapa mai mo e SNM. Kuo ke faka fika-kakato'i 'a e fale ni he kapau na'a tau mo'umo'ua pe talanoa lotu 'ata'ata pe pea 'oku falakiseni vaheua 'e taha pe.

Kae kehe ko e lave pe ia 'a e motu'a vale ni....

 

Ko 'eku tala loto pe au 'i he hanga 'e he Education mo e Lotu 'o faka'asi 'a e poko'i mata ne tu'u 'i he ta'e'iloa. Pea kapau ko SIOELI na'e te u ke ne pekia na'e ha(appear) ha mamahi 'i hono fofonga. Na'e kau 'a e motu'a ni he'ene tokanga ki ai. Oku ou tui 'e tafe ai ki si'eku fanau masiva pea neongo 'oku maveuveu atu 'a 'eku talaloto ka te u hiki fakama'opo'opo ia ha tohi 'o tuku ke lau he'eku foha ha 'aho..pea ke ne 'ilo'i ke 'oua na'a mahiki hono 'ulu ka ke ne 'ilo'i ko e kui mo e tamai na'e tupu mei ai na'e tupu mei he moana 'o e faka'ofa....Ko e mo'oni e mo'oni he'ikai ke toe lava ia(hoku foha) ke ne foki ke fakalelei'i 'ae kuohili ka e tuku ke ako mei ai pea ko e fohe'uli ko ia..ko e fakatonutonu ia ki he taumu'a tohomape te ne fai ki si'ano famili ha 'aho.

'Oku ou manatua pe 'e au 'a kinautolu he Tasilisili 'oku nau tapa mai mo 'ofa mai ki si'i motu'a ni. Pea ko honau hingoa 'e 'asi ia 'i he tohi oku ou lolotonga fa'u ka kuopau ke u ma'u ha ngofua meiate kinautolu.

 

 

Ko e matapa 'oku fakaava 'e Daphne heni ko e matapa ia ki he'eku tala loto..Tuku pe kia Saikolone, Ben, Hunu, Vani mo Daphne 'oku nau poto ke nau lavelave he ngaahi mala'e kehekehe kaunga ki he Topic 'a Daphne ka u tala loto pe au 'o compare ki he Kaveinga..

 

 

Pea kapau kuo me'angaue'aki 'e he 'Otua ke u hoko ko ha tokotaha masiva ma'u pe koe'uhi ko e ngaahi talaloto kuo u feia tuku ke ne ngaue pe IA he'ene founga pe 'A'ANA.

 

Te ne fakanaaunau pe 'e ai au 'aki 'u'uni lelei.........

 

Te u toki hoko atu he taimi na'a ku lava ai he Lautohi Pule'anga ki ha Kolisi 'i Tongatapu pea ko si'eku fa'ee pe ne ma oo 'o si'i 'ave au......

KO E TOE FEPAKI ANGE IA MO E FAKA'OFA LAHI.....Ka na'e 'ikai pe ke tuku 'a e Lotu si'i fa'ee ni...

 

 

Taimi kotoa pe na'a ne foki ai he vaka he taimi ko eee ko e hingoa e vaka ko e  TAUFALE..hala'ataa ke u teitei sio 'i si'ono fofonga na'e to ha'ane lo'imata 'e taha...Kau toki tangi le'olahi he kii uafu 42 hala'ataa ke ne teitei ta'ata'alo mai. Na'a ku lue tangi pe ki Houmakelikao he na'a ne tuku au ai pea u a'u pe 'o 'ai e ki'i tupenu kafu na'a ne 'omai 'ou pulou pe 'ou tangi pe he po ko iaa 'o 'aho...

 

Te u hoko atu ai............kaekehe ke u foki ki he Kaveinga....

Education is a better safeguard of liberty than a standing army.  ~Edward Everett

Ko hoku tau'ataina'anga ia mo 'eku fa'ee ko e Education pea kapau na'a mau noo'i ha kautau ke tau'i homau masiva pe popula he tufi niu, oku ou tui he 'ikai ke nau malava 'o hange ko e lave 'a e Eduward 'i 'olunga....

 

Tu'a'ofa atu

Si'oku fanga tokoua.........

 

TC

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Thursday, July 2, 2009 2:49:40 AM

[Daphne Taukolonga]

Kataki pe Sisilia Thomas, na'aku fie talanoa lahi au kihe issue ko 'eni na'ake hanga 'o raise 'i ho'o post.

 

Koe ngaahi fehu'i ketau talanoa'i mu'a 'ihe topiki ni.

 

1)  how can we judge the parents, those who were not well equipped or experienced or trained to raise children in diaspora?

 

2) 'Koe ha 'a e fa'ahinga founga faka-practical ke fakahoko 'ehe siasi, pe komiuniti 'a e kakai Tonga 'e malava ke fakasi'isi'i 'aki 'a e palopalema 'o e 'Identidy crisis' meihe 'ene tupu fakautuutu 'i hotua lotolotonga.

 

Sisilia said:  Toko lahi sií faanau tautautefito ki he youth, óku nau faingataáía he identity crisis, not knowing who they really are!  Tokolahi e tuótupu ko e faanau á e maatuá naé tupu hake í Tonga ó íkai fehangahangai mo e ngaahi temptations ó e áatakai óku tupu hake ai étau faanau (diaspora).  So, how can we judge the parents, those who were not well equipped or experienced or trained to raise children in diaspora?

 

 'Oku 'ikai keu toe veiveiua au, kapau na'e 'ikai keu 'ilo meihe 'formal education'  'ae 'consequences'  pe  kovi hono taa (abuse) 'a e fanau teu kei tui pe au 'oku lelei ange pe 'a e founga 'oku taukapo'i 'ehe tokolahi koe founga tauhi fanau faka-Tonga.   'Oku 'iai 'a e kehekehe 'o e 'sipi'i (smack)moe tautea koe ako'i (discipline) meihe tautea koe matu'aki fakapo'uli (impatience) moe ta'e'ofa kuo fisi ki tu'a. 

 

Koe issue 'e taha 'oku ha'u meihe fakamatala 'a Silia 'oku tofanga ai 'a e fanau koe 'Identity Crisis. 

 

Koe lau 'eni 'a e psychologist ko ia ko Errickson:  "people experience an identity crisis when they lose "a sense of personal sameness and historical continuity". Given today's rapid development in technology, global economy, dynamics in local and world politics, one might expect identity crises to recur more commonly now than even thirty years ago".

 

malo

 

daphne

 

 

---

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 30 June, 2009 9:49:57 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

[Sisilia Thomas]

Kataki Daphne, he ási atu pe mo pulia, pea fielau émau faá ási atu pe he taimi é niíhi ó moóni e lau á e motuá, hangee ha salieote maumau!  Faá lele ha discussion ia ó ha subject ó aú ki hono ngataánga, mau toki lau tomui hake émautolu, pea faá lahi pe émau lau fakalongolongo he kuo paasi e potalanoa!

 

Óku moóni hoó fietalanoa ki he issue/s naá ku raised, kae hangee óku ta huu loto atu kitaua he femeááki á e kau faifekau SUTT fekauáki mo e Konifelenisi, pea óku malie fau e ngaahi ongoongo!  Fakaoli atu á e tauáki fetukuaki á Átamai (Sami) mo Mapuhoi-á-Tevolo (what a name!) Malo muá ongo tama hoómo fokotuú kaveinga ke tau kata ai he ngaahi efiafi momoko ni!

 

I think we have met.  Kae hange kiate au na'e different ho last name?  'I he late 80s ki he early 90s, na'a ku kau fakataha mo Dr Saia Kami, 'Inoke Hu'akau, Paku Tausinga, Falepaini Pelesikoti & many other Tongan scholars in NSW hono fokotu'u 'a e PETTA.  Fatai Slender was involved too.  Na'a mau set up 'a e ngaahi Tutorial Centres (about 9 I think) in Sydney ke tokoni'i 'a e fanauako Tonga he level Kindergarten up to Tertiary. Pea ko e kau tiuta (tutors) he ngaahi tutoiral centres ko eni ko e kau ako Tonga he ngaahi 'Univesiti 'i NSW.  This was when I thought I met you, or your name was mentioned. Na'a ku set up & tokanga'i hono fakalele 'a e tutorial centre he Northern Beaches (Manly-Warringah).

 

Na'a ku ongo'i 'a e vaofi ange 'a e Potungaue Ako, kau Polisi mo e community Tonga 'i NSW he fo'i taimi ko eni, he na'e a'u 'o ha'u tonu 'a e Director General or the Minister of Education ko 'emau guest speaker he fo'i fakataha'anga 'e taha.  Na'e pehee ki he Minister 'o e Immigration.  Ko hono malie 'emau ngaue, na'a mau takitaha pursue 'ene initiatives kae supported 'e hono toe!  Besides the Tutorial (po ako) 'i Manly, na'a ku set up a play group for the Tongan families & also a Preschool Centre for different ethnic families (both centres were run at two separate Public Schools without any costs! 'Ikai ngata ai, ka na'a mau toe fakalele 'a e ngaahi seminars & workshops 'i Dee Why & Brookvale, 'o fakaafe'i mai ki ai 'a e kau polisi, kau puleako & faiako, local MPs, and others, mo e matuá tauhi fanau Tonga.  Ko 'emau taumu'a:  not only to promote awareness (he kehekehe 'a e ngaahi úlungaanga fakafonu'a & expectations) but to bridge the "gap/s" also!  Naé áonga lahi émau fanga kií fakamuna ko eni í North, ''aki eni:  Ka í ai ha leka Tonga naé paloplema ha ápiako, instead of that school followed the procedures kuo nau anga maheni ki ai, pea iku ai ó tuli e tamasií/taáhine, naá nau úluaki fetuútaki mai kiate au, pe ko e taha émau kau komiti ke mau tokoni ange. Aú ki ha leka Tonga naé álu ki he ako mo ha makalava (bruises) hano taaí, instead of ringing DOCS, they would ring me or one of our Advisory Committee members.  David Ófahengaue (USA) was one of our Chairpersons!  Naé aú ia ki hono hired au é he High School é taha (all boys) keu spent one day a week with the Tongan students, óu faíteliha pe au pe ko e ha á e lesoni te u akoí (aú á e pofanga ia ki he nonga).  Naé kau á e tama Nukunuku/Haáteiho Wallaby (Wycliff Palu) heéku foí kalasi pofananga ko ia!

 

Ko e hono mateánga ó e PETTA mo e ngaahi foí ngaue lelei ko eni, ko e lahi e femoúekina.  Ko Saia Kamii tokotaha pe ia he kau tiuta (tutors) ne ósi éne ako!  Mau kei tuúlu kotoa he takitaha feingaí éne ako, pea í ai e niíhi kau ai au naé ngaue full-time, toe tauhi famili he taimi tatau pe! So it was hard, and a huge sacrifice that was worth making.  He naé lahi hono áonga pea í ai hono ngaahi ola lelei.  Naé tokolahi foki mo e kau tiuta (University students), ne nau sií struggled he ako, toe feinga ngaue ke fua énau ako, íkai ke nau nofofonua heni.

 

Ko 'etau tuú he taimi ni, óku tau tokolahi ange Daphne, pea óku mou kei talavou mo maú ivi mo toe maú fakakaukau ó lelei ange í heémau lolenga fakamotu he kuohili!  Óku toe lahi ange foki mo e ngaahi resources é ngali available ka fai ha feinga pe kole ki ai. I learned from my experience, á e fietokoni mo poupouí é he kau palangi mo e puleánga á e ngaahi fakakaukau & fokotuútuú ki ha meá ke fakalakalaka ai kimuá á e moúi mo e kahaú ó e toútupu (migrants'), for they are the future of this country!  Ka ko e anga pe éku pofananga ki he kuohili.  He naé kole lotu á Átamai maáe kau nofo pilisone, and what are we to do besides praying, not only to help those in there (prisons), but also to help those who are not in there (yet)?  Ko e laulea ki he taa (smacking of children), é fefe haátau tokoni ki he ngaahi famili Tonga, ke óua aú ki ha tuúnga é frustrated ai á e tamai ó haha e foha, pe ko e hanga hake á e husepaniti ó taa hono uaifi?  How are we going to help the children (younger generation) to understand the causes of their parents' concerns & frustrations?  There are many more questions, ka te u koma hee he óku moóni e faá tuukuhua mai á e kau Tasilisili, ha fua e faá fehuí kae íkai ke feinga ke tali atu ha niíhi.  Ófa atu, Sisilia.

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Thursday, 2 July, 2009 5:44:32 PM
Subject: [tasilisili] Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

[Daphne Taukolonga]

Sisilia

 

 'Oku ou fu'u excited he'eku lau ho'o fakamatala.  Na'e feinga 'a e Sioeli Nau Mission kimu'a atu ke ma'u 'a e ngaahi fakamatala ko 'eni 'oku ke 'omai pea 'ikai ke ma'u ha fakamatala fakaikiiki. 

 

Na'aku fetu'utaki kia Dr Saia Kami 'i USP 'ihe taimi na'e kamata ai hono fakakaukaui'i ke lesisita 'a e SNM 'i Tonga (2001) koe uhi kemau fakakaukaui'i 'a e anga hano fa'u ha constitution.   Koe lolotonga 'a e 'ai ke send 'a e ngaahi information kia Dr Kami moe ha'u 'a e tokotaha 'oku lolotonga ngaue 'ihe taimi ni, as the Head of Division, Science & Geology 'ihe University 'o Papua New Guinea ko Dr Joseph Espi, 'o mau fa'u leva 'a e constitution 'o e SNM kimu'a pea toki 'scrutinise' 'o lelei ange, pea toki finangalo 'a 'Ene 'Afio Taufa'ahau Tupou IV ke lesisita 'i Tonga koe Charity Organisation 'a Tonga ma'a Tonga, pea motu ai pe foki ha fetu'utaki mo Dr Kami.    

 

Ko Peni Langi na'ama talanoa kihe Petta, ko hono 'uhinga koe fie'ilo 'a e SNM kihe taimi na'e operate ai.  Sisilia, koe 'script' 'o e Petta 'a 'eni na'ake fakamatala mai oku fu'u mahu'inga kiate kitautolu kotoa 'oku ngaue ma'ae community, kae tautefito kihe SNM 'ihe lolotonga ni.   Na'e toki ma'u ni mai 'eku email meia Dr Kami 'ihe uike kuo 'osi ko 'ene fiefia 'ihe ngaue 'oku fai 'ehe SNM. 

 

'Oku lolotonga hoko foki 'a e polokalama tatau moe Petta ka 'oku fakalele 'e Poli Tuaileva 'ihe 'elia Blacktown - Mt Druitt. Ko Poli Tuaileva na'e 'uluaki faiako 'i Tonga, pea kuo faiako 'ihe high school 'ihe ngaahi ta'u lahi 'i Sene ni 'o a'u mai kihe lolotonga ni.  'Oku 'iai 'a e ongo faiako Tonga 'oku nau ngaue fakataha, fakamolemole 'oku ngalo hona hingoa 'iate au 'ihe taimi ni.  'Oku manakoa 'aupito pea 'oku nau feingaue'aki moe ngaahi potungaue 'a e pule'anga, koe ngaue ke 'iai ha taha 'e full-time ki hono organise mo fakahoko 'a e ngaahi fetu'utaki.  'Oku ou fa'a fetu'utaki mo Poli.

 

Sisilia, sai pe 'eku talanoa atu 'oku nau kei hanga atu kinautolu 'ihe konifelenisi.  Na'aku fu'u 'ohovale 'aupito 'ihe tokolahi pehee 'a e kau ako 'i Sene ni 'ihe taimi na'ake fakamatala mai.  Koe kimu'a ai na'e fe'ilongaki pe 'a e kakai Tonga, ko hai 'oku ako 'i fe mo fe.  Na'aku 'uluaki 'i NSW University, toki hu atu au kuo 'osi 'iai 'a Dr Tamoni Moa (Faka'osi)  mo hono tuonga'ane ko Hopi Moa (currently working as an Achitect) na'ana 'uluaki 'iai.  Na'aku ako ai 'ihe Academic English, mahina 'e 6 (full-time).  Hili ko ia peau hu mei ai kihe Sydney University, na'e 'uluaki 'iai 'a Sela Fukofuka 'oku Sela Havea 'ihe taimi ni.  Na'aku nofo mai pe meihe Sydney Uni, 'ihe 'osi 'ae fo'i semester 'e 1 (as an overseas student), fu'u mamafa 'a e lesoni ko hono 'uhinga koe 'ikai ke lelei 'a 'eku English, peau foki au kihe TAFE, 'ikai taimi looloa pea kamata 'a e ma'u famili mo mavahe ai ki Melbourne, peau toki foki mai mo hoku ki'i famili ki Sydney 'ihe mid 80's,  koe taimi ia na'aku fanongo lahi ange ai kihe ngaue na'e fakahoko 'ehe Petta.  Ko 'eku ngaue volunteer ma'ae kakai Tonga koe talu pe meihe 1980's 'o a'u mai kihe taimi ni, lele aipe moe ngaue totongi, moe ako, moe tauhi famili. 

 

'Oku 'iai 'a e fo'i 'trend' 'oku tupulekina 'i hotau kakai 'i Sene ni, koe toe foki 'a e kakai tauhi fanau 'o ako 'ihe lolotonga pe 'enau ngaue mo 'enau tauhi famili, kae tautefito kihe kakai fefine.   'Oku tokolahi atu pea ko 'eku 'ilopau, meihe ngaahi 'channel of communication 'a e Sioeli Nau Mission'.  Koe ngaahi hingoa kehekehe, mo 'enau ngaahi fakamatala 'oku ou kei fakaofo'ia ai pe au 'ihe ngaue 'a e 'Otua 'i hotau komiuniti.   Koe ngaahi fa'e 'e ni'ihi, lolotonga pe 'enau nofo 'i 'api, 'oku nau ako fetohi'aki aipe kinautolu.  Koe 'common reason' koe tui 'a e ngaahi fa'ee tokolahi ko kinautolu pe 'a e kau role models lelei taha kihe 'enau fanau, wow!   Ko 'eku tui koe taha ia 'a e fo'i solution tu'ukimu'a, neongo 'oku lahi a' e ngaahi founga 'a e take responsibility' 'a e matu'a kihe 'enau fanau.  'Oku 'ikai kenau kei fakafalala kihe kau faiako.  

 

Tasilisili, sorry atu 'ihe off track, kae hoko atu mu'a 'etau talanoa kihe topiki ni. 

 

ofa atu

 

daphne  

 

---

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Friday, 3 July, 2009 12:13:48 AM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

Kataki Daphne, he ási atu pe mo pulia, pea fielau émau faá ási atu pe he taimi é niíhi ó moóni e lau á e motuá, hangee ha salieote maumau!  Faá lele ha discussion ia ó ha subject ó aú ki hono ngataánga, mau toki lau tomui hake émautolu, pea faá lahi pe émau lau fakalongolongo he kuo paasi e potalanoa!

 

Óku moóni hoó fietalanoa ki he issue/s naá ku raised, kae hangee óku ta huu loto atu kitaua he femeááki á e kau faifekau SUTT fekauáki mo e Konifelenisi, pea óku malie fau e ngaahi ongoongo!  Fakaoli atu á e tauáki fetukuaki á Átamai (Sami) mo Mapuhoi-á-Tevolo (what a name!) Malo muá ongo tama hoómo fokotuú kaveinga ke tau kata ai he ngaahi efiafi momoko ni!

 

I think we have met.  Kae hange kiate au na'e different ho last name?  'I he late 80s ki he early 90s, na'a ku kau fakataha mo Dr Saia Kami, 'Inoke Hu'akau, Paku Tausinga, Falepaini Pelesikoti & many other Tongan scholars in NSW hono fokotu'u 'a e PETTA.  Fatai Slender was involved too.  Na'a mau set up 'a e ngaahi Tutorial Centres (about 9 I think) in Sydney ke tokoni'i 'a e fanauako Tonga he level Kindergarten up to Tertiary. Pea ko e kau tiuta (tutors) he ngaahi tutoiral centres ko eni ko e kau ako Tonga he ngaahi 'Univesiti 'i NSW.  This was when I thought I met you, or your name was mentioned. Na'a ku set up & tokanga'i hono fakalele 'a e tutorial centre he Northern Beaches (Manly-Warringah).

 

Na'a ku ongo'i 'a e vaofi ange 'a e Potungaue Ako, kau Polisi mo e community Tonga 'i NSW he fo'i taimi ko eni, he na'e a'u 'o ha'u tonu 'a e Director General or the Minister of Education ko 'emau guest speaker he fo'i fakataha'anga 'e taha.  Na'e pehee ki he Minister 'o e Immigration.  Ko hono malie 'emau ngaue, na'a mau takitaha pursue 'ene initiatives kae supported 'e hono toe!  Besides the Tutorial (po ako) 'i Manly, na'a ku set up a play group for the Tongan families & also a Preschool Centre for different ethnic families (both centres were run at two separate Public Schools without any costs! 'Ikai ngata ai, ka na'a mau toe fakalele 'a e ngaahi seminars & workshops 'i Dee Why & Brookvale, 'o fakaafe'i mai ki ai 'a e kau polisi, kau puleako & faiako, local MPs, and others, mo e matuá tauhi fanau Tonga.  Ko 'emau taumu'a:  not only to promote awareness (he kehekehe 'a e ngaahi úlungaanga fakafonu'a & expectations) but to bridge the "gap/s" also!  Naé áonga lahi émau fanga kií fakamuna ko eni í North, ''aki eni:  Ka í ai ha leka Tonga naé paloplema ha ápiako, instead of that school followed the procedures kuo nau anga maheni ki ai, pea iku ai ó tuli e tamasií/taáhine, naá nau úluaki fetuútaki mai kiate au, pe ko e taha émau kau komiti ke mau tokoni ange. Aú ki ha leka Tonga naé álu ki he ako mo ha makalava (bruises) hano taaí, instead of ringing DOCS, they would ring me or one of our Advisory Committee members.  David Ófahengaue (USA) was one of our Chairpersons!  Naé aú ia ki hono hired au é he High School é taha (all boys) keu spent one day a week with the Tongan students, óu faíteliha pe au pe ko e ha á e lesoni te u akoí (aú á e pofanga ia ki he nonga).  Naé kau á e tama Nukunuku/Haáteiho Wallaby (Wycliff Palu) heéku foí kalasi pofananga ko ia!

 

Ko e hono mateánga ó e PETTA mo e ngaahi foí ngaue lelei ko eni, ko e lahi e femoúekina.  Ko Saia Kamii tokotaha pe ia he kau tiuta (tutors) ne ósi éne ako!  Mau kei tuúlu kotoa he takitaha feingaí éne ako, pea í ai e niíhi kau ai au naé ngaue full-time, toe tauhi famili he taimi tatau pe! So it was hard, and a huge sacrifice that was worth making.  He naé lahi hono áonga pea í ai hono ngaahi ola lelei.  Naé tokolahi foki mo e kau tiuta (University students), ne nau sií struggled he ako, toe feinga ngaue ke fua énau ako, íkai ke nau nofofonua heni.

 

Ko 'etau tuú he taimi ni, óku tau tokolahi ange Daphne, pea óku mou kei talavou mo maú ivi mo toe maú fakakaukau ó lelei ange í heémau lolenga fakamotu he kuohili!  Óku toe lahi ange foki mo e ngaahi resources é ngali available ka fai ha feinga pe kole ki ai.. I learned from my experience, á e fietokoni mo poupouí é he kau palangi mo e puleánga á e ngaahi fakakaukau & fokotuútuú ki ha meá ke fakalakalaka ai kimuá á e moúi mo e kahaú ó e toútupu (migrants'), for they are the future of this country!  Ka ko e anga pe éku pofananga ki he kuohili.  He naé kole lotu á Átamai maáe kau nofo pilisone, and what are we to do besides praying, not only to help those in there (prisons), but also to help those who are not in there (yet)?  Ko e laulea ki he taa (smacking of children), é fefe haátau tokoni ki he ngaahi famili Tonga, ke óua aú ki ha tuúnga é frustrated ai á e tamai ó haha e foha, pe ko e hanga hake á e husepaniti ó taa hono uaifi?  How are we going to help the children (younger generation) to understand the causes of their parents' concerns & frustrations?  There are many more questions, ka te u koma hee he óku moóni e faá tuukuhua mai á e kau Tasilisili, ha fua e faá fehuí kae íkai ke feinga ke tali atu ha niíhi.  Ófa atu, Sisilia.

