KO E NGAAHI OUAU ‘O E NGAUE FAKAMALANGA
Ko e ui
Hanga ‘o fili ha potu folofola ‘oku ne ui ‘a e kakai ke kau fakataha he ngaue’anga ni. Ki’i lotu nounou ke tokoni’i ‘etau ngaue ‘oku ‘amanaki fai (‘Oku ou manako ki hono ui’aki ‘ae Same 95:1-3...’i he fakakaukau koe ui ke nau omi ke tau lotu...!)
Mahu’inga ‘oe fili ‘ae himi ‘oe malanga
· ‘Oku ou tui ko e malanga ‘oku ‘ikai ha me’a ‘e ala mavahe
· Tatau pe mei he UI ki he Lotu, hoko mai ki he Himi 1, Lotu ‘o faaihifo ki he fo’i malanga pea pehe ki he himi tuku, kapau foki ‘e toe tuku hifo ke huufi, ko hai te ne lau ‘été toki ongo’i ‘a e tasisii mo e feinga ‘a e faifekau huufi ke punipuni mai ‘a e teu masivesiva ko hoto tapuaki
· Ko e fili ‘o e himi ‘oku hange ko ha’ate kumi ha tupenu lahu taha ke vala’aki ha kofu/ sote pulepule. Ke hanga ‘e he tupenu lanu taha ‘o faka’asi lahi mai ha ki’i lanu ‘oku lilo pe ‘asi toitoi mei he kofu / sote lanu pulepule.
· Ko e fili himi lelei mo e tangata pe fefine fanongo malanga lelei, ‘a e na’e lau ‘ene folofola faka’aho, ‘oku ne vakai pe ki he papa himi pea lava ke ne tala pe tete malanga Kosipeli, ‘Ipiseli pe Fuakava Motu’a ( Ko e faka’ilonga taupotu ‘eni ‘oku ‘ikai ala mavahevahe ‘a e himi mei he fo’i malanga kakato. )
· Ko e fili himi tonu mo lelei ‘oku ne ‘omi ‘a e ivi lahi faka-laumalie ki he ma’unga kelesi. Fakatokanga’i ange ko e siasi hiva kitautolu pea ka ‘i ai ha feohi ‘anga ‘oku ‘ikai ke ‘i ai ha hiva pea hange ‘oku mate pe mokoteilo ‘a e lotu. Ka ‘oku hoko ‘a e hiva ( Himi ) ‘i he ma’unga kelesi ke tanaki mai ‘a e loto ‘o e kau fanongoa malanga ke tuku ‘i he feohi’anga.
Himi 1. Ko hono fili ‘o e himi 1, ko e himi ‘o e talateu mo hono fakalangilangi’i pe fakahikihiki’i ‘a e kakano ‘o e fo’i malanga kuo ‘osi teu. ‘Oku hange hano toho hake ha puipui ka tau lava ‘o sio ki he funga siteisi ( stage ) ki he faka’ali’ali ‘oku teu fai, neongo ‘oku te’eki fakamata’i mai. Kapau ko ia pea ta ko e himi 1, ko hono tatala e pulonga ‘o e loto ka e ‘ata ke feohi mo e laumalie.
Himi 2. Ko e himi 2, ‘oku ne hulu’i ‘a e potu folofola malanga, ( ‘oku hange ha maama tala’aho spot-light) ‘oku ne hulu’i hangatonu ke toe maamangia ange ‘a e potu folofola ( veesi Malanga) ‘oku ‘amanaki ke te malanga’i.
Himi 3. Ko e himi tolu ‘oku ne fakama’opo’opo ‘a e fekau ‘o e malanga ‘oku toki hanga ‘e he Himi tuku ‘o sila’i mai ‘a e ngaue mei mu’a. Pea ne tanaki mai ‘a e me’a kuo to’o ‘e he loto, ke toe fakama’u hifo ke mahu’inga malie. Pea ‘oku hanga ‘e he himi tuku ‘o fakalotolahi’i kita ‘i hono hiva’aki ke te mahu’inga’ia ‘i he fekau ‘o e malanga.....
Ko e lotu :
Tokanga ke ke ma’u loto ‘a e ngaahi me’a kuo pau ke hokohoko ai ‘a e lotu
· Ko e fakalangilangi
· Ko e vete angahala
· Fakafeta’i mo e fakamalo....Siasi, Sisu Kalaisi, Laumalie Ma’oni’oni mo e Tauhi Poto Fakapalovitenisi’ a e ‘Otua
· Ko e kole moe hufia.....siasi, falemahaki, pilisone, kau taki ‘o mamani etc
· Ko e foaki
Ko e loloa lelei ‘o e lotu he malanga ke ‘i he malanga ke ‘i he miniti 10 – 12
Koe lotu taauma’u :
Tokanga lahi ‘aupito ke ‘oua ‘e laukonga, ka ke fai he ongo’i. Lau ke tonu ‘aupito, ko e lea ko e hoho’ia ‘oku ‘ikai ko e hoohoo’ia, mo e fo’i lea ko e enginaki ka ‘oku ‘ikai ko e ekinaki. Tokanga’i ‘a e ngaahi lotu ‘o e ngaahi ‘aho fakamanatu. ‘Alo’i, Pekia, Toetu’u, Penitekosi, Tolu Tapu etc.
