...malo e lelei koe toe hunuaki atu pe ki he'etau ngoto'umu fakalaumalie 'oe uike ni kae toki uungaki'i mai...
Ko hano ki’i lave’i ‘oe Saame ni (23)
‘Oku ou faka’amu ke tau ki’i vakai si’i ki he ngaahi Saame 22, 23 & 24. Kapau te tau lau ‘a e Ngaahi Saame ko ‘eni ‘aki ‘a e maama faka-Kalisitiane (Christian Perspective & Interpretation) pea mahino ko e Ngaahi Saame faka-Misaia (Messianic Psalms) ‘eni, koe’uhi he ‘oku toki haohao hono ngaahi fakakaukau ‘ia Sisu Kalaisi. Ko e tefito’i fakakaukau ‘o e Saame 22 ‘oku tuhu kia Sisu ‘i hono tu’unga Fakamo’ui (Saviour). Ko e Saame 23 ‘oku tuhu kia Sisu ‘i hono tu’unga fakatauhisipi (Shepherd) Ko e Saame 24 ‘oku tuhu ia kia Sisu ‘i hono tu’unga ko e Tu’i pe Hau Ta’eliua (Sovereign) Pea ko e ngaahi faka’ilonga (Symbols) ‘o e Ngahai Saame ko ia ko e Kolosi (Saame 22) Ko e Tokotoko (Saame 23) pea mo e Kalauni (Saame 24) (the cross- the crook and the crown.)
‘Oku ‘ikai hano toe fakamatala ‘e mahinoange ‘ae Same ni ‘o hange ko ia ‘oku ha he ‘ulu’i tohi koe Same ‘a Tevita. Ka ‘oku pehe ‘e ha ni’ihi ‘oku matamata ‘oku fotunga hange nai koe “Hiva ‘oe fakamalo” mei he ‘Isileli hili e fu’u ngaue kafakafa ko ia ‘ae ‘Otua hono toe fakafoki mai kinautolu mei hono taki popula ki Papilone (Bablylonish captivity).‘Oku pehe ‘e ha ni’ihi koe same ni koe hiki pe ia ‘e Tevita ‘i he taimi na’e hola holo ai mei hono ngaahi fili. Pea pehe ‘e ha ni’ihi koe hounga’ia ‘a Tevita hono fakahaofi ia mei he nima ‘o Saula. Ka ‘oku malava ke tau fakama’opo’opo ‘ae ngaahi fififli ni kotoa pea ‘oku ne faka’ali’ali mai ha fakataataa ‘o ha tangata kuo ne talaloto mo faka’ali’ali ha fu’u monu’ia ‘oku ne tofanga he fu’u ivi ‘oe Tauhi ‘ae ‘Otua. Ko ia ai ‘oku tui ‘ae fakamatala ni koe talaloto ‘ae a’ua’u fakalaumalie kuo faka’olunga he kato malu ‘oe ‘Ofa tauhi ‘ae ‘Otua hange ko ia ko Tevita
1.“Ko hoku Tauhi ‘a Sihova ‘e ‘ikai te u masiva..”
Koe Lea Hepelu ko e rāʾāh (רָעָה) ko ha Veape ‘oku ‘uhinga ki he "fafanga" pe “Tauhi” "fonu pe mohu" pe “Sio” pea moe “Malu’i” ‘o tuhu ‘eni ki he’ene felave’i moe fanga sipi. ‘Oku toe ngaue’aki pe foki ‘ae rāʾāh ki ha “Tauhisipi” (shepherds) (Senesi. 46:34; ‘Emosi 3:12) ‘Oku meimei ‘oku tu’u heliaki kotoa ‘eni ‘o tuhu ki he kau taki kotoa ‘o ‘Isileli koe kau “Tauhisipi” (1 Tu’i. 22:17; ‘Isikeli. 34:5 ff; Selemaia. 51:23. Isa. 44:28. Same. 23:1; 80:1; ‘Aisea. 40:11; Selemaia. 31:10)
Koe lea “Tauhi” heni ‘oku na uho taha moe lea “Sio” hange ko ia ‘oku ha atu ‘i ‘olunga.