rk-schuilkerken in Leiden 1650-1750

[G. R. Christiaanse]

Mijn voorouders komen rond 1650 uit Hondschooten (Noord-Frankrijk) naar
Leiden. In de periode 1650-1750 trouwen zij en laten zij hun kinderen dopen
in de RK schuilkerken in Leiden als Bakkersteeg, Utrechtse Veer, Kuipersteeg
en De Zon. In het achterhalen van geschiedenis van deze kerken heb ik tot nu
toe weinig succes. Wie heeft suggesties hierover.

Ger Christiaanse

g.r.chri...@chello.nl

http://members.xoom.com/christiaanse/

[Straathof]

Ger,

Interessante informatie hierover is te vinden in de vijfdelige reeks
'geschiedenis van het katholicisme in noord-nederland in de zestiende en
zeventiende eeuw' van L.J. Rogier, uitg. Elsevier, Amsterdam/Brussel, 1964.
Deze serie is vaak nog voor een prikkie te koop bij De Slegte.

In deel 4 op blz. 780 staat het voor jou interessantste stukje:

'Aartspriesterschap Rijnland ..... De enige stad van dit district is Leiden;
zij heeft acht staties, nl. 1. Appelmarkt (S.-Willebrord, sec.), 2.
Sint-Jorissteeg (S. Bonifacius, sec), 3. Hooigracht (Fredericus en Odulphus,
sec.), 4. Pieterskerkgarcht (jez.), 5. Bakkerssteeg (S.-Dominicus, dom.), 6.
Kuiperssteeg (O.L.V. Onbevlekt Ontvangen, franciscanen), 7. Utrechtseveer
(Vlaamse karmelieten), 8. Haarlemmerstr. (O.L.V. Hemelvaart, Franse
karmelieten). [dit gaat over de situatie in 1701].

Mogelijk dat er ook in de Leidse jaarboekjes het e.e.a. over verschenen is.

Succes met het verdere uitzoeken.

Gerard Straathof

G. R. Christiaanse <g.r.chri...@chello.nl> schreef in berichtnieuws
8biukt$g6g$1...@weber.a2000.nl...

[F.Selier]

Hallo Ger

Ik las in de nieuwsgroep Genealogie dat Gerard Straathof je in zijn reactie
verwees naar de historicus Rogier, maar dat materiaal is nogal gedateerd en
is er sindsdien veel meer bekend over die schuilkerken in Leiden.

Die kerk de 'De Zon', in de volksmond naar de Franse paters die pastoor
waren ook wel 'Mon Pere' genoemd, is begonnen in het huis van Maria Droogh,
de weduwe van Jan Adriansz Gael. Veel patricierfamilies in Leiden zijn
altijd katholiek gebleven, onder wie ook een tak van de bekende familie
Gael.

Jan Gael en zijn zuster Alida (getrouwd met de schilder Johannes van Swieten
weer verwant met de nog beroemdere schilder Jan Steen) bewoonden een pand
(Le Soleil d'o'r genaamd) aan de Haarlemmerstraat.

Op hun zolderkamer is in 1654/56 de ongeschoeide Carmeliet Bertius met een
kerkje begonnen speciaal voor de vele Frans sprekende rk immigranten (onder
wie Selier-Serlier-Sarlier-Charlier) in Leiden. Bertius (bevriend met de
familie Gael) was een bekende in Leiden en verbonden aan de universiteit
(over hem is niet zo lang geleden een studie verschenen). Maar als
remonstrant werd hij weggewerkt en hij vertrok in 1620 naar Frankrijk. Daar
werd hij katholiek en een zoon van hem vervolgens ongeschoeid Carmeliet (een
missie bedrijvende kloosterorde). Eigenlijk moesten de al langer bestaande
kerken van de wereldheren (Appelmarkt en Utrechtse Veer) de Frans sprekende
rk migranten bedienen maar daar kwamen ze niet goed aan toe (de ene statie
was verlopen en de pastoor van de andere, Duck genaamd, heette meer
geinteresseerd te zijn in rijken dan in armen). Toen is er een brief
geschreven door pater (carmeliet) Vincent Stalpaert van der Wielen die
tijdelijk werkte bij een van de staties, ondertekend door enkele notabelen
onder wie bekende drapiers of er niet een aparte kerk kon komen voor die
vele Waalse rk immigranten. Dat verzoek werd gehoneerd door de Apostolisch
Vicaris De La Torre (toen hoofd van de katholieke kerk in de Republiek die
toen als missiegebied werd beschouwd) en toen de carmeliet Bertius er van
hoorde verzocht hij of hij als missionaris die kerk mocht gaan bedienen. De
Franse ongeschoeide Carmelieten kregen toen door Rome Leiden als
missiegebied toegewezen. Sindsdien is die statie (parochie) door Franse
paters gerund. Na 1720 ging die statie achteruit omdat er alsmaar Franse
paters bleven komen die nauwelijks Nederlands spraken terwijl die
immigranten geintegreerd raakten en geen Frans meer verstonden (ik heb
daarover geschreven).

