Wikipediatiếng Việt l một bch khoa ton thư mở hoạt động dựa trn nguyn tắc "ni c sch, mch c chứng". Wikipedia khng đăng nghin cứu mới, tưởng mới, giả thuyết mới, hay suy luận c nhn. Nhiệm vụ của Wikipedia l phản nh đng những thng tin đ được xuất bản, chứ khng phản nh suy nghĩ, kiến thức, hay trải nghiệm c nhn của người viết. Để được đưa vo Wikipedia th thng tin đ phải c khả năng kiểm chứng được, chứ khng nhất thiết phải đng. D bạn c chắc chắn một thng tin no đ l đng, bạn hy tm một nguồn tham khảo đng tin cậy chứng minh cho thng tin đ rồi hẵng đưa n vo bi.[a]
Tất cả nội dung trong khng gian chnh của Wikipedia (bao gồm mọi thứ trong bi viết, danh sch v ch thch) đều phải kiểm chứng được, c nghĩa l ai cũng c thể kiểm tra xem thng tin ny c được lấy từ một nguồn tham khảo đng tin cậy hay khng. Những nội dung bị nghi ngờ hoặc dễ bị nghi ngờ, dễ gy tranh ci th phải c nguồn tham khảo c thể chứng minh cho nội dung đ, v hy dẫn nguồn trong bi bằng cc ch thch trong hng (inline citation). Nội dung no cần nguồn để kiểm chứng nhưng lại khng c nguồn th c thể bị xa. Nếu cc nguồn đng tin cậy mu thuẫn nhau, hy duy tr thi độ trung lập v trnh by quan điểm của cc nguồn đ với tỷ lệ tương ứng.
Thng tin kiểm chứng được, khng đăng nghin cứu chưa được cng bố v thi độ trung lập l cc quy định cốt li về nội dung của Wikipedia. Ba quy định ny lin kết với nhau để xc định nội dung no được chấp nhận tại Wikipedia, nn cc thnh vin cần hiểu bản chất của cả ba. Ngoi ra, cc bi viết trn Wikipedia cũng phải tun thủ quy định về bản quyền.
Nội dung trn Wikipedia phải c khả năng kiểm chứng được. Cung cấp dẫn chứng l nghĩa vụ của người muốn đưa nội dung đ vo bi hay khi phục lại nội dung đ bị xa. Bạn chỉ cần cung cấp một ch thch trong hng dẫn đến một nguồn tham khảo đng tin cậy m c thể hỗ trợ trực tiếp[b] cho nội dung đ.[c]
Với tất cả trch dẫn nguyn văn cũng như những nội dung bị nghi ngờ hoặc dễ bị nghi ngờ, người soạn cần dẫn nguồn xuất bản đng tin cậy v dng cc ch thch trong hng. Nguồn của bạn phải hỗ trợ cho nội dung được trnh by trong bi một cch r rng. Bạn hy ch thch nguồn tham khảo một cch r rng v đầy đủ, cung cấp cc thng tin xuất bản nhiều nhất c thể, trong đ c số trang khi dẫn sch (d đi khi đề mục, chương, hoặc tương tự c thể hợp lệ; xem hướng dẫn tại Wikipedia:Ch thch nguồn gốc).
Những nội dung thiếu nguồn đng tin cậy hỗ trợ trực tiếp đều c thể bị xa v khng khi phục, trừ phi được dẫn từ một nguồn đng tin cậy bằng ch thch trong hng. Liệu c nn xa cc nội dung ny hay khng cũng như thời điểm xa cn phụ thuộc vo việc đ l nội dung g v trạng thi chung của bi viết. Trong vi trường hợp, người viết bi c thể phản đối nếu bạn xa nội dung m khng cho họ đủ thời gian để cung cấp nguồn dẫn chứng; nếu vậy th bạn hy cn nhắc gắn bản mẫu cần ch thch vo cuối cu hay cuối vế cu đ.[d] Khi gắn bản mẫu hay xa những nội dung thiếu nguồn, hy giải thch r rằng bạn quan ngại l sẽ khng thể tm thấy nguồn đ xuất bản đng tin cậy cho thng tin đ, tức thng tin đ sẽ khng thể kiểm chứng được.[e] Nếu bạn nghĩ rằng thng tin đ c khả năng kiểm chứng được, chng ti khuyến khch bạn tự tm nguồn tham khảo v ch thch nguồn rồi hẵng gắn bản mẫu hay xa n ra khỏi bi.
Khi viết bi bch khoa, người soạn cần dựa vo cc nguồn đng tin cậy, độc lập, đ xuất bản, c uy tn trong việc xc minh dữ kiện v xc minh độ chnh xc của thng tin. Nội dung trong nguồn phải được xuất bản rồi, tức l "đ được cung cấp cho cng chng bằng một hnh thức no đ".[f] Nội dung chưa được xuất bản th khng được coi l đng tin cậy. Cc nguồn cần trực tiếp hỗ trợ thng tin như cch n được trnh by trong bi v cần tương ứng với cc khẳng định được đưa ra trong bi. Mức độ ph hợp của nguồn phụ thuộc vo ngữ cảnh. Cc nguồn tốt nhất đều c một cơ chế chuyn nghiệp để kiểm tra hoặc phn tch thng tin, dữ kiện, vấn đề php l, đnh gi chứng cứ cũng như cc lập luận. Cng c nhiều người tham gia vo cc cng tc trn th nguồn đ cng đng tin cậy. Hy đặc biệt cẩn thận khi cung cấp nguồn dẫn chứng cho cc nội dung lin quan đến người đang sống hoặc lĩnh vực y học.