[David Ofahengaue]

Rev Sisilia Thomas,              Malo e tau moe ngaue mai mei hena. Kuo lava 'a 'emau annual conference, ka koe taimi 'eni kiate au mo Iesilika ke fai ha ki'i vacation ki Long Beach - LA. Faifekau koe uhinga 'a e lave atu ko si'eku toki lave'i 'e kuo 'ikai ke toe hoko atu 'a e PETTA. Me'a pango 'ia koe 'ikai ke toe hoko atu. He na'e 'iai 'a hono taumu'a ki he tonga kotoa nae nofo 'i Sene. Mahalo koe me'a uluaki koe lava ke 'ilo'i 'oku 'iai 'a e matakali mo 'enau faahinga founga. He ko Aust koe multicultural nation. Pea kapau koia 'oku 'iai 'a e unique value 'a e ngaahi matakali 'o kehe 'ia mei he European value. Ko hono ua, koe lava ehe tau ngaahi Tutorial centres 'o holoki 'a e circle koe 'ikai 'osi mei he high school. Ko hono mooni, na'e laka 'ihe 60% 'a e fanau kuo lava ki he high school talu hono kamata ' ae polokalama ' a e PETTA. Ka koe taimi koee koe 20%. Kou manatu ki he kauleka naatau tokoni kiate kinautolu kuo ma'u honau kahau lelei 'i loki ako pea mo mala'e vainga foki. Silia, ko hono mooni kuou ngaue'aki 'a e ngaahi me'a lelei ko'eni 'ihe ngaahi potungaue kuote kaungatamaki holo ai pea koe aonga lahi he aonga lahi. 'Oku tupu 'a e toko lahi 'oe siasi pea te toe maheni moe kau taki 'oe community. Koe siasi 'oku ou lolotonga 'iai, 'oku mau kamata 'ihe free pre school ki he low income moe 'ikai ha ngaue. Pehe ki he free tutorial for all students. Koe tu'u ki he taimi ni, kuo si'i homau api siasi pea 'oku mau teu langa ha 'api siasi 'oku toe lahi ange he kuo fu'u toko lahi aupito. Faifekau, I admire what I learn from you all. Kou fiefia he ui ma'a Willie O mo Maumi Faupula 'Ofahengaue. Blessigs, david O

--- On Thu, 7/2/09, Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au> wrote:

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy To: tasil...@googlegroups.com Date: Thursday, July 2, 2009, 7:13 AM

Kataki Daphne, he ási atu pe mo pulia, pea fielau émau faá ási atu pe he taimi é niíhi ó moóni e lau á e motuá, hangee ha salieote maumau!  Faá lele ha discussion ia ó ha subject ó aú ki hono ngataánga, mau toki lau tomui hake émautolu, pea faá lahi pe émau lau fakalongolongo he kuo paasi e potalanoa!   Óku moóni hoó fietalanoa ki he issue/s naá ku raised, kae hangee óku ta huu loto atu kitaua he femeááki á e kau faifekau SUTT fekauáki mo e Konifelenisi, pea óku malie fau e ngaahi ongoongo!  Fakaoli atu á e tauáki fetukuaki á Átamai (Sami) mo Mapuhoi-á-Tevolo (what a name!) Malo muá ongo tama hoómo fokotuú kaveinga ke tau kata ai he ngaahi efiafi momoko ni!   I think we have met.  Kae hange kiate au na'e different ho last name?  'I he late 80s ki he early 90s, na'a ku kau fakataha mo Dr Saia Kami, 'Inoke Hu'akau, Paku Tausinga, Falepaini Pelesikoti & many other Tongan scholars in NSW hono fokotu'u 'a e PETTA.  Fatai Slender was involved too.  Na'a mau set up 'a e ngaahi Tutorial Centres (about 9 I think) in Sydney ke tokoni'i 'a e fanauako Tonga he level Kindergarten up to Tertiary. Pea ko e kau tiuta (tutors) he ngaahi tutoiral centres ko eni ko e kau ako Tonga he ngaahi 'Univesiti 'i NSW.  This was when I thought I met you, or your name was mentioned. Na'a ku set up & tokanga'i hono fakalele 'a e tutorial centre he Northern Beaches (Manly-Warringah).   Na'a ku ongo'i 'a e vaofi ange 'a e Potungaue Ako, kau Polisi mo e community Tonga 'i NSW he fo'i taimi ko eni, he na'e a'u 'o ha'u tonu 'a e Director General or the Minister of Education ko 'emau guest speaker he fo'i fakataha'anga 'e taha.  Na'e pehee ki he Minister 'o e Immigration.  Ko hono malie 'emau ngaue, na'a mau takitaha pursue 'ene initiatives kae supported 'e hono toe!  Besides the Tutorial (po ako) 'i Manly, na'a ku set up a play group for the Tongan families & also a Preschool Centre for different ethnic families (both centres were run at two separate Public Schools without any costs! 'Ikai ngata ai, ka na'a mau toe fakalele 'a e ngaahi seminars & workshops 'i Dee Why & Brookvale, 'o fakaafe'i mai ki ai 'a e kau polisi, kau puleako & faiako, local MPs, and others, mo e matuá tauhi fanau Tonga.  Ko 'emau taumu'a:  not only to promote awareness (he kehekehe 'a e ngaahi úlungaanga fakafonu'a & expectations) but to bridge the "gap/s" also!  Naé áonga lahi émau fanga kií fakamuna ko eni í North, ''aki eni:  Ka í ai ha leka Tonga naé paloplema ha ápiako, instead of that school followed the procedures kuo nau anga maheni ki ai, pea iku ai ó tuli e tamasií/taáhine, naá nau úluaki fetuútaki mai kiate au, pe ko e taha émau kau komiti ke mau tokoni ange. Aú ki ha leka Tonga naé álu ki he ako mo ha makalava (bruises) hano taaí, instead of ringing DOCS, they would ring me or one of our Advisory Committee members.  David Ófahengaue (USA) was one of our Chairpersons!  Naé aú ia ki hono hired au é he High School é taha (all boys) keu spent one day a week with the Tongan students, óu faíteliha pe au pe ko e ha á e lesoni te u akoí (aú á e pofanga ia ki he nonga).  Naé kau á e tama Nukunuku/Haáteiho Wallaby (Wycliff Palu) heéku foí kalasi pofananga ko ia!   Ko e hono mateánga ó e PETTA mo e ngaahi foí ngaue lelei ko eni, ko e lahi e femoúekina.  Ko Saia Kamii tokotaha pe ia he kau tiuta (tutors) ne ósi éne ako!  Mau kei tuúlu kotoa he takitaha feingaí éne ako, pea í ai e niíhi kau ai au naé ngaue full-time, toe tauhi famili he taimi tatau pe! So it was hard, and a huge sacrifice that was worth making.  He naé lahi hono áonga pea í ai hono ngaahi ola lelei.  Naé tokolahi foki mo e kau tiuta (University students), ne nau sií struggled he ako, toe feinga ngaue ke fua énau ako, íkai ke nau nofofonua heni.

Ko 'etau tuú he taimi ni, óku tau tokolahi ange Daphne, pea óku mou kei talavou mo maú ivi mo toe maú fakakaukau ó lelei ange í heémau lolenga fakamotu he kuohili!  Óku toe lahi ange foki mo e ngaahi resources é ngali available ka fai ha feinga pe kole ki ai. I learned from my experience, á e fietokoni mo poupouí é he kau palangi mo e puleánga á e ngaahi fakakaukau & fokotuútuú ki ha meá ke fakalakalaka ai kimuá á e moúi mo e kahaú ó e toútupu (migrants'), for they are the future of this country!  Ka ko e anga pe éku pofananga ki he kuohili.  He naé kole lotu á Átamai maáe kau nofo pilisone, and what are we to do besides praying, not only to help those in there (prisons), but also to help those who are not in there (yet)?  Ko e laulea ki he taa (smacking of children), é fefe haátau tokoni ki he ngaahi famili Tonga, ke óua aú ki ha tuúnga é frustrated ai á e tamai ó haha e foha, pe ko e hanga hake á e husepaniti ó taa hono uaifi?  How are we going to help the children (younger generation) to understand the causes of their parents' concerns & frustrations?  There are many more questions, ka te u koma hee he óku moóni e faá tuukuhua mai á e kau Tasilisili, ha fua e faá fehuí kae íkai ke feinga ke tali atu ha niíhi.  Ófa atu, Sisilia.

[Sam Pakofe]

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 3 July, 2009 12:13:48 AM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy
 

 Fakaoli atu á e tauáki fetukuaki á Átamai (Sami) mo Mapuhoi-á-Tevolo (what a name!) Malo muá ongo tama hoómo fokotuú kaveinga ke tau kata ai he ngaahi efiafi momoko ni!

-----------------------------------------------------

hi Sisilia, kuo ilo pe kuo lahi ho'o femo'uekina eee,,, koia kuo ma fakakaukau ai mo Mapu-hoi ke Kole 'a Setane ke ki'i huu mai kema'u ai ha oli,,,,Ko Mapuhoi -'a Tevolo , koe matapule ko "Aho -Fusi', pea koia 'ae "Taki-Fakamatalili"  mai meihe tuliki o Unai mo Fatai... Ka ko 'emau kau kau'alo'alo ia..

 

kae kehe tuku hoko atu ho'omo potalanoa.... ( pea fakamolemole atu kia Daphne he ki'i halaloto'api atu )

 

sami.

 

 

[Daphne Taukolonga]

David Langi

 

Malo hono tataki mai 'o e talanoa kihe tafa'aki hono kilala hake 'ehe Petta 'a e komiuniti Tonga 'a Sene ni. 

 

Koe mahu'inga foki ia hono 'ilo'i 'o e hisitolia, mo hono appreciate 'o e ngaahi ngaue fakakomiuniti ne fakahoko 'e  Rev. Sisilia Thomas, hange ko Peni Langi (first President of Petta in NSW), pea toki fetongi hake 'e Dr Saia Kami, 'Inoke Hu'akau mo kinautolu kotoa kuo 'osi 'omai 'ehe faifekau honau ngahi hingoa.  Koe sitepu 'e taha meihe Petta, pea moe polokalama 'oku  lolotonga fakahoko 'e Poli Tuaileva 'i Blacktown-Mt Druitt area, mo Solo Liku meihe 'elia Botany,  'a 'eni 'oku lolotonga fakahoko 'ehe Sioeli Nau Mission Inc. neongo 'oku kei 'adhoc' 'a e SNM 'i Sene ni.    

Kuo 'osi fakamo'oni'i 'ehe kau faiako tokolahi 'ihe tertiary level 'oku 'iai 'a e fo'i 'gap' meihe vaha'a taimi 'oku 'osi mai ai 'a kinautolu meihe high schools, tautefito kihe taimi 'oku nau manga hake ai kihe Universities pea moe TAFE.  Koe 'gap' ko ia  na'e 'iai 'a e lave ki ai 'a Sisilia, 'oku kau ai moe palopalema ko 'eni 'oku tofanga ai 'a e to'utupu Tonga 'ihe 'Identity Crisis'.  'Oku mahu'inga leva 'a e ngaahi services tene hanga 'o fehokotaki, pe pukepuke, pe fakalotolahi'i mai 'a e fanau kenau kei tuiaki atu pe ke ma'u ha'anau 'ilo fakangaue etc. (TAFE/Universities) 'ihe taimi tenau nofo mai meihe high schools..    

 

Koe 'uhinga ia Tasilisili na'aku kamata mai ai 'a e ngaahi fo'i tepile ko 'eni kuo a'u 'o fika 8,  ko hono 'omai 'etau talanoa ketau toe fakatokanga'i ange, 'oku 'ikai koe palopalema pe na'e fakatokanga'i 'ehe Petta 'oku tofanga ai 'a hotau kakai, 'oku toe tupulekina ange 'a e palopalema felave'i moe 'Identidy Crisis', tautefito kihe fa'ahinga kuo 'drop out' pe mavahe mai meihe high schools.  'E faingata'a ange ke ma'u ha'anau ngaue 'ihe kaha'u pea ko honau kaha'u 'oku loolooa atu, ko ia 'oku totonu ke fakalotolahi'i kinautolu kenau hoko atu kihe vocational education/tertiary.    

 

Koe 'uhinga ia 'e taha 'oku si'i longolongoa'a ai pe 'a e Sioeli Nau Mission hono tu'uaki 'a e ngaahi vocational programs 'ihe ngaahi polokalama letio 'o a'u mai 'eni ki Tasilisili, hange koe ngaahi polokalama 'oku fakalele 'ehe TAFE moe Universities.  Koe fakatotolo lahi 'a e SNM kihe tafa'aki ko 'eni.  Koe taha foki ia 'o e ngaahi options kihe 'Identidy Crisis' 'oku tofanga ai 'etau fanau toutupu.

 

Koe me'a tepuu, 'oku 'osi mahino kihe fa'ahinga 'i hotau community, pea moe ngaahi potungaue 'a e pule'anga 'e ni'ihi 'oku 'iai 'a e 'role model' 'a e kakai Tonga koe SNM.   'Oku taanaki atu kihe 'etau ngaahi 'role models' neongo koe hingoa pe 'a e SNM,  ka 'oku 'iai 'a e kakai 'oku tui kihe 'ene ngaahi kaveinga ngaue, pea 'oku nau ngaue 'o fakahoko 'a e ngaahi kaveinga ngaue ko ia.   Koe ngaahi services 'a e SNM , koe fuofua services pehee 'eni 'i hotau komiuniti Tonga 'i Sene ni, pea koe SNM 'oku femou'ekina 'o a'u mai kihe 'aho ni  'i he fa'ahinga ngaue 'e malava ke lau pe ia koe 'career advise' pea kau atu ai pe moe 'counselling' pea moe 'referral'.   Koe advisors moe mentors 'o e SNM koe kau academics 'ihe ngaahi mala'e ako kehekehe, pea koe tokolahi taha koe kau muli.  'Oku 'iai foki mo 'enau ngaahi taukei ngaue 'ihe ngaahi industries kehekehe pea ni'ihi koe tertiary lecturers/tutors, koe 'uhinga 'enau poupou ko 'enau tui kihe lelei 'o e ngaue faka-charity moe kaveinga 'a e SNM.

 

hoko atu pe mu'a 'etau talanoa kihe ngaahi issues 'oku mahu'inga ange.

 

 

malo 

 

daphne    

 

 

---

From: David Ofahengaue <ofahe...@sbcglobal.net>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 3 July, 2009 11:41:29 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

[hamilto...@paradise.net.nz]

Daphne, ko e 'oatu 'a e hingoa koena ke afe atu ki ai ha taha 'o laulau ko Dr
Philip Culberston

ko e ki'i fakamatala ena 'i he'ene webpage:

"Dr. Philip Culbertson is Director of Pastoral Studies at St John's
Theological College, and a faculty member in the School Of Theology at
Auckland University, New Zealand. He teaches Pastoral Care and Counseling at
Bachelors, Masters, and Ph.D. levelPenina Uliuli: Contemporary Challenges in
Mental Health for Pacific Peoples
University Of Hawai'i Press, 2007
ed. by Philip Culbertson; Margaret Nelson Agee; Cabrini 'Ofa Makasiale"

kuo 'osi folau 'a Philip ki Sia'atoutai pea kuo ne 'osi hiki 'a e ngaahi tohi
ko e fakatotolo ki he kakai pasifika pea mo e faingata'a 'oku nau fetaulaki.
pea kuo 'i ai mo e kaki pasifika kuo nau vahevahe ai.

Mo e lotu mei he Nursing chapel
hausia

Quoting Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>:

[hamilto...@paradise.net.nz]

Tulou mo e talamalu 'o e lotu mo e fonua. ko e ki'i fakatangi atu ena kiate
kimoutolu ke mou vahevahe mai 'a e koloa mo e taukei ke tau fe'inasi'aki ai.
Ko e faka'amu ke fai ha talanoa'i ha founga/pe ngaahi founga ke tokoni'i'aki
ha taha, pe famili oku hoko ai ha mamahi 'i ha pekia ha ki'i valevale pe
tamato (stillborn-hufanga he fakatapu, (What are culturally appropriate ways
of supporting Tongan families in time of infant death/stillborn).

Mou kataki fakamolemole kapau kuo hoko eni ko e langa'i mamahi ki ha taha he
paenga ni ka 'oku ou tui 'e aonga 'a e talanoa mo e koloa 'e vahevahe ki he
kaha'u 'o e kakai Tonga. Ko e vahevahe 'e tatanaki ia ke fakakakato'aki 'a e
ki'i talanoa he tanoa. Pea kapau 'oku fie vahevahe fakahangatonu mai pe ha
taha/famili pea ke email mai pe kiate au.

mo e 'ofa mei he Nursing Chapel.

hausia i moana taufu'i

[Ben Mysterymann]

Daphne Malie e fakamatala 'oku ke tuku mai ki he palopalema 8. Ka ko 'eku 'eke atu pe 'oku 'i fe 'a Peni langi he taimi ni?

--- On Thu, 7/2/09, Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au> wrote:

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

[Daphne Taukolonga]

hehehehehe, Mysteryman, 'oku fakamanatu mai 'e ho'o fehu'i koe PETTA moe SNM 'oku 'iai 'ena kainga, koe sea 'o e SNM mo Peni Langi ('uluaki palesiteni 'o e PETTA) koe ongo kolisi tutuku fakatoloua kinaua 'a Futa Helu.   Koe sea 'o e SNM 'oku nofo 'i 'Amelika,  ko Professor Peni Langi (political science) 'oku nofo 'i 'Aositelelia ni.  

 

malo

daphne

 

---

From: Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 3 July, 2009 3:15:01 PM

[Sisilia Thomas]

Daphne,

 

Mahalo te ke ala maú á e lekooti totonu ó e PETTA mei he Sekelitali á e PETTA he ngaahi taú lahi, ko Losena Taumoepeau (Fuko he taimi ni). Óku lolotonga ngaue á Losena he Ófisi í Bankstown he vaá ki he Pasifiki.  (Fatai Slender has connection with that Project & Losena).  Ko hono moónii, naé íkai ke u íloí é au ha úluaki Palesiteni á e PETTA, ko Dr Saia Kamii pe.  Naé toki mavahe mei heni (Aust) á Saia ó ngaue í Hawaii, pea hoko hake á Paku Tausinga & Ínoke Huákau. He naá ku Vice-President.  Kaikehe na ko ha konga lekooti ena ia náé íkai ke u íloí.

 

Ko e taha foki í heéku Recommendations he kií savea naá ku fai heéku kei ako í he Macquarie University ó meimei felaaveí mo e issue ko ena:  Identity Crisis, pea tuúnga ai hono tali é he Potungaue Ako á NSW ke nau fakapaánga á e Polokalama Akoí ó e Lea faka-Tonga as a Community Language í he Public Schools. Pea óku ou fietalanoaa atu, ko e í he paenga ni á e tokotaha naé kau hono poupouí á e ngaahi taufaakuiholo '(tulou atu) naá ku fai he kuonga ko ee!  Pea naé kau foki á e fanau á e faifekau, David Ófahengaue he fuofua kalasi ako lea faka-Tonga í Brookvale Public School in the mid-90s.  Pea neongo ko e poto pe ia á e faanau he hoko ki heénau faée (ha!ha!ha!) ka ko e toki kapiteni ia ha leka Tonga í he Ápiako ni (ófefine ó David), pea ko ia pe foki naé School Captain. Pea fakaholoholo mai mei ai á e Dux mo e School Captains 'a e kau leka Tonga he Ápiako ni.  Hangee leva kuo fakamoónií é he Ápiako á e myths naé ási heéku kií savea naé fai he kuohili. Óku kei lele á e Polokalama Lea faka-Tonga ko eni í Brookvale, faiako ai á Únga Faupula, naá ne fetongi atu á Meleane Moala (ófefine ó Savnata Moala).

 

The presence of a Tongan teacher at school made a huge difference to the Tongan children.  Pea mou fakaúta ange ki he very young children óku íkai áve ki he pre-school, toki fakahuu atu pe ki he ako he ósi hono taú 5.  Ako English pe mei he television, íkai loko sai e English á e matuá/tauhi, pea hopo atu ki mamani lahi.  English is a second language to these children, Tongan is their first language.  Ka mou fakaúta ange ki he taimi ko ee óku huu ai e kau leka ki he akoánga where English is the only language is spoken/used, they can pick up the English language as quickly as their first language (Tongan) disappeared.  Ko e foki mai ko ee á e lekaa ó kotekote fakapalangi í ápi, mamali e ongo matuá, na fiefia he vave á e poto éna leka he lea fakapalangi, nau áve fakapalangi ai pe, liáki leva á e Tongan ia. Ít's okay.  Ka ko hono matuútamaki, íkai ke fluent á e ongo matuá he English ke na akoí lelei á e leka; toki ako e leka í he apiako kuo taú 5 pe 6, ó vangavanga leva í he kií lekaa á e basic concepts of the second language, which is English, kae mootuhia leva á e ako é he lekaa éne first language (mother tongue), which is Tongan. Manatuí é fakalakalaka á e English á e faanau, kae taumaiaa é fakalakalaka ai á e English á e maatuá tauhi fanau!  Communication break down!

 

Kuo ngali loloa á e fakamatala ni, ka óku ou tui ko e tupuánga lahi eni á e early exit étau fanau tokolahi mei he ako. Tokolahi faufaua e toútupu óku nau laukauáki honau Tonga, BUT they can't speak or understand the Tongan language. And language is imbedded in our cultural heritage.  Kaikehe, kuo u laku tavale atu e ngaahi myths Daphne, ke mou feinga a kimoutolu kei maú ivi hano fakamaópoópo kapau é áonga ai ha meá.

 

Ko e foí move á e TNC he taú ni, ke akoí á e Lea faka-Tonga ki he Toútupu.  This might be another direction to be considered by the Semisi Nau Mission.  Good night.  Sisilia.

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 3 July, 2009 4:14:59 PM

[Sisilia Thomas]

---

From: David Ofahengaue <ofahe...@sbcglobal.net>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 3 July, 2009 11:41:29 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

Rev Sisilia Thomas,              Malo e tau moe ngaue mai mei hena. Kuo lava 'a 'emau annual conference, ka koe taimi 'eni kiate au mo Iesilika ke fai ha ki'i vacation ki Long Beach - LA. Faifekau koe uhinga 'a e lave atu ko si'eku toki lave'i 'e kuo 'ikai ke toe hoko atu 'a e PETTA. Me'a pango 'ia koe 'ikai ke toe hoko atu. He na'e 'iai 'a hono taumu'a ki he tonga kotoa nae nofo 'i Sene. Mahalo koe me'a uluaki koe lava ke 'ilo'i 'oku 'iai 'a e matakali mo 'enau faahinga founga. He ko Aust koe multicultural nation. Pea kapau koia 'oku 'iai 'a e unique value 'a e ngaahi matakali 'o kehe 'ia mei he European value. Ko hono ua, koe lava ehe tau ngaahi Tutorial centres 'o holoki 'a e circle koe 'ikai 'osi mei he high school. Ko hono mooni, na'e laka 'ihe 60% 'a e fanau kuo lava ki he high school talu hono kamata ' ae polokalama ' a e PETTA. Ka koe taimi koee koe 20%. Kou manatu ki he kauleka naatau tokoni kiate kinautolu kuo ma'u honau kahau lelei 'i loki ako pea mo mala'e vainga foki. Silia, ko hono mooni kuou ngaue'aki 'a e ngaahi me'a lelei ko'eni 'ihe ngaahi potungaue kuote kaungatamaki holo ai pea koe aonga lahi he aonga lahi. 'Oku tupu 'a e toko lahi 'oe siasi pea te toe maheni moe kau taki 'oe community. Koe siasi 'oku ou lolotonga 'iai, 'oku mau kamata 'ihe free pre school ki he low income moe 'ikai ha ngaue. Pehe ki he free tutorial for all students. Koe tu'u ki he taimi ni, kuo si'i homau api siasi pea 'oku mau teu langa ha 'api siasi 'oku toe lahi ange he kuo fu'u toko lahi aupito. Faifekau, I admire what I learn from you all. Kou fiefia he ui ma'a Willie O mo Maumi Faupula 'Ofahengaue. Blessigs, david O

================= Faifekau, fiefia he lau hifo hoó post. Fakafiefia e fanongo atu ki he moúi á e ngaue! Malo ena kuo lava hoómou Konifelenisi, pea toe lava mo e vacation.  Ófa atu kia ïesilika mo e fanau.  Óku ake e manatu ki he taimi naá tau vaofi ai, ko hai naá ne íloí te mou mavahe atu mei heni.  Naá ku í homou fonua na heéku holidays, pea naé toki ílo pe é he matakali ia (California) kuo u ósi foki mai au.  I was over in Washington DC, Virginia & North Carolina, pea u taloa mai ai pe au, íkai ha afe he kainga. Huanoa haánau íta, pea nau toe fiefia foki he íkai ke u afe ange!  I will sign off here.  Ófa atu, Sisilia.

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how. Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[Daphne Taukolonga]

Sisilia mo Tasilisili

 

Malo 'etau a'usia mai 'a e 'aho ni pea koe 'aho Tokonaki foki 'eni, fuu momoko 'aupito 'i Sene ni.  

 

Koe 'identidy crisis' 'oku mahino lelei meihe tohitapu koe 'issue' 'oku fe'ao moe fa'ahinga 'o e tangata.  Koe fehu'i 'a Sisu kihe kau ako,...ko hai au 'ihe lau 'a e kakai? ko hai au 'ihe lau 'a kimoutolu?  'Oku ou tui, koe ngaahi ngaue lelei 'oku fai 'e kitautolu Tonga, tautefito 'i muli ni 'oku malava ke 'recognise' (identify) 'aki ia 'a e Tonga kotoa meihe ngaahi perspective kehekehe. 

