Malanga sapate 15/07/2012
Kaveinga: “Koe loto haohaoa koe ‘imisi ‘o’ou”
Potu Folofola: Same 24:4 “‘Ko ia ‘oku nima ma’a mo loto ‘ata’ataa, kuo ‘ikai te ne tuku hono laumalie ki he muna, pea kuo ‘ikai te ne fuakava ki he kakaa”
Ngaahi Himi: 514/531/418/412
Talateu
‘I he’etau hoko koe fanau ‘ae ‘Otua pea ‘oku tau ma’u ai ha ngaahi mamani kehekehe ‘e tolu. 1. Koe mamani ‘oe “fakatupu mo ‘atakai/ creation” ‘oku tau ‘i ai. 2. Koe mamani ‘oe “fakatupu fo’ou” ‘oku langa hake ‘iate kitautolu tu’unga ‘ia Kalaisi (2 Kolinito 5:17). Koe mamani hono 3 koe mamani ‘oku “teu ke hoko mai” pea koe mamani ia ‘oku ne fakama’opo’opo ‘ae ‘alunga ‘oe me’a kotoa pe na’e ‘i he mamani 1 moe 2. Koe mamani foki ai
pe ia ‘oku ui ko hotau ‘api ma’u ia he ‘oku ta’engata hono me’a kotoa (Fakaha 21-22). Ko hono fakafetaulaki ‘ae tangata moe ngaahi mamani ni pea koe tefito’i moe fakamamafa foki ia ‘ae fatu Same ni koe pau ke fou atu ‘ae tangata ko ia ‘i he taau ‘oku hoifua ai ‘ae ‘Otua. Koe tefito ‘oe fakafeangai moe lotu ki he ‘Otua ko ‘etau tomu’a “ma’a” pea te ne toki fanau’i ai ‘ae “mo’oni” ke tau ma’u ai ‘ae “ma’oni’oni.” Koe ma’oni’oni leva koe “ma’a mo’oni, mo’oni” ki he fofonga mai ‘ae ‘Otua. Ki he fatu Same ni koe ‘alunga totonu ia
‘o ha taha ‘e fakafeangai mo huu ki he ‘Otua ‘i he Teniti ‘oe ‘A’ake ‘oe Kovinanite ‘a Sihova. Ka kohai koaa ha taha ‘e ala ma’u ‘ae taau ‘ae ‘Otua? “Ko ia ‘oku nima ma’a mo loto ‘ata’ataa, kuo ‘ikai te ne tuku hono laumalie ki he muna, pea kuo ‘ikai te ne fuakava ki he kakaa” ko ia hotau veesi malanga.
Koe vete ‘oe potu tohi
Kapau te tau lau ‘a e Ngaahi Saame ko ‘eni ‘aki ‘a e maama faka-Kalisitiane (Christian Perspective) pea mahino ko e Ngaahi Saame faka-Misaiai (Messianic Psalms) ‘eni, koe’uhi he ‘oku toki “haohao” hono ngaahi fakakaukau ‘ia Sisu Kalaisi. Ko e tefito’i fakakaukau ‘o e Saame 22 ‘oku tuhu kia Sisu ‘i hono tu’unga koe sevaniti falengaa mamahi. Ko e Saame 23 ‘oku tuhu kia Sisu ‘i hono tu’unga faka Tauhisipi (Shepherd) Ko e Saame 24 ‘oku tuhu ia kia Sisu ‘i hono tu’unga ko e Tu’i pe Hau Ta’eliua (Sovereign). Pea ko e ngaahi faka’ilonga (Symbols) ‘o e Ngahai Saame ko ia ko e Kolosi (Saame 22) Ko e Tokotoko (Saame 23) pea mo e Kalauni (Saame 24) (the cross- the crook and the crown.). ‘Oku ‘i ai ha ongo a’usia lalahi ‘e ua ‘oe kau Fatu Same ‘a ia koe taimi ‘oe “tangilaulau (mamahi) pea moe taimi ‘oe “fakafeta’i (fiefia). Koe ongo a’usia ia ‘oku fakanatula pe ia ke hoko ki he kakai ‘oku nau fai ‘ae tui pikitai
(faithful) koe’uhii koe mamahi (suffering) pea langilangi pe fiefia (glory) ‘a ia koe tafa’aki ‘e 2 ‘oe fo’i seniti/coin pe ‘e taha. Koe fakataataa tototnu pe foki ia na’e tomu’a feia ‘e Kalaisi lolotonga ‘ene ‘i mamani koe tomu’a fou atu he “Kolosi” ‘a ia koe “mamahi” (suffering) ia pea toki hoko mai ‘ae “Toetu’u” (Resurrection) moe “Langilangi” (Glory) ‘oku ope atu.
