Oude oppervlaktematen in Brabant
De Voght Luc
een bunder
een roede
een zille
een veertel (viertel)
-deze laatste ook als inhoudsmaat voor granen-
in het hertogdom Brabant, meer in het bijzonder in de omgeving van
Herentals.
Dit laatste is van belang omdat er nogal grote verschillen waren van streek
tot streek.
Iemand enig idee waar ik deze informatie kan vinden ?
groeten,
De Voght Luc
Hein Vera
Beste Luc,
Voor Herentals in het bijzonder weet ik het niet, maar J. Verbessel
geeft in Oude cijnzen, munten en mate (Handzame 1976 D/1976/0675/14),
blz 23/24 maten van landen en granen in Brabant. Zille zag ik daarbij
niet. Deze maat die ook in Noordbrabant voorkomt wordt ook genoemd in
het boekje van J.M. Verhoeff. De oude Nederlandse maten en gewichten.
Amsterdam 1982. Voor de nauwkeurige maten zal je denk ik het stadarchief
moeten raadplegen. Referenties naar graanmaten worden mogelijk ook
gegeven in de rekeningen van rentmeesters van de domeinen betreffende
Herentals die in archief van de rekenkamer in het ARA in Brussel bewaard
worden, danwel in de bijlagen van die rekeningen in het fonds Kwitanties
rekenkamer Brussel bewaard worden. Succes Hein Vera
Paul De Clerck
Handzame 1982)
Op p. 23 van dit boekje:
Maten van landen en granen in Brabant
1 Bunder is 4 daghwanden
1 Daghwandt is 4 vierendeelen oft 100 roeden
1 Vierendeel is 25 roeden
1 Roede is 16, 17, 18, 19 oft 20 voeten, volgens de costumen der plaetsen
1 Voet brussels is 11 duymen
1 Stap is 2 voeten
(Noot: en voet ligt tussen 27 en 29 cm volgens de streek)
1 Landtmeters schrede is 5 voeten
1 Palme is 4 duymen
1 Sole is het derde deel van een voet
1 Nederlandse myl bevat 1000 roeden oftewel (de roede tot 20 voeten) 20000
voeten oft 8000 enckele schreden
Maeten van granen
1 Mudde graen oft 108 gelten oft stoopen maken 6 sisteren
1 Sack oft 90 gelten 5 sisteren
1 Stuck oft 54 gelten 3 sisteren
1 Sister oft 18 gelten 4 viertelen oft 2 Halsters
1 Halster oft 9 gelten 2 viertelen
1 Viertel oft 4 en half gelten hout 18 Waelpotten, oft 4 Meukens, Spinten
oft Pignolen
1 Meuken oft pignolen 3 en een achtste lepelen, oft 4 en halve Waelpotten
Soo dat de 72 Waelpotten, oft 50 lepelen van het Korenhuys oft 16 Meukens
graen maken effen 1 sister.
Insgelyckx worden gemeten de terwe, rogge, gerste, erten, boonen, vitsen
ende alderlye saden, behalven de haver of even, want 1 Sister Haver oft
Evene houdt 3 en halve Waelpotten oft een Gelte meer als het Korensister.
enz.
Volgens de inleiding komen deze gegevens uit een oud boek "Den schat der
cheynsen" uitgegeven te Brussel en herdrukt te Leuven bij P. Corbeels rons
1745. Dit boek gaat zelf terug op oudere geschriften van 1689 waarin o.a.
gezegd wordt: "geextraheert soo uyt de manuscripten van wylen Adriaen van
Thienen alisa Vosken, gestorven omtrent honderd jaren, als uyt andere oude
boecken,...". De oorsprong ligt dus midden 16e eeuw.
Er zijn misschien wel nog andere bruikbare bronnen voor deze maten. Een
bunder is geen volledig vaste maat (zoals de meeste in die tijd) en heeft
een huidige waarde van 1,2 tot 1,4 ha. Een bunder is 400 roeden van ongeveer
35 m² elk (in sommige streken in Vlaanderen maar de helft)
--
Groetjes uit - Greetings from - Bonjour de
Leuven (Brabant - Belgiüm)
Paul De Clerck
De Voght Luc wrote in message <7eb7bk$8g6$1...@xenon.inbe.net>...