 

Sisilia, malo 'a e fale'i felave'i moe faiako'i 'a e lea fakaTonga, me'apango pe 'oku 'ikai fakataumu'a 'a e Sioeli Nau Mission kihe Tonga 'o 'Aositelelia ni, neongo 'oku lahi 'aupito 'a e kakai Tonga 'oku ma'u assistance meihe SNM 'i Sene ni.  'Oku fe'unga pe 'a e fanau 'oku kei ako 'ihe primary schools moe  'ihe high schools 'ihe fonua ni ke tuku atu kia kimoutolu 'oku mou taukei ange 'ihe tafa'aki ko ia.  Hange pe ko 'eku lave atu 'ihe 'eku post kimu'a koe 'services' 'a e SNM 'oku lahi ange a'upito 'i Sene kihe 'career advise' moe 'referral', pea 'oku fakama'unga pe ia kihe fanau na'e 'osi kalasi 10, 11, 12 (drop out) mo kinautolu kuo lava'i 'a e kalasi 12, pea moe 'adults', tautefito kia kinautolu na'e ako pe 'i Tonga.    'Oku fakautuutu ange 'a e fetu'utaki mai kihe SNM 'ihe kole fale'i kihe tafa'aki ko ia.  Koe 'uhinga foki ia hono tali 'ehe NSW Department of Education & Training, ke Education Agent 'a e Sioeli Nau Mission i Tonga, koe mahino 'a e 'expertise' 'a e SNM 'ihe 'career advise' 'aia 'oku 'iai 'ene felave'i moe ngaahi vocational education programs (TAFE) & academic programs (universities).  Koe agent ko 'eni 'a e SNM, ma'ae ngaahi TAFE Colleges 'e 100 tupu, & all the government highschools, and primary schools 'a NSW.  Kuo 'osi fai mai moe fakaafe meihe ngaahi States kehe ke fetu'utaki ange 'a e SNM ke hoko ko 'enau Education Agent foki.  Koe power lahi 'aupito 'eni ia pea 'oku 'recognise' 'a e Education Agents 'ihe lao (law) tatau pe 'ihe law felave'i moe portfolio 'a e Education, kau ai moe Immigration.   Koe identidy foki 'eni ia 'e taha ma'ae kakai Tonga,  ko hono 'uhinga koe SNM koe charity organisation 'a Tonga. 

 

Koe si'i fanau Tonga 'o Tonga 'oku faka'ofa pea koe ta'u kotoa koe toko 2000 tupu 'oku 'osi mai meihe form 7, hala ha ngaue pea ko si'enau nofo koee 'o fakataukifeee?   Koe haa hono 'aonga hono lau hotau ako, moe ngaahi fu'u mata'itohi toketa moe masters mo hono tu'uaki hotau poto kapau 'oku tangi mo faka'ofa 'a e fanau 'o Tonga, tupulekina 'a e ngaahi palopalema kehekehe, fakataha moe 'ikai ke 'iai ha ngaue.  Koe 'aonga 'o e faito'o 'ihe taimi 'oku 'iai ha lavea.  Pea koe 'uhinga ia 'o e fakama'unga 'a e ngaue 'a e SNM ki Tonga, 'oku 'ikai ke faingofua ka koe tokoni atu pe kihe pule'anga Tonga moe ngaahi siasi moe ngaahi kautaha 'oku ngaue fakataha ke langa hake 'a Tonga he'ilo na'a tokoni kihe ngaahi palopalema 'oku tofanga ai 'a Tonga.  Koe palopalema 'o e 'identidy crisis' 'oku malava ke tupulekina ai 'a e mental illenesses pea moe suicide, crimes etc.. 

 

'Oku ou tui tatau foki mo koe Sisilia kihe mahu'inga 'o e presence 'oha faiako Tonga 'ihe 'apiako.  'Oku malava ke ongo'i 'ehe ki'i tamasi'i Tonga ko hono identidy as from Tongan background 'oku 'recognise' pea confirm mai ia 'ehe presence 'o e faiako Tonga.  

Sisilia, 'oku ou mahu'inga 'ia 'i ho'o ngaahi fakamatala felave'i mo ho'o ngaaue ma'ae fanau ko hono 'uhinga 'oku ou tui na'e tokoni lahi 'aupito ia ki hono confirm kihe fanau honau Tonga koe 'uhinga ko ho'o Tonga.  Na'ake toe pehee foki koe tupu mei ho'o fakatotolo 'ihe Maquarie University na'e fakatokanga'i ai 'o faka'ataa 'a e fund ke 'omai 'o fakahoko 'aki 'a e ngaue.  Ko 'etau hoko koe kau 'role models' 'oku tokoni ia kihe palopalema 'o e identidy crisis 'a e fanau, 'ikai ngata pe 'ihe 'ene tokoni kihe 'etau mo'ui fakafo'ituitui kae tokoni kihe kakai kehe.   

 

ofa atu

daphne

---

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Friday, 3 July, 2009 11:01:40 PM

[Ben Mysterymann]

Malie Daphne and Sesilia e talanoa he topic mahu'inga ko 'eni " Identity Crisis"... Teu ki'i kaunoa atu pe, koe fie tanaki atu oe ki he potalanoa. Teu 'uluaki fehu'i pe koe ha nai e 'uhinga 'oe "Identity"?? Pea 'oku ou 'ilo pe 'e au 'oku mou taki taha pe 'ene definition ki hono tali. pea he'ikai teu toe lave ki ai. Pe 'oku anga fefe nai hono define 'oe identity 'o he person. 1. 'Oku define ia by what a person does  2. 'Oku define ia by one's success? 3. 'Oku define ia makatu'unga he ngaahi cultural values koe 'oku ne form 'e tau attitude koee ki he mo'ui (life) (our Tonganess if you may). Koe taimi kuo 'i ai e ngaahi liliu kuo nau hanga 'o kamata ke uesia 'ae identitiy 'o kulupe pe ko ha individual 'oku ou ui ia koe  "Identity Crisis". 'A ia koe liliu kuo tu'unuku mai ke hoko. Ka 'oku 'ikai koe liliu kotoa pe 'oku sai pe 'oku kovi.   Koe fatongia leve 'o ha organization pe fa'ahinga kautaha 'oku nau siofi e Crisis ko 'eni ko hono siofi pe ko fe nai e liliu 'oku tototnu ke pusiaki'i mai ke benefit mei ai e komiuniti 'oku nau tofanga he ta'au 'oe liliu ko 'eni.  Ko ia ai 'oku 'ikai ke mahu'inga pe ko hai na'a ne fokotu'u e ha? mo palesiteni 'i he ha? etc. 'oku mahu'inga 'a hano feinga'i ha me'a 'e lava ke ngaue ai e tokoni ki liliu 'oku hoko 'i he komuniti, 'i he level 'oku hoko ai e Crisis ko 'eni.   Ko ia ai koe politic of any approach to assist the community 'i he "Identity Crisis" 'oku take place is not important than the actual necessary action and services that should be provided. Sometimes people with good hearts lost in process because they were caught up with the struggling for power and recognition than spend their times in providing  the immediate needs of the community.   I would like to suggest that the our action to improve the " Identity Crisis" we are discussing here has to arise from our own "eternal Identity" and that is "Our Love" not what we do, or our success, and our cultural values. As creatures created by God out his Love, we are essentially loving species. Evil not essential although it has its bite on us sometimes we are severly affect by it. God has always says the last word, and his is God of the livings,He is Love itself and the ultimate Goodness. His last words from his own identity. And so we are, our work of mercy has to flows from our true identity " Our Love." This rightful identity of ours is the only identity that we will stand with infront of the thrown of our heavenly Father on the judgement day.

[tino tahitu'a]

Ko e fa'ahinga talanoa he Palopalema 8 'oku faka'ofo'ofa pea ko Saia Kamii ko hoku kaunga tangata heni pea ko e tokotaha lelei ia.

Nofo ma'u he SNM he ko ho'o 'ulungaanga ko 'ene ha'u pe ha me'a kehe pea te ke hanganoa koe ai.

Oku 'ikai ke u toe talanoa fakapoto atu ka oku ou testimonial pe ki he lelei 'o e ako mo poupou'i koe he Tasilisili, mahalo ko hoku malohinga pe ia.........talanoa pe he SNM pea 'oku faka'ofo'ofa ho'o toe nofo pe mo tutuki pe he TAFE............

ofa lahi atu......

 

tino

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Thursday, July 2, 2009 8:15:16 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

[Daphne Taukolonga]

Mysteryman

 

Malo 'a e takiama moe fakamaama. 

 

Fakatatau kihe akonaki malie kuo ke 'omai, koe taha 'a e ngaahi 'systematical approaches' ' a e Sioeli Nau Mission Inc. ke fakasi'isi'i 'a e palopalema 'o e 'identidy crisis' 'i Tonga, ko hano establish ha vocational education training centre ke 'empower' 'akinautolu 'oku 'ikai ke lava 'ehe ngaahi matu'a 'o fua 'enau ako, kae tautefito kihe fa'ahinga 'oku 'homeless' mo 'abuse', pe tofanga 'ihe domestic violence' 'i Tonga,  kau atu ai mo kinautolu na'e 'ikai kenau ma'u ha faingamalie fakaako tupu meihe faingata'a'ia fakapa'anga 'a e ngaahi matu'a.   Kuo 'osi tali foki 'ehe Board of Studies 'ae NSW Department of Education and Training, ke ngaue 'aki 'ehe Sioeli Nau Mission ' a 'enau syllabus/curriculum 'ihe 'ene ngaahi polokalama ako.  'E kau atu ai mo hano fakahoko 'a e NSW School Certificate moe Higher School Certificate Exams.  'Oku kau atu foki ki ai moe ngaahi Curriculum 'o e Vocational Education. 

 

'Oku 'iai foki moe strategic plan 'a e SNM kihe ngaahi ngaue kehe 'ihe kaha'u.

 

Koe fehu'i 'a Kalaisi, 'ko hai au' (who am I?) 'ihe lau 'amoutolu.  Na'e 'ikai ke 'eke 'e Sisu pe koe haa au? (what am I?). 'Oku fakatefito 'eku fakatalanoa 'ihe tepile ni 'ihe fakatonulea ko 'eni 'i lalo. 

 

a)Koe 'identidy' = ko hai au 'ihe 'eku lau 

b)Koe 'crisis' = koe ngaahi palopalema 'oku te fefa'uhi mo ia, 'okapau 'oku 'ikai fakamo'oni mai 'a e environments ('ataakai) kihe 'identidy kuou 'osi fokotu'u 'i hoku loto moe 'atamai.

Koe 'ete 'alu atu koee 'o  feohi pe fetaulaki moha fa'ahinga situation, pe ataakai ('apiako/falengaue/'api/siasi/ tasilisili, etc.etc.) kapau 'oku 'ikai ke fakamo'oni mai kihe fa'ahinga values kuote 'osi fokotu'u ke mahino ai koe haa kita ('what I am'), kapau 'oku te'eki kete 'ilo ko hai kita (who I am) koe taimi ia 'oku 'arise' ai 'a e ngaahi 'crisis' 'i hoto 'atamai, pea 'oku fakafotunga'i mai ia 'ihe 'ete behaviour pe to'onga mo'ui.   Koe taimi 'oku 'ikai ai kete 'ma'anu' ki 'olunga meiha 'identidy' 'oku lolomi kita kiai 'ehe 'atakai, koe me'a 'e hoko ko 'ete negatively fakafepaki, pea 'oku tupulekina leva ai moe ngaahi palopalema kehekehe.  Koe kakai lalahi, kapau 'e lomi'i mai ha taha kita 'o kehe meihe identidy na'aku 'osi fokotu'u ko hoku 'identidy', oku fa'a iku leva 'o tau 'aki fakahaahaa tuke'i nima.  Lau mai 'e eee 'ene ngaue, lauatu 'e eee 'ena ako, moe haa fua, pea tuku leva 'a e ngaahi to'onga mo'ui tene fai 'a e langa hake, kae toe afuhia atu 'a e mahaki faka'atamai ko ia kihe fa'ahinga kehe.  'Okapau he'ikai kenau tokanga, ko 'ene ma'u mai ai pe mo kinautolu, 'onau kau fakataha 'ihe tau'aki fakahaahaa hono 'identidy (what I am).  Koe mahaki fakalilifu 'ae  'identidy crisis', 'oku malava ke ngoto ai 'a e mo'ui fakafo'ituitui, ngoto hifo moe mo'ui fakafamili, ngoto hifo moe mo'ui fakasiasi, ngoto hifo moe community 'oku tau kau ki ai, pea ngoto hifo moe sosaieti.  

 

Koe fotunga 'o e 'identidy crisis' koe fakavahavaha'i, 'afungi, fielahi, touaki ngaue, fakapikopiko, etc..

Koe fotunga 'o e identidy na'e fakafehu'i 'e Kalaisi, ko 'ofa, ko kataki, ko 'amanaki etc.

 

Kapau 'oku mofele tavale pehe ni 'a e fa'ahinga palopalema faka'atamaii ni koe 'Identidy Crisis' 'ihe mo'ui 'a e tangata,  huanoa ha'ane makape ki 'olunga 'a e mo'ui ' ae sosaieti, moe komiuniti, moe siasi moe famili moe fakafo'ituitui 'okapau tetau ngaue 'o hange koe akonaki mahu'inga kuoke 'omai 'ihe tepileni Mysteryman, 'o ngaue 'aki ha fa'ahinga strategic plan kene hakeaki'i 'ae Identidy 'o kinautolu kuo nau ngoto 'ihe palopalema faka'atamai ko ia koe 'identidy crisis'.  

 

Fakatauange ke hoko ' ae ngaahi approaches 'a e Sioeli Nau Mission Inc. 'i Tonga koe fakamo'oni kakato fakataha mo St Peter,

'Ko Sisu koe, kuo ke fakahaofi 'a mamani kotoa 'o kau ai mo 'emau mo'ui, ko homau tupu'anga koe'.   

 

ofa atu

daphne

 

---

From: Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Sunday, 5 July, 2009 7:52:19 AM

[tino tahitu'a]

Ko e 'uhinga 'eni ta'ahine Daphne 'eku fakalea atu ai 'a e pau ke nofo pe he taimi 'e ni'ihi 'i he SNM mo e TAFE he ngaahi 'uhinga ko 'eni....kataki pe na'a ke pehee kuo u fiekau...

Daphne Taukolonga wrote
**********************

Koe 'identidy crisis' 'oku mahino lelei meihe tohitapu koe 'issue' 'oku
fe'ao moe fa'ahinga 'o e tangata.  Koe fehu'i 'a Sisu kihe kau ako,...ko hai au 'ihe lau 'a e kakai? ko hai au 'ihe lau 'a kimoutolu?  'Oku ou tui, koe ngaahi ngaue lelei 'oku fai 'e kitautolu Tonga, tautefito 'i muli ni 'oku malava ke 'recognise' (identify) 'aki ia 'a e Tonga kotoa meihe ngaahi perspective kehekehe. 

********************

Tongan Crusader wrote:
***********************
Kataki pe 'i he 'ikai ke 'osi 'a 'eku fakalea atu 'anenai ta'ahine Daphne ki he pau 'a ho'o nofo he SNM mo e TAFE he ko ho'o kaveinga ngaue fakaOtua ia. Oku kole fakamolemole na'a pehee kuo u fie kau ka 'i ho'o ngaahi lafolafo fakalotu pea 'oku ne 'omai ha mo'oni'i me'a 'e taha 'oku makehee 'a ho'o ngaue fakalotu.

Daphne Taukolonga wrote
*********************** 
Sisilia, malo 'a e fale'i felave'i moe faiako'i 'a e lea fakaTonga, me'apango pe 'oku 'ikai fakataumu'a 'a e Sioeli Nau Mission ki he 'o 'Aositelelia ni, neongo 'oku lahi 'aupito 'a e kakai Tonga 'oku ma'u assistance meihe SNM 'i Sene ni. 'Oku fe'unga pe 'a e fanau 'oku kei ako
'i he primary schools moe  'ihe high schools 'i he fonua ni ke tuku atu kia kimoutolu 'oku mou taukei ange 'ihe tafa'aki ko ia.  Hange pe
ko 'eku lave atu 'ihe 'eku post kimu'a koe 'services' 'a e SNM 'oku lahi ange a'upito 'i Sene kihe 'career advise' mo e 'referral', pea 'oku fakama'unga pe ia kihe fanau na'e 'osi kalasi 10, 11, 12 (drop out) mo

kinautolu kuo lava'i 'a e kalasi 12, pea moe adults', tautefito kia kinautolu na'e ako pe 'i Tonga.    'Oku fakautuutu ange 'a e fetu'utaki mai kihe SNM 'ihe kole fale'i kihe tafa'aki ko ia.  Koe 'uhinga foki ia hono tali 'ehe NSW Department of Education & Training, ke Education Agent 'a e Sioeli Nau Mission i Tonga, koe mahino 'a e 'expertise' 'a e SNM 'ihe 'career advise' 'aia 'oku 'iai 'ene felave'i moe ngaahi

*************************************************

Okusitino wrote:

Ta'ahine Daphne ko 'eku 'uhinga 'anenai he'eku lave ai ki he pau 'a ho'o nofo he ngaahi kaveinga 'o e SNM pea mo e TAFE he ko 'eku lau 'a ho'o fakamatala 'i 'olunga ki he tali kia Sesilia pea 'oku mau fiefia ai mo e fanau USP. Ko e fanau USP 'oku ngaue fakaongoongo atu ki hoo' talanoa mo Sesilia pea pehee kia Ben pea mo e kau tangata'eiki faifekau he fale ni.Oku ou tui 'oku lau pea mo thv ki he ngaahi fakamatala kotoa pe 'oku ke ma'u. Pea ko ho'o fakamatala 'i 'olunga 'oku ma lolotonga lau mo e kii tama USP he tafa'aki ke fakamahino si'eku tangi atu ki he ifo 'o e nofo he SNM pea mo e TAFE.......

Daphne continue Wrote:
**********************

vocational education programs (TAFE) & academic programs (universities).  Koe agent ko 'eni 'a e SNM, ma'ae ngaahi TAFE Colleges 'e 100 tupu, &

all the government highschools, and primary schools 'a NSW.  Kuo 'osi fai mai mo e fakaafe meihe ngaahi States kehe ke fetu'utaki ange 'a e SNM ke hoko ko 'enau Education Agent foki.  Koe power lahi 'aupito 'eni ia pea 'oku 'recognise' 'a e Education Agents 'ihe lao (law) tatau pe 'ihe law felave'i moe portfolio 'a e Education, kau ai moe Immigration.   Koe identidy foki 'eni ia 'e taha ma'ae kakai Tonga,  ko hono 'uhinga koe SNM koe charity organisation 'a Tonga. 

Tongan Crusader wrote:
**********************
Ko e taimi 'oku felave'i mai 'a e TAFE mo e SNM pea 'oku ne 'omai leva ha mo'oni'i me'a 'i ho'o ngaue pea 'oku fakatupu fiefia kiate kimautolu ke mau fakapapau'i pe 'oku mo'oni ai pe 'ae tulifua kapasa 'oku ke 'omai.

 
Daphne Taukolonga wrote:
***********************

Koe si'i fanau Tonga 'o Tonga 'oku faka'ofa pea koe ta'u kotoa koe toko 2000 tupu 'oku 'osi mai meihe form 7, hala ha ngaue pea ko si'enau nofo koee 'o fakataukifeee?   Koe haa hono 'aonga hono lau hotau ako, moe ngaahi fu'u mata'itohi toketa moe masters mo hono tu'uaki hotau poto kapau 'oku tangi mo faka'ofa 'a e fanau 'o Tonga, tupulekina 'a e ngaahi palopalema kehekehe, fakataha moe 'ikai ke 'iai ha ngaue.  Koe 'aonga 'o e faito'o 'ihe taimi 'oku 'iai ha lavea.  Pea koe 'uhinga ia 'o e fakama'unga 'a e ngaue 'a e SNM ki Tonga, 'oku 'ikai ke faingofua ka koe tokoni atu pe kihe pule'anga Tonga moe ngaahi siasi moe ngaahi kautaha
'oku ngaue fakataha ke langa hake 'a Tonga he'ilo na'a tokoni kihe ngaahi palopalema 'oku tofanga ai 'a Tonga.  Koe palopalema 'o e 'identidy crisis' 'oku malava ke tupulekina ai 'a e mental illenesses pea moe
suicide, crimes etc.. 

Okusitino wrote:
****************
Sio Ta'ahine Daphne tapu ange pe koe he'ekeu fiekau he o pehee ke ke nofo ma'u pe he SNM pea mo e TAFE..........Taimi pe 'oku ke lave pea ke fakahoa ai mai ki Tonga pea 'oku kamata leva ke mau ongo'i 'oku 'ikai ko mulina pe 'oku ke nofo mo tutuki ai. I he taimi 'oku mau sio ai ki ho'o 'ofa 'i he taimi kotoa pe he 'oku ke nofo mo tutuki pe ki Tonga pea mahino ko e taimi pe pekia ai 'a Sioeli pea 'oku to 'a 'ene fakamamafa ki Tonga pea tautautefito pe ki ha Tonga ka ki he masiva kotoa pe...........

KO E NGAAHI FAKAMATALA RELEVANT IA 'OKU MAU FIEMA'U MEI HE UNIVESITI NI (USP NI). KATAKI PE NA'A OKU FIEKAU HE'EKU FAKALEA ATU KIATE KOE 'ANENAI PEA NA'A PEHEE 'E HE TASILISILI OKU OU NGALI FIEKAU KA OKU OU TUI KO E NGAAHI FAKAMATALA FEKAU'AKI MO E SNM PEA MO E NGAAHI UNIVESITI KEHEE. OKU MO'ONI PE KIMOUTOLU IA MO E KAU TASILISILI HE KAU TAUKEI KA I HE'EMAU TU'U FAKAFANAU AKO ATU, OKU MAHINO KIATE KIMAUTOLU KO E SNM KO 'ENE NGAUE KO E FAKAFEHOKOTAKI KIMAUTOLU KI MULI. OSI LAVA MA'U 'EMAU FAKA'ILONGA AKO KA KO E FE FAKA'ILONGA NGAUE....................

ko 'emau kole ia........

from TC with USP students

[Ben Mysterymann]

Daphne,   'Oku malie ho'o fakaukau ka ko 'eku kole atu ke ke  fakamatala mai ange pe kuo lava 'e SNM 'o fai ha fa'ahinga service ki he kakai Tonga 'i 'Asositelelia pea pehe ki he kakai Tonga 'i Tonga he ki'i taimi nounou ko 'eni kuo talaki ai he Pasifiki 'ene lava me'a ( kataki pe he 'oku ou fie'ilo lahi ki ai....   'ikai ngata ai 'oku ou kole atu ke ke 'omi ange 'ae palani 'ae SNM he ngaahi ta'u ka hoko mai ke mau fanongo ki ai, kapau 'oku loto ki ai ho'o kau kengi...    malo e ngaue, 'ofa atu moe lotu

Koe 'identidy crisis' 'oku mahino lelei meihe tohitapu koe 'issue' 'oku fe'ao moe fa'ahinga 'o e tangata.  Koe fehu'i 'a Sisu kihe kau ako,...ko hai au 'ihe lau 'a e kakai? ko hai au 'ihe lau 'a kimoutolu?  'Oku ou tui, koe ngaahi ngaue lelei 'oku fai 'e kitautolu Tonga, tautefito 'i muli ni 'oku malava ke 'recognise' (identify) 'aki ia 'a e Tonga kotoa meihe ngaahi perspective kehekehe.

Sisilia, malo 'a e fale'i felave'i moe faiako'i 'a e lea fakaTonga, me'apango pe 'oku 'ikai fakataumu'a 'a e Sioeli Nau Mission kihe Tonga 'o 'Aositelelia ni, neongo 'oku lahi 'aupito 'a e kakai Tonga 'oku ma'u assistance meihe SNM 'i Sene ni.  'Oku fe'unga pe 'a e fanau 'oku kei ako 'ihe primary schools moe  'ihe high schools 'ihe fonua ni ke tuku atu kia kimoutolu 'oku mou taukei ange 'ihe tafa'aki ko ia.  Hange pe ko 'eku lave atu 'ihe 'eku post kimu'a koe 'services' 'a e SNM 'oku lahi ange a'upito 'i Sene kihe 'career advise' moe 'referral', pea 'oku fakama'unga pe ia kihe fanau na'e 'osi kalasi 10, 11, 12 (drop out) mo kinautolu kuo lava'i 'a e kalasi 12, pea moe 'adults', tautefito kia kinautolu na'e ako pe 'i Tonga.    'Oku fakautuutu ange 'a e fetu'utaki mai kihe SNM 'ihe kole fale'i kihe tafa'aki ko ia.  Koe 'uhinga foki ia hono tali 'ehe NSW Department of Education & Training, ke Education Agent 'a e Sioeli Nau Mission i Tonga, koe mahino 'a e 'expertise' 'a e SNM 'ihe 'career advise' 'aia 'oku 'iai 'ene felave'i moe ngaahi vocational education programs (TAFE) & academic programs (universities).  Koe agent ko 'eni 'a e SNM, ma'ae ngaahi TAFE Colleges 'e 100 tupu, & all the government highschools, and primary schools 'a NSW.  Kuo 'osi fai mai moe fakaafe meihe ngaahi States kehe ke fetu'utaki ange 'a e SNM ke hoko ko 'enau Education Agent foki.  Koe power lahi 'aupito 'eni ia pea 'oku 'recognise' 'a e Education Agents 'ihe lao (law) tatau pe 'ihe law felave'i moe portfolio 'a e Education, kau ai moe Immigration.   Koe identidy foki 'eni ia 'e taha ma'ae kakai Tonga,  ko hono 'uhinga koe SNM koe charity organisation 'a Tonga.

