Futbolda Bağımsız Denetim

[Sebahattin Devecioglu]

Futbolda Bağımsız Denetim

Sebahattin DEVECİOĞLU- 30 Ağustos 2010

Gün geçtikçe pazar payını genişleten spor, kurum ve organizasyonları;
küresel ekonomi ile birlikte yaygınlaşan liberal ekonomi politikaları
ile serbest piyasa mekanizmalarının önemli bir enstürmanı haline
gelmektedir.
http://www.futbolekonomi.com
Futbolun Futbolda sadece Avrupa pazarının büyüklüğü 16,7 milyar euro
ya ulaşmaktadır. Avrupa'nın en büyük ligleri arasında İngiltere'de
futbol gelirleri yılda 2 milyar 273 milyon avro, Almanya'da 1 milyar
379 milyon avro, İspanya'da 1 milyar 326 milyon avro, İtalya'da 1
milyar 163 milyon avro, Fransa'da da 972 milyon avro olarak
belirlenmiştir.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatının (OECD) karapara aklamayla
mücadeleyi yürüten Mali Eylem Görev Gücü (FATF), "Futbol Sektörü
Aracılığıyla Karapara Aklama" konulu raporuyla, futbolun öteki yüzünü
ortaya koymuştu; Rapora göre, son 20 yılda sadece eğlence veren bir
sektör olmaktan çıkan futbol, küresel bir endüstri haline dönüşmüştür.
Futbolun artan iktisadi önemi de, sektöre yapılan yatırımları
artırmaktadır. Ancak bu durum, suç ekonomisi aktörlerinin de futbolla
ilgilenmesine yol açtığı; FATF'ın Futbol Sektörü Aracılığıyla Karapara
Aklama Raporu, futbol endüstrisinin büyüklüğünün önemli bir para
akışına neden olduğunu, bunun da hile, yolsuzluk, vergi kaçakçılığı ve
karapara aklamayı beraberinde getirdiğini ifade edilmektedir.
Kayıtdışı ekonomi, kendi bünyesinde yasalara tamamı ile
aykırı olan illegal yasalarla yapılmasına izin verilmiş, resmi ekonomi
ve bütünlükle sosyo-ekonomik hayat üzerinde önemli bir biçimde etki
yapmaktadır. Bu durumun spor sektörü içinde geçerli olduğu ifade
edilmektedir. Sosyal ve ekonomik yaşamın bir parçası olan sporun
yapılan araştırmalarda spor sektöründe kayıt altına alınamayan ve
vergilendirilemeyen bir çok işlem bulunduğunu ortaya koymaktadır. Spor
ile iştigal eden kulüplerden özellikle de sporcu transferlerinden
yararlanıldığı ifade edilmektedir. Spor kulüpleri kurulması ve
işletilmesi suretiyle de karaparanın aklanması uygulamasına hemen-
hemen tüm ülkelerde sıkça rastlanılmaktadır. Organize suç örgütleri
golf, basketbol, futbol ve uzak doğu sporları gibi alanlarda faaliyet
göstermek üzere kulüp kurmakta, bunlara üyelik için yüksek aidatlar
aldıklarından bahisle üye sayısıyla orantılı olarak yasallık
kazandırmaktadır. Bu uygulama özellikle Japonya'da yaygındır.
Özellikle futbolun yapısal özelliği şirketleşme mantığına yönelmesi
ile birlikte, futbol yönetim ve organizasyonları ekonomi yönetimi
mantığıyla hareket etme durumunda kalmışlardır. Futbolun yönetim
mekanizmalarını oluşturan FİFA, UEFA, TFF gibi kurum ve kuruşlar
futbolun mali yönetimi ile ilgili bir dizi karalar alarak uygulamalar
başlatmışlardır.
Finansal Fair Play uygulaması başlatan FIFA 2012-2013 sezonunda
devreye girecek bu kurallar futbolun finansal yönü ile ilgili ve tüm
