Sione 1:43-51 [Sanuali 18, 2009]
ke...@post.com
SIONE 01:43-51
TALATEU
Ko e fakamatala eni ‘a e Kosipeli ‘a Sione ki hono tänaki ‘o e fuofua kau Akonga. ‘Oku mahino heni ‘a e taha ‘o e ngaahi kehekehe ‘o e ngaahi Kosipeli Sio-Fakataha (Mt,Mk, Lk) mo e Kosipeli ‘a Sione. Ko e ngaahi Kosipeli Sio-Fakataha ‘oku ui e kau akonga ‘i Kaleli; ko Sione, ‘oku ui e ni’ihi pea muimui e ni’ihi ‘i Siutea. Ko e kau akonga ‘o e Kosipeli Sio-Fakataha ‘oku ‘ikai ha’anau felave’i mo Sione Papitaiso; ka ko Sione, ko e tokoua ko e ongo akonga ‘a Sione Papitaiso kimu’a pea na toki tafoki (pe ului) kia Sisü.
‘Oku tala ‘e he veesi 41-42 na’e lolotonga ‘a e fononga ‘a Sisü, kuo ofongi hake ‘e Sione Papitaiso mo fakahinohino hono kau muimui kia Sisü: “Vakai ko ena ‘a e Lami ‘a e ‘Otua (v.36). Ko e ola ‘o e “ofongi” ko ia ko e tafoki ‘a e tokoua ‘o e kau ako ‘a Sione ‘o muimui kia Sisü. Ko e tokotaha ‘oku ‘ikai ke ‘i ai hano hingoa pea ko e tokotaha ko Anitelu. Ko e tokotaha ‘oku ‘ikai hingoa ‘oku tui ‘a e tokolahi ko Sione ia ko eni ‘oku ‘a’ana ‘a e Kosipeli. Kaekehe, ko e ongo fuofua kau ako ia ‘a Sisü ‘i he Kosipeli ‘a Sione ko Anitelu mo Sione. Na’e ‘alu leva ‘a Anitelu ‘o tala ki hono tokoua ko Saimone Pita fekau’aki mo Sisü.
‘Oku si’i ‘a e ‘ilo kia Anitelu, ka ko e me’a ‘oku mahino heni ko ‘ene fuofua ngäue ko e talaki ‘o Sisü ki hono fämili, pea fakaului hono tokoua, ‘a Pita, kia Sisü (41.42). ‘E toki ‘i ai ‘ene ngäue lelei ‘e taha ‘amuiange ‘a ia ko hono fakafe’iloaki ‘a Sisü ki he ki’i tamasi’i na’e ‘a’ana e ngaahi mata’iika mo e mä na’e fafanga’aki e toko 5000 (6.8-9). Ko e me’a ‘oku mahino he ongo ngäue ko eni ‘a Anitelu, ko e tangata ngäue mei he “tu’apuipui” ka
‘oku “‘omi kakai kia Sisü.” ‘Oku ‘ikai ko ha ngäue lahi ia ke lau he “ma’ongo’onga” ka na’a ne fai lelei’i pea tupu mei ai ha me’a lalahiange (Pita) ‘i he kau muimui kia Sisü. Ko Pita, he taimi ko eni, ‘oku te’eki ke mahino ha me’a lahi te ne fai, tukukehe ‘a e mahino ko e “maka” ia.
__________________________________________
"Believe those who are seeking the truth. Doubt those who find it."---Andre Gide
--
Be Yourself @ mail.com!
Choose From 200+ Email Addresses
Get a Free Account at www.mail.com
ke...@post.com
Ko Nataniela ‘e mahino ‘amui ko e tangata na’e fakangatangata ‘ene “visone” (v.46). ‘E ‘ikai ha pule ngäue ia he ‘aho ni te ne fili ha’ane kau ngäue hangë ko e kau tama ni tukukehe ‘okapau ‘oku loto ‘a e pule ngäue ko ia e ‘oua na’a lava ha’ane ngäue, kae ‘i ai pe ha fa’ahinga ke fakafe’ao holo ia. Ka ko e me’a ‘oku mahino mai heni, na’e kamata pe ‘a Sisü mo e kakai anga maheni ‘o e mo’ui mo e ‘aho. Na’e ‘ikai ko hono kau muimui ko ha kau “lahi” hangë nai ko ha kau Lapai pe Sikalaipe, ka ko e fa’ahinga ‘avalisi pe, pea te nau toki hoko ‘amui ko e ngaahi “maka-mapele” ‘o e lotu ke falala ki ai ‘a e Siasi. (‘Oku fefeka makehe ‘a e mapele pea ma’opo’opo hono fa’u koe’uhi ko hono
tata’o ‘e he fonua ‘i ha feitu’u loloto, pea kanoni’aki he ko e maka-mo’ui; ko e ‘uhinga ‘oku fakalanulanu ai ko ‘ene mo’ui. Pea ko e faka’ilonga ‘o e mapele mo’oni, ko ‘ete ala ki ai, ‘oku momoko pe ia).
__________________________________________
"Be faithful in small things because it is in them that our strength lies." --Mother Teresa
ke...@post.com
Ko e ‘aho na’e hoko hili ‘a e ma’u ‘o Anitelu mo Pita, na’e teu ‘a Sïsü ke ‘alu ki Kaleli, pea na’a ne tomu’a ma’u ‘a Filipe ‘o lea ki ai, “muimui mai.” Koe’uhi ko Filipe mei Petesaita, ko e kolo pe ia ‘o Anitelu mo Pita, na’e ‘alu ai ‘a Filipe kia Nataniela mahalo ke tokoni ‘i he teu fononga ki Kaleli, he ko Nataniela ko e tangata ia mei Kena ‘i Käleli. Pea mahalo ko hono fiema’u ke fakataukei ‘i he teu fononga ki Käleli. Na’e ne lea kia
Nataniela ‘o fakahä ki ai kuo nau ‘ilo ‘a Sisü, ‘a e tokotaha na’e lau ki ai ‘a Mosese ‘i he Lao pea tohi ki ai mo e kau Palofita, ko Sisü, ko e foha ‘o Siosefa mei Nasaleti.
‘Oku ngali fepaki eni mo Ma’ake 1.29, he ‘oku hä ai na’e hü ‘a Sisü ki he fale ‘o Saimone mo Anitelu ‘i Kapaneume, kae tala ia heni ko e ongo tama mei Petesaita. Fakatokanga’i mu’a heni ‘oku kehekehe ‘a Peteseta mei Petesaita. Ko vai na’e fakamo’ui ai ‘a e tangata kuo 38 ta’u ‘ene puke he Temipale, ko Peteseta ia. Ko Petesaita, ko e kolo ia ‘i he ve’e tahi Kaleli ‘ofi ki Tikapolisi (ko e ngaahi “kolo ‘e 10”[Teka{10}polisi{kolo}) ‘i he hahake ‘o Soatani. Ko Tekapolisi ko e ngaahi kolo Kalisi kinautolu. ‘Oku mahino ‘a e Kalisi ‘a e kau tama mei he hingoa faka-Kalisi ‘o Filipe mo Anitelu. ‘E ‘i ai ‘a e kau Kalisi ‘e omi ‘amuiange ‘o fie fe’iloaki mo Sisü, pea ko e kau
Kalisi ko ia na’a nau tomu’a fakafe’iloaki kia Filipe mo Anitelu (12.20-22). Matamata ne tomu’a ‘i ai pe ha’anau maheni koe’uhi ko e kaunga-Kalisi kinautolu.