Koe si'i fanau Tonga 'o Tonga 'oku faka'ofa pea koe ta'u kotoa koe toko 2000 tupu 'oku 'osi mai meihe form 7, hala ha ngaue pea ko si'enau nofo koee 'o fakataukifeee?   Koe haa hono 'aonga hono lau hotau ako, moe ngaahi fu'u mata'itohi toketa moe masters mo hono tu'uaki hotau poto kapau 'oku tangi mo faka'ofa 'a e fanau 'o Tonga, tupulekina 'a e ngaahi palopalema kehekehe, fakataha moe 'ikai ke 'iai ha ngaue.  Koe 'aonga 'o e faito'o 'ihe taimi 'oku 'iai ha lavea.  Pea koe 'uhinga ia 'o e fakama'unga 'a e ngaue 'a e SNM ki Tonga, 'oku 'ikai ke faingofua ka koe tokoni atu pe kihe pule'anga Tonga moe ngaahi siasi moe ngaahi kautaha 'oku ngaue fakataha ke langa hake 'a Tonga he'ilo na'a tokoni kihe ngaahi palopalema 'oku tofanga ai 'a Tonga.  Koe palopalema 'o e 'identidy crisis' 'oku malava ke tupulekina ai 'a e mental illenesses pea moe suicide, crimes etc..

[Daphne Taukolonga]

Mysteryman,

 

'to live is to servce'  (SNM motto).

 

Kou ilifia au na'ake hanga mai koe 'o sengai'i 'a e Sioeli Nau Mission, hehehehe.  Ko 'ena kuou 'osi fakamatala atu 'a e konga 'o e ngaahi ngaue 'e fakahoko 'ehe SNM 'i Tonga.  Koe tafa'aki lahi foki 'e taha 'o 'ene ngaue koe ngaahi alea (negiotiation/communication) 'oku lolotonga fakahoko 'aia heikai pe ke 'ilo kiai 'a e kakai tokolahi koe konga faingata'a mo'oni.  Na'e alea'i 'ehe SNM 'a e IELTS ke 'alu ki Tonga,'oku 'aonga lahi 'aupito ia ki Tonga, tautefitoki kia kinautolu 'oku fie 'alu 'o ngaue pe ako 'i Nu'usila & Australia & 'Amelika.  'Oku tokolahi 'aupito a e kakai Tonga 'o Sene 'oku nau kumi fale'i meihe SNM, tautefito 'ihe tafa'aki kihe ako (vocational education & traditional academic).

 

Neongo ia, tuku pe mu'a keu  'oatu ha ngaahi fakamatala felave'i moe 'background' hono tu'itu'ia 'o e SNM.

 

Na'e 'iai 'a e fefine Tonga, na'e ako mo ngaue 'ihe taimi tatau, pea koe 'breadwinner' ia 'o hono ki'i famili.  Na'e 'secondment' meihe potungaue ako na'e ngaue ai, kihe potungaue 'oku ne malu'i 'a e fanau (child protection), 'iloa koe Dept. of Community Services.  Lolotonga ia na'e toe hoko koe memipa 'o e advisory committee 'a e community services 'o e local govenment 'i 'Aositelelia ni, 'oku 'iloa koe Blacktown City Council.  Koe 'elia ko 'eni koe 2nd largest city in Australia (largest is Brisbane), pea ko hono tokolahi 'oku mei liunga tolu kihe fa, 'ihe tokolahi 'o Tonga kotoa. 

 

Lolotonga 'a 'ene secondment na'ane fa'a kau kihe ngaahi fakataha (meetings) 'a e kau ngaue 'o e potungaue malu'i 'o e fanau (child protection), fakataha moe kau ngaue 'a e potungaue ako, 'o e 'elia 'oku 'iloa koe Western Sydney.   Na'e fakataha'i 'ehe ongo potungaue ni mo talanoa kihe ngaahi palopalema fakaako 'o e fanau meihe pasifiki, kau ai 'a e fanau Tonga 'ihe primarys mo high schools 'a e pule'anga.  Na'e tangutu 'a e fefine ni 'one fanongo kihe fetaalanga 'a e kau ngaue 'oe ongo potungaue ni, pea na'ane fakatokanga'i hono 'stigmatise' 'oe fanau meihe pasifiki 'ehe tokolahi taha 'o kinautolu 'ihe fakataha ni. 

 

Mysteryman, koe fefine na'e 'ikai lahi hono taimi ke feohi moe kakai Tonga, na'e fu'u femou'ekina he'ene ngaue moe ako, pea koe taimi na'e 'ataa ai ko hono taimi ia mo 'ene fanau.  Na'ane foki mai ki 'api 'ihe 'osi 'a e fakataha, moe fo'i fehu'i, 'Koe haa 'a 'aku 'e fai ma'ae fanau Tonga?'.  Na'ane 'ilo'i pau, 'e faingata'a ke 'alu 'o talanoa moe ngaahi matu'a Tonga, taumaia 'oku maheni mo kinautolu, pea ne tangutu hifo 'o palani'i ha fa'ahinga founga 'e malava kene taki'i ha fa'ahinga ngaue 'e malava ke tokoni kihe fanau 'o Tonga moe pasifiki, 'o fakatatau kihe ki'i taimi tene ala 'oange ma'a kinautolu. 

 

Ihe taimi foki ko 'eni kuo teu 'a e Festival lahi 'aupito 'a e local government 'o Blacktown, pea na'e 'ilo 'ehe fefine Tonga ni, 'e 'iai 'a e Government Ministers & officials tokolahi, tatau pe 'a e State moe Federal, pea moe kau taki 'o e pule'anga 'Aositelelia tokolahi na'e fakaafe'i mai kenau 'ihe Festival.  Na'ane hanga leva 'o lesisita 'a e kulupu koe 'Australian Tongan Youth Group' kenau kau kihe parade 'ihe festival ko 'eni.  Na'e te'eki foki ke 'iai ha kulupu peheni ia. 

 

Koe palani 'a e fefine Tonga ni, ke kau 'a e fanau Tonga kihe festival ke fakamahino'i 'oku malava ke hanga 'ehe tu'u fakataha ha falukunga kakai 'o liliu ha fa'ahinga 'sub-system'.  Na'ane 'alu takai holo leva 'ihe kau taki 'o e ngaahi siasi Tonga, 'o introduce ko ia koe memipa 'o e komiti fale'i 'o e community services 'o e Blacktown City Council local government.  

 

Na'ane 'alu foki 'o kole kia 'Inoke Hu'akau he koe polokalama letio pe ia 'e taha 'a e kakai Tonga 'o Sene 'ihe taimi ko ia, kene lea mai mu'a 'ihe letio kihe kakai Tonga.  Na'ane kole mai kihe ngaahi matu'a kenau fakatui 'ihe 'enau fanau ha fa'ahinga Tongan costumes pea 'omai kenau laka fakataha 'ihe Festival.  Na'ane taukapo'i foki tetau fiu kitautolu 'ihe feinga ke lau fakataha kitautolu koe kau 'Aositelelia ka 'e kei talamai pe 'ehe kau palangi ia ko 'etau nofo mai kihe fonua ni.  Na'ane taukapo'i foki, 'e tokoni lahi kihe fanau 'a 'enau 'ilo'i koe Tonga kinautolu, pea 'oku totonu ke 'oua tenau lotosi'i ai, 'oku nau special ko 'enau omai meihe different ethnic background.  

 

Na'ane kole foki kihe kau taki 'o e ngaahi Siasi ke fakalotolahi'i 'a e fanau 'o honau ngaahi siasi kenau kau mai kihe parade. 

 

Na'ane toe a'u kia Susana Kaafi 'oku 'iloa 'i 'Aositelelia ni 'ene ngaue fakameaaa, 'o kole kia Susana mo 'ene kau fefine ngaue fakameaa 'i Sene kenau kau mai kihe parade, pea ne kole ke fakatui mai 'ehe kakai Tonga ha fa'ahinga costume fakaTonga tenau ma'u kenau laka 'ihe parade ke sio mai ki ai 'a e kau taki 'o e pule'anga 'oku nau proud 'aki honau Tonga.   Na'ane kole foki kia Susana ke 'omai moha ngaahi tapa'i ngatu ke laka (parade) 'a e fanau pea nau hiki ki 'olunga ke sio ki ai 'a e kakai 'o e festival. 

 

Na'ane toe 'alu kihe ki'i ta'ahine na'e taavalivali ko Malia Hala'unga, 'o kole kihe 'ene ongo matu'a ke 'omai mu'a 'a e ngaahi fakataataa 'a  Malia ke hiki ki 'olunga 'ehe fanau 'e kau mai kihe parade. 

 

 Na'e a'u foki 'a e fefine ni kia 'Olioni kupu koe faifekau 'o Pulela'a 'o fakamatala 'a e mahu'inga ke fakalotolahi'i ' ae fanau kenau proud 'aki honau Tonga, ko hono 'uhinga tetau fiu kitautolu 'ihe feinga ketau palangi, 'e kei pehee mai pe 'a e kau palangi koe fu'u kau 'pacific islanders' kitautolu, pea 'oku totonu kenau kau mai kihe parade 'o e festival. 

 

'Ihe 'aho festival, na'e hanga leva 'ehe fefine Tonga ni ko hono ta'u 31 'ihe taimi ko ia 'o 'omai 'a e banner, na'e tohi'i mata'a'a ai 'a e 'Australian Tongan Youth Group' pea ne 'alu 'o tu'u 'ihe fika 'o e parade na'ane tala kihe kakai Tonga kenau fakataha mai ki ai.  Na'e 'ikai kene 'ilopau pe'e 'alu ange nai ha taha, taumaia na'e fa'a 'alu 'o feohi moe kakai, ka kuone 'osi fakamatala kihe kakai Tonga tokolahi meihe letio mo 'ene a'u tonu kihe kau taki lotu kehekehe, ka ko 'ene tu'u mo 'ene fakakaukau pe'e 'alu ange nai ha taha.  koe ofiofi kihe taimi ke kamata ai 'a e parade, kuo ne si'i sioatu kuo lue mai 'a e ifi 'a e kau ifi 'a Pulela'a pea ha'u moe fanau kehekehe moe ngaahi matu'a na'e te'eki ke sio 'ia kinautolu kimu'a.  Na'e fokotu'utu'u 'enau parade. Na'e kau mai foki kihe festival ko 'eni'a e ngaahi kulupu kehekehe 'o a'u kihe kau sotia, kau polisi, kau neesi,moe ngaahi matakali kehe moe ngaahi organisations,  etc. etc..  Na'e taki 'a e ifi 'a Pulela'a, pea laka mu'a ai pe 'a 'Olioni Kupu, kae muimui atu 'a e  'Australian Tongan Youth, koe fanau na'e toki fakatahataha pe 'ihe 'aho ko ia.  Na'anau tui honau ngaahi teunga fakatonga kehekehe, pea takitaha hiki ki 'olunga 'a e tapa'i ngatu moe ngaahi fakataataa na'e taavalivali 'e Malia Ha'unga.   Koe non-verbal message 'a e fanau, 'We are proud to be known as Tongans of Australia, We are proud to declare that we are Tongans!'

 

Mysteryman, mo Tasilisili,  koe 'aho ko ia, na'e laka 'etau fanau, neongo 'etau oomai meihe fonau si'isi'i, ka na'e tala 'ehe fanau 'o Tonga 'i Sene ni, kihe kau taki 'o e fonau ni moe fu'u kakai na'anau 'ihe festival 'oku nau proud 'aki honau Tonga.  Na'e mafana noa'ia pe 'a e kakai Tonga na'anau tu'u fakataha moe kakai, pea hu mai ki loto 'a e fa'ahinga 'ihe laka atu 'o lue fakataha moe fanau moe ifi 'a Pulela'a.  Na'e lele mai 'ihe pepa 'a e fanau Tonga, they were so proud to be known as Tongans of  Australia!  Koe identidy fakasosiale ia 'oku feinga 'a e SNM ke taukapo'i.   Na'e 'ikai ke fai ha 'ilo, taa koee na'e fakamaau'i 'a e ngahai kulupu parade na'e teau tupu, pea announce mai 'ihe pepa, 'omai moe fetu'utaki meihe Council kuo lau 'a e 'Australian Tongan Youth Group' koe the BEST COMMUNITY PARADE pea na'e 'iai mo hono pale pa'anga.  Na'e hoko 'eni 'ihe early 1990s.  

 

Mysteryman, koe fefine Tonga ko 'ena, na'ane fakafisi, kuo a'u 'o ta'u 'e 12 'ene hoko koe member of the advisory committee of the Community Services 'oe Blacktown City Council (more than 300000 residents),  ko ia na'ane 'organise' 'a e parade 'a e fanau Tonga, do we have to know who she was?  the message is, koe talanoa ni koe taha 'o e ngaahi backgrounds na'e fa'u 'aki 'a e Sioeli Nau Mission'.  Koe taha 'ena 'o e approach ki hono fakasi'isi'i 'o e 'identidy crisis'.  SNM is a proud Tongan Organisation! why not?  It is a privelege to live to serve.

 

 

ofa atu

 

daphne

   

 

---

From: Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Sunday, 5 July, 2009 3:15:59 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

Daphne,   'Oku malie ho'o fakaukau ka ko 'eku kole atu ke ke  fakamatala mai ange pe kuo lava 'e SNM 'o fai ha fa'ahinga service ki he kakai Tonga 'i 'Asositelelia pea pehe ki he kakai Tonga 'i Tonga he ki'i taimi nounou ko 'eni kuo talaki ai he Pasifiki 'ene lava me'a ( kataki pe he 'oku ou fie'ilo lahi ki ai....   'ikai ngata ai 'oku ou kole atu ke ke 'omi ange 'ae palani 'ae SNM he ngaahi ta'u ka hoko mai ke mau fanongo ki ai, kapau 'oku loto ki ai ho'o kau kengi...    malo e ngaue, 'ofa atu moe lotu

[Daphne Taukolonga]

Mysteryman,   'to live is to servce'  (SNM motto).   Kou ilifia au na'ake hanga mai koe 'o sengai'i 'a e Sioeli Nau Mission, hehehehe.  Ko 'ena kuou 'osi fakamatala atu 'a e konga 'o e ngaahi ngaue 'e fakahoko 'ehe SNM 'i Tonga.  Koe tafa'aki lahi foki 'e taha 'o 'ene ngaue koe ngaahi alea (negiotiation/communication) 'oku lolotonga fakahoko 'aia heikai pe ke 'ilo kiai 'a e kakai tokolahi koe konga faingata'a mo'oni.  Na'e alea'i 'ehe SNM 'a e IELTS ke 'alu ki Tonga,'oku 'aonga lahi 'aupito ia ki Tonga, tautefitoki kia kinautolu 'oku fie 'alu 'o ngaue pe ako 'i Nu'usila & Australia & 'Amelika.  'Oku tokolahi 'aupito a e kakai Tonga 'o Sene 'oku nau kumi fale'i meihe SNM, tautefito 'ihe tafa'aki kihe ako (vocational education & traditional academic).   Neongo ia, tuku pe mu'a keu  'oatu ha ngaahi fakamatala felave'i moe 'background' hono tu'itu'ia 'o e SNM.   Na'e 'iai 'a e fefine Tonga, na'e ako mo ngaue 'ihe taimi tatau, pea koe 'breadwinner' ia 'o hono ki'i famili.  Na'e 'secondment' meihe potungaue ako na'e ngaue ai, kihe potungaue 'oku ne malu'i 'a e fanau (child protection), 'iloa koe Dept. of Community Services.  Lolotonga ia na'e toe hoko koe memipa 'o e advisory committee 'a e community services 'o e local govenment 'i 'Aositelelia ni, 'oku 'iloa koe Blacktown City Council.  Koe 'elia ko 'eni koe 2nd largest city in Australia (largest is Brisbane), pea ko hono tokolahi 'oku mei liunga tolu kihe fa, 'ihe tokolahi 'o Tonga kotoa.    Lolotonga 'a 'ene secondment na'ane fa'a kau kihe ngaahi fakataha (meetings) 'a e kau ngaue 'o e potungaue malu'i 'o e fanau (child protection), fakataha moe kau ngaue 'a e potungaue ako, 'o e 'elia 'oku 'iloa koe Western Sydney.   Na'e fakataha'i 'ehe ongo potungaue ni mo talanoa kihe ngaahi palopalema fakaako 'o e fanau meihe pasifiki, kau ai 'a e fanau Tonga 'ihe primarys mo high schools 'a e pule'anga.  Na'e tangutu 'a e fefine ni 'one fanongo kihe fetaalanga 'a e kau ngaue 'oe ongo potungaue ni, pea na'ane fakatokanga'i hono 'stigmatise' 'oe fanau meihe pasifiki 'ehe tokolahi taha 'o kinautolu 'ihe fakataha ni.    Mysteryman, koe fefine na'e 'ikai lahi hono taimi ke feohi moe kakai Tonga, na'e fu'u femou'ekina he'ene ngaue moe ako, pea koe taimi na'e 'ataa ai ko hono taimi ia mo 'ene fanau.  Na'ane foki mai ki 'api 'ihe 'osi 'a e fakataha, moe fo'i fehu'i, 'Koe haa 'a 'aku 'e fai ma'ae fanau Tonga?'.  Na'ane 'ilo'i pau, 'e faingata'a ke 'alu 'o talanoa moe ngaahi matu'a Tonga, taumaia 'oku maheni mo kinautolu, pea ne tangutu hifo 'o palani'i ha fa'ahinga founga 'e malava kene taki'i ha fa'ahinga ngaue 'e malava ke tokoni kihe fanau 'o Tonga moe pasifiki, 'o fakatatau kihe ki'i taimi tene ala 'oange ma'a kinautolu.    Ihe taimi foki ko 'eni kuo teu 'a e Festival lahi 'aupito 'a e local government 'o Blacktown, pea na'e 'ilo 'ehe fefine Tonga ni, 'e 'iai 'a e Government Ministers & officials tokolahi, tatau pe 'a e State moe Federal, pea moe kau taki 'o e pule'anga 'Aositelelia tokolahi na'e fakaafe'i mai kenau 'ihe Festival.  Na'ane hanga leva 'o lesisita 'a e kulupu koe 'Australian Tongan Youth Group' kenau kau kihe parade 'ihe festival ko 'eni.  Na'e te'eki foki ke 'iai ha kulupu peheni ia.    Koe palani 'a e fefine Tonga ni, ke kau 'a e fanau Tonga kihe festival ke fakamahino'i 'oku malava ke hanga 'ehe tu'u fakataha ha falukunga kakai 'o liliu ha fa'ahinga 'sub-system'.  Na'ane 'alu takai holo leva 'ihe kau taki 'o e ngaahi siasi Tonga, 'o introduce ko ia koe memipa 'o e komiti fale'i 'o e community services 'o e Blacktown City Council local government.     Na'ane 'alu foki 'o kole kia 'Inoke Hu'akau he koe polokalama letio pe ia 'e taha 'a e kakai Tonga 'o Sene 'ihe taimi ko ia, kene lea mai mu'a 'ihe letio kihe kakai Tonga.  Na'ane kole mai kihe ngaahi matu'a kenau fakatui 'ihe 'enau fanau ha fa'ahinga Tongan costumes pea 'omai kenau laka fakataha 'ihe Festival.  Na'ane taukapo'i foki tetau fiu kitautolu 'ihe feinga ke lau fakataha kitautolu koe kau 'Aositelelia ka 'e kei talamai pe 'ehe kau palangi ia ko 'etau nofo mai kihe fonua ni.  Na'ane taukapo'i foki, 'e tokoni lahi kihe fanau 'a 'enau 'ilo'i koe Tonga kinautolu, pea 'oku totonu ke 'oua tenau lotosi'i ai, 'oku nau special ko 'enau omai meihe different ethnic background.     Na'ane kole foki kihe kau taki 'o e ngaahi Siasi ke fakalotolahi'i 'a e fanau 'o honau ngaahi siasi kenau kau mai kihe parade.    Na'ane toe a'u kia Susana Kaafi 'oku 'iloa 'i 'Aositelelia ni 'ene ngaue fakameaaa, 'o kole kia Susana mo 'ene kau fefine ngaue fakameaa 'i Sene kenau kau mai kihe parade, pea ne kole ke fakatui mai 'ehe kakai Tonga ha fa'ahinga costume fakaTonga tenau ma'u kenau laka 'ihe parade ke sio mai ki ai 'a e kau taki 'o e pule'anga 'oku nau proud 'aki honau Tonga.   Na'ane kole foki kia Susana ke 'omai moha ngaahi tapa'i ngatu ke laka (parade) 'a e fanau pea nau hiki ki 'olunga ke sio ki ai 'a e kakai 'o e festival.    Na'ane toe 'alu kihe ki'i ta'ahine na'e taavalivali ko Malia Hala'unga, 'o kole kihe 'ene ongo matu'a ke 'omai mu'a 'a e ngaahi fakataataa 'a  Malia ke hiki ki 'olunga 'ehe fanau 'e kau mai kihe parade.     Na'e a'u foki 'a e fefine ni kia 'Olioni kupu koe faifekau 'o Pulela'a 'o fakamatala 'a e mahu'inga ke fakalotolahi'i ' ae fanau kenau proud 'aki honau Tonga, ko hono 'uhinga tetau fiu kitautolu 'ihe feinga ketau palangi, 'e kei pehee mai pe 'a e kau palangi koe fu'u kau 'pacific islanders' kitautolu, pea 'oku totonu kenau kau mai kihe parade 'o e festival.

'Ihe 'aho festival, na'e hanga leva 'ehe fefine Tonga ni ko hono ta'u 31 'ihe taimi ko ia 'o 'omai 'a e banner, na'e tohi'i mata'a'a ai 'a e 'Australian Tongan Youth Group' pea ne 'alu 'o tu'u 'ihe fika 'o e parade na'ane tala kihe kakai Tonga kenau fakataha mai ki ai.  Na'e 'ikai kene 'ilopau pe'e 'alu ange nai ha taha, taumaia na'e fa'a 'alu 'o feohi moe kakai, ka kuone 'osi fakamatala kihe kakai Tonga tokolahi meihe letio mo 'ene a'u tonu kihe kau taki lotu kehekehe, ka ko 'ene tu'u mo 'ene fakakaukau pe'e 'alu ange nai ha taha.  koe ofiofi kihe taimi ke kamata ai 'a e parade, kuo ne si'i sioatu kuo lue mai 'a e ifi 'a e kau ifi 'a Pulela'a pea ha'u moe fanau kehekehe moe ngaahi matu'a na'e te'eki ke sio 'ia kinautolu kimu'a.  Na'e fokotu'utu'u 'enau parade.. Na'e kau mai foki kihe festival ko 'eni'a e ngaahi kulupu kehekehe 'o a'u kihe kau sotia, kau polisi, kau neesi,moe ngaahi matakali kehe moe ngaahi organisations,  etc. etc..  Na'e taki 'a e ifi 'a Pulela'a, pea laka mu'a ai pe 'a 'Olioni Kupu, kae muimui atu 'a e  'Australian Tongan Youth, koe fanau na'e toki fakatahataha pe 'ihe 'aho ko ia.  Na'anau tui honau ngaahi teunga fakatonga kehekehe, pea takitaha hiki ki 'olunga 'a e tapa'i ngatu moe ngaahi fakataataa na'e taavalivali 'e Malia Ha'unga.   Koe non-verbal message 'a e fanau, 'We are proud to be known as Tongans of Australia, We are proud to declare that we are Tongans!'