[1] Ki he fatu same koe fehu’i mahu’inga taha kene tomu’a tali ke ‘ene ‘eke’i e tu’unga pau mo falalala’anga ‘oe Tauhi. Ki he fatu same, ko ‘ene talaloto na’e ‘ikai ngata pe ‘i he pau mo falalala’anga ‘ae tauhi ka ko ‘ene toe mateuteu ke sio ki hono kaha’u ke ‘oua ‘aupito na’a faifaiange kuo mole ‘ae falala ‘ae sipi. Koe malie’anga ia ‘oe Tauhi ‘ae ‘Otua he ‘oku ne tauhi kitautolu ‘i Taimi pea hoko atu ai pe ki ‘Itaniti he ‘oku ha’i ia ‘e he falala ‘Otua. Ka mole ‘ae falala ho uaifi pe husepaniti mei te koe ‘oku ‘ikai koha me’a si’i he mo’ui Molale mo Fakasosiale. Tatau pe mo ha mole ‘ae falala ‘ae siasi ki he taula’eiki ‘oku ‘ikai koha me’a si’i ia he ngaue Fakalaumalie ‘ae Siasi. ‘Oku toe fakalolomaange ka faifai kuo te ongo’i ha taimi kuo mole ‘ae falala ‘Otua mei he mo’ui na’a ne kaihau he nima ‘oe ‘Otua. Ki he Fatu same ni koe masiva ia koha sipi kuo mole ‘ene ‘amanaki moe ‘ene falala mei he tauhi “…he’ikai te u masiva” Koe fehu’i hoko koe ha ka toe fiema’u ai he’e sipi ha me’a kapau kuo tonunga pea ope matafala ‘ae Tauhi. Koeha ha ha’ane toe fiema’u lolotonga ‘oku malu ‘ene mo’ui? Koeha ha me’a kuo masiva ai ai e sipi? Koe tauhi ni koe “Palovitenisi” (providence) ‘oku ne ‘a’ahi ki he me’a kotoa ke fakatu’umalie si’ono ‘ofaa’anga e tangata lotu tohitapu lama hono topuva’e mo tauhi hono lau.” Koe lea fehangahangai ia ‘oe Masiva koe Tu’umalie. Lolotonga ‘ae tu’umalie ‘ae sipi he tokanga ‘ae tauhi koeha ha’ane toe pulukookoo ‘ana ‘oku toe feinga ki ai. Koe Lea masiva ki he sipi koe mole ‘ae falala he ‘oku katoi ‘ehe fakakaukau ni ‘ae natula tokanga kotoa pe ‘oe Tauhi hange tofu koe katoi ‘ehe tangata falala ‘Otua he malu ‘ae Tauhi ‘ae ‘Otua.
2. “Oku ne fakatokoto au he ngaahi toafa lau mukomuka;” Koe taha ‘ae ‘ulungaanga ‘oe sipi he’ikai faifaiange kuo ne tokoto kae ‘oleva kuo ne makona (tuku kehe kapau ‘e puke moha toe me’a). Ki he fatu same, koe tokoto foki koe makona! ‘Oku fakamatala ‘e he tokoto ‘ae lea feimalie moe malolo. Ki he sipi ‘oku nonga ke malolo he ko e tauhi na’a ne fakatokoto pea ifo he koe ala atu ‘ae tauhi na’a ne fafanga mo fakainu pea ‘oku ongo’i malu ma’u pe ‘ae sipi. Kapau ‘oku ‘i ai ha sipi ho mou feitu’u hena ‘oku makona pe kae kei tu’u pe kae ‘ikai tokoto pea vaka’i lelei e me’atokoni na’e fafanga’aki. Pea ka ‘ikai pea vakai’i moe tauhi pe koeha ‘ae fa’ahinga me’akai na’a ne fafanga’aki ‘ene sipi. Pea kapau ‘oku kei tu’u pe pea taa’i aa ia ke tau lelei ke fei mo tokoto aa he ‘oku hela ‘ae Setuata moe siasi he ‘a’ahi atu mo lotu ma’ana. Pea vakai na’a tau kovi ‘ae taa kae toe lele ia ‘o kape mai mei ha siasi ‘e taha! (‘Oua ‘ai e kataki’i ke lahi! Koe fie hua pe!!) “…he ngaahi toafa laumukomuka” (בנאות דשא binoth deshe) Koe meimei koe lahi taha ‘ae ngaahi feitu’u ‘oku ne ma’u ‘ae lelei taha ki he me’atokoni ‘ae fangasipi koe ngaahi tele’a moe ngaahi feitu’u ‘oku ‘ataa pea ‘oku ‘ikai hano ‘aa pea ‘oku fakamatala ‘ehe tukunga ko ia ‘ae matu’aki fiema’u ‘ae tokanga ‘ae tauhi he ko hono faingata’a koe ‘i ai ‘ae ngaahi monumanu fekai kehekehe. ‘Oku ‘ikai koe me’akai motu’a ka koe lau ‘oku kei fo’ou kei kakato hono ivi “lau mukomuka” pea ‘oku ‘ikai ke taha pe ka ‘oku hulu he koe teuteu ‘ae Ope. Kapau na’a koha teuteu ‘eni ‘e ha Taula’eiki mahalo na’a fe’unga pe ia mo hono faimili pea pehe mo ‘ene fanga pone he loto siasi pea tupu ai e toe fakasiosio kai ‘ae sipi ki he ngaahi siasi kehe. ‘Oku teuteu ke hulu ‘oku ne fakamatala mai ‘ae feima’u ‘ae Tauhi koe ‘oua ‘aupito na’a teitei ongo’i ‘ehe sipi kuo faifaiange ha taimi kuo to nounou ‘ae teu ‘ae Tauhi. ‘Oku fakamatala ‘ehe hulu ‘ae fiema’u ‘ae lahi taha “He ‘oku ‘ataa pe ‘a Hevani”
“’Oku ne taki au ki he ngaahi vai fakanonga” Koe malie heni ‘ae ‘ulungaanga ‘oe tauhi koe taki. Koe lea taki ‘oku fu’u kaukaua hono ngaahi fakamatala ka ‘oku ou loto pe heni ke ngaue’aki pe ha ki’i konga ‘oe ngaahi fakakaukau malie ko ia. ‘Oku ou ‘omai ai ‘etau lea Tonga koe “Mu’omu’a ‘a puke fue” Kapau ‘e fetaulaki ‘ae tokotaha taki he vao mo ha fu’u va’akau pea ‘oku ‘ikai kene fesi’i ke motu telia ‘ae kau muimui ka ‘oku ne kalofi pea ne tukuange mai ke si’i faingata’a’ia ai e kau muimui. ‘Oku ‘ikai ke pehe ‘ae Tauhi ni ‘oku ne ngaahi ‘e ia ‘ae hala fononga ‘o ‘ene fanga sipi pea teuteu’i mo ta e ngaahi fihi kotoa pe ‘oe fononga’anga. ‘Oku ne nagohi ‘e ia ‘ae potu pakukaa koe potu ‘oe vaipuna’ia. ‘Oku ne tukuange ‘e ia ‘ae fanga sipi he po hono lavaki kae tuku kene fua ‘e ia ‘ae kanongatamaki ‘oe fononga’anga. Pea ne tokoto ‘i Kalevale koe hala fakakavakava ‘ia ke fou ai ‘ae sipi mei he mate ta’engata ki he mo’ui ta’engata. Fielau ‘ae ‘a’avea ‘ae sipi Himi 485 “’E Sisu si’i tauhi lelei he sipi kotoa ‘ae ‘Otua he me’a kuo u tangi ki ai ke nofo vaofi atu na ‘ou loto keu muimui ha me’a teke ‘alu ki ai ‘ou nofo ‘o mo’u siofia ho monumonuka ne fai.”
Koe taha ‘oe natula ‘oe sipi koe taimi kotoa pe te ne ma’u ha ki’i hala fo’ou lolotonga ‘ene fononga kuopau kene afe ia ki ai, ka ‘i he taimi tatau ‘oku ne fakaofi atu ki ha faingata’a lahi. ‘E hoko ‘ae faingata’a he na’e ‘ikai ko ha hala na’e teuteu’i ‘ehe tauhi pea ‘ikai ia ko ia pe ‘oku ‘ikai ko ha hala na’e tomu’a fononga ai ‘ae tauhi. Tokanga’i ‘etau fanau he ‘oku lahi ‘ae fanga ki’i halamakini fo’ou ‘oku hake mai “Talamai koe tui fo’ou ‘eni koe toki ma’u ‘eni ‘ae siasi mo’oni moe ha fua hono ngaahi fakamatala” Fai hotau ngaahi fatongia kau tauhi ke mo’oni pea loto’aki ke fakama’ala’ala ‘ae hala fononga ‘etau fanau. ‘Ave ki he Lautohi fakasapate pea fai moe ngaahi tanumaki fakalaumalie pea puke mai he ngaahi efiafi ke fai ‘etau ngaahi lotu fakafamili. “Ngaahi vai fakanonga” Ki he sipi mo hono natula ‘oku ‘ikai tene fa’a malava ke inu mei he ngaahi matavai ‘oku tafe malohi koe’uhi koe natula ‘o ‘enau ma’u ‘ae me’atokoni. ‘Oku fa’a ngaue’aki ‘e he kau tauhi ke langa ‘ae ngaahi fu’u water damp kene fakavaiva’i ‘ae malohi ‘ae tafe ‘ae vai. Koe mu’iva’i ‘oku natula tafetafe malie, ke toka pea ma’a mo tasilo.