‘Oku hihiki pe ‘ae fatu same ni pea ne fokotu’u mai kohai ‘ae ‘Otua? Pea ko hono fakamatala’i ‘oe ‘Otua ko ia ‘e he fatu same “‘Oku ‘o Sihova ‘ae fonua moe me’a ‘oku ‘i ai ‘a mamani moe kau nofo ki ai.” Ki he fatu Same ni koe mamani mo hono me’a kotoa koe koloa kotoa ia ‘ae ‘Otua. Pea kapau leva koe koloa ia ‘ae ‘Otua pea ta ‘oku ‘ae ‘Otua ‘ae totonu kakato ki he’ene koloa ko ia. Pea ki he kotoa ‘oe mamani ke nau foakiange kakato ‘ae ngeia moe langilangi kotoa ‘oe mamani ki he ‘Otua. Na’a ne fakahaa kakato ‘ene tokanga mo ‘ofa makehe ki he mamani ‘aki ‘ene foaki mai hono ‘Alo pe ‘e taha ko Sisu Kalaisi ke pekia, toetu’u koe’uhii ke hakeaki’i ‘ae tangata mei he mate ta’engata. Na’a ne ngaohi pea ne fakatupu moe tangata ‘i hono ‘imisi ke talangofua mo tauhi kiate ia... “Ko ‘eni kapau te mou matu’aki tokanga ki hoku le’o mo tauhi ‘eku fuakava te mou toki hoko ko ‘eku koloa kanokato ‘i he kakai kotoa pe: He ‘oku ‘o’oku ‘a mamani kotoa...” (Ekisoto 19:5). Koe ‘Eiki ia ‘o natula pea neongo ia ka ‘oku ne kei hoko
ai pe ia ko hotau fe’unga ‘io ko hotau kainga ofi.
Ko kitautolu ia ‘ae tumutumu ‘o ’ene fakatupu pea ke tau pule foki ki ai ka ‘i he taimi tatau ke tau hoko koe setuata tauhi koloa lelei ‘ae ‘Otua pea mo tau ngaue lelei’aki foki “Ko ia pe ko ho’omou kai pe ko ho’omou inu pe ko ho’omou fai ha me’a mou fai kotoa pe ke ongoongo lelei ai ‘ae ‘Otua...” (1 Kolinito 10:31; Ma’ake 7:14-23).’I he maama ko ia ‘oku fakatokanga’i kitautolu heni he fatu same ni ke ‘oua na’a hoko ‘ae fakatupu me’a ‘ae ‘Otua koe hotau mavae’anga ia moe ‘ofa ‘ae ‘Otua... “Ke ke na’ina’i kiate kinautolu ‘oku koloa’ia fakaemaama ko ‘eni ke ‘oua te nau angahiki, ‘umaa ke tu’u ‘enau falala ki he koto ta’e maau na koe
koloa, ka ki he ‘Otua ‘a ia ‘oku ne ‘omi ‘ae me’a kehekehe ‘o fu’u lahi ma’a tau fiemalie pe..” (1Timote 6:17). Kainga koe me’a lelei kotoa pe ‘oku tau foaki mo momoi ki he ‘Otua koe koloa ia na’a ne ‘osi tomu’a foaki mai pe ia ma’a kitautolu... “Ka neu fiekai ‘e ‘ikai teu tala atu he ‘oku ‘a’aku ‘a mamani mo hono mahu” (Same 50:10-12; 1 Kalonikali 29:14). Pea kia Paula
Kohai ‘e hake ki he mo’unga ‘o Sihova?
