Bánh mì Sài Gòn: sandwich thế
giới!
 |
Click this bar to view the full
image. |
Một
cửa hàng thuộc hệ thống Lee’s Sandwiches ở Houston (Texas, Mỹ) - Ảnh:
T.L.Sau năm 1975, người Việt đến định cư ở nhiều nước trên thế giới và mang
món ăn Việt đến những chân trời xa xôi.
Phở dần dà trở thành một món ăn
quốc tế. Sau phở, hiện món ăn Việt nào được biết đến nhiều nhất ở nước ngoài?
Bún bò ư? Chả giò ư? Hay những món gì khác nữa? Hóa ra chính một món ăn sáng
thông dụng với đông đảo người dân Việt - bánh mì thịt.
Ban đầu, những
người Việt xa quê hương mở những quán bán món ăn sáng bình dân này chỉ nhằm phục
vụ bà con trong cộng đồng.
Thế rồi từng bước món sandwich đặc thù của
người Việt đã trở thành món ăn ngoại nhập được ưa chuộng bậc nhất và hết sức
quen thuộc ở Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, chẳng khác nào món tacos truyền thống của
người Mexico. Bây giờ cũng giống như phở, bánh mì VN, cụ thể hơn là bánh mì Sài
Gòn, đã được viết với nguyên ngữ - có cả dấu - trên các phương tiện truyền thông
ở Mỹ cũng như các trang web về ẩm thực. Chỉ cần gõ từ “bánh mì” trên Google, bạn
sẽ có được hàng loạt kết quả bằng chữ và những hình ảnh rất đỗi thân quen với
bất kỳ người Việt nào sống ở miền Nam.
Món sandwich số
1Nhà báo Walter Nicholls đã ca ngợi trên Washington Post (ngày
6-2-2008) rằng bánh mì là một trong những món sandwich tuyệt vời nhất trên thế
giới. Lần đầu tiên ông được thưởng thức món ăn dân dã này trên chiếc thuyền chở
ông đi thăm chợ nổi Phụng Hiệp (Cần Thơ) vào một buổi sáng. Gần đây, khi ăn lại
ổ bánh mì thịt tại quán Như Lan ở Falls Church, khu vực có đông người Việt sinh
sống của bang Virginia, Walter Nicholls không khỏi bồi hồi: “Tôi cắn một miếng
bánh mì thịt nguội. Khi thưởng thức hương vị của patê gan heo, thịt heo, rau ngò
và củ cải ngâm chua, tôi nhắm mắt lại và ngỡ mình đang dạo chơi bằng thuyền trên
vùng châu thổ sông Mekong như cách đây một chục năm...”.
Quán Như Lan chỉ
là một trong nhiều điểm bán bánh mì Sài Gòn ở Virginia và Washington D.C, rộng
hơn nữa hầu như khắp các bang của nước Mỹ đều có các địa chỉ dành cho dân khoái
món ăn này. Vào trang web “Battle of the Bánh Mì”, có hẳn một danh mục địa chỉ
những cửa hàng, quán ăn, nhà hàng có bán bánh mì Việt trên đất Hoa Kỳ (và cả một
số nước khác). Đông đảo nhất vẫn là ở bang California, riêng ở quận Cam có hơn
20 địa chỉ, vùng San Francisco - Oakland cũng có khoảng 20 điểm bán.
Ngay tại TP New York vốn có cộng đồng người Việt tương đối nhỏ so với
các địa phương khác có đông người Việt sinh sống như California hay Houston
(Texas), các cửa hiệu, hàng quán có bán bánh mì Việt hiện diện khắp nơi, từ khu
Chinatown đến Manhattan, Brooklyn và Queens, với những cái tên đã quen thuộc với
người sành ăn: Bánh mì Saigon Bakery, Sáu Voi, Thanh Đa, Ba Xuyên, Ăn
Chơi...
Trong bài có tựa “Another bánh mì in the Oven” trên tạp chí New
York Magazine (5-4-2009), hai tác giả Robin Raisfeld & Rob Patronite đặt câu
hỏi “Phải chăng bánh mì VN bình dị đã trở thành món sandwich số 1 ở New York?”.
Bài báo viết: “Không ai biết chính xác bánh mì Việt lần đầu tiên tới New York
khi nào, dù những người am tường về món ăn thanh nhã và khéo léo này ước đoán
vào khoảng thời gian ông Edward Irving “Ed” Koch làm thị trưởng thành phố này
(1978-1989)...
Nhưng có một điều chắc chắn là kể từ cái ngày “định mệnh”
ấy, bánh mì đã trở thành một món ăn độc đáo, vượt qua vị trí khiêm nhường ban
đầu ở khu Chinatown để lọt vào những nơi “chọn lọc” như Williamsburg. Hai năm
nay, kể từ khi quán Silent H được khai trương ở Williamsburg, thành phố “quý
tộc” này đã trở thành một trung tâm của bánh mì. Hơn thế nữa, bánh mì đã đi vào
thực đơn của những quán cocktail... Có thể nói bánh mì chính là một loại
sandwich mới và cái lò nướng bánh mì (có mặt ở bất cứ nơi nào bánh mì được chế
biến, ngay cả trong một chiếc xe bánh mì trên đường phố) là dấu ấn riêng biệt
của loại sandwich mới mẻ này.