Mysteryman, mo Tasilisili,  koe 'aho ko ia, na'e laka 'etau fanau, neongo 'etau oomai meihe fonau si'isi'i, ka na'e tala 'ehe fanau 'o Tonga 'i Sene ni, kihe kau taki 'o e fonau ni moe fu'u kakai na'anau 'ihe festival 'oku nau proud 'aki honau Tonga.  Na'e mafana noa'ia pe 'a e kakai Tonga na'anau tu'u fakataha moe kakai, pea hu mai ki loto 'a e fa'ahinga 'ihe laka atu 'o lue fakataha moe fanau moe ifi 'a Pulela'a.  Na'e lele mai 'ihe pepa 'a e fanau Tonga, they were so proud to be known as Tongans of  Australia!  Koe identidy fakasosiale ia 'oku feinga 'a e SNM ke taukapo'i.   Na'e 'ikai ke fai ha 'ilo, taa koee na'e fakamaau'i 'a e ngahai kulupu parade na'e teau tupu, pea announce mai 'ihe pepa, 'omai moe fetu'utaki meihe Council kuo lau 'a e 'Australian Tongan Youth Group' koe the BEST COMMUNITY PARADE pea na'e 'iai mo hono pale pa'anga.  Na'e hoko 'eni 'ihe early 1990s.     Mysteryman, koe fefine Tonga ko 'ena, na'ane fakafisi, kuo a'u 'o ta'u 'e 12 'ene hoko koe member of the advisory committee of the Community Services 'oe Blacktown City Council (more than 300000 residents),  ko ia na'ane 'organise' 'a e parade 'a e fanau Tonga, do we have to know who she was?  the message is, koe talanoa ni koe taha 'o e ngaahi backgrounds na'e fa'u 'aki 'a e Sioeli Nau Mission'.  Koe taha 'ena 'o e approach ki hono fakasi'isi'i 'o e 'identidy crisis'.  SNM is a proud Tongan Organisation! why not?  It is a privelege to live to serve.     ofa atu   daphne       From: Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com> To: tasil...@googlegroups.com Sent: Sunday, 5 July, 2009 3:15:59 PM Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy Daphne,   'Oku malie ho'o fakaukau ka ko 'eku kole atu ke ke  fakamatala mai ange pe kuo lava 'e SNM 'o fai ha fa'ahinga service ki he kakai Tonga 'i 'Asositelelia pea pehe ki he kakai Tonga 'i Tonga he ki'i taimi nounou ko 'eni kuo talaki ai he Pasifiki 'ene lava me'a ( kataki pe he 'oku ou fie'ilo lahi ki ai....   'ikai ngata ai 'oku ou kole atu ke ke 'omi ange 'ae palani 'ae SNM he ngaahi ta'u ka hoko mai ke mau fanongo ki ai, kapau 'oku loto ki ai ho'o kau kengi...    malo e ngaue, 'ofa atu moe lotu

[Fatai Slender]

Ko e fakapulipuli'i e hingoa ke ha? Tuku mai ke tau 'ilo.
 

---

Date: Sun, 5 Jul 2009 02:42:29 -0700
From: sioelina...@yahoo.com.au

[kolo...@bigpond.com]

Rev.Sisilia fktulou atu pe ka kou manatu ki he taimi ne feinga holo ai
'a 'Inoke mo Dr.S.Kami ke tu'uaki ki he kau Tonga 'ae taumu'a
ngaue moe kaveinga 'ae PETTA.Neu fetu'utaki kia Losena Ma'ake for more
information ke ki'i momosi'i hifo ke lava he'e levolo lalotakapau
'o tali mo identify 'ae crises 'oku nau 'amanaki fehangahangai mo
ia.But they prefer lotu will solve everythings.Koe fo'i taulema ia kia
kimautolu
mei he levolo lalotakapau he na'e peseti 'e teau 'ae falala ki he
lotu."ihe 'ikai ke loko ngaue pea 'oku mau fehu'ia ai WHY?Mahino pe
'oku misiteli 'ae 'Otua
ia mo hono finangalo.Mole ke mama'o ha tukuaki'i e lotu.But why?? ko
kimautolu mo 'emau ta'emahino pe koe transition from point ""A" to
point "B".??
Silia fefe hake kataki 'ikai teu lave'i ko koe.Fefe hake 'ae fkfotu ko
Tu'a?Toki fanongo ai pe kuo faifekau hoku ta'okete ko Sifa 'i
'Amelika.
Malo e ngaue lahi mei hena.moe lotu.
Maile.

On Jun 30, 9:49 pm, Sisilia Thomas <ttup...@yahoo.com.au> wrote:
> Daphne, hangee kiate au ia 'oku hala hono liliu (translate) ó e foí "lea taai" ke "abuse" ín English í he anga e fetalanoaáki óku fai.  Kiate au ia óku ái e "abuse" ki hano ngauehalaáki ha mafai, pe ko hano faáo fakamalohií ha mafai ó ha taha. Pea óku kehe áupito ia mei he taaí ko hano tautea pe akoí é ha tamai/faée hano foha/ófefine.  Ka í heéne tootuá ko ee á e foí tautea/akonaki (taaí), pea hoko leva ia ko e physical abuse!  Naé faá ngaueáki í he Education System pe ko e Lao ó ui ko e corporal punishment; á ia naé ngaueáki á e cane (kaho/vaákau) hano tautea taaí ha tamasií ako.  Áia kuo tapui ia he taimi ni. 
>
> Manatuí óku kehekehe á e parenting styles í he áatakai óku tau takaitaha moúi ai (this is a multiculrual/lingual society). ÍKai ngata aii, manatuí óku kehekehe mo e ngaahi parenting styles within each cultural or ethnic group.  Each family is unique in each dynamic, and each situation is quite unique too! Pea óku í ai á e ngaahi gaps (vanu) he vaa ó e ngaahi toú tangata (generations), kau ai á e vaa ó e maatuá mo e faanau.  Toko lahi sií faanau tautautefito ki he youth, óku nau faingataáía he identity crisis, not knowing who they really are!  Tokolahi e tuótupu ko e faanau á e maatuá naé tupu hake í Tonga ó íkai fehangahangai mo e ngaahi temptations ó e áatakai óku tupu hake ai étau faanau (diaspora).  So, how can we judge the parents, those who were not well equipped or experienced or trained to raise children in diaspora?
>
> Naá ku í NZ last year, óu fanongo talanoa ai kau ki he toútupu Tonga & Taonakita (suicides), pea naá ku fuú ongoi e kau hake ai e foha ó e tangataéiki faifekau.  Ka óku fakamanatu mai é he talanoa, even families of Church Leaders & Ministers, even politicians, PMs are not immuned from crises migrant families often struggle with (what you have been discussing)!  It is that "gap" (gaps) that we need to explore, why is it becoming wider as years gone by?  How are we going to bridge that gap?  Heiílo naá lava ó fai ha fetaulaki mo e sií kau tama á Sami í Long Bay, kau tama á Jione í Parklea, pea óku ou kei lama faingamalie ke u aú ki he John Moroney Jail (ofi heni).  Ka óku íkai ko e pilisonee pe óku í ai á e NEEDS, fakailifia á e ngaahi nightclubs, fielau hono ui ia é he niíhi ko e "Áa puaka!" (tapu mo houéiki); pea hanga é heéku fononga holo lelue ó fakaáaki au keu mamata totonu he ngaahi meá lahi fekauáki mo e
>  toutupu.  Kií tuku hoó motokaa í ápi ka ke heka lelue ha Áho, kií fetongi leleue í Parramatta ha efiafi Falaite ke ke mamata tonu ai he toútupu.....................fakaófa lahi atu ko e kahaú!
>
> Kataki, kuo u maafana he talanoa, pea kuo ngali loloa á e fakahohaáni, but it's an issue so close to any mother's heart. Tokolahi foki á e faanau ia óku íkai oo ki he lotu, but by saying this, even youth who go to church on Sundays, kei moúa pe he alcohol & substance abuse, mo e feáuaki (hufanga atu he fakatapu).  Mahalo pe naá óku tau kei vaivai he sow á e seeds....laku tavale!  Naá óku fehalaaki étau fakafotunga mo ái kakano á e folofola!  Ko e ha étau ámanaki ki heétau faanau & kahaú, kapau óku tau fengulunguluí pe mo kauhala kehekehe hono fai e lotu?  Te u koma hee.  Ófa atu, Sisilia.
>
> ________________________________
> From: Daphne Taukolonga <sioelinau_miss...@yahoo.com.au>
> To: tasil...@googlegroups.com
> Sent: Tuesday, 30 June, 2009 12:39:46 PM

> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
>

> Kolomaile
>
> Malo 'a e kei talanoa mai 'ihe tepile ni.  
>
> Hange pe koe fakatalanoa 'a Rev. Sisitoutai felave'i moe fanau 'a hono kaungaangaue, 'ene faka'ofo'ofa atu hono faka'apa'apa'i 'ehe matu'a 'a e fanau.  'Oku ou tui 'oku tui 'a e matu'a tokolahi 'oku totonu ke taa'i pe 'a e fanau 'ihe me'a na'e totonu ke taa'i ai, pea lea'i 'ihe me'a na'e totonu ke lea'i ai, koe founga tauhi fanau ia 'e taha.  'Oku ou tui foki, neongo hano taa'i 'a e fanau kanau kei tui pe 'oku kei 'ofa lahi pe 'a e matu'a 'iate kinautolu koe fo'i 'trend' ia 'e taha.  'Oku toe 'iai moe fanau ia 'oku ta'ai kinautolu pea nau kei tui 'oku 'ofa pe 'a e matu'a 'ia kinautolu, ka 'ihe taimi tatau 'oku hanga 'ehe 'natula' 'o e tauhi fanau taa'i 'o 'drive' pe tataki pe 'mould' 'a e to'onga mo'ui (character/personality) 'o e fanau.
>
> 'Oku ou tui foki 'oku 'ikai koe fanau kotoa pe kuo matutu'a 'ihe taimi ni na'anau sai'ia pe tui na'e sai hono tautea taa kinautolu.  'Oku totonu ketau fakafaikehekehe'i 'a e 'abuse' moe 'excuse' moe 'forgiveness'.  
>
> 'Oku 'iai leva 'a e fanau 'oku natula kehekehe hono taa'i (abuse) kinautolu, 'oku 'ikai keu 'ilo'i hono fakatonga lelei kihe fo'i lea koe 'abuse'.   'Oku 'iai 'a e taa'i (abuse)  fakasaikolosia pe faka'atamai(psychological/emotional abuse) 'oku kau ai 'a e kee taukape 'a e ongo matu'a, kau mai ai mo hono taa 'ehe motu'a 'a e finemotu'a kae sio 'a e fanau (domestic violence).  'Oku hanga 'ehe ngaahi 'ulungaaanga tauhi fanau 'o e matu'a ko ia 'o uesia 'a e 'atamai 'o e fanau.   'Oku 'iai moe taa'i (abuse) 'e taha 'oku 'iloa koe 'neglect' pe ko hono ta'etokanga'i 'a e fanau.  Ko hono tuku 'a e fanau kae 'alu 'a e ongo matu'a 'o ngaue pe lotu kae 'ikai ke 'iai ha taha lahi ke nofo 'ia kinautolu 'oku ne toe uesia moe development pe tupu pe 'atamai 'o e fanau.   'Oku toe fakatu'utamaki ange 'a e fo'i taa pe abuse 'e taha, 'oku 'iloa koe 'sexual abuse' 'o e fanau.  Koe taimi lahi 'oku fa'a falala noa'ia 'a e matu'a kihe kakai kehe, pea taimi
>  lahi 'oku hoko tonu pe 'ihe fale 'o e fanau 'a e fa'ahinga palopalema fakatu'utamaki ko 'eni.   
>
> Koe ngaahi palopalema pe natula 'ena 'o e 'atakai 'o e fanau 'oku ne uesia 'a e 'atamai 'oe  fanau tokolahi, fanau tangata moe fanau fefine.   'Oku toe uesia pe moe fanau 'ihe komiuniti Tonga, 'i Tonga moe ngaahi fonua muli, hange ko 'Aositelelia ni 'ihe palopalema ko ia.  Koe palopalema faka-universal 'eni ia, pea koe ngaahi nunu'a ia 'o e original sin.   
>
> Tasilisili, 'oku 'ikai keu tui au 'oku 'iai ha me'a koe tauhi faka-Tonga, 'oku fa'a hoko ia koe 'excuse' ke kape'i ai 'eha finemotu'a ia 'a e mata'i ngeli 'ene ki'i tama kae sio atu 'a e kakai, fa'ahinga ia 'e ni'ihi koe taa mo kapekape'i 'a e fanau kae sio atu 'a e kakai kehee.  Koe abuse kotoa pe 'a e ngaahi to'onga tauhi  fanau ko 'ena, pea koe ngaahi matu'a 'ulungaanga ta'e faka'apa'apa ia, pea kapau 'oku 'asi mai honau palakuu 'ihe mata 'o e kakai huanoa ha'anau hanga 'o ngaahi kovi'i 'a e fanau 'i 'api.  'Oku hanga 'ehe ngaahi founga tauhi fanau ko ia 'o uesia 'a e 'development' 'a e fanau.  'Oku toe fele pe moe kakai Tonga 'oku 'ikai kenau tui kinautolu kihe taa noa'ia 'a e fanau mo hono kapekape'i noa'ia pea nau faka'apa'apa'i 'a 'enau fanau 'iha potu pe 'o a'u ki peito.  
>
> 'Oku mei tatau pe 'a e lao 'o Tonga moe lao 'o e ngaahi fonua temokalati felave'i moe tauhi fanau.  Ko hona kehekehe 'oku fakapapaui'i 'ehe kakai 'oku nau implement 'a e lao felave'i moe fanau 'i muli ni 'oku fakahoko pea muimui ki ai 'a e kakai 'o e fonau, pea ko ia 'oku 'ikai ke muimui ki ai 'oku 'ave ki falehopo 'okapau 'e ma'u atu 'ehe lao.. 
>
> 'Oku ou tui foki 'oku 'iai 'a e totonu fakamolale mo fakalaumalie, 'a e ngaahi pule'anga 'i muli ni pea mo Tonga, tukukehe 'enau totonu fakalao ke fakapapaui'i 'oku 'ikai ke physical/psychological/emotional/sexual abuse 'a e fanau.  Kuo 'osi fai 'a e fakatotolo kehekehe 'o 'ilo'i 'oku uesia 'a e fanau 'i hono abuse kinautolu.   
>
> 'Oku 'ikai koe matu'a kotoa pe 'oku nau abuse 'enau fanau.  Koe fatongia tauhi fanau  'oku faingata'a atu, pea ko 'ene 'osi pe 'eku kaataki peau tafoki 'o fu'u taa 'o mei mate 'eku ki'i ta'ahine pe tamasi'i pea te toe 'oho atu 'o fakana'ana'a mo kole fakamolemole. 
>
> malo
> daphne
>
> ________________________________
> From: "koloma...@bigpond.com" <koloma...@bigpond.com>
> To: Tasilisili-he-ngaluope <tasil...@googlegroups.com>
> Sent: Tuesday, 30 June, 2009 10:07:32 AM

> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
>

> Malo Daphne pea koe fkkoloa kiate au 'ae fepotalanoa'aki he koe taimi
> tatau 'oku ou
> to'oto'o me'alelei ai mo 'ilo ai 'ae founga keu muimui ai lolotonga
> 'oku kei iiki 'ae kau kiti.
> Kou manatu ki he to'otama 'ae ta'u tahaua ki he mahangatolu he 'oku
> 'ikai ke 'iai ha fkngatangata
> ia ki he tauhi fanau 'ae Tonga.Koe mo'unga'i tangata he lotu kuo ne
> holo mu'a atu na'a ne pehe
> kapau na'e 'ikai ke taa'i malohi au he'eku matu'a he'ikai teu 'i he
> tu'unga ko eni,pea moe tokolahi pe.
> Fakamalo atu kiate koe he kuo  fkkoloa koe mei he 'Otua ki he fatongia
> kafakafa 'oku 'i ho uma.
> Ka 'oku fkngatangata he'e potungaue 'ae mafai pea mo hono tu'utu'uni
> 'ae founga hono tauhi 'oe fanau
> 'ae totonu ki he matu'a moe ngata'anga 'oe fu'u leta ki he fanau.
> Ko Palesitaine koe ta'u tahaua kuo mahiki 'ae fanau mei he tamasi'i 'o
> tangata lahi (Sisu moe ako he teipale)
> Te tau lava 'o o'i 'akinautolu kuo fu'u o'i ngata'a (hufanga he
> fktapu)'aki 'ae fkoleole moe fkhekeheke?
> Koe talanoa malie 'ae fefine ngaue UN he'ene fktokanga'i hono
> kaiha'asi fkmalohi'i 'e Fotei
> (takiangatu'u 'o Sele Leone)'ae longa'i fanau ta'u fitu ki he
> hongofulu pea ne 'oange 'ae me'a kotoa pe 'oku hohoi
> kiai 'ae ki'i tamsi'i 'o a'u ki he fktolia'i loto(tapu mo kimoutolu )
> koe tamate 'ae longa'i fanau koe ni fklilifu ia
> he 'oku nau kei lau pe 'ekinautolu koe va'inga pe.(war game).
> Koe talaloto 'e taha 'a ha ki'i ta'ahine ko Gillian Slovo mei he
> uhouhonga 'oe kei laulanu 'a S.Africa.ne nau ngaue'aki
> 'ae tu'utu'uni koe NET BLANKE(White only)pea SLEGES BLANKES(Black
> only) pea mahino honau 'alunga ka kuo ne lulu'i
> 'ae lototaufehi'a kiate kinautolu mo honau 'atakai.Koe lao ia mo 'ene
> 'ofa 'o fktatau ki hono mafai pea ne toki fk'osi'aki
> Ka koe 'ofa 'ae matu'a 'oku faloo atu pe 'o a'u ki he kolosi.
> Hausia koe fktalanoa pe ki ha lelei 'oe tauhi e kau ...
>
> read more »

[Daphne Taukolonga]

Ta'ahine Fatai

 

Kuo koloa 'ia 'a e tepile ni 'i ho'o 'i heni. 

 

Fakamolemole pe mu'a kae tuku keu talatalanoa atu, neongo koe Sioeli Nau Mission Inc. koe organisation na'e fanaui'i mei Niua, pea koe tala ngaaue 'a Niua,  tuku mu'a keu kau atu pe mo Tongatapu 'ihe vikiviki hono hanga 'e Niua 'o taataanaki mai 'a e ni'ihi 'o e kakai 'o Tonga na'anau 'osi moloki 'a e ngaahi ha'aha'a 'o muli ni,  kenau foki ki Tonga 'o kamata mei ai 'a e 'to live is to serve'.

 

Na'e 'iai 'a e fefine Tonga 'i Sene ni, na'e fili ia ke hoko koe national delegate 'a e Union 'o e kau ngaue fakapule'anga meihe potungaue na'ane ngaue ai.  Ko 'ene fakafofonga ma'ae kau ngaue fakapule'anga 'a NSW ni kotoa, 'aia koe kau memipa 'oku 'ova hake 'ihe 100,000tupu.  Koe taha foki 'a e ngaahi issues 'oku ako'i ki ai 'a e lakanga faka-union, koe 'ako'i kenau lava 'o taukapo'i 'a e totonu 'a e kau ngaue (members). 

 

Na'e tu'uaki 'a e foi lakanga tatau (same grades) 'e 10 'ihe potungaue na'ane ngaue ai, pea koe  management positions kotoa 'eni.   Na'e fiema'u 'a e toko 10 ko 'eni 'e recruit, ke vahevahe kinautolu kenau 'supervise' 'a e kau ngaue faka-kalake 'ihe ngaahi 'branches' kehekehe 'ihe ngaahi 'elia 'o NSW.  Na'e apply 'a e fefine ni kihe ngaahi laka ni, 'aia na'e 'ova hake 'i he toko 200 na'e apply.  Na'e hili 'a e ngaahi processes, moe procedures, ki hono 'recruit' 'a e ngaahi lakanga ko 'eni, na'e ma'u pe 'a e toko 6, 'ikai fe'unga 'a e toenga 'oe 200 tupu na'e 'osi apply atu, 'ikai foki ke teitei kau 'a e fefine Tonga ni 'ihe lau. 

 

Ko ia ai na'e fiema'u ke toe tu'uaki tu'o ua koe 'uhi ke 'recruit' 'a e fo'i lakanga 'e 4 'oku toe.  Koe taukei moe 'ilo ngaue (knowledege/work experiences) 'a e fefine Tonga ko 'eni, na'ane 'alu kihe Director 'o e potungaue na'e ngaue ai, 'o fakamatala 'ene ngaahi taukei fakangaue moe ako,  pea ne talaange kihe Director,  'e 'appeal' kihe Tribunal 'o e kau ngaue fakapule'anga, koe 'uhinga ko 'ene tui 'oku lelei ange ia (better and more entitle) 'ihe toko 6 na'e 'osi 'recruit'.  Na'e talaange 'ehe Director, 'oku sai 'aupito, pea 'oku te'eki ke 'iai ha taha (individual worker 'o hange ko ia) 'e malohi hake 'ihe 'enau potungaue..  'Oku mo'oni foki 'a e Director ia, koe kau memipa 'o e panel kotoa na'e ngaue 'aki kihe 'recruitment' koe kakai tu'ukimu'a 'o e potungaue. 

 

Koe ngaahi fo'i lakanga ko 'ena 'e 6 na'e 'osi recruit, pea koe kau panel (kakai na'anau fai 'a e interview) na'e to'o mai 'a e Manager 'o e Head Police Department 'ihe 'enau Human Resource 'o kau ai, to'o atu moe Head of Division 'ihe Human Development 'o e potungaue na'e ngaue ai, to'o atu moe tokoua kehe, koe 'ongo mataotao pe mo kinaua 'ihe mala'e faka-ngaue ko ia.   Na'e confident 'aupito 'a e Director 'ihe 'ene fakamatala kihe fefine Tonga ni. 

 

Na'e appeal leva 'a e fefine ni kihe Tribunal, pea ne taukapo'i ko ia na'e more entitle pea toe lelei taha pe ia (she was the best) 'ihe toko ono na'e 'osi 'recruit'.  Koe taha foki 'a e taukapo' a e recruitment panel, koe 'uhinga na'e 'ikai kenau fili 'a e fefine Tonga ni, na'e 'ikai ke 'iai ha'ane 'leadership skills' pea ''ikai ke lelei 'ene communication skills'.   

 

Tupu meihe taukapo 'a e fefine ni na'e lelei ange ia 'ihe toko 6 na'e 'osi recruit, kuopau leva ke 'omai 'a e fo'i toko 6 na'e 'osi 'successful', kenau takitaha taukapo'i ia (individually) 'o 'against' 'a e fefine Tonga ni.  Na'e fai foki 'a e 'hearing' pea koe members 'oe  Tribunal na'e toko 3, 'aia koe chairman ko 'ene qualification 'oku equivalent kihe Judge 'oe Supreme Court.  Na'e ngofua ke fakafofonga'i (represent) 'ae toko 6, ka kuopau ke tu'u tokotaha pe 'a e fefine Tonga ni 'o taukapo'i 'ene 'claim'. 

 

Na'e fai 'a e 'hearing', pea toki 'ilo 'ehe Tribunal, koe tu'u atu 'a e toko 6 koee, 'ikai ngata pe hono 'ohake 'ehe fefine 'Tonga' ni 'ene makehe ange, 'ene ngaahi taukei ngaue 'ihe potungaue tatau, 'o a'u kihe 'ene ngaue fakavolenitia kehe ma'ae komiuniti.  Koe 'ene tu'unga fakaako 'ihe taimi ko ia, 'osi lava'i hono ngaahi diploma 'e tolu 'ihe TAFE 'ihe mala'e kehekehe, lolotonga 'ene ngaue full-time 'ihe fo'i post na'ane lolotonga ngaue ai, na'e lahi hono ngaahi responsiblities ma'ae potungaue na'e ngaue ai.  'Ikai ke ngata ai, koe lakanga lolotonga na'ane 'iai koe 'grade' tatau pe ia moe ngaahi lakanga na'e tohi ki ai, ko hono kehekehe pe koe nature 'o e responsiblities.   Na'e toe 'ilo ai pe foki 'ehe Tribunal, ta koe  lolotonga 'a e 'hearing' 'oku ne ako'i hono B.Com. (Management) 'ihe Western Sydney Uni. (Paramatta) pea mo hono B.Ed (vocational & community education) 'ihe University of Technology, Sydney.  'I hono fakafehu'i, na'e 'ilo ai koe taimi ko ia na'ane 'attend' 'a e houa 'e 21 (total) 'i he ongo university 'e ua as a part-time student, toe ngaue full-time (35 hours), pea 'iai mo 'ene fanau 'e toko 4, pea ko ia na'e 'breadwinner' 'i hono ki'i famili, pea 'iai mo hono lakanga fakakomiuniti, kotoa 'ena 'ihe taimi pe 'e taha.  

 

Na'e fakatumutumu 'a e kau memipa 'e toko tolu 'o e tribunal 'ihe fefine (she was in her early 30s) ko 'eni, 'ene lava'i 'a e ngaahi ngaue kotoa ko 'ena 'ihe taimi 'o e hearing.  Na'e fehu'i mai ki ai 'a e memipa 'e taha 'o e tribunal, ''oku ange fefe ho'o hanga 'o matu'uaki 'a e stress'?, koe tali 'a e fefine Tonga ni.  Na'aku tupu hake 'ihe 'ataakai na'e ohi au keu poto 'ihe meditation, pea 'e lava ke lau pe ia koe lotu (prayers), pea neongo koe 'qualified counsellor' au 'ihe taimi ni, meihe ngaahi ako na'aku 'osi fakahoko ki mu'a, ka koe meditation 'oku ou ngaue 'aki, ke solova 'a e stress, pea koe taimi ni, lolotonga 'eku lea atu ko 'eni, 'oku ou lolotonga meditation.

