Qlikolipidlər
Helaine Thall
Heyvan hceyrələrinin qlikolipidləri də sfinqomielin kimi sfinqozinin trəməlidir. Sfinqozinin amin qrupu sfinqomielində olduğu kimi yağ turşusu ilə asilləşmişdir. Qlikolipidlərin sfinqomielindən fərqi sfinqozin skeletinin birli hidroksilinə birləşmiş komponentin təbiətindəndir. Qlikolipidlərdə bu vəziyyətdə buir və ya bir neə şəkər qalıqları.
Sadə qlikolipid - yalnız bir şəkər qalığına (qlkoza və ya qalaktoza) malik serebroziddirş Bu cr qlikolipidlər byk miqdarda əsəb hceyrələrinin membranlarında vardır. Nisbətən mrəkkəb qlikolipidlərdə, məs., qanqliozidlərdə, bir neə şəkər qalığından ibarət şaxələnmiş zəncir vardır (hətta yeddiyə qədər).
Laktobakteriyalar və bifidobakteriyalar - qram-msbət anaerob mikroorqanizmlər olub, bağırsağın normal mikroflorasının 90 %-ni təşkil edir. Bağırsaq mikroflorası immun sistemin inkişafı və tam formalaşması, həzm prosesinin normal getməsi n əhəmiyyətlidir. Bifido- və laktobakteriyalar orqanizmi patogen və şərti-patogen mikroorqanizmlərdən qoruyur və bunu mxtəlif yollarla həyata keirir. Belə ki, bifido- və laktobakteriyalar z divarında olan qlikolipidlər hesabına bağırsağın selikli qişası zərində qoruyucu rtk əmələ gətirirlər. Bağırsaqların dezinfeksiyasını təmin edən H2O2-nin sintezində iştirak edirlər. Laktobakteriyalar bifidobakteriyalarla birlikdə rotaviruslara və hemolitik bağırsaq plərinə qarşı daha gcl təsir gstərirlər. PRODARMın tərkibindəki süd turşusu bakteriyaları süd turşusunun, müəyyən miqdarda sirkə və propilen turşularının əmələ gəlməsini sürətləndirir. Bağırsaqlarda turş mühitin formalaşması patogen və şərti-patogen mikroorqanizmlərin inkişafı üçün əlverişsiz mühitin yaranmasına səbəb olur. Süd turşusu bakteriyaları monosaxaridlərin sorulmasında və öd turşularının metobolizmində iştirak edir, bağırsaqların epitel hüceyrələrinin membranlarını stabilləşdirməklə elektrolidlərin və vitaminlərin (Vitamin B1, B2, B6, B12, K, E, PP, C, D, biotin, dəmir, kalsium) sorulmasını sürətləndirir.
Preparatın tərkibindəki ştammlar antibiotiklərə tolerant olduğu üçün antibiotiklərdən sonra qəbul etdikdə onların yan təsirlərini aradan qaldırır. Preparatın tərkibində laktoza və qlüten yoxdur, ona görə də allergik reaksiya törətmir, əksinə allergik xəstəliklərin profilaktika və müalicəsində tətbiq olunur.
12 yaşdan byklərdə: 1 kapsul gndə 3 dəfə yemək vaxtı daxilə qəbul edilir. Krpələrə və azyaşlı uşaqlara kapsulun iərisindəki inqredientlər ilıq suya və sdə qarışdırılaraq verilə bilər.
Canlılar kiik hceyrələrdən ibarət anatomik quruluşlardan ibarətdir. Bu hceyrələr mikroskopik olaraq kiik olduqları n adi gzlə grnə bilməzlər. z daxilində bir ox xsusiyyətə malik olan hceyrələrin ən diqqət əkən hissəsi hceyrə membranıdır. Hceyrə membranı haqqında ox şey məlum olsa da, bilinməyənlər də oxdur. Hceyrə membranının funksiyalarının nə olduğunu sizin n tərtib etdik.