kulüplerin bu kurallara uyması gerekmektedir. Yeni düzenlemelerin
sonucu olarak, kulüpler bütçelerinin üzerinde harcama yaparak bütçe
açığı veremeyecekleri gibi kulüp başkanları ve kulüp yöneticileri de
ellerini ceplerine atamayacaklar Çünkü bu kriterlerin sağlamaya
çalıştığı asıl şey, futbol dışı kaynakların futboldan tamamen
uzaklaşması Bu sebepten dolayı, başkanlarına ve yöneticilerine borçlu
olan kulüpler 2012-2013 sezonuna kadar bu borçları kulübün mali
tablosundan çıkartması gerekmektedir. Dolayısıyla futbol ile ilgili
kurum ve kuruluşlar artık Finansal Fair Play, UEFA kriterleri, Kulüp
Lisans Sistemi gibi çeşitli uygulamalarda adı geçen mali denetim
şartlarına uymak durumundadırlar.
TFF Kulüp Lisans Kurulu, UEFA ve TFF Kulüp Lisans Talimatlarındaki
süre ve hükümlere uygun olarak, UEFA tarafından başlatılan ve 6
sezondan beri düzenli olarak, Türkiye'de uygulanan Kulüp Lisans
Sistemi, kulüplerin sportif, altyapı, personel-idari, hukuki ve mali
açılardan sistemlerini belli bir standarda ulaştırarak, bu seviyenin
gelişimini ve sürekliliğini sağlamayı amaçlamaktadır. Bu standartları
Türkiye'de sadece 2010-2011 profesyonel futbol liglerinde faaliyet
gösteren 7 kulüp sağlamış durumdadır. Öyleyse spor kulüpleri yönetim
yapılarını idari ve mali olarak kurumsallaştırmak zorundadır. Bu da
kulüplerin idari ve mali yapılarının günümüz ekonomik kurallarına
uygun olarak kurumsallaşma adına bağımsız denetleme mekanizmalarını
devreye koymaları ile ilgilidir.
Denetim ekonomik faaliyet ve olaylarla ilişkilidir. Denetim
işlevi, işletme faaliyetlerinin önceden saptanmış standartlara
uygunluğunu tarafsız bir biçimde kanıtları dolaylı olarak araştırır ve
değerlendirir. Denetimde önceden saptanmış standartların bulunması
gerekir. Sonuçları ilgili taraflara raporlanmak üzere yapılan çok
aşamalı bir işlemler bütünü olan denetim, yönetim tarafından
hazırlanan finansal tabloların objektif olarak incelenmesi anlamına
gelen bir tür onay fonksiyonudur. Toplum ve iş dünyasındaki
kuruluşların sayısı artıp ekonomik faaliyetler karmaşıklaştıkça, karar
vericilerin güvenilir bilgi edinmesi zorlaşmaktadır. Bu durumun
çeşitli sebepleri vardır: bilginin uzak olması, bilgi sağlayanların
taraf tutucu ve güdü sahibi olmaları, verilerin çokluğu ve karmaşık
işlemlerin varlığı. Bilgi riskini azaltmak için bilgiyi talep edenin
yapabileceği üç şey vardır: istediği bilgiyi kendi başına elde edip
kontrol etmek, karşı tarafa güvenmek ya da en yaygın yol olarak
bağımsız denetim görüşüne başvurmaktır.
Bağımsız denetim, işletmelerin yıllık finansal tablo ve diğer
finansal bilgilerinin, bu tablo ve bilgiler için belirlenen kriterlere
(örneğin, halka açık şirket finansal tabloları için Kurulca
belirlenmiş veya kabul edilmiş finansal raporlama standartlarına)
uygunluğu ve doğruluğu hususunda, makul güvence sağlayacak yeterli ve
uygun bağımsız denetim kanıtlarının elde edilmesi amacıyla, genel
kabul görmüş bağımsız denetim standartlarında öngörülen gerekli tüm