Kaekehe, na’e hangë ko e tomu’a ‘alu ‘a Anitelu kia Pita (41-42), ‘a e toe ‘alu ‘a Filipe kia Nataniela (45). ‘Oku kamata fakatauhoa pe ‘a e ui mo e ului ‘a e kau akonga ‘a Sisü ‘ia Sione. Pea ko e lea ‘a Filipe kia Nataniela eni: “Kuo mau ‘ilo ‘a e tokotaha na’e lau ki ai ‘a Mosese mo e Lao mo e kau Palofita (45).
__________________________________________
"Believe those who are seeking the truth. Doubt those who find it."---Andre Gide
ke...@post.com
‘oku ‘ikai ke “fakatautau” lelei ‘a e konga ‘a Filipe, he ‘oku kamata ma’olunga ‘i he lave kia Mosese mo Lao mo e Palofita, pea mo e konga faka’osi, he ‘oku hifo ia ‘o tala ko e foha ‘o e motu’a mei Nasaleti. Ko ha faka’aluma nai? He ‘oku ‘i ai ‘a e lea ‘oku taka—ko e hä ha lelei ‘e ma’u mei Nasaleti?!!
Ko e me’a pe ‘oku mahino mai, na’e tokanga ‘a Sione ke fakakainga tatau ‘a Sisü mo ‘ene kau akonga. Ko ‘ene kau akonga ko e kakai maheni pe ‘o e mo’ui mo e sosaieti. Pea fe’unga ‘aupito pe ‘a e lave kia Sisü ko e foha ‘o ha taha mei Nasaleti, ke fakamahino mai, ko Sisü foki, ko e tokotaha pe ia ‘o kitautolu. Na’e ‘ikai ha fu’u me’a makehe fefe ‘iate ia, neongo ko e ‘Alo ia ‘o e ‘Otua (1.14,18), ke ne fakafe’atungia’i ‘a e
fekau’aki ‘a e faiako mo ‘ene kau ako, ‘a e taki mo hono kau muimi, ‘a e tauhi mo ‘ene takanga.
‘Oku si’i ‘a e ‘ilo kia Nataniela. Ko ‘ene ‘asi pe eni, pea ‘e toe ‘asi pe ‘i he 21.2 ‘o mahino ai ko e tangata ia mei Kena. ‘Oku ‘ikai foki ke ‘asi hono hingoa ‘ona he lisi ‘o e kau Akonga ‘i he ngaahi Kosipeli Sio-Fakataha . ‘Oku lau ‘e he ni’ihi ko Nataniela ko e tangata tatau pe ia mo Patolomiu, koe’uhi pe he ko e ngaahi lisi ‘o e kau ako, ‘oku hoko hake ma’u pe ‘a e hingoa Patolomiu ‘i he hingoa ‘o Filipe (Mt 10.3, Mk 3.18, Lk 6.4),
hangë ko e ‘asi fakataha ‘a Sione mo Semisi ko e ongo foha ‘o Sepeti, pea mo Anitelu
__________________________________________
"Be faithful in small things because it is in them that our strength lies." --Mother Teresa
ke...@post.com
Ko e vahe ‘uluaki ‘o Sione ko e vahe ‘o e ngaahi “fakamo’oni” (witness) kia Sisü. Na’e kamata ‘e Sione Papitaiso ‘i he’ene malanga mo ‘ene fai papitaiso, pea a’u ki he’ene faka’ikai’i ‘e ia ia ko e Misaia pe ko ha palofita. ‘Oku hanga ‘e he Kosipeli ‘a Sione ‘o fakalahi ‘a e fakamo’oni ‘a Sione Papitaiso ke kau ai mo ‘ene fakahä ‘a Sisü ki he’ene kau ako, pea ului ai ‘a Anitelu mo Pita kia Sisü. Ko ia ai, na’e ‘ikai ko e fakamo’oni papitaiso pe, pe ko e malanga pe, ka na’e kau ai mo e fakamo’oni ‘aki ‘a e “momoi” ‘e ia ‘ene kau ako ma’a Sisü. Ko ha fakamo’oni pehë ‘oku tonu ai ‘a e kananga ia: Ma’a lahi! ‘Oku fakamo’oni lea mo malanga, pea hoko atu ki he mo’ui’aki.
Na’e “totolo” ‘a e fakamo’oni ‘a Sione Papitaiso meiate ia, kia Anitelu, kia Pita. Na’e hoko ‘a e ‘totolo” tatau meia Filipe kia Nataniela. Na’e ‘ikai ke hangë ‘a e kau fakamo’oni mo ‘enau omi kia Sisü ko ha fu’u peau-kula, ke ‘u’ulu mo ‘aukolo tokolahi mai, ka na’e tafetafe mälie pe ‘o fakafe’unga pe ki he kau ako mo Sisü: ko e kakai anga maheni pe ‘o e mo’ui mo e tükunga ‘o e ‘aho. Ka ne ko ha fu’u mafi ‘oku hoko mai ke tü’i ‘a e kolo pea
mo fakaului ha laui afe na’e mei “taau e lei mo e tofua’a.” Ka ko e fakaoloolo ‘o e kamata’anga mo ‘ene tupulekina mamälie na’e fe’unga pe ia mo honau tükunga, ko e kakai anga maheni pe ‘o e sosaieti mo e mo’ui faka’aho.
ke...@post.com
Ko e tali eni ‘a Nataniela kia Filipe. Pea toe mälie foki mo e tali ‘a Filipe kia Nataniela: “Ha’u ‘o mamata.” Ko e lea ‘a Nataniela ko e lea faka-kolosi’i ‘a e fa’ahinga fe’au’auhi mo e fakavahavaha’a pehë, he ko Nasaleti, ‘oku mei ai ‘a Sisü, mo Kena, ‘a ia ‘oku mei ai ‘a Nataniela, ‘oku na väofi pe. Ko e lea foki ko eni ‘a Nataniela ‘oku fakakato ai ‘a e lau ‘i he talateu, Sione 1.10-11, “na’a ne ha’u ki hono ‘api tonu, ka na’e ‘ikai ke tali ia ‘e hono kakai ‘o’ona.” Ka ‘oku ‘i ai ‘a e me’a mahu’inga heni ke fakatokanga’i ‘i he founga fa’u tohi ‘a Sione. Kuo ‘osi fai ‘a e talateu mo hono fakamatala’i ko Folofola ia pea na’e ‘i he kamata’anga ‘a Folofola mo ‘Otua. Pea ko e foki mai ‘a e talanoa ki mamani ‘i hono tala ko Sisü ko e foha pe ‘o Siosefa mei Nasaleti, ‘oku ne fakamalohi’i ‘a e kau lau ‘o e Kosipeli ke ‘oua na’a ngalo ko hono tupu’anga ‘oku ‘ikai ke ‘i he mamani
ko eni, ka ‘oku ‘i he kamata’anga mo e ‘Otua. ‘Oku laumälie tatau eni ia mo e kole ‘a e Fokisi ke ‘oua ‘e lï ia ki he vai kae lï ia ki he afi! Na’e ‘osi ‘ilo pe ‘e he Fokisi ia ‘e ‘ikai ke tui ange ha taha ki ai, pea ‘e iku lï ia ki he vai ‘o mo’ui ai. ‘Oku anga pehë mo e fakamatala ‘a Sione. ‘e lau pe ‘e he kau lau ‘o ‘ene Kosipeli ‘o ‘ilo ko Sisü ko e foha ‘o Siosefa, pea ko ‘ene ha’u mei Nasaleti, kae taumaiä ‘e lomia ai ‘a e mo’oni: ko e ‘Alo ia
‘o e ‘Otua (1.1-2, 14).