Cc ấn phẩm hn lm đ qua bnh duyệt l nguồn đng tin cậy nhất trong cc lĩnh vực chuyn mn như lịch sử, y học v khoa học. Ngoi ra, những nguồn khng sau đy tuy khng phải hn lm nhưng cũng đng tin cậy, đặc biệt l nếu n hiện diện trong cc ấn phẩm chnh thống c thẩm quyền:
Một số tờ bo, tạp ch v cc cơ quan thng tấn bo ch khc mở cc chuyn mục tương tc m họ gọi l blog. Cc bi ny c thể được chấp nhận lm nguồn nếu tc giả l nh bo/nh văn chuyn nghiệp, nhưng bạn cần thận trọng v c thể blog khng phải tun theo quy trnh xc minh dữ kiện thng thường như cc cơ quan thng tấn bo ch.[g] Nếu đ l một bi đăng về quan điểm của một chuyn gia trong blog của một cơ quan bo ch, hy đề tn tc giả bi đăng đ ngay trong cu văn trong bi bch khoa, v dụ: "[nh bo] Nguyễn Văn A viết rằng ..."
Đừng bao giờ sử dụng bnh luận của độc giả trong blog lm nguồn cho bi viết bch khoa. Khc với blog bo ch, blog c nhn hoặc nhm khng phải l nguồn đng tin cậy v sẽ được giải thch trong quy định về nguồn tự xuất bản bn dưới.
Hy xem trang Wikipedia:Nguồn đng tin cậy để đọc cc hướng dẫn về độ tin cậy của cc loại nguồn khc nhau. Ngoi ra Wikipedia tiếng Việt cũng tổng hợp một danh sch nguồn tiếng Việt đng tin cậy tại Wikipedia:Danh sch nguồn đng tin cậy/Tiếng Việt (lưu rằng đy khng phải l một danh sch đầy đủ). Do cc quy định c hiệu lực cao hơn hướng dẫn, nn nếu chẳng may quy định ny mu thuẫn với hướng dẫn Wikipedia:Nguồn đng tin cậy hay bất kỳ hướng dẫn no khc về nguồn tham khảo, th quy định ny sẽ được ưu tin.
Nguồn đng nghi l những nguồn c tiếng xấu trong việc xc minh dữ kiện, khng c ban bin tập hay c xung đột lợi ch r rng. Đ thường l cc trang web hoặc ấn phẩm được nhiều nguồn khc nhận định l cực đoan, mang tnh quảng co, tuyn truyền, hoặc dựa dẫm nhiều vo tin đồn, tin giả v căn cứ v quan điểm c nhn. Chỉ dng loại ny lm nguồn để kiểm chứng cho cc thng tin về chnh n, chẳng hạn như trong cc bi bch khoa viết về chnh cc nguồn ny. Khng dẫn loại nguồn ny cho cc tuyn bố gy tranh ci về cc bn thứ ba.
Cc "tập san dỏm" (predatory journal) cũng l nguồn đng nghi. Loại tập san ny c đặc điểm l khng trải qua quy trnh bnh duyệt no hoặc rất sơ si, chỉ cần tc giả trả tiền l bi sẽ được đăng trn tập san.
Bất cứ ai cũng c thể tự tạo một trang web c nhn, tự xuất bản một cuốn sch hoặc tự nhận l một chuyn gia. Đ l l do tại sao Wikipedia khng chấp nhận phần lớn cc nội dung tự xuất bản như sch, bằng sng chế, bản tin, trang web c nhn, wiki mở, blog c nhn hoặc blog nhm (hon ton khc với blog bo ch ở trn), trại nội dung, cc bi đăng trn diễn đn Internet cũng như trn mạng x hội. Cc nguồn tự xuất bản của chuyn gia c thể được coi l đng tin cậy nếu n thuộc về một chuyn gia c thẩm quyền trong lĩnh vực đ, tức l cc tc phẩm trong lĩnh vực đ của chuyn gia ny từng được cc nh xuất bản độc lập, đng tin cậy xuất bản.[g] Hy thận trọng khi sử dụng cc nguồn ny: nếu thng tin trong nguồn thật sự ph hợp để đưa vo bi, c thể n đ được xuất bản trong cc nguồn độc lập đng tin cậy rồi.[1] Đừng bao giờ dng nguồn độc lập tự xuất bản để viết về người đang sống, ngay cả khi tc giả l một chuyn gia, nh nghin cứu chuyn nghiệp hoặc nh văn c tiếng.
Bạn c thể xem danh sch cc cng ty cung cấp dịch vụ tự xuất bản tại Wikipedia:List of self-publishing companies (tiếng Anh), cũng như đọc hướng dẫn về cch xc định v sử dụng nguồn tự xuất bản tại Wikipedia:Identifying and using self-published works (tiếng Anh).
C thể dng cc nguồn tự xuất bản v đng nghi lm nguồn khi viết về chnh cc nguồn ny, cho những thng tin v nội dung bn về chnh cc nguồn đ (chẳng hạn như trong cc bi viết về chnh cc nguồn ny hoặc cc hoạt động, cng việc của n). Khi đ th khng cần nguồn tự xuất bản đ được cc chuyn gia trong lĩnh vực đ xuất bản rồi, miễn l:
Đừng sử dụng cc bi viết của Wikipedia lm nguồn, cho d l của Wikipedia ngn ngữ no đi chăng nữa. Cũng đừng sử dụng cc trang web chp lại nội dung hay những ấn phẩm đ dng Wikipedia lm nguồn. Nội dung trong một bi viết Wikipedia khng được coi l đng tin cậy trừ khi c cc nguồn đng tin cậy hỗ trợ cho nội dung đ. Bạn hy xem coi mnh đang cần viết về nội dung g, hiện đang c những nguồn no hỗ trợ cho nội dung ny trong bi viết Wikipedia rồi sử dụng thẳng cc nguồn đ.[2]
3a8082e126