‘Oku lalanga ‘ae fakakaukau ni mei he fa’ahinga tala-‘Otua fakafuakava motu’a tokua koe ‘Otua ‘oku ‘afio pe ia mei he ngaahi mo’unga ma’olunga. ‘E ala fakatau mai ‘ae fakakaukau ni ki mo’unga Saione koe’uhi koe potu ia ‘oku fai ai ‘enau huu moe lotu ki he ‘Otua. Pea ‘ikai ia ko ia pe ka ‘oku ‘afio foki ai ‘ae ‘A’ake ‘oe Kovinanite. Pea na’a koe ‘uhinga ia ‘oe fehu’ia hono tapuhaa ‘oe potu ‘oku tauhi ai... “‘Io kohai ‘e tu’u ‘i hono potu tapu na? ‘Oku fefakamo’oni’aki ‘ae Same 15 pea moe Same ni (24) ‘i hono toutou ofongi mo fakamamafa’i ‘oku ma’olunga fau, ma’oni’oni fau pea mo tau mama’o fau ‘ae ‘Otua. Pea
koe’uhii koe ‘uhinga ko ia pea kuopau leva ke aoao mo ha’ao ‘ae lea moe kakai ke nau hake ki he ‘Otua ko ia. Ki he Same 15 “Ko ia ‘oku foua ‘ae haohaoa...feia ‘ae faitotonu...’ikai ‘i hono ‘elelo ‘ae lau’i kovi’i...’ikai te ne tufi hake ha lau ki hono kaunga’api...Ka ki he laumalie ‘oe fatu Same ni “Ko ia ‘oku nima ma’a...loto ‘ata’ataa...’ikai tuku hono laumalie ki he muna...pea ‘ikai fuakava ki he kakaa...” ko kinautolu pe ia ‘oku nau ma’u ‘ae “taau” ‘ae
‘Otua ke fe’iloaki mo hono langilangi’ia. Koe tu’unga fakatauhi ‘ae kau Livaite ki he ‘a’ake ‘oe Kovinanite kuopau ke nau tomu’a fakahoko ‘ae ouau fakama’a ‘o tatau pe ‘i he sino moe laumalie pea ke nau toki faka’ataa ke nau ofi mo kauala ‘ae ‘A’a’ke ‘o ‘Elohimi... “...Fufulu kimoutolu ‘ai ke mou ma’a, ‘ave ‘ae kovi ‘o homou faianga ke ‘oua na’a vakai ‘e hoku mata, tuku ‘ae fai kovi ako ke fai lelei...” (‘Aisea 1:15-17).
Kainga koe ouau tatau ‘e fai ‘e ha’a tangata ‘oku nau ‘i he mamani ‘oe ‘Otua ‘i ha’atau fakafeangai ma’oni’oni ki he ‘Otua ‘ae matu’aki pau ke tau tomu’a hoko koe kakai “nima ma’a” pea mo “loto ‘ata’ataaina/ loto ma’a”....’ikai tuku hotau laumalie ki he muna. ‘A kitautolu ‘oku tau lotu ki he ngaahi tamapua moe ‘aitoli ‘o ha fakataataa ‘o ha me’a ‘i langi pea mo lolo fonua foki...Tau lotu mo ‘otua’aki ‘etau ngaue, fanau, mali, ako, ngaue...Koe lotu ia ki he muna. “...Ka mou ka fola nima hake teu hanga kehe meiate kimoutolu, ‘io ka mou ka fakalahi lotu ‘e ‘ikai teu fakaongo ko homou nima na
‘oku toto’ia (‘Aisea 1:15). Ko e lea faka-Hepelu ko ‘eni ‘oku liliu ko e “muna” (vanity) ko e “hevele” (hebel) ko hono tefito’i ‘uhinga ko e “mao” (vapour) pe “manava” (breath) ‘a ia ko ha fa’ahinga me’a ‘oku ‘ikai hano kakano pe mo’oni, koe’uhi he ‘oku ‘ikai te ne lava ke ala ki ai ‘o pukenima’i ma’ata. Pea ki he fatu Same ni ko e feinga kotoa pe ‘oku tau fai ‘i he lalo la’a ni, ‘o tatau ai pe pe ko e ngaue, fiefia, pe fekumi ki he poto (wisdom) ko e “mao” pe “muna” hono kotoa, ‘io ko e kai matangi pe (a chase after wind). Pea ‘ikai ia ko ia pe ka ki he fatu same pea ‘oku ‘ikai te tau fuakava ki he kakaa...’a kitautolu ‘oku tau tu’u koe fakamo’oni loi ki hotau ngaahi kaungaa’api/ fakamo’oni moe fuakava loi koe’uhii ke ma’u ai ha’ate me’a / pe ma’u ai ha koloa
kakaa/ pe ke too ai ha taha ki ha faingata’a na’e ‘ikai totonu ke ne mo’ua ai.” Kainga ki ha kakai ‘oku nau lolotonga foua ‘ae hala ni ‘oku ‘ikai ‘aupito ha’anau faingamalie ke hake ki mo’unga ke fe’iloaki ai moe “langilangi moe ngeia ‘oe ‘Otua ko ‘etau Tamai. “Vakai ke angatonu pe ‘a ho ngaahi talanoa pea tatau ho ‘atamai pea moe langi ma’a” (Himi 236:6).