__________________________________________
"Believe those who are seeking the truth. Doubt those who find it."---Andre Gide
ke...@post.com
ke...@post.com
Na’e toe fakaofoange ‘a e me’a na’e hoko kia Nataniela ‘i he’ene ‘alu ke “mamata ki he ‘Eiki.” He na’e tömui ‘ene “mamata” ki he ‘Eiki, ne tomu’a ‘ilo ia ‘e he lolo fiki. ‘Oku mälie ‘a e sio pe ‘a Sisü kia Nataniela pea ne fai ‘a e lea mälie ko eni: “ko e Isileli mo’oni koe, (he) ‘oku ‘ikai ha käkä ‘iate koe! Pea ko hono fakafoki ko e pehë ‘e Nataniela: Lapai, ko e ‘Alo mo’oni koe ‘o e ‘Otua, ko e Tu’i ‘o Isileli.” ‘Oku tokolahi ‘a e kakai ‘i he
Kosipeli ‘a Sione ‘oku taku na’a nau “mamata” kia Sisü, ka hili ko ia ko e koto po’uli pe (9.40-41); ka ko Nataniela, na’a ne tali ‘a e fakaafe pea ne iku ‘o “mamata=tui” kia Sisü.
Ko e me’a mälie ‘a e “mu’omu’a” ‘a Sisü ‘i he konga tohi ko eni. Na’e mu’omu’a ‘a Sisü ‘one ui ‘a Filipe, pea toe mu’omu’a heni he’ene ‘ilo ‘a Nataniela. ‘Amusia ‘a Nataniela, ‘a e tama na’e fakavahavaha’a ki Nasaleti, ‘oku tala ‘e Sisü ko e Isilei mo’oni, pea ‘oku ‘ikai ha käkä ‘iate ia. Na’e ‘ilo kanokato ‘e Sisü ‘a Nataniela ko ha tangata mo’oni mo lelei. Koe’uhi ko e Isileli mo’oni ia, ‘oku mahino ai ko e tangata tauhi Lao mo
Tu’utu’uni; pea koe’uhi ‘oku ‘ikai ha käkä ‘iate ia, ‘oku mahino ai ko e tangata “kalisitiani” lelei ia. Pea ko ‘ene “kalisitiani” koe’uhi ko ‘ene tui.
‘Oku maheni ‘a Sione (Kosipeli) mo e me’a ko e ‘tokaima’ananga.’ He ‘oku mu’omu’a ‘a e ‘ilo’i ‘e Sisü ‘a e ngaahi me’a lahi ‘i he Kosipeli ko eni (toki vakai ki he 2.24 mo e 6.6). ‘Oku tatau tofu eni mo e fefine Samaletani na’e tomu’a fakalau atu ‘e Sisü ia ‘a e ngaahi husepaniti na’a ne tomu’a ma’u.
Ka ko e hä ‘a e ‘Isileli mo’oni pea ‘ikai ha’ane käkä? Matamata ‘e foki ‘a e faka’uhinga’i ‘o e konga ko eni kia Senesi 27.35, ki he lea ‘a Aisake kia Isoa ‘o tala ki ai kuo kaiha’asi ‘e hono tokoua ‘a e tapuaki. Ko e tokoua ko ia, Sekope, ‘e hoko kimui ko Isileli (Senesi 32.28). ‘Oku hangë kuo fakaola ‘a e loi mo e käkä mo e kaiha’a ‘a Sekope ‘ia Nataniela.
ke...@post.com
‘i he ‘taukakapa’ ‘o e tangata. Na’e lava pe ‘a Ilaisa ‘o fakatokanga ki he tu’i Isileli ‘a e ngaahi me’a ‘e tu’utamaki ai ‘i he kaha’u (2 Tu’i 6.8-12), ka ko e palofita pe ia na’e fakaongo ki he finangalo mo e folofola ‘a e ‘Otua. Ko Sisü, ko Ia tonu ‘a e “fakaha’anga” (revealer) pea ko ia foki ‘a e Folofola (Word). Ka lea ‘o tala ha me’a, pea ‘oku ne fakahä pe ‘e ia ia!
‘Oku toe mälie ‘a e fetalanoa’aki ‘a Sisü mo Nataniela he ‘oku hangë ha fetäpaaki ‘a ha taau’aki tatau. Ko e hiki hake ‘o Nataniela na’e ‘ikai hano ua, he ko e Isileli mo’oni ia pea ‘ikai ‘i ai ha käkä ‘iate ia. Ko e tali ‘a Nataniela ‘oku ‘ange’ange ai hono sani mo viki ‘o Sisü. “Lapai, ko koe ‘a ‘Alo ‘o e ‘Otua, Ko koe ‘a e Tu’i ‘o Isileli” (49). ‘Oku “tala-peangali” ‘a e lea ‘a Nataniela mo e Isileli mo’oni pea ‘ikai ha’ane käkä.
‘Oku lahi ‘a e ngaahi huafa ‘o Sisü ‘oku fakahä ‘i he vahe 1 ‘o Sione. Na’e kamata mo e Folofola, pea tänaki ki ai ‘a e Misaia (41) ‘e Anitelu, pea mo e Lapai, ‘Alo ‘o e ‘Otua, Tu’i ‘o Isileli, ‘e Nataniela. Ko e tolu ko eni ‘a Nataniela, ko e tolu anga maheni pe ia ‘o e ‘aho ko ia. He na’e tokolahi pe ‘a e kau Lapai, pea ko e ngaahi lotu hiteni ‘e ni’ihi na’a nau lau pe ‘oku tokolahi ‘a e ngaahi ‘alo ‘o e ‘otua, pea ne tokolahi pe mo e ngaahi
Tu’i ne maheni ai ‘a Isileli. Kaneongo ia, kuo ‘osi mahino pe ‘i he 1.1, 14 ko Sisü ko e ‘Otua. Pea ko e lea ‘a Nataniela, ko e fakahä pe ‘o e me’a na’e tui ki ai ‘a Sione. Pea ko e ngaahi huafa ‘e tolu ‘a Nataniela, ko e ngaahi huafa Faka-Misaia kotoa ‘o Sisü. He ko e ‘Otua ia pea ko hono pule’anga ‘oku ‘ikai ke ‘o e mamani ko eni (18.36) pea ko hono kakai ‘oku ‘ikai ko e kakai Siu, ka ko e kau tui.