Talanoa ma’ae fanau
Kuo pau ke nounou, mahino, ma’ama’a, pea ke malie’ia ‘a e fanau....ke ‘oua na’a ngalo. Ko e akonaki....’ai pe ha fo’i akonaki ‘e taha pea nounou mo faingofua .... tokanga lahi ‘aupito ki he lea ‘oku ngaue’aki ke ma’ama’a mo mahino ‘aupito. Ke teuteu ha ‘inasi ‘o e fanau ke nau lave’i e teu na’a ke fai. ‘Oua na’a ngalo ko e talanoa mo’oni pea mama’o mei he loi.
FOKOTU’UTU’U ‘O E FO’I MALANGA
- Talateu : Ko e hala makini ‘o e siasi ke nau lava ai ‘o a’u ai ki he loto ‘api ( Kaveinga ) ka ko e fo’i ‘api tukuhau ( Ko e veesi 1 malanga mo e potu tohi ‘o e ‘aho ) 2-4 mins
- Fakalakalaka : ko e konga 2 pe 3. Ko ho’o vahevahe hifo ‘a e fakakaukau ka ke lava ‘o fakakakano mo fokotu’u poupou lelei mei he ngaahi lesoni kehe.
- Fakama’opo’opo : Ko ho’o to e high-light ‘a e tefito’i fekau mahu’inga ‘o e malanga ke oo ‘a e kakai pea hange ‘oku nau to’oa ‘i he melie ‘o e folofola ke tu’unga ai ha tukupa fo’ou
KO E FO’I MALANGA MO HONO KAKANO : (Sermon and Contents)
· Ko e veesi malanga (text) fili ke tonu ‘aupito
· Ko e kaveinga malanga : kuo pau ke felave’i lelei mo e veesi kuo ke fili ke fai ai ‘a e malanga, ‘oua te na fesitu’a’aki.
Koe fakaakonaki : ( Applications ... Teachings )
Ko e konga fu’u matu’aki mahu’inga lahi ‘aupito ‘eni ‘i he malanga, pea fai ke pau ‘aupito mo tonu foki.
Koe fakama’opo’opo ‘oe fo’i malanga : ( Conclusion )
· Fakama’opo’opo ‘a e ngaahi fakakaukau kuo malanga’i
· Ngaue’aki ha himi pe potu folofola
· Ngaue’aki ha ki’i fo’i talanoa nounou pe
· Ngaue’aki pe ‘a e potu folofola malanga & kaveinga
· Ko Sisu pe...ko e Ma’olunga taha eni ‘i he ngaahi me’a kotoa pe ke fai’aki ‘a hono fakama’opo’opo’o e malanga. Ko Sisu pe.
· Ko e Ui pe Pole ‘o e malanga : ko e tefito’i faka-kaukau pe akonaki ‘o e malanga ke tau tokanga ki ai ke fai. Kau fakataha mo e punake te tau hiva tuku ‘aki.
Koe kalasi ako malanga
Ko e kalasi ako malanga , kuo pau ke fai ‘i he konga lalahi ‘e ua
- Ko e ngaahi ouau ‘o hono fai ‘o e malanga :
Ko e ha ‘a e malanga ?
Ko hai ‘oku malanga ?
Pea fefe hono fai ‘o e malanga ? ( Homiletics )
- Ko e kakano ‘o e fo’i malanga :
Ko e ha ‘a e me’a ‘oku fai ‘aki ‘a e malanga ?
Ko e me’a ia mei fe ? ( Contents )
Ko e tu’unga malanga ; ko e talaki mo e fanongonongo ‘o e ongoongolelei ‘o e ‘Otua. Kuo fakahoko mai ‘i he Tohitapu. Ko e fakafofonga ‘e he tangata ‘a e ‘Otua ki mamani. Ko hono Makatu’unga ‘oku taha pe ko e ‘Otua, mo ‘ene maama, poto mo hono mafai.
Ko e fa’ahinga malanga ‘oku ua
- Malanga lea
- Malanga mo’ui
Kuo pau ke tatau pe ‘a e ngutu mo e tuhu. Ko Rev. Dr. William E. Sangster “ ‘Oku ‘ikai teu ongo’i lelei ho’o malanga, ko e longoa’a ho’o ‘ulungaanga.’’ Mo’oni he ‘oku malava pe ke le’o lahiange ‘a e ‘ulungaaga ‘i he’été kaikaila mei he tu’unga malanga.