Koe pale ‘amalani ‘oe ma’u ‘ae taau ‘ae ‘Otua
Koe pale ‘oku tuku mai ‘e he fatu same ni ki ha kakai kuo nau ma’u ‘ae taau moe naunau ‘oe fie fe’iloaki mo Sihova koe “ma’u ‘ae tapuaki meia Sihova...koe ma’oni’oni mei he ‘Otua....pea koe ma’oni’oni ko ia ko hono “fakamo’ui’anga” (Senesi 15:6). ‘Oku ‘ikai koe ma’u mei ha’atau ngaue lelei pe mei ha taki lelei ‘o ha siasi ‘ikai! Ka ‘oku mei he ‘Otua ia. Kainga neongo kotoa ‘ae ngaahi me’a ni ‘oku hala’ataa ha taha mo’ui he mamani ‘oe ‘Otua kuo ne ma’u ha taau ‘oe fakafeaangai kiate ia. ‘Oku ‘ikai pe ha taha
mo’ui ia ‘e tonuhia mo haohaoa pea hangee koe talaloto ko ia ‘a Paula “He ‘oku ‘ikai ha faikehekehe he kuo fai angahala kotoa pe, pea ‘oku ‘ikai te nau a’usia ‘ae hoifua ‘ae ‘Otua...” (Loma 3:23). ‘Oku ‘ikai malava kainga ‘e ha’atau ngaue lelei mo malohi mo ha’atau to’onga fakalotu mo tauhi mo mateaki’i ha ngaahi tu’utu’uni fakasiasi ke “fakamo’ui” mo “fakamolemole” ‘etau ngaahi angahala ngata pe ‘i he’etau palutu kotoa he “ta’ata’a ‘o Kalaisi” ‘aki ha’atau fakatomala mo tui ki he’ene Kosipeli. Ko Kalaisi toko taha pe kuo ne ma’u ‘ae “hofua ‘ae Tamai” pea ‘oku ne lolotonga ‘afio foki ‘i he taloni ‘oe Tamai ke hufia kitautolu ki he Tamai ke tau
ma’u ‘ene fakamolemole “’Oku ne tu’u ‘i he ‘ao e ‘Otua ko si’i Taula’eiki ‘oe maama kotoa ‘o tuhu ki si’ono ngaahi mata monuka ‘o kole ki he Tamai ke ‘oua koaa...ke hufia koe ke hufia koa ‘alaa.” Na’a ne ha’ele hake ki he langi koe fakafofonga/ koe polopolo/ moe fou’anga ‘o mamani ki he Tamai. Kainga ko hotau monu’ia’anga ‘eni pea ‘oku taha tofu pe ko ‘etau kei ma’u ‘i taimi ‘ae “hoifua’anga” ‘io ‘a Sisu Kalaisi na’e pekia ke ‘apa’apa ngofua ai ha’atau hake ki mo’unga ki he ‘Otua ‘i he lotu. Koe “ma’oni’oni” koe me’a’ofa ia ‘ae ‘Otua ka ‘oku ‘ikai ko ha pale ia ha’atau ngaue lelei “Ka nau ma’u foaki ‘ae fakatonuhia ‘i he’ene
‘ofa pe ‘a’ana koe me’a ‘i he totongi huhu’i ‘a ia kuo ‘ia Kalaisi Sisu ‘ae tokotaha ko ia na’e faka’ali’ali ‘e he ‘Otua koe me’a fakatupu hoifua; koe hoifua tu’unga ‘i hono ta’ata’a pea founga ‘i he tui...” (Loma 3:24-25)
Kohai ‘ae Tu’i langilangi?