‘Oku hoa ‘a Nataniela ‘i he kamata’anga ‘o e Kosipeli pea mo Tomasi ‘i he faka’osinga. Ko e ongo tangata na’e kamata mo e veiveiua mo e loto tei-mo-vai, ka ne na hoko ko e ongo tangata tui mälohi. ‘Ikai ko ia pe, ka ko ‘ena ongo talaloto ko e “mapele” ‘o e tui ‘Otua. He ko e talaloto ‘a Tomasi na’e ‘ikai hano tatau ‘i he fa’ahinga na’e fakamo’oni ki he toetu’u ‘a Sisü: “Ko hoku ‘Eiki mo hoku ‘Otua” (20.28)
Sepesi
omi 'o mamata, toka 'a e he 'ai'angakai... Ka angavaivai pehe 'a e
fakaului mo e fakaafe pea 'oku te fie afea . Mo'oni 'aupito ia , taa ko
e fielau 'ete 'alu ki he lotu mo kilokilo pe , ko e founga 'o e fakaului
kakai.
takamuli.
----------------------------
ke...@post.com
Na’e hoko atu ‘a Sisü: “‘Oku ke tui koä koe’uhi ko ‘eku pehë atu neu ‘ilo koe ‘i he lolo fiki? Te ke mamata ki ha ngaahi me’a ‘oku lahiange ‘i he ngaahi me’a pehë.” Te mou mamata ki he fakaava ‘o e langi pea ki he ‘alu hake mo e ‘alu hifoa ‘a e kau angelo ‘a e ‘Otua ‘i he Fanautama ‘a Tangata. Ko e konga ‘uluaki (Te “KE” mamata ki ha ngaahi me’a ‘oku lahiange ‘i he ngaahi me’a pehë) ‘oku ‘uhinga pe ia kia Nataniela, ka ko e konga ua (Te “MOU” mamata ki he fakaava ‘o e langi pea ki he ‘alu hake mo e ‘alu hifoa ‘a e kau angelo ‘a e ‘Otua ‘i he Fanautama ‘a Tangata”) ‘oku liliu ai ‘a e fakama’unga mei he tala-taha (singular) ko e “KE” ki he tala-tokolahi (plural) ko e “MOU” (toki foki mai ki heni ‘anaiange).
Te mou mamata ki ha me’a lahiange heni! ‘Oku tau maheni mo e pehë ‘a ha taha:“te ke toki sio pe ki ai!”
Neongo ‘oku tui ‘a e ni’ihi ko e ngata’anga totonu pe ‘o e vahe ‘uluaki ‘a e veesi 50 koe’uhi ko ‘ene hoko-lelei ia ki he mana ‘i Kena Kaleli ‘i he vahe 2.1-11. He ko e mana ‘i kena Kaleli ‘i hono liliu ‘o e vai ko e uaine, ko e ‘uluaki ia ‘o e “ngaahi me’a lalahi” na’e tala ‘e Sisü te nau mamata ki ai. Pea ko e ngaahi me’a lalahi ko ia, ‘a e ngaahi mana ‘e 7 ‘ia Sione, te nau fakahä mo fakae’a ‘a e langilangi ‘o Sisü koe’uhi ke tui ai ‘a e kau ako
kiate ia (2.10, 20.30-21). Pea ‘e hokohoko ai pe ‘a Sione mo e fakahä ‘o e ngaahi mana kehe, ko e ngaahi “me’a lalahi” kotoa pe ke faka’asili ‘a e tui ‘a e kau ako mo e kakai kiate ia. Ka ko e toetu’u mo e ha’ele hake ‘a e aofangatuku ‘o e ngaahi “me’a lalahi,” pea ‘ikai ngata he’ena hoko ko e taha ‘o e ngaahi “me’a lalahi”, ka ko e “lahi taha” ‘o e ngaahi “me’a lalahi.” ‘E fai holo pe ‘a e ngäue ‘i mamani pea ‘e lahi pe ‘a e ngaahi “me’a
lalahi” ‘e hoko, hangë ko e ngaahi mana mo e fakamo’ui mahaki, kapusi tevolo, etc. etc..
Ka ko e ngaahi “me’a lalahi” kotoa ko ia ‘e fakaiku pe ki he Kolosi. Ko e “lahitaha ‘a e toetu’u mo e ha’ele hake” ‘i he ngaahi “me’a lalahi” he ko ia ‘e iku ai ‘a Sisü ki hono kololia, ko e ‘afio ‘i he tafa’aki ‘o e Tamai ‘o pule mo ia ki he mate mo e mo’ui.
__________________________________________
"Be faithful in small things because it is in them that our strength lies." --Mother Teresa
loke
e hiki faka-Kalisi ‘oku ‘uhinga eni ki he pehë: “‘Emeni, ‘Emeni.” ‘Oku
kehe ai heni ‘a Sione mei he ngaahi Kosipeli Sio-Fakataha he ‘oku
nga’ahoa pe ai ‘a e ngäue’aki ‘o e “ko au e” hangë ko Mätiu 5.26, 6.2,
5, 16, etc. etc. ‘Oku tu’u lö-ua hono ngäue’aki ‘e Sione. Pea ko hono
mahu’inga he ko e “ko au e” ‘oku ne fakamamafa’i ‘a e “mo’oni” ‘o e
me’a ‘oku lea’aki ‘e Sisü; ‘oku liunga ua ‘a e mo’oni. Pea fe’unga pe
‘ene fakamamafa’i pehë, he ko Folofola (Word) ia pea ko e Folofola ia
‘a e ‘Otua (Word of God), (1.1-18).
Ko e fakaava ‘o e langi (52) ko hono tatala ‘o e pulonga ‘o e ‘ilo ki
he ‘Otua (1.1) ‘i he Fanautama ‘a Tangata koe’uhi ke ne fakafonu ‘a
mamani. Ko e fakaava ‘o e langi ko hono tuku ke ‘atä ai ‘a mamani ke
‘ilo ki he ‘Otua. ‘Oku ‘ikai foki ke kau ‘a e talanoa ‘o e Papitaiso
‘ia Sione, ka ne ‘osi fai pe ‘a e fakamo’oni ia ki he ava ‘a e langi
mo e hifo ‘a e laumälie kia Sisü (1.32). “Pea na’e fakahä ‘e Sione, ‘o
pehë, Kuo u mamata ki he ki he Laumälie ‘oku ‘alu hifo mei Langi ‘i he
tatau ‘o ha lupe, ‘o nofo’i ia.” Ko ia ai, ‘oku mahino heni kuo ‘osi
tu’otaha ‘a e fakaava ‘o e langi ke fakahä’i ‘a e ‘Otua kia Sisü. Ko e
fakaava hoko mai, ko e fakaava ke ‘ilo ‘e he kakai ‘a e ‘Otua ‘ia
Sisü.