Ko e fa’ahinga ‘o e malanga ‘oku tolu :
- Ko e malanga Faka-palofita ( Prophetic )
- Ko e malanga Faka’evangelio ( Evangelistic )
- Ko e malanga fakatauhisipi ( Pastoral )
‘I he ngaahi founga kehekehe pe ‘o e malanga, ke fakamo’ui ‘a e ngaahi laumalie ‘o e kakai. Manatu’i ‘o ‘ikai ngalo. ‘Omi ‘a e kelekele ke fakafonu’aki ‘ae ngaahi uuni fakakaukau na’e teetee pe he vava….kuo fakasino mai ke mo’ui ‘iate kitautolu ‘i hotau loto. Hange ha matapa sio’ata ‘oku teke’i hake, ka e ha ? Hu mai ‘a e maama. Ko ‘ene hili pe ‘a e talanoa fakataataa, pea fakahu mai leva ‘a e fakaakonaki.....lolotonga ‘a e tokamalie ‘a e loto.
TOKONI FAKAMALANGA :
‘Oku ou tui ko e malanga ko hono fakasino ia ‘a e Kosipeli ‘i he kau muiaki. Ko ‘ete loto lelei ia ke faka’ata ‘été mo’ui ko e me’a ngaue ‘a e ‘Otua ‘oku ‘ikai ko e malanga lea pe ka ‘oku kau ki ai mo e to’onga mo’ui.
KO HAI ‘OKU UI KI HE LAKANGA MALANGA
- Sione 15 :16
- 2 Timote 2 : 15
ME’A NGAUE MAHU’INGA TAHA ‘O E MALANGA
- Tohitapu
- Himi
- Ngaahi tohi kehe
- Pepa mo e peni
TEUTEU ‘A E TOKOTAHA MALANGA :
1.1 FAKASINO
- Ke ke mo’ui lelei mo longo mo’ui ‘i hono tali ho fatongia
- Tokanga ki he teuteu, ma’a pea ha kinokinoifie ke melie ‘a e Folofola
- ‘Oua ‘e ‘ai ha fu’u teuteu tohoaki
- Manatu’i ho holoholo etc.
- Fakafotunga mei ‘olunga mei he tu’unga ke fakamatapule
1.2 LE’O
- Ngaue’aki ho’o le’o totonu
- ‘Oua ‘e le’o laupisi mo Nanivi
1.3 FAKA’ATAMAI
- Mahu’inga ‘a e lotu ‘a e ‘atamai lelei
- Tokoni ‘a e lautohi ke fakamaama mo tanaki mai ‘i he teu malanga
Ko e laukonga lelei ‘oku ne ‘omai ‘a e ivi lahi fakalaumalie
1.4 FAKALAUMALIE
- Nofo ki he Folofola
- Lotu lilo
- ‘Aukai
- Talanoa’i ho’o lesoni
- Kole lotu ki ha ni’ihi kehe
- Tanaki koloa fo’ou ‘I ho laumalie
1.5 VELI VEESI MALANGA
- Ko e veesi tefito
- Ko e veesi maama kia kita/ manako
- Ko e veesi nounou / faingofua ki he manatu
1.6 FOKOTU’U KAVEINGA
- Ko e kaveinga ‘oku ‘unu mei he pupunga lea ( pe fakakaukau ‘o e veesi malanga. ‘Oku hanga ‘e he kaveinga ‘o hulu’i ‘a e veesi malanga. Ka e fakakakano ‘e he veesi malanga ‘a e kaveinga.
FOKOTU’UTU’U ‘O E FO’I MALANGA
- Talateu : Ko e hala makini ‘o e siasi ke nau lava ai ‘o a’u ai ki he loto ‘api ( Kaveinga ) ka ko e fo’i ‘api tukuhau ( Ko e veesi 1 malanga mo e potu tohi ‘o e ‘aho ) 2-4 mins
- Fakalakalaka : ko e konga 2 pe 3. Ko ho’o vahevahe hifo ‘a e fakakaukau ka ke lava ‘o fakakakano mo fokotu’u poupou lelei mei he ngaahi lesoni kehe.
- Fakama’opo’opo : Ko ho’o to e high-light ‘a e tefito’i fekau mahu’inga ‘o e malanga ke oo ‘a e kakai pea hange ‘oku nau to’oa ‘i he melie ‘o e folofola ke tu’unga ai ha tukupa fo’ou
‘Oku toe ‘i ai mo ha me’a ke he ‘e ala fai atu ai ha tokoni ?
Tu’unga malanga :
- ‘ilo’i kita
- ‘ilo ‘o e kakai
- ‘ilo’i ‘o e ‘atakai
- Ko hai ?
...‘ofa pe ‘e ‘aonga atu ‘ae okooko ni....malo ka tau toki vakai!
Kavauhi