Rất dễ hiểu tại sao món ăn đặc trưng của
Sài Gòn này lôi cuốn đến thế. Nó có mùi vị và những thành phần bên trong thật
tương phản khiến bánh mì Việt qua mặt hầu hết các sản phẩm cùng loại... Bánh mì
thường có giá rất rẻ, đó có thể là lý do khiến các cửa tiệm bánh mì mới đã và
đang mọc lên như nấm sau mưa. Tuy nhiên, với hầu hết những người hâm mộ, món
bánh mì kinh điển là một trong những lựa chọn hàng đầu, rất đặc trưng với những
lớp nhân bên trong gồm một lát mỏng tựa như xúc xích làm bằng thịt heo, phômai,
một lớp tựa như thịt xông khói có viền màu đỏ xung quanh và phổ biến nhất là
thịt heo nướng màu hồng hồng có vị rất ngọt ngào.
Để vinh danh món bánh
mì kinh điển này, chúng tôi rủ nhau đi ăn bánh mì, thành phần gồm cả những tay
xơi bánh mì kỳ cựu và người mới gia nhập phong trào. Tất cả đều đánh giá bánh mì
là số 1 bởi kết cấu thành phần của nó, sự hòa quyện và hương vị nói chung”.
Chưa hết, trang web về ẩm thực Epicurious.com còn đi xa hơn khi xếp bánh
mì Sài Gòn ở vị trí đầu tiên trong top ten các món ăn đường phố ngon nhất thế
giới (sau đó là tacos của người Mexico, sandwich lòng bò ở Florence (Ý), gỏi đu
đủ của người Thái ở Bangkok, món bhel puri của người Ấn ở
Mumbai...).
Đặc trưng Việt
Anh Servaas Desmedt (Bỉ) mua
bánh mì Như Lan - Ảnh: T.T.D.
Dù thực khách Mỹ và nhiều nơi khác không xa
lạ gì với bánh mì kiểu Pháp và dù bánh mì Việt là một bản sao của bánh mì Pháp
nhưng nó có sức hấp dẫn, nét độc đáo riêng. Germaine Swanson - một người Pháp 73
tuổi từng sống nhiều năm ở Hà Nội và vào những năm 1978-1988 đã quản lý nhà hàng
Germaine’s rất được ưa chuộng ở Clover Park của New York - nhớ lại: “Trước 1954,
năm người Pháp rút khỏi VN, chúng tôi gọi bánh mì là sandwich Pháp. Nhưng bấy
giờ chỉ những người giàu có mới đủ khả năng ăn thứ bánh mì Pháp phết bơ cùng
patê và thịt heo. Sau khi người Pháp ra đi, chúng tôi bắt đầu thêm các thành
phần Á Đông vào bánh mì, các loại gia vị và rau ngò thơm để tăng thêm hương vị
cho nó”. Để thay món dưa chuột bao tử nhập khẩu từ Pháp giá rất mắc, người Việt
sáng tạo món củ cải và cà rốt thái sợi ngâm chua.
Có thể nói người Việt
đã tái tạo món bánh mì đặc trưng Pháp, làm nên món bánh mì Việt thuần túy, và
theo Matthew Amster-Burton (tạp chí ẩm thực Gourmet 18-12-2008) thì “Linh hồn
của bánh mì VN nằm ở chính giữa ổ bánh mì”, đó là lớp nhân mà các loại sandwich
khác trên khắp thế giới không có được: “Phong cách Việt trong các chất liệu được
nhét vào ổ bánh.
Sự kết hợp của thịt, rau, đồ chua, gia vị... làm nổi bật
những lớp hương vị khác nhau, từ mặn, ngọt đến chua, cay... Vượt ra ngoài phạm
vi truyền thống, những người bán bánh mì Việt hiện nay còn sáng tạo thêm nhiều
loại sandwich mang phong cách châu Âu hơn hoặc được Mỹ hóa với những thành phần
bên trong như thịt băm và phômai, thịt gà tây, chả thịt băm, thịt xông khói,
thịt bò nướng và xúc xích Ý. Bao giờ khách hàng còn tràn ngập các cửa tiệm bánh
mì này, các thương nhân Việt còn tiếp tục chế biến thêm những lớp nhân mới để
cho vào chiếc bánh mì tuyệt vời ấy”.
Trong số những doanh nhân người
Việt ở Mỹ mà sự nghiệp kinh doanh gắn với món bánh mì, có người đã thành triệu
phú như Chieu Le, ông chủ thương hiệu Lee’s Sandwiches nổi tiếng ở California.
Ngày nay Lee’s Sandwiches có vài chục cửa hàng kinh doanh thực phẩm và đồ uống ở
nhiều thành phố cùng một hệ thống 500 xe tải chuyên chở thực phẩm. Đến bất kỳ
cửa hàng Lee’s Sandwiches nào ở Mỹ, bạn cũng có thể tìm thấy những ổ bánh mì
nóng thơm ngon và những ly cà phê đá pha theo kiểu VN. Năm 2006, hệ thống Lee’s
Sandwiches đã phân phối khoảng 6 triệu ổ bánh mì và khoảng 4 triệu ly cà phê đá
đến người tiêu dùng!
BÍCH GIANG (Tuổi Trẻ Cuối Tuần)
http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan...-the-gioi.html