Ko e ‘alu hake mo ‘alu hifo ‘a e kau ‘angelo he veesi 52 ‘oku toe
fakamanatu mai ai ‘a e talanoa ‘o Sekope mo ‘ene misi ki he tu’unga
na’e tu’u pe mei mamani ‘o a’u ki he langi (Senesi 28.12). Ko Sekope
na’e kaka tu’unga ‘a e kau angelo, ka ‘ia Sisü, ‘e kaka ‘a e kau
‘angelo ‘i he Fanautama ‘a tangata. Na’e misi ‘a Sekope koe’uhi ko
‘ene hola meia Isoa, ka na’e ‘ikai ke misi ‘a Sisü, pea na’e ‘ikai ke
hola; ka na’e “foaki” mai koe’uhi ke tui ‘a mamani ‘iate ia
(20.30-31). Kaneongo ia, ‘oku tau tatau pe mo Sekope, ‘oku ‘ikai
ha’atau taau he ko e kau angahala kitautolu, kae mälö mo Sisü ko e
fakahaoahaoa’anga ke tau kau ai ‘i he matä ‘o e langilangi ‘o e ‘Otua
‘i hano fakaava ‘o e Langi ki mamani. Pea mo e me’a ‘e taha ke
fakatokanga’i, ‘oku ‘ikai ko e fakaava ‘o e langi ke hifo mai ‘a e
‘Otua kiate kitautolu, he ko e ‘Imanuela ia ‘i he ‘Alo’i, ka ko e
fakaava ke ‘ilo ‘a mamani ki he ‘Otua. Pea ko e tumutumu ia ‘o e
ngaahi “me’a lalahi” he ko e me’a’ofa mo’ui.
loke
Nataniela eni mo hono lolo fiki. ‘Okapau ko ia, pea ko e hä ‘oku ‘ikai
ke tala kakato mai ai ‘a e talanoa ‘o Nataniela ‘i he FF. Ko e fifili
pe he ‘okapau ko ha tangata mahu’inga, ‘e ‘ikai ke kei peesi’aki hano
fakamatala. Ka ‘oku ‘ikai ke fai pehë kia Nataniela. Pea me’a mälie
pe, he ko e kakala tapu, tapu he luva holo, ko Sisü pe taha, ko e
fanautama ‘a tangata.
Ko e veesi 52 ‘oku ‘i ai ‘a e “kimoutolu” ai, pea ko e kimoutolu ko ia
te nau mamata ki he fakaava ‘o e langi. Ka ko hai ‘a e “kimoutolu?” Ko
e Siasi?, Ko e kau Tisaipale? Ko Isileli Fo’ou? ‘Oku lahi pe ‘a e
ngaahi tali ke fakangatangata ki ai ‘a e “kimoutolu.” Ka kia Sione, ko
e “kimoutolu” ko “kitautolu” ia. Ko kitautolu te tau mamata ki he
ngaahi me’a lalahi ‘i hano fakaava mai ‘o e langi kae ‘alu hake mo
‘alu hifo ‘a e kau angelo ‘a e ‘Otua ‘i he Fanautama ‘a Tangata.
‘Oku tau ‘amanaki ki he Sapate ‘o e ngaahi ako, pea ko e fekau
mahu’inga lahi eni ‘o ha vä ‘o ha faiako mo ha’ane kau faiako.
Manatu’i ko e kakai mo’ui kotoa pe kitautolu ‘i he mamani mo e
sosaieti tatau; ko e kakai anga maheni pe ‘o e mo’ui faka’aho. ‘Oku
totonu ke fetokoni’aki ‘a e ngaahi kupu fekau’aki ‘o e fämili ‘i hono
faka’ilo ki he fanau (moe matu’a) ‘a e mo’oni ‘o hangë ko e “fakaului”
‘e Anitelu ‘a Pita mo ia na’e fai ‘e Filipe kia Nataniela. ‘Oku ‘i ai
ma’u pe ‘a e faingamälie ke ‘i ai ha Isileli Fo’ou, ha taha ‘oku hoko
ko e taha mo’oni ‘o ha fämili pe käinga, pea ‘ikai foki ke ‘i ai ha
käkä ‘iate ia ‘o hangë ko Nataniela. ‘Oku mahu’inga ia ki he ngaahi
fämili ke nau tokanga ke ako’i ‘enau fanau mo fakahinohino ki he
mo’oni ‘o e fämili pe käinga, kae ‘oua na’a ngalo ke ako’i ‘a e
failelei mo ta’ofi mei he fai käkä. Pea ‘oua na’a ngalo foki, ko
“kitautolu” ‘a e Siasi mo e kau Tisaipale mo e Isileli fo’ou ‘e mamata
ki ha ngaahi me’a lalahi. Pea neongo ‘a e ngaahi me’a lalahi ‘o e ako
mo hono ngaahi fakalangilangi, kae’uma’a ‘a e ngaahi ngäue mo hono
ngaahi monu’ia, ka ‘e kei nofo ‘a e “mamata” ki he ‘Otua ko e faa-hopo
ia ‘o e teunga ‘o e Kalisitiani kotoa pe ‘o ka fakaava mai ‘a e langi.
Tauange ke tau hangë ko e kau angelo, ke tau ‘alu hake mo ‘alu hifo,
‘alu atu pea foki mai, ‘o ‘ikai ‘i ha toe taha pe ha me’a ange, ka ‘i
he Fanautama ‘a Tangata pe taha, ‘i heni pea ki Itaniti foki.
'Ofa pe ke mou ma'u ha sapateako mafana, ko e tokoni ena ka tau
tasilisili ai pe mo fakamahamaha.
'ofa atu, loke
penisimani mone
Fakamalo atu kiate koe mo thavea e tokoni lahi ki he'etau Kosipelii, ha'u fakataha aipe 'a e kini, palau, tisi, too pea toe huo foki, 'o faingamaliea ai ki he'emau cut and paste, 'a ia ko 'ete toki tu'u atu pe mo ha fu'u huo sipeiti 'o utu mo utu. Malie lahi 'a e fakahinohino 'a Sisu Kalaisi he ko e taha'i faiako mo'onia ki he'ene ki'i kau akoo 'o ki'i kehe ia mei a 'Ilai mo Sam, ka ko honau Sapate foki eni. Malie foki mo e proclamation 'a Natanielaa (v.50) ke tali'aki ha fifili faka'epifani - ko hai ko aa 'a Sisu Kalaisi, neongo 'ene melemo pe he mataa'uto'uta 'o e omni 'afio'i 'a e me'a kotoa pe 'i he taimi kotoa pe. Kei tu'u pe foki 'a e veesi malanga 'a Sionee 'i he 20:30-31, pea malo mo e 'ilo'i ko Sisu ko e 'Alo 'o e 'Otua, kei toe ke tau tui ki ai kae ma'u 'a e mo'ui ta'engata.
thavea, "Ko nii jsiuaa, seionala karamatsu!!" 'Ai pe mo mo ki'i news mai mo Vanisi mei Niponi na. 'Oku fai ha Sapate Ako hena? Malo e ngaue mei hena kae 'ai pe mo ki'i 'asi mai ki hotau 'api ni he 'oku fai e ki'i ta'elata ho'omou puli fuoloaa.
Talamonuu atu aipe ki he'etau kau faiako, kau kei ako, kau malanga mo e kau lea kotoa pe ki he Sapate na, 'ofa ke mou ma'u ha Sapate Ako fakakoloa.