Hceyrə membranı, ən qısa tərifi ilə hceyrə membranı; Sitoplazmanı tamamilə əhatə edərək hceyrəni əhəmiyyətli dərəcədə qoruyan bir quruluşdur. Bu incə quruluşun əsas funksiyaları aşağıdakılardır;
z daxilindəki qlkoza zəncirləri, yəni qlikoproteinlər sayəsində hceyrəyə spesifiklik verir. Bu strukturun digər peyvəndi spesifik xsusiyyətləri təmin edir. Bu səbəbdən hceyrə uyğun hormonlara cavab verir və canlıya irsi xsusiyyətlər verir.
Osmotik tarazlığın tənzimlənməsini və saxlanmasını təmin edir. Selektiv keiricilik də adlandırılan bu xsusiyyət sayəsində sitoplazmanı və hceyrə nvəsini qoruyur. Artıq maddələrin qəbulunu və xaric olmasını təmin edir.
Hceyrə membranı bir ox fərqli struktur xsusiyyətlərinə malikdir. Bu xsusiyyətlər canlının və hceyrənin həyati fəaliyyətlərini davam etdirmələrini təmin edir. Hceyrə membranının ən məşhur xsusiyyətləri aşağıdakılardır:
Yarımkeirici quruluşa malikdir. Bu səbəbdən maddənin giriş və ıxışında faydalı əməliyyat nəzarəti təmin edir. Tam keirici materiallar kimi, o da nəzarətsiz irəliləyişin qarşısını alır.
Hceyrə membranı hceyrəni digər hceyrələrdən və qeyri-canlı mhitdən ayıran bir quruluşdur. Hceyrənin daxili və xarici mhiti arasında sərhədi təşkil edir. O, həminin nəzarət edilən maddə mbadiləsini təmin edir.
Hceyrə membranı fosfat qrupları və yağlarla birləşərək fosfolipid əmələ gətirir. Fosfolipidlər membranın quruluşunda iki cərgədə dzlr və axıcılığı təmin edir. Zlal molekulları fosfolipid molekulları arasında yerləşdirilir. Bu şəkildə mozaika grnş yaradır. Karbohidrat molekulları hceyrə membranının xarici səthindəki zlallarla birləşərək qlikoproteinlər, lipidlər isə qlikolipidlər əmələ gətirir.
Lipidlər yağlar və yağabənzər maddələri zndə cəmləşdirir. Onlar əsas qida maddələrinə aid olub, tarazlaşdırılmış qidalanmanın vacib komponenti sayılırlar. Onlar enerji mənbəyi olmaqla bərabər, zlallar kimi plastiki material rolunu oynayırlar. Yağlar hceyrə qişasında və hceyrədaxili yığılmalar şəklində zlallarla birlikdə birləşmələr halında fizioloji reaksiyaların getməsi n hceyrə daxilinə suyun, duzun, aminturşular və şəkərlərin və digər maddələrin keməsi və hceyrələrdən mbadilə olunmuş məhsulların kənar olunması n mhm rol oynayırlar. Bununla bərabər onlar xrəyin dad xsusiyyətini, onun qidalılıq dəyərini artırırlar(Bax: Yağlar).
Yağlar mrəkkəb qida maddələri olub, kimyəvi tərkibcə yağ turşuları və qliserindən ibarətdirlər. Yağlar triqliseridlər kimi kimyəvi tərkibində atomlu spirt (qliserin) və yağ turşuları olan mrəkkəb efirlərə aiddirlər. Yağ turşuları doymuş və doymamış zvi turşulara ayrılırlar. Ən geniş yayılmış doymuş yağ turşularına palmitin, stearin, yağ və kapron turşularını misal gstərmək olar. Palmitin və stearin turşuları yksək molekulyar quruluşa malikdirlər və bərk zvi maddələrə aiddirlər. Doymuş yağ turşularına heyvanat mənşəli yağlarda, piydə rast gəlinir. Onlar yksək bioloji fəallığa malikdirlər. Doymamış yağ turşuları (olein, linol, linolen, araxidon turşuları və s.) btn qida yağlarında geniş yayılmışlar. Onlar daha ox bitki yağlarında rast gəlinir. Araxidon turşusu bioloji cəhətdən daha fəaldır. Bəzi doymamış yağ turşuları insan orqanizmində əmələ gəimir deyə, onlar hər gn qida ilə 8-10 q miqdarında orqanizmə daxil olmalıdırlar. Araxidon turşusu he bir bitki məhsulunda olmur və orqanizmdə B6 vitamininin iştirakı ilə linolen yağ turşusundan sintez olunur.