3. “Ko hoku Laumalie ‘oku ne fakafoki; ‘oku ne taki au ‘i he ngaahi hala ‘oe ma’oni’oni; Ko hono ‘uhinga e Ke hono huafa pe.” ‘Oku mahino mei heni ta ‘oku ‘ikai koe misinale moe fakaafe faka’osi ta’u ‘ae sipi ‘oku makatu’unga hono kumi ke fakafoki ka ko hono Laumalie ‘ae tefito’i tokanga ‘ae Tauhi. ‘Oku mo’ui ‘ae lea “Fakafoki” heni he ‘oku ne fakamatala’i ‘ae tukunga na’e ‘i ai ‘ae sipi koe “He mei he takanga” ‘I he ngaahi fonua ‘oku nau kei fakahoko kakato ‘ae ngaahi ouau motu’a ‘oku fakatalutalu’aki e founga hono tauhi e fangasipi he toafa. Kapau ‘oku ‘i ai ha sipi kuo ne afe mei he takanga ‘oku ne fakafoki’aki ‘aki ha’ane tolongi(lisinga) ha ki’i fo’i makataa ‘oku ne ‘aikona holo pe koe’uhi ko hono fatongia tauhi pea ‘oku ne tolongi ‘ae fo’i makataa ki he sipi kuo mavahe mei he takanga pea kuo pau pe ke heke pe sele’i ‘ehe fo’i maka ‘ae fofonga ‘oe sipi pea ‘i he taimi tatau ki he sipi koe fekau koe “Foki ki he takanga.” ‘Oku ‘ikai ke faifaiange pea tau he fofonga ‘oe sipi he ‘oku ‘ilo’i lelei ‘e he tauhi ‘ene ki’i luelue, ha hono lahi, mo hono ki’i ‘ulungaanga he ‘oku na maheni lelei he ‘oku fa’a puke pea ‘a’ahi ki ai, ‘oku fa’a mama’o mei he lotu pea ‘oku ne kumi ki ai. Koe tui kapau ko ha tolongi ‘eni ‘e ha Taula’eiki ha sipi fakamolemole atu! koe ‘uluaki makataa pe koe patoo lelei ia he poko’i telinga ‘oe sipi pea koe malanga hake pe ‘ae sipi ia ‘o Mamonga pe Penitekosi!! ‘Ouaa fakamafana atu! Koe pehee ke ta’e tau he kuo ke ki’i ‘a’ahi ki ai kapau ‘oku mamahi he siasi, Pea ‘ai ai moe sipii ia ke ‘alu tu’o tah atu pe ‘ae makataa pea ha’u aa! Ka ko hono ‘atunga e koe pehe ke ta’e tau koe ‘osi atu e kuata mo hono tolongi!! Malie kakai! Mou kataki kau tauhi poto hono fakafoki mai ‘ae Laumalie ‘o ‘etau fanga sipi. Tau hanga ‘o taki ki he ngaahi hala ‘oe Ma’oni’oni. Koe lea hepelu koe במעגלי צדק bemageley tsedek ‘oku ‘uhinga Koe “Takatakai he siakale ‘oe faitotonu pe haohaoa.”pe taki ki he ngaahi hala ‘oe Ma’oni’oni. Koe fatongia ia ia ‘oe Tauhi lelei koe tataki ‘ene sipi na’e hee ki he loto’aa ‘oe faitotonu. Tau Lotu mo ‘aukai’i ‘etau founga tataki ke kainga moe ‘amanaki ‘ae sipi na’a koe me’a ia ‘oku ha’u ngata’a ai e sipi ko ho’o toki manatu’i pe ia he kavenga. Fai ‘etau ‘a’ahi kakai ke mo’oni (Empathy) pea fai fakalaumalie ‘etau ngaue pea tuku e ‘ai pone na’a ha’u ‘ae sipi ia ki loto’a kae ‘ela ‘ae tauhi ia mo ‘ene makataa ‘i ha loto night club fai ai e fakavilovilo moe ha’u ‘ae sipi (sipi fefine) ‘e taha na’e kei ‘i tu’a pe ia ‘o makataa’i e tauhi ‘aki e fo’i piliki pea talu ai pe. Koe si’i faka’amu ‘ae sipi “brings back my life from destruction; and converts my soul from sin, that it may not eternally perish”