--
fakapulia
penisimani mone
Pea tali 'e Nataniela, Lapai, ko koe ia 'a e 'Alo 'o e 'Otua; ko e tu'i 'Isileli koe
Kaveinga 'o e mahinaa: Tau Mo'ui Ma'a Sisu
Kaveinga 'o e malangaa: Sisu Ko e Faiako Mo'onia
Fakatapu
Talateu
Ko e Sapate Ako eni 'o Tonga, pea ko e Sapate eni hono ua 'o e faha'ita'u fakakalisitiane ko e Epifanii, 'a ia ko e faha'ita'u ia 'oku tu'u hake ai 'a e kalisitianee ke talaki ki mamani kotoa ko hai 'a Sisu Kalaisi. 'Oku tala 'e he Lotu Siuu ko Sisuu ko e tufunga Nasaleti pe, tala 'e he lotu Mosilemii mo e Baha'i Faith ko Sisu ko e toe fakahokofono pe ka ko e lahitaha 'i he kau fakahokofono kotoa pe ia ko Mahometi pe Baha'ulah, tala 'e he Jehovah Witness ko Sisuu 'oku ma'ulalo hifo 'i he 'Otua ko e Tamaii kae ma'olunga hake he kau 'angeloo, tala 'e he Mamongaa ne toki fanau'i mai 'a Sisu ia 'e he 'Otua ko e Tamaii mo hano mali fakahevani, mo e haa fua e ngaahi lau kehekehe 'a e ngaahi lotu mo e ngaahi siasi kehekehe kau kia Sisu. Ko 'eku 'eke atuu pe ko e haa 'a e lau 'a ho'o lotu fakakalisitianee kau kia Sisu Kalaisi?
'I he uike kuo 'osii na'a tau fanongo mei he kosipeli 'a Ma'akee ki ha le'o ne ongo mai mei langi 'o talaki ai ko hai 'a Sisu - Ko hoku 'Alo Pele koe, ko koe kuo u hoifua aii. Kuo tau hiki mai eni he uike ni ki he kosipeli 'a Sionee 'a ia 'oku fa'a fakataataa 'e he kau ako tohitapuu ko Sionee ko e 'ikale, 'o ne sio fakamama'u i he mata 'o e la'aa, ki he konga 'Otua 'o Sisu Kalaisii, 'o kehe ia mei he fakamamafa 'a Matiu 'i he konga fakatu'i 'o Sisuu, 'a Ma'ake 'i hono konga sevanitii, mo Luke 'i hono konga tangata mo'onii.
Ko e veesi malanga foki 'a Sionee 'oku tu'u ia ki mui 'i he vahe 20:30-31, ko e 'uhinga 'o 'ene tohi 'ana ke tau 'ilo mo tui ai ko Sisu ko e Misaia ia, ko e 'Alo 'o e 'Otua, pea 'ihe'etau tui ko iaa pea tau ma'u ai 'a e mo'ui ta'engata. 'Oku haa he'etau lesonii na'e kumi lea 'a Filipe ki a Nataniela ko Sisu ko e tokotaha ia na'e lea ki ai 'a Mosese 'i he tohi laoo, mo e kau palofitaa, ko Sisu mei Nasaleti, ko e foha 'o Siosefa. Na'e meimei tonu 'a e konga ki mu'a 'o 'ene leaa, ka e hala 'aupito 'ene lau ko e foha ia 'o Siosefaa, ko e 'Alo eni ia 'o e 'Otua. Ha'u ai 'a Nataniela ki a Sisu 'o ne mamata, taa ko Sisu ko e Lapai, ko e 'Alo, pea ko e tu'i 'Isileli, ko 'etau veesi malangaa ia.
Tau lave pe ki ha konga 'e tolu:
1. Ko Sisu ko e Lapai
2. Ko Sisu ko e 'Alo 'o e 'Otua
3. Ko Sisu ko e Tu'i 'Isileli
Fakalakalaka
1. Ko Sisu ko e Lapai
Vete
Ko e 'uhinga 'o e lea "Lapaii" ko ha taha lahi pe langilangi'ia. Ko e lea eni ne ngaue'aki 'e he kau Siuu ki he'enau kau faiako 'i he Laoo. Ko e Lapai ee na'e nofo he seaa kae nofo hake 'ene kau akoo 'i hono lalo va'ee 'o fanongo mo tohi mo ako 'ene ngaahi leaa. Pea ka 'alu 'a e Lapaii 'i he halaa na'e muimui ki ai 'ene kau akoo mo fanongo ki ha koloa 'e too mei honau faiakoo. 'A ia ko e fakakaukau 'a Natanielaa kia Sisu - Ko Sisu 'oku totonu ke fai mei ai 'a e akoo, 'a e fakahinohinoo, 'a e muimuii, 'a e ma'u'angatala kau ki he 'Otuaa mo e Laoo. Ko e faka'ilonga 'e taha 'o ha lapai fungani, ko 'ene ako'i 'a e 'Otuaa mo 'ene Laoo ki he kau akoo kae 'ikai ko 'ene ako'i 'a e kau akoo kau ki he lapaii pee.
Fakataataa
Ko hotau Sapate Ako foki eni, pea na'a tau lau 'i he Fuakava Motu'aa ki ha lapai ko 'Ilai, mo 'ene tamaako ko Samiuela. Ko e maumau pe 'o e lapai ko enii ko 1. 'ene ako'i 'a e me'a kehe mei he silapaa, he ko e silapaa ko e "tauhi 'o Sihova 'i he 'ao 'o 'Ilaii," ka ne ako'i 'e ia 'a e "tauhi 'o 'Ilai 'i he 'ao 'o Sihovaa," pea toutou hala ai mo too 'a Samiuela 'i he sivii. Me'a malie ko e toki 'ilo 'e 'Ilai 'ene fahalaakii pea ne toki liliu e kalasii ki he tamaakoo ke tonu mo e silapaa 'o ne pehee - "ka ne toe ui koe pea ke tali 'o pehee, Ko au eni 'Eiki fai mai ha'o fekau he 'oku fakaongo atu 'e ho'o tamaio'eiki ko au." Ko e fatongia ia ne lau ki ai 'a Natanielaa, ko e laapaii ke ne ako'i 'a e tamaakoo kau ki he 'Otuaa mo 'ene folofola mai kae 'ikai ko ha ako'i ke fai ha pu'i 'a e laapaii.
'Ange'ange ia 'i he lapai ko Filipe, ha'u ia 'o tala kia Nataniela, ko Sisu mei Nasaleti pea ko e foha 'o Siosefa, hala mo ia. Tupu ai mo e tali hala mo e ma'u hala 'a e tokotahaako ko eni - "'O tupu ko aa ha lelei mei Nasaleti?" Fa'a hala 'a e kau akoo ko e fakahinohino hala 'a e kau lapaii. Kae malie ko e toe fakahinohino 'a e lapaii, "Ha'u 'o mamata," ha'u pe ke ke a'u tonu ki ai, te ke toki 'ilo tonu pe mei ai, he ko e Lapai mo'oniaa ia 'o 'ikai ko Filipe.