 

Kaikehe, na'e 'omai 'a e final decision 'a e Tribunal, na'anau pehee koe fefine Tonga ni 'oku lelei taha pea 'more entitle' 'ihe toko 6 na'e 'osi 'recruit', pea ko 'ene leadership skills na'e extensive pea outstanding meihe toko 6, pea ko 'ene communication 'oku lava 'o communicate 'ihe level kotoa 'o makehe atu meiha taha kuo nau 'osi fetaulaki mo ia.  Na'e 'ilo ai foki 'ehe Tribunal na'e 'iai 'a e policy na'e follow ki ai 'a e panel, pea neongo koe policy 'a e potungaue 'a e pule'anga, ka 'oku 'ikai ke pehee koe policy kotoa pe koe lao, 'aia na'e ta'e fakalao 'a e konga 'o e policy na'anau follow ki ai,  'one uesia 'enau hanga 'o assess 'a e fefine Tonga ni. 

 

Tasilisili, koe taha 'ena 'o e identidy 'o e Tonga, 'oku malava ke hoko koe model kihe fanau to'utupu 'e serve 'ehe SNM.  Mahalo na'e ngalo 'ihe potungaue na'e si'i ngaue ai 'a e fefine ni koe national delegate ia 'a e union, pea kuopau kene faka'ali'ali 'ene taukei 'ihe 'advocation'. 

 

Koe taha foki 'eni  'o e footunga pe character 'o e Sioeli Nau Mission, he'ikai ke ngata ha'ane feinga neongo 'a e faingata'a 'oe  halaa, kuopau ke tuiaki ke fakahoko 'ene kavenga ngaue 'o hange koe fefine Tonga ko 'ena na'aku talanoa ki ai.  It is 'a responsiblity' to live is to serve, it is also very tough!

 

Fatai, 'oku hanga 'ehe talanoa ko 'ena, 'o faka'ali'ali 'a e matapoto 'a Niua! 

 

ofa atu

 

daphne

---

From: Fatai Slender <fatais...@hotmail.com>
To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Monday, 6 July, 2009 9:22:20 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

Access Yahoo!7 Mail on your mobile.. Anytime. Anywhere. Show me how.

[sep...@optusnet.com.au]

Daphne, 'oku ou lau fakalongolongo pe ho'o ngaahi tohi pea 'oku ou mafana noa ai pe he ngaue lahi 'oku fakahoko moe Sioeli Nau Mission. Ko e taha ena he me'a 'oku tau faka'amu ki ai ke mahino ko e Tonga 'oku lahi ange hono lelei he me'a 'oku matavaivai.

'Oku ou fa'a fanongo he fai akonaki 'ae kau Takilotu 'o tukuhifo hotau Tonga , tokua 'oku sai ange 'ae kau Palangi,mahino mei heni 'ae 'ikai ke fe'unga 'o e 'ilo'i 'ae fungani 'o e mo'ui 'a e Tonga.

Ko e poupou atu, kapau 'oku mou 'ilo 'ae feitu'u 'oku 'aonga mo fiema'u lahi mei aii 'ae fakahoko ngaue 'oku mou feia pea mou tokanga ki ai , ke fakahaofi ho taimi mei he fa'a fehu'i mo e sio lalo atuu ki he ngaue.
Tokanga Koe ki he kakai 'oku nau poupou Koe, kenau serve lelei e Sioeli N Mission pea ko e taimi talaki ai pe ia 'o e ola lelei ho'omo fakahoko ngauee.

Sepesi.
---------------

[tino tahitu'a]

Oku mahino pe 'a si'i mamahi'i fatongia 'a e fefine ni(Daphne). Ko 'eku palomesi 'eni Sepesi pea 'oku 'ikai ke u talai hangaimai ke u kau mo e fefine ni...
Na'e toki 'osi ni ' a 'eku talanoa mo e Taupo'ou he kautaha Sevaniti 'a Tonga..Ko Sister Kelea pea mahalo 'oku 'ilo 'e he Tonga kotoa pe.
Oku lolotonga 'i Fiji pea na'a ma talanoa mei he feitu'u pe 'oku ou email atu ai ko 'eni..
Na'a ma talanoa 'o ha ai 'a e hingoa 'o Daphne mo e SNM. Na'e pehee 'e he Taupo'ou ni ko e fefine poto 'eni pea ko si'ene feinga 'oku nau sio ki ai 'oku 'ikai ke ne feinga ke ma'u ha'ane me'a 'e taha matemateee.
Na'e pehee 'e he Taupoo'u ni na'e a'u tonu ange 'a Daphne ki he'ene nofo'anga Taupo'ou pea mo si'ene feinga vivili ke ngaue fakasevaniti 'a ia na'e pehee 'e he Taupo'ou kiate au.
Kuo 'osi ha 'a e ngaahi ngaue 'a e SNM 'i Tonga 'o hange ko 'ene fakalele 'a e sivi ILTES pea pehee na'e a'u tonu ange pe 'a Daphne 'o fiema'u 'e he Epikopoo ke ne talanoa mo Daphne..
Kae kehe oku ou kole kia Daphne kapau 'oku ke loto ke confidential 'a e talanoa ko 'eni ka ko e anga pe 'ema talanoa mo e Taupoo'u ko 'eni...
Pea 'oku pehee 'e he Taupoo'u oku 'ikai ke nau loto ke ui kinautolu ko e kau SISTERS ka 'oku loto pe ke ui 'ene kautaha ko e Sevaniti pea 'oku ngaue fakaSevaniti mo e ta'ahine ko 'eni ko Daphne pea 'oku falala ia ki he taumu'a a e SNM he 'oku 'ikai ko ha feinga 'a e ta'ahine ni ke ma'u ha'ane me'a...
Na'a ku lave ai ki he taupo'ou na'e fiema'u 'e Daphne au ke u me'a'ofa ha misini Computer ma'ae kautaha Taupo'ou Sevaniti ko 'eni 'i Tonga pea ko e taha ia ha moto 'a e Tongan Crusader 'e Sepesi ke implement 'a e 'u me'a kotoa pe 'oku vivili ki ai 'a e SNM he oku tui mo e Tongan Crusader kihe fa'ahinga mo';oni ko ia.

Na'e pehee 'e he Taupo'ou ko e taha ia ha ngaue ma'ongo'onga 'a e SNM kapau 'e 'oanga ha'anau Computer he 'oku 'osi tokolahi ange 'a e tukupa 'a e ki'i fanau fefine 'o 'ikai ke ngata pe he Siasi Katolika ka ki he tokolahi 'oku nau fie nofo taupo'ou ke ngaue fakaSevaniti...pea telia na'a 'oku si'i pehee si'i Daphne na'a 'oku si'i fie nofo taupo'ou ia ke ngaue'i a e moto 'o e SNM.

Na'e pehee 'e he Taupo'ou tupunga mei he 'ikai ke fu'u vahevahe lelei 'e he Pule'anga 'a 'ene fakaako'i e fonua na'e pau ai ke mate 'a e Primary mo e Kindergarden 'a e Katolika 'i ho'o ta'ofi pe 'e he Epikopo ko iaaa. Pea ko e tama Epikopo he taimi ko e tama anga'ofa mo very mood ma'u pe 'a 'ene fie faifatongia pea 'i he fanongo 'a e Taki ni he ngaue 'oku fie fai 'e he SNM pea kuo ne fakakaukau ai ke ne toe fakamo'ui 'a e Primary mo e Kindergarden 'a e Siasi...

Ta'ahine Daphne 'oku lele hake 'a e fakaloto kovi ia 'iate au. Oku ou fie ngaue'i mo au ha'aku passport ki he Pule'anga ko e ngaue 'oku ke tangi mo hoholi ki ai 'oku 'ikai ke toe fakapulia ha momo'i hala ia ai. Ko e fanau masiva kotoa pe 'oku totonu ke nau tufotufa tatau he ngaahi mo'oni'i me'a ko ia...
Ko e me'a ia na'e fai e Martin ke tatau e matakali kotoa, ko e me'a ia na'e fai 'e Matama Ganhdi ke tatau e religion ko e me'a ia na'e fai 'e Mother Teresa...ko e me'a ia 'oku fai 'a e fu'a'a 'i ho'o ngaue....Telia pe na'a ke hoko koe ko ha Mother Teresa he kaha'u..............

Te u lepa si'i heeee

Just from a Tonga Crusader...

----- Original Message ----
From: "sep...@optusnet.com.au" <sep...@optusnet.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Cc: tasil...@googlegroups.com
Sent: Sunday, July 5, 2009 6:27:38 PM
Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

[Daphne Taukolonga]

Sepesi

 

Malo 'a e fakalotolahi moe loto 'ofa moe loto ma'a.  'Oku lau ki ai 'a Sisu koe loto ma'a 'oku ne mataa 'a e faka'ofo'ofa 'o e 'Otua 'i hono fakafotunga mai 'ihe 'atakai moe kakai 'oku tau feohi.

 

Koe TAFE 'o Mt Druitt, 'oku tu'ukimu'a ai hono fakalele 'o e ngaahi course, tautefito kihe Engineering Courses.   Ko hono 'uhinga 'a e tokanga makehe ange 'a e potungaue ako (dept. education & training - TAFE NSW) ki he Western Sydney, kau ai 'ae Mt Druitt TAFE koe lahi 'a e ngaahi ngaue'anga 'oku hiki kihe 'elia ko ia, tupu meihe lahi ange 'a e kelekele ai, pea 'oku 'alu ai pe moe kakai tokolahi 'o nofo ki he 'elia ko ia.  'Oku tu'u foki 'a Pulela'a 'ihe 'elia tatau. 

 

Na'e 'iai 'a e tamasi'i Tonga ko hono hingoa ko Robin Leveni (mei Kolofo'ou/Fasi-moe-Afi/Kolomotu'a) na'e 'omai 'ehe 'ene ongo matu'a ke ha'u o ako 'ihe Electrical Engineering as an overseas student.  Ko Robin na'e 'osi high school 'i Tonga, pea 'alu 'o ako 'ihe Electronics Trade 'i Nu'usila pea hoko mai 'ene ako ki Mt Druitt TAFE.  Talu 'a e ako 'a e Robin Leveni mo 'ene top 'a e lesoni kotoa, 'o a'u pe kihe 'ene lava'i hono Advanced Diploma 'ihe Electrical Engineering mo 'ene top fakakatoa 'ihe kau ako ko ia.  Pea foki ki Tonga 'o ngaue 'ihe Shoreline. 

 

Na'e ha'u leva 'a e tamasi'i Tonga, nae' mali moe ta'ahine 'oku permanent resident 'i 'Aositelelia ni, na'e ngaue 'ihe Sotia 'a Tonga, ko hono hingoa ko Sioi 'Unga.  Na'ane fakakaukau 'e sai ange ke 'uluaki ako kae toki kumi ngaue 'i 'Aositelelia ni.  Na'e telefoni  'a Sioi 'Unga kihe Sioeli Nau Mission,  ko 'ene fiema'u fale'i  kihe 'ene ako. Na'aku talaange ke 'alu ange mo hono mali ki hoku 'api nofo'anga kemau talanoa.  Na'e talamai 'e Sioi kiate au 'oku fie hoko koe Electrician, peau talaange, me'apango kuopau ke hoko koe apprentice pe trainee, koe requirement ene lava ke ako'i 'a e koosi 'e hoko ai koe Electrician 'ihe TAFE.  Na'e fale'i leva ke hu 'o ako'i 'a e ako tatau na'e fakahoko 'e Robin Leveni, pea 'e toki 'iai pe 'a e taimi tene toki lava pe 'o fika'i ha'ane ngaue 'ihe industry ko 'eni, ha founga ke lava ai 'o ako ke ma'u ha'ane laiseni ngaue faka'uhila.  Koe faikehekehe 'o e Electrician moe Electrical Engineer, koe Electrician 'oku ne repair 'e ia 'a e 'design' pe fa'u (creations) 'a e Electrical Engineer.   Na'e fale'i foki kihe mali, kene 'ilo'i koe kalusefai lahi tene fai, he'e si'isi'i hona taimi fakataha 'iha taimi 'e ako ai 'a Sioi, ka ko hono lelei 'amui 'ena 'decide' ke ako 'a  Sioi, 'e lahi 'aupito.

 

Koe fakamatala 'a Sioi 'Unga, na'e faingata'a'ia 'aupito 'ihe 'ene ako koe 'ikai ke lelei 'ene English ka na'ane kiikiitaki atu pe.  Na'e ako full-time 'a Sioi kae support fakapa'anga 'e hono mali.   'Ikai ke ngata ai, na'e pehee 'e Sioi, koe faiako kotoa pe 'ihe Electrical Engineering 'a Mt Druitt TAFE na'anau 'expect' 'e kinautolu ke perform tatau 'a e Tonga kotoa 'o kau ai ia (Sioi), 'o hange ko Robin Leveni. 

 

Na'e talaange 'ehe kau faiako 'oku te'eki ke 'lava'i' 'eha taha ' a e 'academic performance' 'a Robin 'o a'u kihe ngaahi ta'u na'e ako ai 'a Sioi, 'ihe tafa'aki ako ko ia.   Koe uike faka'osi kae complete ai 'a e ako 'a Sioi 'i hono 'advanced diploma' 'ihe Electrical Engineering,  na'e 'alu atu 'a e Head 'o e Electrical Engineering 'a Mt Druitt  TAFE 'o talaange ke hu ange ki hono 'ofisi.    Ko 'ene hu atu 'a Sioi, kuo 'osi tali mai 'a e Head moe tu'asila 'o e ngaue'anga ke fetu'utaki ki ai 'a Sioi koe fo'i ngaue 'oku tali mai ke 'oange ha'ane apply ki ai.  

 

Ko Sioi 'Unga 'oku kau 'ihe siasi Uesiliana 'i Auburn, koe para-professional Electrical Engineer, pea 'ihe ta'u kuo 'osi na'e ngaue 'ihe Defence 'a 'Aositelelia ni 'i he branch 'i Randwick.  Koe  fakamatala fakamuimui 'a Sioi kiate au, na'e loto ke hoko atu hono mata'itohi neongo kuo 'osi tangutu 'ihe foi lakanga lelei 'aupito 'ihe Engineering dept. 'a e defence.  Kuo 'osi lava foki 'a Sioi 'o ngaue faka'uhila 'ihe taimi ni.

 

Koe ongo Tonga fakatoloua 'ena, na'ana ako fakatoloua 'i Tonga 'o 'osi ai 'ena high school.   'Oku need 'e hotau kakai pe koha toe human being pe 'i mamani ' ae fakalotolahi.    Na'ana loto fakatoloua pe keu hanga 'o ngaue 'aki hona hingoa totonu 'i ha'aku talanoa, of course, they are proud Tongans!   They are definitely excellent 'role models' for the youth of Tonga!

 

Na'e hu atu foki 'a e tamasi'i Tonga kehe 'ihe ta'u 'e ua kuohili 'oku kei nofo mai pe 'a e ongoongo lelei 'o Robin Leveni mo Sioi 'Unga 'ihe Mt Druit TAFE, pea ko honau kehekehe moe tokotaha na'e toki huu atu, na'e fa'ele'i 'i 'Aositelelia ni 'a e fika tolu,  pea kuo 'osi 'ilo 'ehe kau faiako koe Tonga neongo hono fa'ele'i heni.   'Oku 'ange'ange 'a e lelei 'a e tokoua kimu'a 'ihe fika tolu. 

 

They all Tongans in Electrical Engineering!     

 

'ofa atu

 

daphne 

 

   

---

From: "sep...@optusnet.com.au" <sep...@optusnet.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com
Cc: tasil...@googlegroups.com

Sent: Monday, 6 July, 2009 11:27:38 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

[tino tahitu'a]

Ko konga si'i pe 'o 'ema talanoa mo e taupo'ou...

Na'e pehee foki 'e he Taupo'ou kapau 'e ma'u ange 'e he SNM 'a e Computer ko 'eni 'e fu'u matu'aki 'aonga ia kiate kinautolu he oku nau si'i hala pea ko 'enau ta'ahine 'e taha 'oku ngaue pe he Media 'oku fai ai 'a 'enau me'a ngaue na'e pehee 'e he taupo'ou ko 'eni kapau 'e ma'u ange 'a e me'a'ofa 'ae SNM pea 'oku ne tui 'e toe lahi 'a e tamaiki 'e lesisita online kapau 'e malava ke nau hoko koe kau sevaniti 'iloa.
Na'a ku talaange ki he taupo'ou 'oku lahi 'a e kakai fefine 'oku nau fie ngaue pehee pea 'oku nau he(lost) holo 'i hala..Ka oku 'ikai ke 'i ai ha makatu'unga 'e pehee 'e malava ke nau 'ilo ai 'oku'iai ha kautaha pehee.
Na'e pehee 'e he Taupo'ou ni..ko 'enau ngaue sevaniti 'oku nau faka'ofa he 'oku ui pe kinautolu ko e kau sevaniti pea 'oku toki ma'u pe 'a 'enau ngaahi langilangi'ia honau ngaahi famili 'i he taimi 'oku nau malolooo ai ki si'onau ngaahi famili..
Telia na'a 'oku si'i pehee si'i Daphne na'a 'oku toki langilangi'ia pe he'ene 'i taimi 'oku ne 'i si'ono 'api ai.
Na'e pehee ai 'e he Taupo'ou ko e ongo lahi taha he ko 'ene fakamole 'a e ta'ahine oku fai pe mei hono kato 'o a'u ki he totongi fare holo he 'u vakapuna 'oku unuhi pe mei fa'o'anga pa'aga hono kato.
Ko hai 'e lava 'o pehee 'i Tonga..'e ma'u sai ha kau saints pe ma'oni'oni 'i Tonga...Ko e ha 'oku ma'u ai pe 'i palangi...Ko e tali toki fai 'e koe 'oku lau 'eni..........

Oku faka'uhinga pehee 'a 'eku talanoa ki he fa'ahinga to kakava 'oku tu'u ha fa'ahinga 'o li'aki 'a 'enau ngaahi mo'ui ka nau fie mate ma'a fa'ahinga...Ka ko ia 'oku tuku 'a 'ene mo'ui ke mole ko iaa 'oku tuku ke ne ma'u ia ..........tangane mo koe ta'ahine........

Millions die for their King........BUT Jesus is the only King that dies for millions...........Fefe koe mo au.........

ofa atu
tc

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Sunday, July 5, 2009 7:42:06 PM

[Kit Finau]

> Millions die for their King........BUT Jesus is the only King that dies for
> millions...........Fefe koe mo au.........

ko e pasipasi atu pe 'i he tafa'aki pea malo lahi e ngaue.

Utther

[Rev. Sisitoutai Taufa]

Ta'ahine Fatai mo Daphne , sai pe polepole he nu'uu kae fakalahi
atu'aki 'a e me'a mo'oni 'aupito,ko e kau me'a ko ia,na'a nau si'i
heka fiefia pe he vaka 'o e Faka He 'o e lotu,'ofa atu kiate kimoua
malo e ngaue lahi,,ma'a e kau fiema'u,pea malo e lotu. Sisi T.

Daphne Taukolonga wrote:
> Ta'ahine Fatai
>
> Kuo koloa 'ia 'a e tepile ni 'i ho'o 'i heni.
>
> Fakamolemole pe mu'a kae tuku keu talatalanoa atu, neongo koe Sioeli
> Nau Mission Inc. koe organisation na'e fanaui'i mei Niua, pea koe tala
> ngaaue 'a Niua, tuku mu'a keu kau atu pe mo Tongatapu 'ihe vikiviki
> hono hanga 'e Niua 'o taataanaki mai 'a e ni'ihi 'o e kakai 'o Tonga

> na'anau 'osi moloki 'a e ngaahi ha'aha'a 'o muli ni, * kenau foki ki
> Tonga 'o kamata mei ai 'a e 'to live is to serve'. *
> * *

> Na'e appeal leva 'a e fefine ni kihe Tribunal, *pea ne taukapo'i ko

> ia na'e more entitle pea toe lelei taha pe ia (she was the best) 'ihe

> toko ono na'e 'osi 'recruit'*. Koe taha foki 'a e taukapo' a

> e recruitment panel, koe 'uhinga na'e 'ikai kenau fili 'a e fefine
> Tonga ni, na'e 'ikai ke 'iai ha'ane 'leadership skills' pea
> ''ikai ke lelei 'ene communication skills'.
>

> * *

> *
> *
>
> *From:* Fatai Slender <fatais...@hotmail.com>
> *To:* tasil...@googlegroups.com
> *Sent:* Monday, 6 July, 2009 9:22:20 AM
> *Subject:* [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

>
> Ko e fakapulipuli'i e hingoa ke ha? Tuku mai ke tau 'ilo.
>

> Date: Sun, 5 Jul 2009 02:42:29 -0700
> From: sioelina...@yahoo.com.au
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy
> To: tasil...@googlegroups.com
>
> Mysteryman,
>

> *'to live is to servce' (SNM motto).*

> 'osi 'a e fakataha, moe fo'i fehu'i, *'Koe haa 'a 'aku 'e fai ma'ae
> fanau Tonga?'.* Na'ane 'ilo'i pau, 'e faingata'a ke 'alu 'o talanoa

> moe ngaahi matu'a Tonga, taumaia 'oku maheni mo kinautolu, pea ne
> tangutu hifo 'o palani'i ha fa'ahinga founga 'e malava kene taki'i ha
> fa'ahinga ngaue 'e malava ke tokoni kihe fanau 'o Tonga moe pasifiki,
> 'o fakatatau kihe ki'i taimi tene ala 'oange ma'a kinautolu.
>
> Ihe taimi foki ko 'eni kuo teu 'a e Festival lahi 'aupito 'a e local
> government 'o Blacktown, pea na'e 'ilo 'ehe fefine Tonga ni, 'e 'iai
> 'a e Government Ministers & officials tokolahi, tatau pe 'a e State
> moe Federal, pea moe kau taki 'o e pule'anga 'Aositelelia tokolahi
> na'e fakaafe'i mai kenau 'ihe Festival. Na'ane hanga leva 'o lesisita

> 'a e kulupu koe *'Australian Tongan Youth Group'* kenau kau kihe

> 'a e* 'Australian Tongan Youth Group'* pea ne 'alu 'o tu'u 'ihe fika

> 'o e parade na'ane tala kihe kakai Tonga kenau fakataha mai ki ai.
> Na'e 'ikai kene 'ilopau pe'e 'alu ange nai ha taha, taumaia na'e fa'a
> 'alu 'o feohi moe kakai, ka kuone 'osi fakamatala kihe kakai Tonga
> tokolahi meihe letio mo 'ene a'u tonu kihe kau taki lotu kehekehe, ka
> ko 'ene tu'u mo 'ene fakakaukau pe'e 'alu ange nai ha taha. koe
> ofiofi kihe taimi ke kamata ai 'a e parade, kuo ne si'i sioatu kuo lue
> mai 'a e ifi 'a e kau ifi 'a Pulela'a pea ha'u moe fanau kehekehe moe
> ngaahi matu'a na'e te'eki ke sio 'ia kinautolu kimu'a. Na'e
> fokotu'utu'u 'enau parade. Na'e kau mai foki kihe festival ko 'eni'a e
> ngaahi kulupu kehekehe 'o a'u kihe kau sotia, kau polisi, kau
> neesi,moe ngaahi matakali kehe moe ngaahi organisations, etc. etc..
> Na'e taki 'a e ifi 'a Pulela'a, pea laka mu'a ai pe 'a 'Olioni Kupu,

> kae muimui atu 'a e *'Australian Tongan Youth*, koe fanau na'e toki

> fakatahataha pe 'ihe 'aho ko ia. Na'anau tui honau ngaahi teunga
> fakatonga kehekehe, pea takitaha hiki ki 'olunga 'a e tapa'i ngatu moe
> ngaahi fakataataa na'e taavalivali 'e Malia Ha'unga. Koe non-verbal

> message 'a e fanau, *'We are proud to be known as Tongans of
> Australia, We are proud to declare that we are Tongans!'*

>
> Mysteryman, mo Tasilisili, koe 'aho ko ia, na'e laka 'etau fanau,
> neongo 'etau oomai meihe fonau si'isi'i, ka na'e tala 'ehe fanau 'o
> Tonga 'i Sene ni, kihe kau taki 'o e fonau ni moe fu'u kakai na'anau
> 'ihe festival 'oku nau proud 'aki honau Tonga. Na'e mafana noa'ia pe
> 'a e kakai Tonga na'anau tu'u fakataha moe kakai, pea hu mai ki loto
> 'a e fa'ahinga 'ihe laka atu 'o lue fakataha moe fanau moe ifi 'a
> Pulela'a. Na'e lele mai 'ihe pepa 'a e fanau Tonga, they were so
> proud to be known as Tongans of Australia! Koe identidy fakasosiale
> ia 'oku feinga 'a e SNM ke taukapo'i. Na'e 'ikai ke fai ha 'ilo, taa
> koee na'e fakamaau'i 'a e ngahai kulupu parade na'e teau tupu, pea
> announce mai 'ihe pepa, 'omai moe fetu'utaki meihe Council kuo lau 'a