DI-GUY-TAAL
De maten die Dhr. P. De Clerck opgeeft heb ik ook gevonden in mijn archief.
Echter voor de streek in MOL komen de volgende maten ook voor.
1 Molse bunder = 1.32 ha
1 ha = tussen de 282 en 302 roeden
1 mud = 16 vaten = 12 lopers zaad = 8 halsters = 3 viertel
= 2 zakken = 259.4 liter x .7 = 181.6 Kg
tot ziens....
Adrian Vos
>Yoiu should consider that often the measurements varied between areas, even
some rather close together.>
>
Hein Vera
Sterker nog, ook binnen één gebied kunnen variaties in maat bestaan,
grote en kleine bunders. Het varieerde niet aleen in tijd, maar ook wel
naast elkaar. De enige oplossing is zoeken naar verrekeningen. Eddy van
Cauwenberghe besteedt in 'Het vorstelijke domein en de
overheidsfinancien in de Nederlanden (15e en 16e eeuw) Gemenetekrediet,
reeks 8o nr 61 (1982) aandacht aan de problematiek van de maten bij de
verrekening van domeinen. Vr.gr. Hein Vera
De Voght Luc
De Voght Luc heeft geschreven in bericht <7eb7bk$8g6$1...@xenon.inbe.net>...
>Ik ben op zoek naar de oppervlakte van oa:
>een bunder
>een roede
>een zille
>een veertel (viertel)
>-deze laatste ook als inhoudsmaat voor granen-
>in het hertogdom Brabant, meer in het bijzonder in de omgeving van
>Herentals.
>tot streek.
>Iemand enig idee waar ik deze informatie kan vinden ?
>groeten,
>De Voght Luc
IK heb al de benodigde informatie gevonden in de volgen de twee werken:
1). TABLES DE REDUCTION DES NOUVELLES MESURES AUX ANCIENNES.
pour le departement des Deux Nethes.
Rédigées par la Commision Nommé par l'Arrêté du Préfet, en date du 26 nivôse
an 12.
uitgegeven door :
ALLEBÉ, inprimeur, marché aux Souliers , no 702
Anvers
An XIII, 1805.
2) De Oude Landmaten in Vlaanderen
H. De Schrijver
Uitgegeven door:
Familia et Patria
Roeselare.
Vriendelijk bedankt aan allen die mij geholpen hebben.
De Voght Luc.
Frans van Droogenbroeck
De meest aangewezen bron lijkt me nog steeds het werkje van Dr. Paul
VANDEWALLE "Oude maten, gewichten en muntstelsels in Vlaanderen, Brabant en
Limburg".
Voor de omgeving van Herentals dient u vervolgens na te gaan of het dorp in
kwestie wel degelijk behoorde tot de vroegere meierij Herentals.
In dat geval zijn alle lengte- en oppervlaktematen gebaseerd op de Herentals
voet, zijnde 0,28743 meter.
Een Herentalse roede = 20 voeten = 5,7486 m.
Een Herentals bunder = 400 vierkante roeden = 1 ha 32 a 18,56078 ca.
Verder naar Brabantse costume is een bunder = 4 dagwand; 1 dagwand = 100
roeden (vierkante !);
1 dagwand = 4 vierendelen.
Inhoudsmaten voor meierij Herentals:
korenmaat = 1 veertel = 88,475 liter
havermaat = 1 veertel = 98, 631 liter of 105,39 liter naargelang de plaats
of begunstigde.
vloeistoffen = 1 pint = 0,819 liter.
Voor het overige zijn de typisch Brabantse onderverdelingen van toepassing:
1 mudde = 6 sisteren; 1 sister = 4 veertelen, etc
De "zille" is mij onbekend, maar zoek eens in het omstandige werk van
H.DOURSTHER "Dictionnaire universel des poids et mesures".
Beste groeten,
Frans van Droogenbroeck (Affligem)