Fakahoko/Uki
Ko 'eku 'eke atuu pe ko hai hotau Lapaii 'a ia 'oku totonu ke tau nofo 'i hono lalo va'ee 'o fanongo mo tohi mo ako ai kau ki he 'Otuaa mo 'ene folofolaa? Kia Nataniela, 'oku 'ikai mo ha toe taha ka ko Sisu pee. He ka tau ka ako mo fanongo ki ai, tau fanongo tonu ai hotau mo'onii - "Ko ena ha 'Isileli mo'oni, pea 'oku 'ikai ha kaakaa 'i hono lotoo." Te tau toki 'ilo ai taa ko e lapaii ke ne 'ilo'i 'a 'ene tamaakoo - "Na'a ku sio kiate koe lolotonga ho'o nofo he lolo fikii." Ta ko e lapaii ke ne 'ilo foki mo e silapa ke ne ako'i ki he kau akoo - "Te ke mamata ki ha ngaahi me'a 'oku lahi ange 'i he ngaahi me'a pehee." Ko e lapaii foki ke ne fakaava 'a e langii, "pea 'oku 'alu hake mo 'alu hifo 'a e kau 'angeloo 'iate ia." Malo pe 'a e kau lapai 'o 'enii, 'a 'Ilai, mo Filipe, ka kia Nataniela, ko e toki Faiako Mo'oniaa ko Sisu Kalaisi. Ha'u 'o mamata ki ai, ha'u 'o ako ai, ha'u lotu ki ai, ha'u 'o lau 'ene tohitapuu, fanongo ai he'ene ngaahi fakahinohinoo he ko e faiako mo'oniaa ia.
2. Ko Sisu ko e 'Alo 'o e 'Otua
Vete
Ko e faha'ita'u 'epifani foki eni, 'oku tau talaki ai ko hai 'a Sisu - ko e tufunga Nasaleti pe? Ko e fakahokofono si'isi'i pe? 'oku ne ma'ulalo hifo he Tamaii kae ma'olunga hake he kau 'angeloo? Na'e toki fanau'i kimui 'e ha fa'ee fakahevani? Ko hono mo'onii 'oku hala 'aupito 'a e ngaahi tali ko enii 'o fakatatau ki he tohitapuu, he ko e tohitapuu 'oku fakaleveleva 'ene fakahinohinoo 'i he lotu fakakalisitianee. Ka ki a Sione na'a ne tohi 'a e kosipelii, ko Sisu ko e Misaia pea mo e 'Alo 'o e 'Otua. Kia Nataniela eni, ko Sisuu ko e 'Alo 'o e 'Otua. 'Ikai ko ha 'Alo ne toki fanau'i 'e ha fa'ee fakahevani, 'ikai ko ha 'Alo 'oku si'i hifo 'i he Tamaii, ka ko e Folofola na'e 'i he kamata'angaa, na'e 'Otua, pea feangaianga mo e 'Otuaa 'o na tatau 'i he naunau mo e mafaii. Pea taa 'oku ua 'a e 'Otuaa pe tolu? 'Ikai, ka ko e tokaateline Tolu-taha'i-'Otuaa foki eni, he ko e tokotoluu ko e taha pe. Pea ka talangofua mo fakavaivai ha tokotaha 'ia kinautolu ki he Tamaii neongo 'ena tatau tofu pee hangee ko ia ne fai 'e Sisuu, pea 'oku tau fakahingoa leva ia ko e 'Alo, 'osi, ko e 'Otua ee 'o tatau tofu pe mo ee, ka 'oku nau toko tolu ke nau lava 'o fetu'utaki, ka ko e 'Otua pe ia 'e taha, ko e toko tolu ko e taha pe (trinity), 'o kehe ia mei he tokotolu ko e tolu pe 'a e kainga mamongaa (tritheism).
Fakataataa
Ko e taha e 'ulungaanga 'o ha 'Otua ko 'ene 'afio'i 'a e me'a kotoa pe 'i he taimi kotoa pe, pea 'ikai fakangatangata ia 'e he time and space. 'Ohovale 'a Nataniela he tala ange 'e Sisu ko ha 'Isileli mo'oni ia, he ko e 'Isileli mo'onii 'oku 'ikai ha kaakaa 'iate ia. Ta na'e 'afio'i 'e Sisu 'a e fakalilolilo 'a e loto 'o e tangataa. 'Eke ai 'e Nataniela pe "Ko ho'o 'ilo au mei fee?" Tali 'e Sisu, "'I he te'eki ke ui koe 'e Filipee, lolotonga 'o'o 'i he lolo fikii, na'a ku sio kiate koe [ na'a ku 'ilo'i koe, na'a ku ngaohi koe, na'a ku 'ilo ho'o sio lalo kiate auu]." Melemo aipe 'a Filipe ia he mataa'uto'uta 'o e 'afio'i 'e Sisu 'a e taha kotoa pe 'i he taimi kotoa pe, he ko e 'Otuaa pe 'oku ne malava ke 'afio'i 'a e me'a kotoa pe 'i he taimi kotoa pe, pea kapau 'oku fai pehee 'a Sisu, taa ko e 'Alo ia 'o e 'Otua.
Fakahoko/Uki
Kainga, kuo fa'a tukuaki'i kitautolu kalisitianee 'e he ngaahi lotu kehee kuo tau fu'u hiki'i hake 'e kitautolu 'a Sisu Kalaisi ke tu'unga tatau mo e 'Otua ko e Tamaii, ka ko 'etau tuii foki ia. Ko 'eku 'eke atuu pe ko hai pe ko e haa 'a Sisu Kalaisi 'oku ke tui ki aii? Ka huu atu ha kau Fakamo'oni 'a Sihova mo e tohi "Taua Le'oo" ki ho 'apii 'o fakamatala atu 'oku ki'i ma'ulalo hifo 'a Sisu 'i he Tamaii, ko e haa ha'o tali? Ka huu atu ha mamonga mo e Tohi Molomonaa 'o tala atu ko Sisu na'e toki fanau'u ia 'i ha mali 'a e 'Otua Tamaii mo hano mali fakalangi, ko e haa ha'o tali ki ai? KO e me'a lelei 'ete heka 'i ha lelue 'oku lele 'o fakatatau ki he tohitapu mo e tui kuo fakamo'oni'i 'e he ngaahi fakataha 'a e siasii, ka ko e me'a fakamamahi 'ete heka 'i ha lelue 'oku lele 'o fakatatau ki ha tohi fananga mo tala 'e toe fai 'a e ki'i nofo fakamali 'i langi.
3. Ko Sisu ko e Tu'i 'Isileli
Vete
'I he kuonga 'o Sisu na'e lau ko 'Isileli 'a e kakai Siuu, 'a e hako fakakakano 'o 'Epalahamee. Ka 'i he taimi na'e tohi ai 'a e kosipelii, kuo hoko 'a e kau muimui ia 'o Sisu Kalaisii ko ha 'Isileli fo'ou, pea hii mai leva 'a e ngaahi tala'ofa ia na'e fa'a fai ki 'Isileli motu'aa 'o 'ai ki he kau 'Isileli fo'ou ko enii. Kia Nataniela, ko Sisu Kalaisi ko enii ko e tu'i ia 'o e kau 'Isileli fo'ou.