Doymamış yağ turşularının nmayəndələri olan linol, linolen, araxidon bioloji və malicə təsirlərinə grə orqanizm n byk əhəmiyyətə malikdirlər. Onların əhəmiyyəti həm də xolesterin mbadiləsinə təsir qabiliyyəti ilə əlaqədardır. Belə ki, bu yağ turşuları mbadilə zamanı xolesterinin orqanizmdən kənar edilməsini srətləndirirlər deyə, onun əhval-ruhiyyəsi yaxşılaşır. Elə bu səbəbdən də bitki yağları, balıq yağı və s. bu kimi yağlar byk bioloji və fızioloji əhəmiyyət kəsb edirlər. Məsələn, orqanizmin 30 q balıq yağı qəbul etməsi zamanı insanın qanında olan xolesterinin miqdarı 7% azalır. Doymamış yağ turşuları rək-damar sisteminin, bağırsaq əzələlərinin, btvlkdə orqanizmin fəaliyyətinə msbət təsir edirlər, onun mqavimət qabiliyyətini artırırlar.
Yağlar insan orqanizmində həm enerji mənbəyi, həm də plastik qurğu materialı kimi istifadə olunurlar. Qida yağları, həminin vitaminlər n də yaxşı həlledicidirlər. Onlarda orqanizm n zəruri olan bəzi fızioloji fəal maddələr toplanılır. Yağlar qidanın dadını yaxşılaşdırır və uzun mddətli toxluq hissi yaradırlar. Qida məhsullarının kulinar emalında yağların byk rolu vardır. Onlar kulinar məmulatlarına xsusi zəriflik, rəng, iy və digər əlamətlər verir ki, bu da qidanın orqanoleptiki xassələrini və qida dəyərliliyini artırır. Orqanizmdə yağlar ehtiyat şəklində hceyrələrdə və xsusi yağ depolarında-piyliklərdə toplanırlar. Qan və limfa kimi mayelərdə həll olunmuş yağların miqdarı və eşidi kifayət qədər olmadıqda, orqanizmdə immunoloji mdafiə və digər xarakterli bir sıra atışmazlıqlar baş verir. İnsan orqanizmində onun əkisinin 10-20 faizə qədərini yağlar və yağabənzər maddələr (lipidlər) təşkil edirlər. Mxtəlif heyvanların və bitkilərin yağları z xassələrinə grə fərqlənirlər. Bu yağların həzmi nəticəsində əmələ gələn son məhsullar - yağ turşuları və qliserin maddələri insan orqanizmi tərəfındən mənimsənilərək znəxas olan spesifık yağların sintezi n istifadə edilir.
Steridlərə yağ turşuları, cinsi hormonlar, byrəkst vəzilərin hormonları, xolesterin, erqosterin kimi maddələr aiddirlər. Yağ turşuları dn tərkibində olurlar və yağ turşularının bağırsaqdan sorulması n lazımdırlar. Cinsi hormonlar və byrəkst vəzilərin hormonları oxalma və maddələr mbadiləsinin tənzimi kimi proseslərdə iştirak edirlər. Fosfolipidlər oxatomlu spirtlərdən, ali yağ turşularından, fosfat turşusundan və azotlu əsaslardan (xolin və s.) ibarətdirlər. Xolin isə periferik sinir sistemində neyromediator funksiyasını yerinə yetirir. Fosfolipidlər btn hceyrələrin membran zonalarının tərkibinə daxildirlər və onların quruluşunu məyyən edirlər. Fosfo- və qlikolipidlər beyin toxumasında daha geniş yayılmışlar. Fosfolipidlərdən ən aktiv olanı lesitindir.
d3342ee215