> e 'Australian Tongan Youth Group' koe the* BEST COMMUNITY PARADE* pea

> na'e 'iai mo hono pale pa'anga. Na'e hoko 'eni 'ihe early 1990s.
>
> Mysteryman, koe fefine Tonga ko 'ena, na'ane fakafisi, kuo a'u 'o ta'u
> 'e 12 'ene hoko koe member of the advisory committee of the Community
> Services 'oe Blacktown City Council (more than 300000 residents), ko
> ia na'ane 'organise' 'a e parade 'a e fanau Tonga, do we have to know
> who she was? the message is, koe talanoa ni koe taha 'o e
> ngaahi backgrounds na'e fa'u 'aki 'a e Sioeli Nau Mission'. Koe taha
> 'ena 'o e approach ki hono fakasi'isi'i 'o e 'identidy crisis'. SNM

> is a proud Tongan Organisation! why not? * It is a privelege to live
> to serve. *
>
>
> ofa atu
>
> daphne
>
>
> *From:* Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>
> *To:* tasil...@googlegroups.com
> *Sent:* Sunday, 5 July, 2009 3:15:59 PM
> *Subject:* [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

>
> Daphne,
>
> 'Oku malie ho'o fakaukau ka ko 'eku kole atu ke ke fakamatala mai
> ange pe kuo lava 'e SNM 'o fai ha fa'ahinga service ki he kakai Tonga
> 'i 'Asositelelia pea pehe ki he kakai Tonga 'i Tonga he ki'i taimi
> nounou ko 'eni kuo talaki ai he Pasifiki 'ene lava me'a ( kataki pe he
> 'oku ou fie'ilo lahi ki ai....
>
> 'ikai ngata ai 'oku ou kole atu ke ke 'omi ange 'ae palani 'ae SNM he
> ngaahi ta'u ka hoko mai ke mau fanongo ki ai, kapau 'oku loto ki ai
> ho'o kau kengi...
>
> malo e ngaue, 'ofa atu moe lotu
>
>

> --- On *Sat, 7/4/09, Daphne Taukolonga

> /<sioelina...@yahoo.com...au>/* wrote:
>
>
> From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy
> To: tasil...@googlegroups.com
> Date: Saturday, July 4, 2009, 6:45 PM
>
> Mysteryman
>
> Malo 'a e takiama moe fakamaama.
>
> Fakatatau kihe akonaki malie kuo ke 'omai, koe taha 'a e ngaahi
> 'systematical approaches' ' a e Sioeli Nau Mission Inc. ke
> fakasi'isi'i 'a e palopalema 'o e 'identidy crisis' 'i Tonga, ko
> hano establish ha vocational education training centre ke
> 'empower' 'akinautolu 'oku 'ikai ke lava 'ehe ngaahi matu'a 'o fua
> 'enau ako, kae tautefito kihe fa'ahinga 'oku 'homeless' mo
> 'abuse', pe tofanga 'ihe domestic violence' 'i Tonga, kau atu
> ai mo kinautolu na'e 'ikai kenau ma'u ha faingamalie fakaako tupu
> meihe faingata'a'ia fakapa'anga 'a e ngaahi matu'a. Kuo 'osi
> tali foki 'ehe Board of Studies 'ae NSW Department of Education
> and Training, ke ngaue 'aki 'ehe Sioeli Nau Mission ' a 'enau
> syllabus/curriculum 'ihe 'ene ngaahi polokalama ako. 'E kau atu
> ai mo hano fakahoko 'a e NSW School Certificate moe Higher School
> Certificate Exams. 'Oku kau atu foki ki ai moe ngaahi Curriculum
> 'o e Vocational Education.
>
> 'Oku 'iai foki moe strategic plan 'a e SNM kihe ngaahi ngaue kehe
> 'ihe kaha'u.
>

> Koe fehu'i 'a Kalaisi, *'ko hai au'* (who am I?) 'ihe lau
> 'amoutolu. Na'e 'ikai ke 'eke 'e Sisu pe *koe haa au?* (what am

> I?). 'Oku fakatefito 'eku fakatalanoa 'ihe tepile ni 'ihe
> fakatonulea ko 'eni 'i lalo.
>

> a)Koe* 'identidy' =* ko hai au 'ihe 'eku lau
> b)Koe '*crisis' =* koe ngaahi palopalema 'oku te fefa'uhi mo ia,
> *'okapau 'oku 'ikai fakamo'oni mai 'a e environments* ('ataakai)

> kihe 'identidy kuou 'osi fokotu'u 'i hoku loto moe 'atamai.
> Koe 'ete 'alu atu koee 'o feohi pe fetaulaki moha fa'ahinga
> situation, pe ataakai ('apiako/falengaue/'api/siasi/ tasilisili,
> etc.etc.) kapau 'oku 'ikai ke fakamo'oni mai kihe fa'ahinga

> *values* kuote 'osi fokotu'u ke mahino ai koe haa kita ('what I

> *'Ko Sisu koe, kuo ke fakahaofi 'a mamani kotoa 'o kau ai mo 'emau
> mo'ui, ko homau tupu'anga koe'. *
>
> ofa atu
> daphne
>
>
> *From:* Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>
> *To:* tasil...@googlegroups.com
> *Sent:* Sunday, 5 July, 2009 7:52:19 AM
> *Subject:* [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

> --- On *Fri, 7/3/09, Daphne Taukolonga

> /<sioelina...@yahoo.com.au>/* wrote:
>
>
> From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy
> To: tasil...@googlegroups.com
> Date: Friday, July 3, 2009, 4:51 PM
>
> Sisilia mo Tasilisili
>
> Malo 'etau a'usia mai 'a e 'aho ni pea koe 'aho Tokonaki foki
> 'eni, fuu momoko 'aupito 'i Sene ni.
>
> Koe 'identidy crisis' 'oku mahino lelei meihe tohitapu koe
> 'issue' 'oku fe'ao moe fa'ahinga 'o e tangata. Koe fehu'i 'a

> Sisu kihe kau ako,...*ko hai au 'ihe lau 'a e kakai? ko hai au
> 'ihe lau 'a kimoutolu?* 'Oku ou tui, koe ngaahi ngaue lelei

> *From:* Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>
> *To:* tasil...@googlegroups.com
> *Sent:* Friday, 3 July, 2009 11:01:40 PM
> *Subject:* [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

> *From:* Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
> *To:* tasil...@googlegroups.com
> *Sent:* Friday, 3 July, 2009 4:14:59 PM
> *Subject:* [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

>
> hehehehehe, Mysteryman, 'oku fakamanatu mai 'e ho'o fehu'i koe
> PETTA moe SNM 'oku 'iai 'ena kainga, koe sea 'o e SNM mo Peni
> Langi ('uluaki palesiteni 'o e PETTA) koe ongo kolisi tutuku
> fakatoloua kinaua 'a Futa Helu. Koe sea 'o e SNM 'oku nofo
> 'i 'Amelika, ko Professor Peni Langi (political science) 'oku
> nofo 'i 'Aositelelia ni.
>
> malo
> daphne
>

> *From:* Ben Mysterymann <tonga...@yahoo.com>
> *To:* tasil...@googlegroups.com
> *Sent:* Friday, 3 July, 2009 3:15:01 PM
> *Subject:* [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

>
> Daphne Malie e fakamatala 'oku ke tuku mai ki he palopalema 8.
> Ka ko 'eku 'eke atu pe 'oku 'i fe 'a Peni langi he taimi ni?
>

> --- On *Thu, 7/2/09, Daphne Taukolonga

> /<sioelina...@yahoo.com.au>/* wrote:
>
>
> From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy
> To: tasil...@googlegroups.com
> Date: Thursday, July 2, 2009, 8:15 PM
>
> David Langi
>
> Malo hono tataki mai 'o e talanoa kihe tafa'aki hono
> kilala hake 'ehe Petta 'a e komiuniti Tonga 'a Sene ni.
>
> Koe mahu'inga foki ia hono 'ilo'i 'o e hisitolia, mo hono
> appreciate 'o e ngaahi ngaue fakakomiuniti ne fakahoko 'e
> Rev. Sisilia Thomas, hange ko Peni Langi (first President
> of Petta in NSW), pea toki fetongi hake 'e Dr Saia Kami,
> 'Inoke Hu'akau mo kinautolu kotoa kuo 'osi 'omai 'ehe
> faifekau honau ngahi hingoa. Koe sitepu 'e taha meihe

> Petta , pea moe polokalama 'oku lolotonga fakahoko 'e

> *From:* David Ofahengaue <ofahe...@sbcglobal.net>
> *To:* tasil...@googlegroups.com
> *Sent:* Friday, 3 July, 2009 11:41:29 AM
> *Subject:* [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth

> Identidy
> Ko hono ua, koe lava ehe tau ngaahi Tutorial centres 'o
> holoki 'a e circle koe 'ikai 'osi mei he high school. Ko
> hono mooni, na'e laka 'ihe 60% 'a e fanau kuo lava ki he
> high school talu hono kamata ' ae polokalama ' a e PETTA.
> Ka koe taimi koee koe 20%. Kou manatu ki he kauleka naatau
> tokoni kiate kinautolu kuo ma'u honau kahau lelei 'i loki
> ako pea mo mala'e vainga foki. Silia, ko hono mooni kuou
> ngaue'aki 'a e ngaahi me'a lelei ko'eni 'ihe ngaahi
> potungaue kuote kaungatamaki holo ai pea koe aonga lahi he
> aonga lahi. 'Oku tupu 'a e toko lahi 'oe siasi pea te toe
> maheni moe kau taki 'oe community. Koe siasi 'oku ou
> lolotonga 'iai, 'oku mau kamata 'ihe free pre school ki he
> low income moe 'ikai ha ngaue. Pehe ki he free tutorial
> for all students. Koe tu'u ki he taimi ni, kuo si'i homau
> api siasi pea 'oku mau teu langa ha 'api siasi 'oku toe
> lahi ange he kuo fu'u toko lahi aupito. Faifekau, I admire
> what I learn from you all. Kou fiefia he ui ma'a Willie O
> mo Maumi Faupula 'Ofahengaue. Blessigs, david O
>

> --- On *Thu, 7/2/09, Sisilia Thomas

> /<ttu...@yahoo.com.au>/* wrote:
>
>
>
>
>
> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.
> Show me how

> <http://au.rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.

>
> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.
> Show me how

> <http://au....rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.

> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.
> Show me how

> <http://au.rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.

> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.
> Show me how

> <http://au.rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.

>
> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.
> Show me how

> <http://au.rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.

>
> Access Yahoo!7 Mail on your mobile.. Anytime. Anywhere.
> Show me how

> <http://au.rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.

>
> Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere.
> Show me how

> <http://au.rd.yahoo.com/mail/mobile/tagline/*http://au.mobile.yahoo.com/mail>.
> >

[Daphne Taukolonga]

Kolomaile mo Tasilisili

 

Kataki 'oku ou laulau hifo ho'o fakamatala ko 'eni pea 'oku ongo lahi 'aupito 'a e palopalema 'oku tofanga ai 'etau fanau 'ihe tapa kotoa 'i mamani 'o a'u ki Tonga, pea 'oku tau faingata'a'ia ai mo kitautolu kakai lalahi, koe 'uhinga 'oku tau ma'u 'a e loto 'ofa na'e 'osi fa'o 'ehe 'Otua 'i hotau loto.   'Oku 'ikai koha palopalema pe 'eni ia 'a kimoutolu, koe palopalema 'a e Tonga kotoa 'oku 'ofa 'i Tonga.  Ko 'etau lelei 'i muli ni pea 'oku 'inasi ai 'a e Tonga 'o Tonga.  

 

'Ihe 2000, na'aku hanga ai 'o 'draft' 'a e fo'i palani fakataha moe kau faiako 'a e TAFE ko 'enau fie ngaue volenitia ma'ae kakai Tonga, 'aia na'e 'iai 'a e fa'ahinga na'a nau lecturers 'ihe ngaahi university, ke fokotu'u ha 'Community College' 'a e kakai Tonga 'i Sene ni, pea na'e faka'amu ke fakahoko 'i Pulela'a.  Koe draft ko 'eni na'e 'ikai ke 'iai ha seniti 'e taha 'e fiema'u meihe kakai.  Na'e mei sio 'a e Tonga ki hono kamata'i ha ngaue tene 'omai 'a e lau miliona  meihe hala'ataa.

 

Koe 'uhinga 'eku mahu'inga 'ia 'a'aku 'i he tafa'aki ki Pulela'a 'ihe taimi ko ia, 'oku ou nofo 'ihe 'elia Blacktown, pea 'oku ou 'osi tofanga fakangaue 'i hono 'sort out' 'a e fanau 'a e ngaahi matu'a 'oku nau si'i tanaki silini, pea 'oku 'iai foki 'a e ngaahi fiema'u ia 'a e fanau meihe ako ka 'oku fa'a 'conflict' moe fiema'u fakasiasi. Koe 'uhinga ko 'eku Tonga, peau fakakaukau ke faka'ilo ange 'a e fo'i fokotu'utu'u ko ia.   Na'aku 'ilo 'e au 'a e 'u 'channels' he'ikai ke 'ilo ha taha ki ai tukukehe kapau na'ane ma'u 'a e taukei ngaue moe 'network' na'aku ma'u.  

 

Kapau na'e fakahoko pe fokotu'u 'a e 'Community College' ko 'eni ma'ae Siasi 'ihe 2000, 'e taanaki ki ai 'a e to'utupu 'oku palopalema 'ia, taanaki ki ai 'a e kakai 'oku 'ikai ke 'iai ha'anau ngaue pea 'e tokoni'i ai 'a e kakai Tonga tokolahi, siasi moe 'ikai siasi. 

 

Na'aku kole kia 'Olioni Kupu mo Matafonua kenau hanga 'o 'ave 'a e 'draft' kihe 'Ene 'Afio, Taufa 'Ahau Tupou IV, ke 'omai hano hingoa, kau kamata ngaue ki ai mo 'eku 'network', koe langa ma'ae Siasi.   Na'e folau atu 'a e ifi 'a Pulela'a 'ihe 'birthday' 'o 'Ene 'Afio, ta'u 80 (2000) pea koe talanoa na'aku ma'u, na'e 'osi 'omai 'a e hingoa meihe 'Ene 'Afio.   Koe foki mai 'a e kau folau,  pea fai mai 'a e telefoni kiate au.  Koe talamai 'ihe telefoni, kuo liliu 'a e fakakaukau, ke tuku ke fakalele 'ehe tokotaha na'e 'osi ma'u hono MA, Economics, kau 'back' mai au.  Ko 'ene 'emeni ia 'a e fo'i fokotu'utu'u ni.  Koe taimi ko ia kuo 'osi ma'u pe hoku mata'itohi, pea na'e relevant ange ia ki hano fokotu'u ha Community College 'ihe tokotaha na'e MA Economics, kaikehe, lau 'e au 'eku fiefia, kuo 'osi lava hoto fatongia.  'Ikai ke ngata ai ka na'aku memipa au 'ihe komitia fale'i 'a e local government homau feitu'u (Blacktown) pea 'oku te fetaulaki holo ai pe moe kau politicians moe government officials 'o ma'u fale'i lelei.   He'ikai foki ke 'ave 'e he Blacktown City Council ha taha 'oku 'ikai ke 'iai ha'ane taukei fakangaue, pe ako lelei ke kau 'iha komiti kene fale'i 'a e fu'u kakai mataotao 'o e fonua ni, kihe fa'ahinga ngaue fakakomiuniti.

 

Ko 'Aositelelia ni 'oku ma'u 'ene pa'anga lahi mei hono tu'uaki atu 'a e ako.  Koe tokolahi atu 'a e ha'u 'a 'Initia mo Siaina 'o ako English 'i heni.  Koe ako English 'a e fo'i tokotaha 'oku pa'anga 'e tahamano tupu 'ihe ta'u.  Kapau na'e fokotu'u 'a e 'apiako 'Community College' ko 'eni na'aku fokotu'utu'u, kuo 'osi fakalele ha va'a ako English, pea mahalo he'ikai ke fakalele 'i Pulela'a, mahalo na'e mei fakalele ia 'iha feitu'u kuo 'osi tukumai 'ehe pule'anga 'Aositelelia ma'ae community kakai Tonga.  Koe pehe kuo mei kau ha'atau 'Community College' 'ihe 'earn' 'o e lau miliona 'oku lolotonga 'earn 'ehe ngaahi educational organisations 'i 'Aositelelia ni 'o kau ai moe TAFE.

 

Na'e mei fakalotolahi kihe 'etau fanau 'oku ako kenau ako malohi kenau omai 'o faiako ai.  Na'e mei fokotu'u ai mo ha'atau 'employment agency' kene hanga 'o alea'i fakavaha'a pule'anga hano 'omai ha kakai mei Tonga moe pasifiki 'ihe visa ngaue.  Koe ngaahi faingamalie na'e mei tupulekina. 

 

Koe fakakaukau ko 'ena 'oku ou fakalau atu 'i 'olunga, kapau koe IELTS 'oku fakalele 'ehe MFF moe  Sioeli Nau Mission moe polokalama ako English 'i Tonga  koe fakalele 'i 'Aositelelia ni, kuo fuoloa ha toe fao atu hotau nima 'o langa'i hake ha tafa'aki ako 'o e ngaahi Siasi,..... Uesiliana moe 'ikai Uesiliana.

 

Koe palani lelei 'oku ne 'omai ' ae pa'anga, pea 'oku ne langa ki 'olunga 'a e mo'ui fakafo'i tuitui, mo'ui fakafamili, mo'ui fakakomiuniti, pea 'oku ne tala 'a e lahi moe ngeia 'o e 'Otua.  Tetau kei mo'ui kolekole pe kitautolu tukukehe kapau tetau hanga 'o 'omai 'a e kakai 'oku nau ma'u 'a e 'ilo (relevant) kene hanga 'o palani'i ha ngaahi ngaue tene hanga 'o 'omai 'a e pa'anga ke langa 'aki hotau fonua, kae 'oua 'e fakatonutonu pe kiha siasi. 

 

Kolomaile, kataki 'oku 'ikai keu lave'i pe ko ho'o fakatalanoa mai mei fe.   Mahalo kuo taimi ke fokotu'u ha ako 'a e kakai Tonga 'i muli ni.  Ko 'eku fokotu'u atu kapau 'oku honge founga, fetu'utaki mai kihe Sioeli Nau Mission ke 'oatu 'emau kau 'expertise' kenau 'oatu ha faka'uto'uta lelei.    

 

ofa atu

 

daphne   

---

From: "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>
To: Tasilisili-he-ngaluope <tasil...@googlegroups.com>
Sent: Monday, 6 July, 2009 10:41:38 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Rev.Sisilia fktulou atu pe ka kou manatu ki he taimi ne feinga holo ai
'a 'Inoke mo Dr.S.Kami ke tu'uaki ki he kau Tonga 'ae taumu'a
ngaue moe kaveinga 'ae PETTA.Neu fetu'utaki kia Losena Ma'ake for more
information ke ki'i momosi'i hifo ke lava he'e levolo lalotakapau
'o tali mo identify 'ae crises 'oku nau 'amanaki fehangahangai mo
ia.But they prefer lotu will solve everythings.Koe fo'i taulema ia kia
kimautolu
mei he levolo lalotakapau he na'e peseti 'e teau 'ae falala ki he
lotu."ihe 'ikai ke loko ngaue pea 'oku mau fehu'ia ai WHY?Mahino pe
'oku misiteli 'ae 'Otua
ia mo hono finangalo.Mole ke mama'o ha tukuaki'i e lotu.But why?? ko
kimautolu mo 'emau ta'emahino pe koe transition from point ""A" to
point "B".??
Silia fefe hake kataki 'ikai teu lave'i ko koe.Fefe hake 'ae fkfotu ko
Tu'a?Toki fanongo ai pe kuo faifekau hoku ta'okete ko Sifa 'i
'Amelika.
Malo e ngaue lahi mei hena.moe lotu.
Maile.

On Jun 30, 9:49 pm, Sisilia Thomas <ttup...@yahoo.com.au> wrote:
> Daphne, hangee kiate au ia 'oku hala hono liliu (translate) ó e foí "lea taai" ke "abuse" ín English í he anga e fetalanoaáki óku fai.  Kiate au ia óku ái e "abuse" ki hano ngauehalaáki ha mafai, pe ko hano faáo fakamalohií ha mafai ó ha taha. Pea óku kehe áupito ia mei he taaí ko hano tautea pe akoí é ha tamai/faée hano foha/ófefine.  Ka í heéne tootuá ko ee á e foí tautea/akonaki (taaí), pea hoko leva ia ko e physical abuse!  Naé faá ngaueáki í he Education System pe ko e Lao ó ui ko e corporal punishment; á ia naé ngaueáki á e cane (kaho/vaákau) hano tautea taaí ha tamasií ako.  Áia kuo tapui ia he taimi ni. 
>
> Manatuí óku kehekehe á e parenting styles í he áatakai óku tau takaitaha moúi ai (this is a multiculrual/lingual society). ÍKai ngata aii, manatuí óku kehekehe mo e ngaahi parenting styles within each cultural or ethnic group.  Each family is unique in each dynamic, and each situation is quite unique too! Pea óku í ai á e ngaahi gaps (vanu) he vaa ó e ngaahi toú tangata (generations), kau ai á e vaa ó e maatuá mo e faanau.  Toko lahi sií faanau tautautefito ki he youth, óku nau faingataáía he identity crisis, not knowing who they really are!  Tokolahi e tuótupu ko e faanau á e maatuá naé tupu hake í Tonga ó íkai fehangahangai mo e ngaahi temptations ó e áatakai óku tupu hake ai étau faanau (diaspora).  So, how can we judge the parents, those who were not well equipped or experienced or trained to raise children in diaspora?
>
> Naá ku í NZ last year, óu fanongo talanoa ai kau ki he toútupu Tonga & Taonakita (suicides), pea naá ku fuú ongoi e kau hake ai e foha ó e tangataéiki faifekau.  Ka óku fakamanatu mai é he talanoa, even families of Church Leaders & Ministers, even politicians, PMs are not immuned from crises migrant families often struggle with (what you have been discussing)!  It is that "gap" (gaps) that we need to explore, why is it becoming wider as years gone by?  How are we going to bridge that gap?  Heiílo naá lava ó fai ha fetaulaki mo e sií kau tama á Sami í Long Bay, kau tama á Jione í Parklea, pea óku ou kei lama faingamalie ke u aú ki he John Moroney Jail (ofi heni).  Ka óku íkai ko e pilisonee pe óku í ai á e NEEDS, fakailifia á e ngaahi nightclubs, fielau hono ui ia é he niíhi ko e "Áa puaka!" (tapu mo houéiki); pea hanga é heéku fononga holo lelue ó fakaáaki au keu mamata totonu he ngaahi meá lahi fekauáki mo e
>  toutupu.  Kií tuku hoó motokaa í ápi ka ke heka lelue ha Áho, kií fetongi leleue í Parramatta ha efiafi Falaite ke ke mamata tonu ai he toútupu.....................fakaófa lahi atu ko e kahaú!
>

> Kataki, kuo u maafana he talanoa, pea kuo ngali loloa á e fakahohaáni, but it's an issue so close to any mother's heart.. Tokolahi foki á e faanau ia óku íkai oo ki he lotu, but by saying this, even youth who go to church on Sundays, kei moúa pe he alcohol & substance abuse, mo e feáuaki (hufanga atu he fakatapu).  Mahalo pe naá óku tau kei vaivai he sow á e seeds....laku tavale!  Naá óku fehalaaki étau fakafotunga mo ái kakano á e folofola!  Ko e ha étau ámanaki ki heétau faanau & kahaú, kapau óku tau fengulunguluí pe mo kauhala kehekehe hono fai e lotu?  Te u koma hee.  Ófa atu, Sisilia.