bağımsız denetim tekniklerinin uygulanarak, defter, kayıt ve belgeler
üzerinden denetlenmesi ve değerlendirilerek rapora bağlanmasını ifade
eder.
Ayrıca şirketleşme ile birlikte halka arz edilen spor kulüplerinin
mali yapıları bağımsız denetleme kurumları tarafından
gerçekleştirilmektedir. Bu denetlemeler kulüp yönetimleri ve üyeleri
tarafından bir çok tartışmayı da beraberinde getirse de spor
kulüplerinin kurumsal yapılarını iyileştirme de ve şeffaf yönetim
anlayışlarını da beraberinde getirmektedir.
Spor kulüplerine ait şirketlerin veya şirketleşmiş kulüplerin hisse
senetlerini halka arz etmesi ve menkul kıymetler borsalarında işlem
görmeye başlamaları SPK ve İMKB'nin incelemelerini içeren bir süreç
dahilinde gerçekleşmektedir. Ayrıca şirketler işlem görmeye
başlamalarından sonra mali tablolarını belirli dönemlerde bağımsız
denetim kuruluşlarına denetlettirmekte, ortaklarını ve kamuyu düzenli
olarak bilgilendirmekte, SPK ve İMKB'nin sürekli denetimine tabi
olmaktadırlar.
Bu çerçevede halka açılmak ve hisse senetlerinin menkul kıymetler
borsasında işlem görmesini sağlamakla spor kulüplerine ait şirketler,
sermaye piyasasının denetim mekanizmaları sayesinde kurumsallaşma
süreçlerini hızlandırmakta ve modern yönetim tekniklerine daha kısa
sürede kavuşabilmektedirler. Sermaye piyasasında bağımsız denetim
çalışması ve raporlamasının, Uluslararası Bağımsız Denetim
Standartlarıyla büyük ölçüde uyumlu olarak hazırlanan ve 12.06.2006
tarih ve 26196 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Standartları Hakkında Tebliğ
çerçevesinde sürdürülmesi gerekmektedir. Sermaye piyasalarında
bağımsız denetim faaliyetinde bulunacak kuruluşların ve bu
kuruluşlarda ortak olacak veya yönetici ve denetçi olarak görev
alacakların sağlaması gereken şartlar ve yetkilendirilmek üzere Kurula
yapılacak başvurularda istenen bilgi ve belgeler Sermaye Piyasasında
Bağımsız Denetim Standartları Hakkında Tebliğ'in İkinci Kısmı'nın 3, 4
ve 5'inci maddelerinde yer almaktadır.
Spor kulüplerinin daha sağlıklı bir yönetim yapılanması FİFA'nın
ortaya koymuş olduğu "Mali Fair Play" uygulamaları ve TFF nin "Kulüp
Lisans Sistemindeki" uygulamalara uyum sağlayabilmesi, mali
yapılarının iyileştirilerek, uluslararası platformda rekabet
kabiliyeti sağlayabilecekleri bir yapıya kavuşa bilmeleri için,
Profesyonel çalışan "Bağımsız Denetim Mekanizmaları"na ihtiyaç
duyulmaktadır. Türkiye'deki futbolla ilgili kurumlar, futbolda
bağımsız denetim mekanizmalarını teşvik ederek, Türk futbolunu mali
açıdan güçlendirebilecek tedbir ve önlemleri, uygulamalarla birlikte
süratle harekete geçirmelidirler.

Kaynaklar
1-http://www.mecazen.com/finansal-fair-play-uefa-2012-kriterleri
2-http://www.stratejikboyut.com/haber/ulkemizde-bagimsiz-denetim-
sirketleri--28558.html
3- http://www.spk.gov.tr/
4.http://www.tff.org.tr
5-http://www.fatf-gafi.org/dataoecd/7/41/43216572.pdf
6- Dül Danzanjamts, karapara aklama ile mücadelede uluslararası boyut,
yüksek lisans tezi, Ankara-2008