[pers] Een archeologisch walhalla bij Heierhoeve
Luuk
Twan Mientjes
Venlo - Het agrarisch gebied ten zuiden van industrieterrein Trade Port
Noord bij Venlo is een nationaal walhalla op archeologisch gebied.
Ruim vijftig prehistorische grafheuvels. Twee prehistorische wegen. Een
akkersysteem uit de IJzertijd. Elf Romeinse vindplaatsen. Twee
ontginningshoeves met aarden wallen en veekraal uit de Middeleeuwen. ,,Je
mag gerust spreken van een voor Nederland unieke archeologische vindplaats,
liefst 320 hectare groot'', zegt de Venlose stadsarcheoloog Maarten Dolmans.
De vondsten zijn zó bijzonder dat de gemeente een gebied van vijf hectare
uit het bedrijvenpark heeft gelicht, omdat het gespaard moet blijven.
Inmiddels heeft archeologisch bureau RAAP alle vondsten nader beschreven.
Het gebied ligt ten noordwesten van klaverblad Zaarderheiken. Het wordt
begrensd door de A73, de Heierhoeve- en Heierkerkweg en de spoorlijn
Venlo-Eindhoven. Een op het eerste oog vlak agrarisch terrein, grenzend aan
het Sint-Jansbos. ,,Maar wat hier in de bodem zit is ongelooflijk'', zegt
Dolmans. Omdat hier een bedrijvenpark is gepland, liet Venlo archeologisch
onderzoek doen. Van amateur-archeologen waren al enkele vondsten bekend,
maar die waren niet altijd gedocumenteerd of in de vergetelheid geraakt.
Bureau RAAP onderzocht de archieven daarom nog eens. Verder sprak RAAP met
de huidige bewoners, die zich nog veel wisten te herinneren. Ten slotte
verrichte RAAP het afgelopen voorjaar liefst tweeduizend boringen en deed
het bureau veldonderzoek. De uitkomsten waren verbluffend.
Het belangrijkste gebied ligt ten noordwesten van de Sint-Janskapel.
Dolmans: ,,Hier waren al zeven grafheuvels bekend uit de Midden-Bronstijd en
Vroege IJzertijd, tussen 1300 en 250 voor Christus. We vonden veertien
nieuwe, en in de archieven nog eens veertig vergeten grafheuvels, die in de
loop van de eeuwen door landbouwers helaas deels vergraven zijn.'' Maar veel
heuvels zijn nog goed zichtbaar. De kleinste zijn vijf meter in doorsnee en
een halve meter hoog, de grootste 25 meter lang en 2,5 meter hoog.
Vlakbij werd ook een Celtic Field uit de Vroege IJzertijd gevonden: een
soort dambordpatroon van opgeworpen akkerranden. ,,Die dienden als
perceelsscheidingen voor de prehistorische boeren. Het Celtic Field is 400
bij 150 meter en goed zichtbaar in het landschap. Vlakbij moeten
prehistorische boerderijen hebben gelegen, maar die zijn nog niet gevonden.
Je moet dan denken aan boerderijen van boomstammen en leem, met strooien
dak, waarin een woning én stal zat'', zegt Dolmans.
In hetzelfde gebied hebben twee middeleeuwse hoeves gelegen (rond 1300), die
elk een gebied van rond dertig hectare ontgonnen hebben. Eén bij de huidige
Sint-Janshoeve, één bij de Zaar. De hoeves zelf zijn nog niet gevonden, wel
de bijbehorende esdekken (eeuwenoude lagen mest), met botresten en
aardewerken scherven. ,,Eén ontginning is omgeven door een aarden wal van
rond de vierhonderd meter lang, twee meter breed en twee meter hoog. Er zit
een lus in, waarin het vee werd verzameld. In die wal zijn vier grafheuvels
opgenomen, zodat de boer minder aarde hoefde op te werpen'', verklaart
Dolmans.
Het tweede belangrijke gebied is de Oude Bergerkamp: een middeleeuwse
ontginningshoeve én een gebied met vuurstenen vondsten uit de Steentijd,
plus resten van een Romeinse nederzetting. Derde vindplaats is de kruising
Heierhoeve-Heierkerkweg, met Romeins aardewerk. ,,Hier ergens moeten ook
ooit duizend Romeinse graven gevonden zijn, melden de archieven. Helaas:
niet teruggevonden'', zegt Dolmans. Het hele gebied wordt verder doorsneden
door twee achttiende-eeuwse en twee préhistorische wegen. ,,Die laatste zijn
zichtbaar, omdat ze diep liggen en door geplet botanisch materiaal.''
Ten slotte nog iets aardigs. De huidige Sint-Janskapel heeft een
middeleeuwse voorganger gehad, gesticht door de pastoor van Grubbenvorst, zo
leerden de archieven. Dolmans: ,,De kapel was een religieus centrum voor de
hele streek. Er werden ook kermissen bij gehouden.''
Wat maakt dit gebied landelijk gezien zo uniek? Dolmans: ,,Prehistorische
grafheuvels zijn ook gevonden op De Hamert en de Weerterbergen. Daar zitten
echter geen akkers en erven bij, zoals hier. De ensemblewaarde, alles bij
elkaar, is uniek voor Nederland. Nergens vind je zo'n lange agrarische
bewoningsgeschiedenis die bovendien nog zo goed zichtbaar is in het
landschap.'' Vlakbij is het terrein voor de Floriade in 2012 gepland.
Dolmans: ,,Dit kan er in worden opgenomen, met een fietsroute erbij en
informatiepanelen en een grafheuvel dwars door gesneden met tekst en uitleg
erbij. Prachtig. Het kan het eerste Floriade-terrein worden, waarin ook
aandacht is voor de cultuurhistorie.''
dinsdag 10 augustus 2004