>
> ________________________________
> From: Daphne Taukolonga <sioelinau_miss...@yahoo.com.au>
> To: tasil...@googlegroups.com
> Sent: Tuesday, 30 June, 2009 12:39:46 PM
> Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults
>
> Kolomaile
>
> Malo 'a e kei talanoa mai 'ihe tepile ni.  
>
> Hange pe koe fakatalanoa 'a Rev. Sisitoutai felave'i moe fanau 'a hono kaungaangaue, 'ene faka'ofo'ofa atu hono faka'apa'apa'i 'ehe matu'a 'a e fanau.  'Oku ou tui 'oku tui 'a e matu'a tokolahi 'oku totonu ke taa'i pe 'a e fanau 'ihe me'a na'e totonu ke taa'i ai, pea lea'i 'ihe me'a na'e totonu ke lea'i ai, koe founga tauhi fanau ia 'e taha.  'Oku ou tui foki, neongo hano taa'i 'a e fanau kanau kei tui pe 'oku kei 'ofa lahi pe 'a e matu'a 'iate kinautolu koe fo'i 'trend' ia 'e taha.  'Oku toe 'iai moe fanau ia 'oku ta'ai kinautolu pea nau kei tui 'oku 'ofa pe 'a e matu'a 'ia kinautolu, ka 'ihe taimi tatau 'oku hanga 'ehe 'natula' 'o e tauhi fanau taa'i 'o 'drive' pe tataki pe 'mould' 'a e to'onga mo'ui (character/personality) 'o e fanau.
>
> 'Oku ou tui foki 'oku 'ikai koe fanau kotoa pe kuo matutu'a 'ihe taimi ni na'anau sai'ia pe tui na'e sai hono tautea taa kinautolu.  'Oku totonu ketau fakafaikehekehe'i 'a e 'abuse' moe 'excuse' moe 'forgiveness'.  
>
> 'Oku 'iai leva 'a e fanau 'oku natula kehekehe hono taa'i (abuse) kinautolu, 'oku 'ikai keu 'ilo'i hono fakatonga lelei kihe fo'i lea koe 'abuse'.   'Oku 'iai 'a e taa'i (abuse)  fakasaikolosia pe faka'atamai(psychological/emotional abuse) 'oku kau ai 'a e kee taukape 'a e ongo matu'a, kau mai ai mo hono taa 'ehe motu'a 'a e finemotu'a kae sio 'a e fanau (domestic violence).  'Oku hanga 'ehe ngaahi 'ulungaaanga tauhi fanau 'o e matu'a ko ia 'o uesia 'a e 'atamai 'o e fanau.   'Oku 'iai moe taa'i (abuse) 'e taha 'oku 'iloa koe 'neglect' pe ko hono ta'etokanga'i 'a e fanau.  Ko hono tuku 'a e fanau kae 'alu 'a e ongo matu'a 'o ngaue pe lotu kae 'ikai ke 'iai ha taha lahi ke nofo 'ia kinautolu 'oku ne toe uesia moe development pe tupu pe 'atamai 'o e fanau.   'Oku toe fakatu'utamaki ange 'a e fo'i taa pe abuse 'e taha, 'oku 'iloa koe 'sexual abuse' 'o e fanau.  Koe taimi lahi 'oku fa'a falala noa'ia 'a e matu'a kihe kakai kehe, pea taimi
>  lahi 'oku hoko tonu pe 'ihe fale 'o e fanau 'a e fa'ahinga palopalema fakatu'utamaki ko 'eni.   
>
> Koe ngaahi palopalema pe natula 'ena 'o e 'atakai 'o e fanau 'oku ne uesia 'a e 'atamai 'oe  fanau tokolahi, fanau tangata moe fanau fefine.   'Oku toe uesia pe moe fanau 'ihe komiuniti Tonga, 'i Tonga moe ngaahi fonua muli, hange ko 'Aositelelia ni 'ihe palopalema ko ia.  Koe palopalema faka-universal 'eni ia, pea koe ngaahi nunu'a ia 'o e original sin.   
>
> Tasilisili, 'oku 'ikai keu tui au 'oku 'iai ha me'a koe tauhi faka-Tonga, 'oku fa'a hoko ia koe 'excuse' ke kape'i ai 'eha finemotu'a ia 'a e mata'i ngeli 'ene ki'i tama kae sio atu 'a e kakai, fa'ahinga ia 'e ni'ihi koe taa mo kapekape'i 'a e fanau kae sio atu 'a e kakai kehee.  Koe abuse kotoa pe 'a e ngaahi to'onga tauhi  fanau ko 'ena, pea koe ngaahi matu'a 'ulungaanga ta'e faka'apa'apa ia, pea kapau 'oku 'asi mai honau palakuu 'ihe mata 'o e kakai huanoa ha'anau hanga 'o ngaahi kovi'i 'a e fanau 'i 'api.  'Oku hanga 'ehe ngaahi founga tauhi fanau ko ia 'o uesia 'a e 'development' 'a e fanau.  'Oku toe fele pe moe kakai Tonga 'oku 'ikai kenau tui kinautolu kihe taa noa'ia 'a e fanau mo hono kapekape'i noa'ia pea nau faka'apa'apa'i 'a 'enau fanau 'iha potu pe 'o a'u ki peito.  
>
> 'Oku mei tatau pe 'a e lao 'o Tonga moe lao 'o e ngaahi fonua temokalati felave'i moe tauhi fanau.  Ko hona kehekehe 'oku fakapapaui'i 'ehe kakai 'oku nau implement 'a e lao felave'i moe fanau 'i muli ni 'oku fakahoko pea muimui ki ai 'a e kakai 'o e fonau, pea ko ia 'oku 'ikai ke muimui ki ai 'oku 'ave ki falehopo 'okapau 'e ma'u atu 'ehe lao.. 
>
> 'Oku ou tui foki 'oku 'iai 'a e totonu fakamolale mo fakalaumalie, 'a e ngaahi pule'anga 'i muli ni pea mo Tonga, tukukehe 'enau totonu fakalao ke fakapapaui'i 'oku 'ikai ke physical/psychological/emotional/sexual abuse 'a e fanau.  Kuo 'osi fai 'a e fakatotolo kehekehe 'o 'ilo'i 'oku uesia 'a e fanau 'i hono abuse kinautolu.   
>
> 'Oku 'ikai koe matu'a kotoa pe 'oku nau abuse 'enau fanau.  Koe fatongia tauhi fanau  'oku faingata'a atu, pea ko 'ene 'osi pe 'eku kaataki peau tafoki 'o fu'u taa 'o mei mate 'eku ki'i ta'ahine pe tamasi'i pea te toe 'oho atu 'o fakana'ana'a mo kole fakamolemole. 
>
> malo
> daphne
>
> ________________________________

> From: "koloma....@bigpond.com" <koloma...@bigpond.com>

> Hausia koe fktalanoa pe ki ha lelei 'oe tauhi e kau ....
>
> read more »

---

Access Yahoo!7 Mail on your mobile. Anytime. Anywhere. Show me how.

[Sisilia Thomas]

From: "kolo...@bigpond.com" <kolo...@bigpond.com>
To: Tasilisili-he-ngaluope <tasil...@googlegroups.com>

Sent: Monday, 6 July, 2009 10:41:38 AM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 7 - Educational - Adults

Kolomaile wrote:
.......But they prefer lotu will solve everythings.Koe fo'i taulema ia kia

kimautolu
mei he levolo lalotakapau he na'e peseti 'e teau 'ae falala ki he
lotu."ihe 'ikai ke loko ngaue pea 'oku mau fehu'ia ai WHY?Mahino pe
'oku misiteli 'ae 'Otua
ia mo hono finangalo.Mole ke mama'o ha tukuaki'i e lotu.But why?? ko
kimautolu mo 'emau ta'emahino pe koe transition from point ""A" to

point "B".??   Maile.

============

Kolomaile!  Ko hai naá lavelavea íloa é fai ha felongoaki e!  Pea malo mo e Tasilisili ke tau fetuútaki ai (fakafetaí)!  Fiefia áupito he lau hifo hoó post, ko e moóni fau hoó lau, kuo hoko á e ngaahi liliu hingoa ke hangee ha puloa (oops), like a mask ó íkai lava ai ha feílongaki he taimi lahi. Neongo naé toki tanaki mai pe á e Thomas ki hoku hingoa, pea kuo over he uofulutaú hono totonu ke liáki (ha!ha!), ka kuo anga ki ai homau kainga í muli ni, pea u pehee ke tuku ai pe.

 

Tuá is in Arizona (USA), pea í San Francisco (Santa Clara) ho tokoua (Sifa).  Talu pe éne mali áána ia mo e fefine Mamonga (tulou atu) pea mo e hangee óku hehengi ia mei he famili (tuku aa he te ta lau pea é taéhoa mo e lotu)! Ko e tahaa é tuputamaki á Átamai ka ne lau éta kií muhumuhu!

 

Ko e fehuí kuo ke éke í ólunga, óku íkai ko koe pe mo ho kaungaa fononga óku fangatua mo ia!  We all are!  Pea ko e moóni hoó lave ki he trasitional stage/s, pe óku mateuteu feúnga (ready) á e faáhinga óku teu e hikii mei he "A" ki he "B" pe óku falute atu pe á e fuú koto taémahino/felekeu mei he "A" ó ámanaki ke toki fakaleleií he "B".  Imagine what the outcome would be! Tau fakakaukau ki ha ongo teenagers óku na ámanaki fanauí mai (hufanga he fakatapu) haána peepee!  They have no ideas what to do with that gift of life that they're about to bring to this world, as parents!  Meá nii te tau lotu átaáta pe pea ílo é he ongo meá ni "how to raise their child"!  Pehee pe étau fakakaukau ki he ngaahi matuá naé tupu hake í Tonga he áatakai kehe áupito mo eni (diaspora).  Pea kuopau pe ke fai e fefusiaki lahi ia á e first & second generations, tupu mei he gap/s í he aúsia (experience) & other factors.

 

Ko e kií respond fakavave atu pe heéku lau hifo hoó post, tau toki talanoa ámui kae óua ke tau e vakavakaámei ni ki ha taulanga!  I will close with a story.  Pehee naé tafea lahi (floods) ó álu hake á e vai ó ne úfiúfi á e meá kotoa he funga fonua!  Maú faingamalie á e matapule he tuáhivi ó e fale ó tuú ai ó lotu mo kole tokoni ki he Otua.  Teekina atu e fuú ákau, lotu pe ia ó aú ki he pulia á e fuú ákau!  Óhovale kuo tekina atu e fuú fahaífale, tuú pe ia ó hoko atu e lotu, íkai ke feinga mai a ki he fuú fahaí fale! Toe puna atu mo e helikopeta, kei lotu pe ia íkai teki mai he ási á e helikopeta!  Faifai kuo íta ó pehee hake ki he Ótua, kuo fuoloa éku lotu, mo éku tuú he faingataáa, koloto ke ke tali mai éku kole tokoni?  Tali mai é he Ótua, naé óatu e fuú ákau ke ke piki ai ó kakau, óatu mo e fuú fahaí fale ke ke heka ai ó teekina, toe aú e ki he helikopeta hono óatu ke ke heka ki ai, ko hoó toe holi mai ki he ha?  (mahalo ko e talanoa eni á Veni).

 

Ófa atu, Sisilia.

[Sisilia Thomas]

---

Ben Mysteryman wrote:

 

Daphne, 'Oku malie ho'o fakaukau ka ko 'eku kole atu ke ke  fakamatala mai ange pe kuo lava 'e SNM 'o fai ha fa'ahinga service ki he kakai Tonga 'i 'Asositelelia pea pehe ki he kakai Tonga 'i Tonga he ki'i taimi nounou ko 'eni kuo talaki ai he Pasifiki 'ene lava me'a ( kataki pe he 'oku ou fie'ilo lahi ki ai.... ............'ikai ngata ai 'oku ou kole atu ke ke 'omi ange 'ae palani 'ae SNM he ngaahi ta'u ka hoko mai ke mau fanongo ki ai, kapau 'oku loto ki ai ho'o kau kengi...    malo e ngaue, 'ofa atu moe lotu =================== Óku moóni áupito hoó comment í ólunga, Ben (I hope this is your name).  Pea fakamolemole á Daphne óku 'ikai ko ha úhinga eni ia kuo mau fakataéáongaí hoómou fuú ngaue lahi mo áonga ki Tonga! Ka 'oku í ai e hohaá lahi ia ki he toútupu Tonga í muli ni, ó íkai tapu ai á e tokoni ki hotau kainga ;i Tonga mo e ngaahi fonua kehe. Pea te u fakataataaáki pe au, ko hoku ongo úhiki (son & daughter), naé fanauí muli, tamai ko e muli, pea óku na fakatou í Áositelelia ni, í ai mo éna faanau (my grandchildren)!  Pea ko e úhinga ia ne u kau ai au he PETTA, not only I wanted to support efforts to help our Tongan families in Australia, but I wanted my children to benefit from what we tried to do for other children & families.    Naé faá malangaí lahi é he fineéiki, Fatai Slender í heémau fakataha Kolisi Tutuku (QSC) ke mau manatuí e toútupu heni, ó  ne ngaueáki á e pupungalea ni "étau faanau"! tupu mei heéne ngaahi aúsia.  Ko hono moóni, óku sai pe á e faanau ia á Fatai (malohi hona konga palangi, ha!ha!) ka ko éne úhinga ki sií faanau óku í pilisone, í he veéhala, tauánga pasi & lelue, etc. Naé íta hake ai e tokotaha ia ó ne pehee: '" Oku sai pe éku faanau ia ááku, ko e faanau pe ia á e kakai kehee óku fakakina!" Individualism! Ko e lavea á e kupu é tahaa, óku ongo á e langaa ki he sino kotoa!  Íkai ngata ai, óku lavea á e taka nofo, he ngaue á e taka tuú! Ko e maumaulao á e Tonga é tahaa, óku ne uesia kitautolu kotoa he ko e kau Tonga kitautolu, pe ko e fe ha tapa ó mamani óku tau í ai.    Ben, you asked about "Identity"? Óku í ai e ngaahi afo (strands) óku faúutaha í he identity.  Pea óku tau anga maheni he Card pe passport ke identify ourselves.  Á ia óku í e ngaahi information óku ne identify us as who we are!  Kau ai hotau hingoa kakato, taú motuá, feituú naé faéleí ai kitautolu, fonua naa tau tupu mei ai, etc.  The identity crisis óku fehangahangai mo e second generation, ko e íkai ke nau íloí pau "who they really are!" or who they have become at the context they're in.   Óku lahi leva hono faá ékeí á e ngaahi fehuí ko eni:  Who am I?  Am I a Tongan?  Am I an Australian?  Am I half & half or quarter? Why am I who I am?  Why am I here? etc.  I better pause here.  Talk with you soon.  Ófa atu, Sisilia.

[Sam Pakofe]

Tuá is in Arizona (USA), pea í San Francisco (Santa Clara) ho tokoua (Sifa).  Talu pe éne mali áána ia mo e fefine Mamonga (tulou atu) pea mo e hangee óku hehengi ia mei he famili (tuku aa he te ta lau pea é taéhoa mo e lotu)! Ko e tahaa é tuputamaki á Átamai ka ne lau éta kií muhumuhu!

-----------------------------------------------------------------------------------------------

 Sisilia mo Kolomaile ,  sai pe he 'oku 'ikai temo talanoa i Falelotu eee, hahahaa,  he ko'eni kuou fanongo atu  pe kiai,,,toutou mafatua atu e uncle [ Sifa] , kamo kakata moua ia heni eee, 

 

( kataki atu Daphne  he halaloto'api , koe 'aa 'eni hange kiate au, e holo he heka ai 'a Sisilia mo Kolomaile, sai au ia kuou kolosi pe au kae 'ikai teu heka he 'aa ,,, hahahaaaa. )

 

'ofa atu....

sami.

 

 

 

 

[Daphne Taukolonga]

Mysteryman mo Sisilia

 

Koe 'ikai pe ke fanongo mai 'a e kakai Tonga tokolahi 'i Sene ni ki ho'omo fetalanoa 'aki ko'eni, tenau talaatu 'oku lolotonga tokoni 'a e SNM kia kinautolu 'i Sene ni mo 'enau fanau 'o a'u mai kihe 'aho ni. 

 

'Oku totonu ketau 'uluaki tokoni kihe matu'a, koe lava 'a e matu'a kuo lava ai pe moe fanau. 

 

Sisilia, koe ki'i tamasi'i ko 'eni ko Sioeli Nau Leveni 'oku fakahingoa ki ai 'a e Charity, na'e mate 'ihe 2001, 'i hono ta'u 10, ko ia na'ane initiate ke 'establish 'a e Sioeli Nau Mission 'o fakataumu'a ki he to'utupu 'o Tonga moe Pasifiki.  Na'e fa'ele'i pe 'i Sene ni, pea na'e te'eki ke sio 'i Tonga.  Na'e ako 'ihe Redeemer Baptist School, next door atu kihe Alan Walker Theological College.  Na'e ako meihe kindergarden 'o a'u kihe 'ene kalasi 5 pea si'i toki maloloo.  'Oku 'ikai ke ofo 'a e Redeemer Baptist School 'i hono establish 'a e SNM, 'oku a'u kihe 'aho ni 'enau kei talanoa'i 'a e 'role models' 'a Sioeli Nau Leveni, moe tokotolu na'e lalahi ai 'ihe 'apiako ni ma'ae fanau Tonga na'e toki huu atu 'ihe ngaahi ta'u kimui kihe Redeemer Baptist School kuo nau 'osi mai kinautolu mei ai.

 

Na'e kole 'e Sioeli Nau ki he famili na'e tupu ai, kapau 'oku nau 'ofa 'iate ia pea nau hanga 'o tufa 'a e koloa kotoa pe 'oku nau loto ke fakamunomuna 'aki ange ma'ana kihe to'utupu 'o Tonga pea moe Pasifiki.  

 

Kaikehe, neongo koe fakama'unga 'o e ngaue 'a e SNM ki Tonga, ka 'oku malavalava 'aupito 'aupito 'a e tokoni 'a e SNM 'i Sene ni kihe kakai Tonga. 

 

Koe ngaue 'a e SNM talu meihe kamata'anga (2001), kapau na'e fakatefito 'ihe sio moe lau 'a e tangata, kuo fuoloa 'ene pulia atu.   Koe malohinga 'o e SNM koe falala 'a e Sea mo hono Board of Trustees kihe tataki 'oku fakahoko 'ehe Laumalie Ma'oni'oni.  

 

Mysteryman, ko 'eku fakamanatu atu kiate koe, 'oku 'ikai 'aupito ke perform 'a e SNM ko ha'ane fakama'ali atu kiate koe, lol.  Kapau na'e lava 'o tokoni kiha fo'i tokotaha, kuo 'osi lava 'ene kaveinga, ko ia koaa Mysteryman? lol. 

 

Sisilia, na'amou tokolahi 'ihe PETTA kae 'ikai kemou hanga 'o fokotu'u ha 'apiako pea 'ai ke hoko koe boarding school ke 'oatu ki ai 'a e fanau hotau kakai 'i Sene ni, na'e mei hoko ia koe 'model' ke ngaue'aki 'i Nu'usila mo'Amelika 'ehe kakai Tonga.

 

 

ofa atu

 

daphne

 

 

---

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>
To: tasil...@googlegroups.com

Sent: Tuesday, 7 July, 2009 3:51:27 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

[Sisilia Thomas]

---

From: Daphne Taukolonga <sioelina...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 7 July, 2009 10:31:53 PM

Subject: [tasilisili] Re: Palopalema 8 - Tongan Youth Identidy

Sisilia, na'amou tokolahi 'ihe PETTA kae 'ikai kemou hanga 'o fokotu'u ha 'apiako pea 'ai ke hoko koe boarding school ke 'oatu ki ai 'a e fanau hotau kakai 'i Sene ni, na'e mei hoko ia koe 'model' ke ngaue'aki 'i Nu'usila mo'Amelika 'ehe kakai Tonga.

 ======================= 

Mahalo pe kapau naá mau maú e ngaahi resources ke lava ó fokotuúáki ha ápiako, naé lava lelei pe á e meá ko ena kuo ke lave mai ki ai, Daphne.  Hangee kiate au naé íkai ke ke lau fakalelei éku post kimuá atu, ko e kau memipa ó e PETTA, we were all volunteers.  Hala ke iai ha tokoni fakapaánga ia mei ha feituú, and 99% émau kau volunteers were overseas students (Tongans) teéki ai ke nau nofo fonua heni.  Pea ko e model naé fakataumuá áki émau ngaueófa (voluntary), naé íkai ha fakakaukau ke langa ápiako, it would be a far-fetched dream!  If we had the resources (may be), we would have done more than what we accomplished. Kaikehe naé lahi hono áonga, ka naé álu pe ia ó ngata tuúnga he structure naé fakaleleáki á e ngaue. Kehe áupito ia mei he founga ngaue ko ena óku ke toutou fakamatala mai. To atu hoómou meáa á kimoutolu ia he kuo mafola ia í Mamani, tau fiefia kotoa ai pe.

 

Meápango ia ko e íkai ke mau íloí á e kií tamasií ko Sioeli Nau.  He ko e Ápiako ko ena Baptist Redeemer naé í ai í North Parramatta, óku tuú mai mei mai ai á e United Theological College, Centre for Ministry of the UCA, óku lecture ai á Jione Havea, pea naá mau ako ai mo e tokolahi he paenga ni ó aú mai ki he taú ko ena naé malolo ai e kií tamasií óku fai ki ai hoó talanoa.  I wish I knew what happened to Sioeli Nau at that time.  G'night, Sisilia.

[Sione Filimone]

Malie ho'o fka he'ui masi'i BEN 
Ka 'oku ki'i fakahela si'i pe kihe kakai 'oku nau fai 'engaue 'oku aonga pea 'oku ki'i mole moe nau taimi he tali fehui ..lau a e comment ke ki'i mahino.pls  ...pea oua teke ita kataki..'ofa atu....kou lotu 'atu pe ke 'oua teke 'ita 

2009/7/7 Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>

[Daphne Taukolonga]

Sisilia

 

Ko 'eku tui koe SNM koe konga pe ia 'o e PETTA.  Koe 'etau nofo koe nofo 'a Kainga, pea koe ngaue ma'ongo'ongo na'amou fakahoko 'ihe PETTA, na'e lave ai pe mo kimautolu 'oku fakakaungaatamaki 'ihe SNM. 

 

Sisilia,  koe fo'i advise mahu'inga 'aupito 'oku ke 'omai 'i ho'o talatalanoa ko 'eni felave'i moe ngaue 'ofa na'amou fakahoko.  'Oku teu ke folau mai 'a e kau ako mei Tonga as overseas students. 'Oku tokolahi 'aupito 'a 'etau fanau 'i heni, pea 'oku ou tui 'oku pehe pe moe fanau meihe pasifiki 'i Sene ni na'anau 'drop out' meihe ako, year 10,11,12.  Koe fanau ko 'eni 'oku fiema'u (need) ke 'iai ha'anau kau tutors, ke lolotonga pe ha'anau ako fetohi'aki (correspondence) 'ihe TAFE 'oku 'iai pe mo ha'anau kau tutor Tonga, ke tokoni'i kinautolu 'ihe 'enau ngaahi assignments. 'Oku fiema'u ke 'iai ha fo'i centre 'a e kakai Tonga 'i Sene, ke fakahoko ai 'a e tutoring.   'E tokoni lahi 'ae fanau mei Tonga 'o hange koe founga na'amou fakahoko, pea 'e 'iai foki moe ngaahi faingamalie kia kinautolu 'e toki 'tupu' mai pe ia 'iha taimi tenau tokoni ai kihe fanau ko 'eni na'e 'drop out'. 

 

Sisilia, 'oku hounga 'aupito kiate au ho'o fa'a talatalanoa mai kihe PETTA, ko 'etau mo'ui koe feako'aki pea 'e malava ke toe fai ha kole kihe fanau 'e folau mai, kapau 'e 'iai hanau taimi kenau tokoni mu'a ki si'i fanau 'oku 'ikai lava 'o fakakakato 'a e tafa'aki kihe assignments/homework,pea 'oku tokolahi moe ngaahi matu'a moe adults 'oku nau need moe ngaahi services pehee.  Mahalo ko hano kehekehe pe, 'e focus 'eni 'ihe 'correspondence' vocational education programs (TAFE) pea moe fa'ahinga na'e 'osi drop out meihe high schools, moe kakai tauhi fanau 'oku nofo 'i 'api ka 'oku nau fiema'u kenau toe foki 'o ako ka 'oku nau taka ilifia 'ihe huu ki faleako.  'E malava ke fakahoko 'a e 'gap' na'ake fakamatala ki ai 'i mu'a 'eha 'tutoring services' pea nau toki hu atu kihe mainstream services (classroom).

 

'ofa lahi atu

daphne

 

 

---

From: Sisilia Thomas <ttu...@yahoo.com.au>

To: tasil...@googlegroups.com
Sent: Tuesday, 7 July, 2009 11:26:42 PM

[Ikani Tolu]

Daphne

Malo e tau mo e fonua na kataki mu'a 'o ki'i tokoni mai ange.
Koe ako eni 'e 'osi 'i Novema pea kuopau keu tali ai he mahina 'e 7 pe 8 ki he Konifelenisi 'oe ta'u kaha'u ki ha'aku appointment mei he Konifelenisi mei Tonga. Ka 'oku ou faka'amu keu 'alu atu au mo eku ki'i fanau ki Australia na pea ka lava ke nau ako ai pea lelei mo mau nofo aipe 'o tali ki he ta'u fo'ou ki he Konifelenisi pea ka ui au ia peau foki au 'o ngaue kae nofo e fanau ia he finemotu'a lahi 'iate au 'o ako. Ko eku kole ke ke tokoni mai ange pe 'oku ala malava ke kole ha visa ako 'ae fanau (primary moe secondary) ke nau ako aileva lolotonga 'oku mau 'i Australia na. 'Oku ou fakaongoongo pe au ki he Siasi ke nau fekau mai keu kamata ngaue ka e toki kamata ia ki Akosi 2010.
Fai mai ange ha fakataukei kae ngaue kei taimi kiai.
'Ofa atu
'Ikani Tolu