‘Oku tu’o 5 hono toutou ofongi kitautolu ‘e he fatu Same ni ‘ae lea “Tu’i Langilangi.” Ki he laumalie ‘oe fatu same ni pea mo ‘ene fakakainga’i ‘ae mo’ui ni pea moe ‘atakai ‘oku ne ‘i ai na’a ne tali ta’eufi atu ‘ae fehu’i ni koe “Tu’i Langilangi” koe Sihova Sapaoti (Yahweh Sabbaoth). ‘Oku ‘uhinga koe “Sihova ‘o e ngaahi kautau”(Yahweh of Hosts (armies). ‘Oku fakamatala’i ‘e he Sihova Sapaoti ‘a e To’a ‘a Sihova, “he ‘oku ne
’oku ne langa ‘ae fonua he funga tahi pea koe ngaahi funga’au ‘oku ne fokotu’u ma’u ia” (1 Samiuela 1:3; 17:45; Saame 24:10;46:7,11).’Oku ne malavanoa ‘ae ta’emalava. Ki he ngaahi matapa tupu’a ‘o Selusalema pea ki he ngaahi puipui matolu ‘oe teniti fe’iloaki’anga moe ‘Eiki pea ki he kau Livaite ‘oku nau kauala mai ‘ae ‘A’a’ake ‘oe Kovinanite mou fakafaingamalie’i kimoutolu ke fe’iloaki pea moe ‘Otua ‘io “mou hiki homou ‘ulu na!..’io mou mahiki ‘ae ngaahi matapa tupu’a na”...kae hu atu ‘ae Tu’i Langilangi...‘ae ‘A’ake ‘o ‘Elohimi ‘io ‘ene “Folofola kuo hiki tohi (fekau ‘e 10)...pea na’e hoko ‘ae Folofola ko ia ‘o kakano ‘ia Sisu Kalaisi.” Ki
he fatu Same ni ‘oku ne toe fakamanatu ki he ‘Isileli ‘ae fa’ahinga tau’a’alo na’e fakaha’ele mai’aki ‘e Mosese mo ‘Isileli ‘ae ‘A’ake ‘oe kovinanite ni he’enau fononga mai ‘i he toafa (Nomipa 10:33-35; Same 68:1-3; Same 132:8). ‘Oku uki ‘e Tevita ‘ae fu’u kolo ni moe fu’u fakataha kotoa ‘o ‘Isileli ke nau talitali ‘ae ‘A’ake ‘oe Kovinanite. Ka kiate kitautolu he ‘aho ni ke tau ‘aa hake ‘o fai ‘etau fakafeta’i he’etau kei ma’u ‘ae langilangi ko ia ‘ia Kalaisi... “Ke ‘aa hoku laumalie fakataha moe la’aa, pea fai ho’o ngaue ‘o hokohoko ‘aho pe” (Himi 236:1)
‘Oku lau tokua koe Same ni ‘oku fa’a hiva’i e he taimi mafoa ‘ae ata ke ne ofongi ‘ae ngaahi ‘aho taki taha pea mo toutou fakamanatu ki he ‘Isileli kohai koaa ‘ae Tui langilangi? Ko Kalaisi ‘ae “Tu’i Langilangi!” ‘I he sapate paame ‘oku tau fakamanatu ai ‘ae “ha’ele fakatu’i” ‘a Sisu ki Selusalema pea neongo na’a nau talitali ia ‘aki ‘ae fakalangilangi moe ngaahi hiva ka na’e na’e ‘ikai koe mo’oni ia ‘a honau loto he na’a nau tutuki ‘ae Tu’i Langilangi ko ia ki he Kolosi. Kainga neongo kotoa ‘ae ngaahi me’a ni ka