4. ‘Io neongo ‘ete ‘alu pe ‘i he tele’a ‘oku malu’aki ai ‘a Mate, ‘e ‘ikai te u manavahe ki ha kovi; He ko koe ‘oku ma feohi; Ko si’o tokotoko mo ‘akau, ‘oku na fakafiemalie’i au. ‘Oku fakalea ‘ehe paaki ‘e taha ‘ae “’Alu koe ‘Eve’eva. Koe ha ‘ae tele’a ‘oku malu’aki ‘ae mate pea moe ‘eve’eva? Ko ha ongo nai ‘eni ‘oku na fepaki? Kapau te tau fakatokanga’i lelei ‘oku ‘ikai koe mate ka koe malu’aki ‘oe mate (death shadow) Koe valley koe taimi ‘oku hoko ai ha ngaahi afaa he ngaahi mo’unga ‘oku nonga pe ‘ae tele’a (valley) pea koe taimi koe ‘oku pakuka ai e ngaahi mo’unga ‘oku ma’ui’ui pe ‘ae ngaahi tele’a (tupu mei he soil erosion & fertile soil) pea ‘oku ‘ikai toe hoko koe “tele’a ‘oe mate" (the valley of death)” pe “tele’a ‘oku malu’aki ai ‘ae mate (the valley of the shadow of death)” ka ki he sipi ‘oku hoko ia koe tele’a ‘oe fakaloloto Tui kuo fakauho’aki ‘ae falala kakato. Koe taimi ‘oku hoko ai ha ngaahi fakatamaki he toafa ‘oku nonga ma’u pe ‘ae tele’a pea koe taimi koe ‘oku fakamanavahe mo fakailifia ai ‘ae kaupo’uli ‘oe tele’a ‘oku nonga ma’u pe ‘ae sipi he ‘oku “’eve’eva ia” ‘oku hongea pe ia mo hou’eiki ‘isa ‘oku ngaongao pe ia moe ‘Otua. Ma’a lahi atu!!
Ki he sipi ‘oku ‘eve’eva he ‘oku ‘ikai ko ia pe ‘oku fononga pea ‘ikai ia ko ia pe ka koe tauhi ‘oku ‘ikai ke mu’omu’a pe muimui ka ‘oku na oo fakataha pe (‘Imanuela) Taimi ‘e taha ‘oku ‘ikai fa’a hanga ‘e he ‘Otua ‘o ta’ofi ‘ae faingata’a ‘ene hoko mai ka ‘oku ne tokoni’i ki tautolu ke tau ikuna ‘ae faingata’a ko ia. ‘Oku ne tokoni’i e sipi kene ma’u ‘ae fiemalie moe nonga ‘ae tauhi neogo ‘ae malu’aki mai ‘ae matee. “Koe oo po’uli moe ‘Otua he maama kae tokotaha …he ‘oku ‘ilo ‘eku Tamai..” (Himi 501) Koe ha ha toe me’a ‘e manavahe ki ai ‘ae sipi kapau koe ‘atunga ee ‘ae ifo pea pau ‘ae Tauhi koe ha ha toe me’a ‘i heni keu teki ki ai …’a mate? ‘ikai kuo’osi fakaka’anga ‘a Mate ‘o liliu koe ikuna! Tala kia faingata’a ke ha’u pea ‘ofa ‘o ha’u kotoa he ‘oku tau ma’u pe ha fu’u ivi ke tau ikuna noa. Koe mate ia kuo ‘osi ‘ave ia ‘e Sisu kae fetongi mai’aki e mo’ui. Koe fu’u ‘ata pe ‘eni ia ‘oe mate ‘oku tau feohi mo ia ‘ae ngaahi angahala ta’ehaa pea moe loto ‘oku kovi. Kohai ‘oku manavahe ki ha ‘ata’i me’a he’ikai lava ‘e he ‘ata ‘o mate kene ta’ofi ‘ae tangata mei he’ene fononga ki he mo’ui. ‘Oku tau ‘alu he loto kaupo’uli ‘oe mate pea tau e’a hake he loto maama ‘oe Ta’efa’a mate. ‘Oku ‘ikai te tau mate ki tautolu ka ‘oku tau mohe pe he’e fafangu ki tautolu ‘i he Kololia ‘ae ‘Otua ‘io ‘i he ifi fakamui ‘ae Talupite ‘ae ‘Otua. Koe mate ia koe me’a ia ‘a ha’a talangata’a ki he ‘Otua ka ko ki taua kuo ‘osi fai hota huhu’i ‘e Kalaisi koe mate ko e koto fakakoloa. Let us be of Paul's mind when he said that "To die is gain", and think of "departing to be with Christ, which is far better." ‘Ouaaa!