Na'e pehee 'e Pita ki he kau Kalisitianee ko kinautolu ko e "..ha'a fili, ko e tu'unga taula'eiki fakatu'i, ko e kakai tapu, ko e fa'ahinga 'oku ma'ane me'a tonu, koe'uhiaa ke mou ongoongoa atu 'a e ngaahi lelei 'a 'ene 'afioo, 'a ia na'a ne ui mai kimoutolu mei he po'ulii ki he maama fakaofo 'a'anaa." Ko e ngaahi lau ki he ha'a filii, ki he tu'unga taula'eiki fkatu'ii, ki he kakai tapuu ko e ngaahi lau pe ia na'e fa'a fai 'i he FM ki he kakai 'Isileli, ka ko eni kuo 'ai ia 'e Pita ki he kau Kalisitianee, 'a e kau 'Isileli fo'ouu. Ko ia ko e lau ko eni 'a Nataniela ko Sisu 'a e Tu'i 'Isilelii, 'oku 'uhinga ia ko Sisu Kalaisii ko e tu'i ia 'o e kau Kalisitiane kotoa pe. Pea ko e tu'ii 'oku pule mo faitu'utu'uni ki he mo'ui 'a hono kakai.
Fakataataa
Ko e fa'ahinga tu'i ko enii 'oku absolute monarchy, 'oku 'ikai temokalate ia 'o hangee ko 'Amelika nii, ke tau vote in pe vote out ha taha ke taki 'a e pule'angaa, 'ikai, pea 'ikai foki ke pule fakafaha'i ia ke tau fili pe 'e pule 'a e faha'i Nationals pe Labour, 'ikai, ka ko e fa'ahinga pule eni ia kuo 'osi li'aki 'e mamani, 'a e pule taafataha pe 'a e tu'ii.
Ka Ki he kakai kuo tui kia Sisu Kalaisii, 'oku pule absolute monarchy ai 'a Sisu Kalaisi ia. 'Oku 'ikai ko ha tu'i eni ia ke toki ha'u ka tau toki vaka'ii, 'ikai, ka ko e tu'i eni ia 'i he'ene foaki 'ene mo'uii ma'a hono kakai, 'oku ne fakamolemole'i hono kakai, 'oku ne fakama'oni'oni'i hono kakai, 'oku ne fakatonuhia'i hono kakai, 'oku ne toe ha'u ke 'ave hono kakai, 'oku ne poupou mo tokoni'i hono kakai, 'oku ne toe ha'u ke pule 'i hono pule'anga mo fakamaau 'a e mo'ui mo e mate, ko ha tu'i eni ia 'oku ongosia 'i hono kakai 'o laka hake 'i he me'a 'oku 'oatu iate ia 'e hono kakai.
Fakahoko/Uki
'Oku lahi pe ha ngaahi tu'i kuo tau fa'a hee ai, ko e taha ai ko e pa'angaa mo e koloaa, ko e familii mo e fanauu, ko e lakangaa mo e langilangii, mo e haa fua, ka kia Nataniela, ko Sisu Kalaisi ko enii ko e Tu'i 'Isileli ia 'o e kau tuii mo e siasii. Ko ia 'oku pule he siasii mo fai ki ai 'etau tuii. Ka ko hai ko aa 'oku tu'i 'i he'etau mo'uii? Ko hotau kitaa pe? Kuo 'i ai ha'atau faka'eke'eke ki he tu'i 'o e siasii ni 'i he'ene folofola pe ko e haa hono finangaloo ke tau fai, pe 'oku fai'aki pe ia 'etau fakakaukau ngali leleii? Ko e toki me'a fakamamahi ia ko ha siasii 'oku fele ai mo ha toe ngaahi tu'i ia 'o laka hake 'ia Sisu Kalaisi.
Fakamaa'opo'opo
Ko e Sisu Kalaisi fee 'oku ke tui mo taukave'ii? Vakai angee kia Sisu Kalaisii, neongo 'ene tatau mo e Tamaii, na'a ne fiemaalie pe ke ui ia ko e 'Alo 'o e 'Otua, 'o ' ikai 'i hano fa'ele'i, ka 'i he'ene talangofua mo fakavaivai ki he Tamai. Na tatau pe 'i he 'afio'i 'a e me'a kotoa pe kau kia Nataniela, na tatau pe 'i he 'ikai fakangatangata 'e he time and space, ka ne kei tala ai pe ko e 'Alo pe ia 'o e 'Otua. He ka ne ko kitautolu eni kuo tau 'afungi ai mo faka'ele'ela. Ko Sisu Kalaisii ko e Lapai, ko e 'Alo 'o e 'Otua pea ko e tu'i foki 'o e kau tui. Ko e haa leva ho'o me'a 'e faii? Mo'oni e kaveinga 'o e mahina ni - Tau Mo'ui Ma'a Sisu, ka ki he kau ako mo e 'apiako kotoa pe - Ko Sisu ko e Faiako Mo'onia.
Veesi Malangaa: Sione 1:50
Pea tali 'e Nataniela, Lapai, ko koe ia 'a e 'Alo 'o e 'Otua; ko e tu'i 'Isileli koe.
'Emeni
(mou toki filio'i aipe ki he tukunga 'o e siasi te ke malanga ki aii, pea 'ataa atu eni na'a 'oku 'i ai ha me'a ke fakatonutonu mai pe fakalahilahi pe fakasi'isi'i hifo, tukukehe ange 'ene fu'u looloaa).
--
fakapulia
fusi mapuhoi `a tevolo
tamasi'i Loke! malo mu'a ee kei ma'u ivi ki he malangaa.....kataki pe kau ki'i tala2 loto atu pe ee,
'oku ou kau au ia 'i he fa'ahinga? ke sio tonu pe, kae toki "tuii"[koau pe ia!] pea 'oku ou malie'ia he fa'a hinga fkului ko 'eni? 'ikai ke fkmatala ngutu/'ea pe! Kae toe 'iai foki moe "evidence"...
ko e ha 'e kalo mo toe ta'eului ai 'a Nataniela! mei2 foolinga tatau pe[mahalo?] mo e talanoa 'o Tomasi 'i he toetu'u... fai atu ee kau lekileki ia ko 'ee na'a nau sio kia Sisu? pehee mai 'a Tom ia ? tuku ho'o mou fkpikoo... toki tali pe 'e sisuu! tom ha'u 'o "ala mo sio tonu".... ma'a lahi 'a Tom ia mo Ntaniela ee
mahalo ko e holo'anga ia ee lotu/siasi he ngaahi 'aho ni, lahi ee malanga ngutu pee, ta'e 'iai ha evidence............???????????
kole atu ki he kau fkfepaki ki he Rev kei?[gay] ke 'ai ha'anau fkmo'oni 'oku "ha sinoo" kae tuku ee fkmo'oni tohitapu ia,, He kuo kamata ke 'ea pe evidence tohitapu ia he ngaahi 'aho ni...
malo! katau toki sio......
Sell your car for just $50. It's simple!
ke...@post.com
> 'oku ou kau au ia 'i he fa'ahinga? ke sio tonu pe, kae toki
> "tuii"[koau pe ia!] pea 'oku ou malie'ia he fa'a hinga fkului ko
> 'eni? 'ikai ke fkmatala ngutu/'ea pe! Kae toe 'iai foki moe
> "evidence"...
----
mapu ka kuo tele ma'a 'e ha taha ia e kava 'o Sisu pea vakai pe na'a 'oku 'ikai ko ha Nasaleti ia, pea mahalo pe 'e fiu ia hono kumi. Fie mamata tonu, fakasio pe tama kava mei Nasaleti.
__________________________________________
"Believe those who are seeking the truth. Doubt those who find it."---Andre Gide