Het bleef al snel niet bij die zolderkamer want er werden belendende panden
opgekocht en er werd geleidelijk een flinke kerk getimmerd. De term
schuilkerk is dan ook meer een vondst vanuit de latere katholieke
emanicapatiepropaganda. Rk diensten mochten toen niet publiek opvallen maar
er hoefde ook toen niets verborgen te worden, althans alles was bekend en
werd doorgaans toegelaten/gedoogd.

Over die geschiedenis is veel bekend, o.a. al door Bertius en Stalpaert van
der Wielen zelf beschreven. Ook over die andere staties (parochies) is
materiaal. Ik kan je daarover literatuur geven. Maar een goed begin zou het
boekje 'Inventarissen van Leidse parochie- en statiearchieven 1650-1887'
kunnen zijn, te koop in het GA van Leiden.

Indien je me enigszins gerichte vragen stelt, wil ik ook wel proberen die te
beantwoorden.

Frits Selier

[Berteloot Johan]

Nog een interessant boek: "Leidens weg op" van Desreumaux; over Noord
Fransen naar Leiden.

Wie meer informatie zou tegenkomen over ene hierinvermelde Robbert
Barteloot/ Robert Berteloot uit Bailleul en voorkomend op de poorterslijsten
van Leiden mag ze me gerust doorgeven. Voorlopig kan ik hem nergens linken
en vind ik niet meer afstamming.
Ik ben tot wederdienst bereid.

Dank en vg,
Johan

[maria...@gmail.com]

Dit onderwerp heeft mijn belangstelling omdat mijn schoonmoeder ook een Selie is, een nakomeling van een Selier, die in 1650 als kousenscheerder vanuit Luik naar Leiden is getogen. Zijn directe nakomelingen zijn in de schuilkerk van Leiden gedoopt. Vorige week hebben mijn man en ik Museum de Lakenhal bezocht en daar tot onze verbazing het interieur van die schuilkerk gevonden. Dit ter informatie, maar dat was waarschijnlijk al algemeen bekend?

[Jan Lafeber]

maria...@gmail.com schreef:

> Dit onderwerp heeft mijn belangstelling omdat mijn schoonmoeder ook een Selie is, een nakomeling van een Selier, die in 1650 als kousenscheerder vanuit Luik naar Leiden is getogen. Zijn directe nakomelingen zijn in de schuilkerk van Leiden gedoopt. Vorige week hebben mijn man en ik Museum de Lakenhal bezocht en daar tot onze verbazing het interieur van die schuilkerk gevonden. Dit ter informatie, maar dat was waarschijnlijk al algemeen bekend?
>

Er waren in Leiden wel elf schuilkerken, een doopsgezinde, een lutherse,
een remonstrantse en acht rooms-katholieke schuilkerken. In welke kerk
werden deze Seliers gedoopt? Was dat de oud-katholieke kerk? In de
Lakenhal is nl. het interieur bewaard van de in 1926 afgebroken
oud-katholieke schuilkerk aan de Hooigracht.
(bron: "Weldenkende burgers en Oranjeliefhebbers" door Erik Halbe de
Jong uit 2014, p.105).

Jan Lafeber

[Jan Lafeber]

Jan Lafeber schreef:

Als het hier om de kousenmaker Marc[us] Carlier gaat, die liet vanaf
1672 meerdere kinderen dopen in de rooms-katholieke kerk "De Zon" in
Leiden, t.w.
Caterine 28-08-1672
Marijtge 19-05-1675
Antoine 14-08-1677
Marc 06-04-1680
Janne 09-05-1682
Henricus 31-07-1684
Jacobus 23-07-1687
Al deze kinderen werden in "De Zon" gedoopt, een schuilkerk aan de
Haarlemmerstraat. Dat is dus een andere kerk dan de oudkatholieke
schuilkerk, waarvan het interieur in de Lakenhal te zien is.

Jan Lafeber

[ger...@gmail.com]

Dank je wel, Jan, voor je uitgebreide informatie.
Het betreft inderdaad Marcus Carlier wiens zoon Jacobus in dd RK-kerk De Zon werd gedoopt.
Dat waren de voorouders van mijn schoonmoeder.
Maria J. van Os