5. ‘Oku ke teuteu mai ‘i hoku ‘ao ha tepile, ka ko hoku ngaahi fili ‘oku sio mei hee. Kuo ke pani lolo hoku ‘ulu; ‘oku fonu mahuohua ‘eku ipu.
‘Oku mahu’inga ‘ae lea “Tepile” heni he ‘oku malava ke tuhu ia ki ha ngaahi fo’i ma’olunga (plateau) pe toka lelei ‘i ha ngaahi fo’i ma’olunga ‘oku mohuku’ia pea mohu mo ma’ui’ui. ‘Oku fa’a ngaue’aki ‘eni he’e tauhi ke fakakaka ki ai ‘ae fangasipi ke nau kai mo malolo ai pea faingata’a foki ki ha manufekai ke nau feinga hake pea ‘ikai ia ko ia pe ka ‘oku tu’u matangofua ki he tauhi ke ne kilofi ha fili ‘e ‘asi. Ki he fili ‘oku ne ‘ilo’i lelei ‘ae nofo’anga ‘oe sipi ka ko hono mataa mama ko hono toe ‘ilo’i mai ia ‘e he Tauhi.
Kuo ke pani lolo hoku ‘ulu (Thou anointest my head with oil) Ko ha ‘ulngaanga fakafonua ‘eni ‘ae pau ke tomu’a pani’aki ‘ae lolo ‘ae ‘ulu ‘oe tokotaha ‘oku fakalangilangi ‘i he fakaafe koe fakahaa’i ‘ae loto hounga’ia moe loto fiefia ke talitali ‘ae fakaafe na’e fai. Hange ko ia ‘oku ha he talanoa ki he fefine mo ‘ene hina lolo ‘alapasita (Matthew 26:6, 7; Mark 14:8; Luke 7:46). Koe fakalangilangi ia kuopau ke ‘inasi ai ‘ae sipi kuo ne ikuna ‘ae feingatau ‘o Taimi. Ko ha faka’ilonga ‘oha ouau kuo kakato pea ko ‘ene kakato he ‘oku ‘ikai koe tauhi ‘oku pani’aki ae lolo ka ko ia ‘oku ne fai ‘ae pani lolo.
6. Ta ‘e toupili mai ‘ae lelei moe ‘alo’ofa ‘i hoku ngaahi ‘aho kotoa; pea ko ‘eku nofo ‘i he fale ‘o Sihova ‘e fai pe ‘o lauikuonga. ‘Oku malie ‘ene tu’u ‘ae lea ni he motua’i lea he ‘oku anga pe he ni hono fakalea. I will dwell in the house, ושבתי veshabti, "and I shall RETURN to the house of the Lord," for ever, לארך ימים leorech yamim, "for length of days." ‘E toki fai hano vakai’i ‘ae liliu ni ha tami kehe ka ‘oku ou fie fakama’opo’opo atu pe ‘ae ki’i ngaue ni. Koe fu’u fakakoloa kotoa pe kuo fai ‘ehe sipi ki he tauhi moe tauhi ki he sipi kuo ou tui kuo fe’unga ‘a noa pe ia ke tau fokotu’u hotau okooka pea tau lea fakataha “Ko au mo hoku faimili he ‘aho ni pe te mau hiki moe faliki ‘o nofo ki he Tauhi ‘ae ‘Otua ‘o a’u ki he ngtata’anga ‘emau mo’ui. “Malo pe hoto fafanga he kau tauhi sipi ‘i heni kau holi pe ki he takanga ke ‘ilo ‘ae Tauhi lelei heilo nai tene ‘ohake ‘o fua he uma ‘o’ona kae kehe pe keu ofi ‘o lave ‘o oo pe ‘o lauikuonga”
‘Ofa atu ki he teu ‘etau ngaahi ngaue Fakalaumalie he uike ni.
Kavauhi
...malo e lelei koe toe hunuaki atu pe ki he'etau ngoto'umu fakalaumalie 'oe uike ni kae toki uungaki'i mai...