kuo ne lava’i ‘ae feingatau fakalaumalie na’a ne ha’anu hifo ai koe fakamolemole ‘etau ngaahi angahala’aki hono ta’ata’a. Kuo ne tau ‘ae tau lelei pea ikuna moe fakapuepue ka ne ‘afio ‘i he Kololia moe Langilangi oe “Tu’i ‘oe ngaahi tu’i moe ‘Eiki ‘oe ngaahi ‘Eiki” (Hepelu 12:18 ff). Pea te ne toe ha’ele mai ke tau’i ‘a Setane mo ‘ene fa’ahi pea ke ne toe ikuna foki ‘ae mamani (Fakaha 19:11 ff; ‘Aisea 63:1-3). Kuopau ke ne toe hamu ‘a Selusalema mei he nima ‘oe fili pea ke ne toe fokotu’u fo’ou hono pule’anga ‘i mamani (Sakalaia 12-14) pea ‘e tu’u ma’u ‘o lauikuonga ‘ae Hau ‘a Sihova Sapaoti “Pea ‘e hoko ‘a Sihova koe Tu’i ‘o mamani katoa; ‘i he ‘aho ko ia ‘e ‘i ai ha taha’i Sihova pe, pea ko hono Huafa koe taha’i Huafa pe.” (Sakalaia 14:9). Kainga lolotonga ‘etau pilikimi ‘oku fai ‘i Taimi ki ‘Itaniti ‘oku tau kaungaa ikuna ai pe ‘ae mo’ui ni ‘ia Sisu Kalaisi “Pea ko ‘eni fakafeta’i ki he ‘Otua he’ene sipikaki kimautolu ma’u ai pe koe me’a ‘ia Kalaisi mo ne fakataufa atu ‘iate kimautolu ‘i he potu kotoa pe ‘ae nanamu koe ‘ilo kiate ia” (2 Kolinito 2:14; Loma 8:31-39).
Fakama’opo’opo
Ko Sisu Kalaisi ‘ae Tu’i langilangi lahi mo lelei pea te ne toe liu mai ki hono mamani ‘i ha taimi ke foaki ‘ae “Langilangi/ Kololia” ko ia ki he’ene kau sevaniti ne nau talangofua kiate ia (1 Pita 5:1-4; 1:7; 4:11-14; 1 Kolinito 2:8). Koe taimi ‘oku tau muimui’i lelei ai ‘ae Same ni pea ‘oku ha mahino mai ‘ae fakakaukau ‘oe Pule’anga ‘oe ‘Otua ‘oku ‘ikai ko ha mo’oni pe ia ‘oe kaha’u (future reality) ka koe mo’oni ia ‘oe lolotonga (present reality). He koe hoko mai ‘ae ‘Otua mo hono Pule’anga ‘o fokotu’u ‘i hotau lotolotonga pea ‘oku tau malu ai, fiefia ai pea koe me’a tepuu kainga ko ‘etau ma’u ‘iate ia ‘ae mo’ui ta’engata. Kainga koe ‘uhinga ia ‘o ‘ene pekia mo toetu’u ke ne fufulu ai hotau nima ke ma’a pea mo hotau loto ke taau/ fe’unga moe ‘afio mai ‘ae ‘Otua. Kainga hiki hotau ‘ulu ki ‘olunga he fa’a fakafeta’i pea ke tau tali ‘ae fakafe’iloaki faka’aho mai ‘ene Kelesi ke fai hotau fakahaohao’i he kuo ‘osi fai ‘e Kalaisi ia ‘e Kalevale ‘a hotau faka’ata’ataaina ke ‘inasi he mo’ui ta’engata “’E Sisu to’o ‘ae loto ni ‘o ‘oku sila’i ke ‘oua
e huu ha me’a kehe; Keu mate mo mo’ui pe mo ‘ou, ‘o nofo ai pe si’o “Ta’emele”…’Emeni “’E Sisu ‘omi ‘ae koloa ‘ae loto fu’u fo’ou koe loto haohaoa koe ‘imisi ‘o’ou” (Himi 412:6)….’Emeni!
…..fakamolemole he tomui atu …peaua e taulanga koe toki maluu hifo ‘eni….malo e fai mai ‘etau ngaue fakalaumalie…pea mo kimoutolu ‘oku fa’a ‘ahia ‘etau tepile ni….fakamanatu atu ai pe ‘etau lau folofola moe lotu lilo. Fakafamili….’ofa atu
Kavauhi